Bijlage 4 - Proces samenspraak inclusief kaders en uitgangspunten raad en logboek
Tekst van het document
Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal Logboek samenspraak Gemeente Eindhoven December 2023
Hoofdstuk 1 Samenspraakproces Dit samenspraakverslag beschrijft het samenspraakproces rond de ontwikkelingsvisie van het stadsbos en Landgoed De Wielewaal in Eindhoven Noordwest. Hieruit blijkt hoe inwoners, bedrijven, belangenorganisaties, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de voorbereiding zijn betrokken.
Fases De samenspraak is vormgeven in vier fases
Fase 1
Fase 2
Fase 3
Fase 4
- Uitleg proces aan stad - Betrekken stakeholders van het eerste uur
Ideeën ophalen in de stad
- Concept ontwikkelingsvisie en groenbeheerplan voorleggen - aan de stad - Meningen ophalen
- Ontwikkelingsvisie en groenbeheerplan ter inzage, - Vaststelling ontwikkelings visie, groenbeheerplan en financiële raming door college en vaststelling raad
2 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Fase 1
Website
In de voorbereiding is met een aantal partijen, stakeholders van het eerste uur, gesproken over hun visie op de toekomst van het stadsbos en De Wielewaal. In deze fase zijn gesprekken gevoerd met onder andere ondernemers in het gebied en belangenorganisaties.
Tot en met 31 december 2022 kon je delen wat je zelf wilt en kunt bijdragen aan het stadsbos en de Wielewaal via een online formulier op deze webpagina. Ook kon je bij het Stadsbosdoolhof losse ideeën en meningen delen over het gebied.
Fase 2 Het samenspraakproces bestond uit verschillende onderdelen:
Stadsbosdagen Op stadsbosdag worden betrokkenen een dagdeel uitgenodigd om mee te denken over de toekomst van het gebied. Op vijf stadsbosdagen op verschillende locaties in het stadsbos zijn ideeën opgehaald, zijn de vertalingen teruggekoppeld en is uiteindelijk de conceptversie van het ontwikkelingsplan gepresenteerd. De eerste drie sessies waren toegespitst op luisteren en informatie ophalen.
Stadsbosdoolhof en online enquête Van 2 tot en met 18 december hebben meer dan tweeduizend inwoners, bezoekers en betrokkenen hun mening gegeven over de toekomst van het stadsbos en de Wielewaal. Dit kon via het Stadsbosdoolhof op verschillende plekken in de stad en de online enquête.
3 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Wie? Stakeholders van het stadsbos: dit zijn de partijen die een direct belang hebben bij de ontwikkeling van het stadsbos omdat ze er eigendom hebben. Omwonenden: dit zijn de mensen die in en rondom het stadsbos wonen en zodoende inspraak hebben over de ontwikkeling van het stadsbos. Dwarsdenkers: dit zijn de denkers van de stad die met hun creatieve inzichten ideeën en denkstrategieën aanrijken tijdens het proces. Adviescommissie: de adviescommissie van de gemeente Eindhoven die de ontwikkelingsvisie toetst op basis van expertise in het vak. Eindhovenaren: de inwoners van Eindhoven die het stadsbos op termijn kunnen gaan gebruiken Initiatiefnemers met ideeën en wensen: een groep van mensen in- en rondom de stad die plannen aandragen voor de invulling van het stadsbos. Verschillende stichtingen uit de stad dragen vanuit hun expertise ideeën en denkrichtingen aan. Het CRK als adviesorgaan van de stad Eindhoven geeft advies over de ontwikkelingsvisie.
Deze partijen werden op de hoogte gesteld via een wijkinfo, nieuwsbrief, Groot Eindhoven, lokale media en de social media kanalen van de gemeente. Verslagen: Verslag stadsbosdagen 24 november en 6 december 2022 Stadsbosdoolhof en online enquête Rapportage social media stadsbos en Wielewaal Ideeën via Stadsbosdoolhof Ideeën via website Verslag stadsbosdag 26 januari 2023
Fase 4 In deze laatste fase werden de concept ontwikkelingsvisie en het groenbeheerplan ter inzage gelegd. Iedereen iedereen de gelegenheid om te reageren. De stukken zijn geplaatst op de gemeentelijke website en lagen bij de Philips Fruittuin en het Inwonersplein. Reageren kon via een (online) formulier. De ter inzagelegging is aangekondigd via een wijkinfo, nieuwsbrief, Groot Eindhoven, lokale media en de social mediakanalen van de gemeente.
Wat is er meegenomen in de ontwikkelingsvisie?
Fase 3 In deze fase zijn alle ideeën waar mogelijk verwerkt in een concept ontwikkelingsvisie. De visie en het groenbeheerplan is gepresenteerd aan de stad tijdens stadsbosdagen op 8 juni en 12 juli 2023. Op basis van de input van deze dagen werd de visie aangescherpt. Men werd op de hoogte gesteld via een wijkinfo, nieuwsbrief, Groot Eindhoven, lokale media en de social media kanalen van de gemeente. Verslagen: Verslag Stadsbosdag 8 juni 2023 Verslag stadsbosdag 12 juli 2023
4 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Alle opgehaalde ideeën en meningen zijn getoetst aan de kaders van de raad (zie hoofdstuk 2) en waar mogelijk meegenomen in de ontwikkelingsvisie en het groenbeheerplan. In hoofdstuk 3 vind je per idee of mening of het is meegenomen, en waarom wel of niet.
Hoofdstuk 2 Kaders vanuit de gemeenteraad Bij de behandeling van de Startnotitie Participatieproces stadsbos en Landgoed De Wielewaal heeft de raad voorwaarden en uitgangspunten vastgesteld. In onderstaand overzicht is weergegeven hoe deze punten zijn verwerkt in de ontwikkelingsvisie, het groenbeheerplan of anderszins.
Lijst met voorwaarden Voorwaarden (eisen)
Hoe verwerkt
Verder ontwikkelen als majeur onderdeel van één van de drie grote stadsparken van Eindhoven (de groene wiggen), met een onderscheidend karakter en robuuste groene verbindingen van het centrum tot het buitengebied.
Het stadsbos is een van de drie groene wiggen van Eindhoven en krijgt in de ontwikkelingsvisie een onderscheidend karakter met diverse initiatieven en projecten die zowel natuurversterking als het bezoeken van het stadsbos stimuleert. Het is goed verbonden met omliggende gebieden en heeft meerdere langzaam verkeersverbindingen die richting het centrum en het buitengebied lopen, zoals bijvoorbeeld de Groene Corridor.
Bescherming Landgoedstatus
Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) heeft aan de gemeente een NSW-beschikking afgegeven. Dit is een beschikking in het kader van de Natuurschoonwet waarin de bescherming van de Landgoedstatus geborgd blijft, ook na openstelling.
Bescherming Erfgoed (zowel het vastgoed (de opstallen) als opzet en specifieke delen van de inrichting van het Landgoed en de Engelse tuin. Nader onderzoek is hier vereist)
Het cultuur- en tuinhistorisch onderzoek heeft geleid tot keuzes in zonering en het toevoegen van programmalagen die passen bij het erfgoed. Daarnaast wordt op basis van dit onderzoek geadviseerd om het landgoed voor delen als gemeentelijk monument aan te wijzen. Het gaat daarbij in eerste instantie om het landhuis, met de aangrenzende tuinen (cederpark, pinetum, arboretum, tuinstrook tot en met het sterrenbos) en het omliggend bosareaal.
Behoud en versterking van waardevolle natuur (waaronder Natuur Netwerk Brabant), (nader onderzoek vereist)
Natuuronderzoeken hebben plaatsgevonden. Op basis van deze onderzoeken zijn er keuzes in zonering gemaakt op De Wielewaal, van natuurbeschermingsgebied (stiltezones) tot recreatiezones. De resultaten zijn ook verwerkt in het groenbeheerplan van Landgoed De Wielewaal.
Het verbinden van ecologische structuren
Verschillende faunapassages zijn opgenomen in de ontwikkelingsvisie.
Het versterken van de biodiversiteit en vitaliseren van het bos
Het groenbeheerplan beschrijft de aanpak om biodiversiteit te verbeteren en het bos weer vitaal te maken. Eerste stappen hierin zijn direct na aankoop gezet en de eerste effecten hiervan zijn reeds zichtbaar.
Veiligheid (kraak, vervuiling, brand en andere ongewenste activiteiten voorkomen)
Panden die leeg zijn worden via leegstandsbeheer tijdelijk bewoond. Verder worden in de plannen rekening gehouden met inzet van BOA’s, inzet vrijwilligers en preventiemaatregelen. Het voorstel is om De Wielewaal na zonsondergang af te sluiten.
5 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Voorwaarden (eisen)
Hoe verwerkt
Het borgen van exploitatie en beheerkosten op de lange termijn
Nu de ontwikkelingsvisie er ligt kunnen dekkingsmogelijkheden voor exploitatie en beheerkosten verder verkend worden. Hieronder vallen een aantal trajecten die van invloed zijn op de inkomstenkant. Dat betreft onder andere: - Aanvraag Regio Deal tranche 5; - Subsidieaanvragen voor natuur en wateropgave bij onder andere Waterschap en provincie Noord-Brabant; - Voorstellen van partijen als Natuurmonumenten en Brabants Landschap, die mogelijk iets kunnen betekenen in het kader van beheer en onderhoud, inzet van hun achterban en/of zelf een initiatief hebben voor de Wielewaal; - Marktverkenning voor de invulling van de (niet verhuurde) panden op De Wielewaal; - Samenwerkingsconcepten tussen initiatiefnemers van ingediende ideeën; - Oprichten van een stichting ‘Vrienden van De Wielewaal’
Rekening houden met het kettingbeding van erven Philips
Vanuit beide kanten is er de intentie om te komen tot een overeenkomst om het kettingbeding op te kunnen heffen en het landgoed op te kunnen stellen.
Per direct beheer en onderhoud van de opstallen en het Landgoed
Beheer en onderhoud van de opstallen en het landgoed is vanaf de aankoop opgepakt door de gemeente met uitzondering van het Landhuis De Wielewaal. Deze is nog in gebruik tot juni 2025 door de vorige eigenaar, conform afspraken bij de aankoop.
6 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Lijst met uitgangspunten Uitgangspunten (wensen)
Hoe verwerkt
Gefaseerd toegankelijk maken van het landgoed voor publiek (projectdoel)
In de ontwikkelingsvisie en het groenbeheerplan is een fasering opgenomen voor openstelling van De Wielewaal. Daarnaast is het voorstel opgenomen om te werken met een kalender waarin bijvoorbeeld tijdens het broedseizoen delen worden afgesloten.
Op basis van SWOT-analyse zonering aanbrengen in extensieve en intensieve delen
Op basis van onderzoeken is zonering aangebracht in het plan.
Geen toevoeging van woningbouw en commerciële functies (niet gerelateerd aan recreatie zoals kantoren e.d.) buiten de huidige bebouwing (collegebesluit en vastgelegd in een clausule van het koopcontract)
Het ruimtelijk plan voor De Wielewaal voldoet hieraan. Voor de invulling van de panden vindt een marktverkenning plaats.
Voorkomen van versnippering van het eigendom.
Met de aankoop borgt de gemeente zoveel mogelijk eenduidig eigenaarschap en kijkt de gemeente ook naar andere gronden in het Stadsbos. De aankoop van de drie percelen grond aan de weg Tegenbosch in december 2022 zijn hier een voorbeeld van.
Recreatieve verbindingen met omliggende gebieden
Recreatieve verbindingen met omliggende gebieden zijn als ambitie opgenomen in de ontwikkelingsvisie.
Het leggen van verbindingen met onder andere het Van Gogh Nationaal Park
Deze verbinding wordt met name gelegd middels de Groene Corridor en middels het versterken van het totale stadsbos.
Een nieuwe betekenis geven aan (en verwijzingen houden en ontwikkelen naar) de erfenis van de familie Philips
De conclusies uit het cultuur- en tuinhistorisch onderzoek sluiten aan op dit uitgangspunt en worden overgenomen.
Natuureducatie hoort thuis op De Wielewaal
Natuureducatie is nadrukkelijk een ambitie in de ontwikkelingsvisie en de gemeente is daarover reeds met partijen in gesprek.
7 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Hoofdstuk 3 Logboek Reacties online formulier ter inzagelegging concept ontwikkelingsvisie najaar 2023
9
Reacties online formulier concept ontwikkelingsvisie augustus 2023
26
Stadsbosdag 12 juli 2023
33
Stadsbosdag 8 juni 2023
41
Stadsbosdag 26 januari 2023
44
Ideeën via Stadsbosdoolhof 2022
45
Ideeën via online reactieformulier februari 2022 tot februari 2023
49
Resultaten online enquête december 2022
53
Stadsbosdag 6 december 2022
54
Stadsbosdag 24 november 2022
56
8 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Reacties online formulier ter inzagelegging concept ontwikkelingsvisie najaar 2023 Reacties
Wel of niet meegenomen
Zoals wij ook in onze brief van 17 februari 2022 aan uw college hebben toegelicht, juichen wij de beoogde ontwikkeling toe. Wij denken met u dat Landgoed De Wielewaal een belangrijke bouwsteen is in de ontwikkeling van het stadsbos; verwerving van het landgoed geeft u de mogelijkheid om regie op deze ontwikkeling te voeren. Het uitgebreide proces om te komen tot de Ontwikkelingsvisie stadsbos, het ruimtelijk plan De Wielewaal en het Groenbeheerplan De Wielewaal zoals die nu als concept voorliggen, getuigt van uw ambitie om tot breed gedragen en zo optimaal mogelijke plannen te komen. Wij spreken onze waardering uit voor deze ambitie en voor de zorgvuldigheid waarmee dit proces wordt doorlopen. In de Ontwikkelingsvisie schetst u de diverse deelgebieden, benoemt u de identiteit van deze deelgebieden en de inzet om deze identiteiten zowel op zichzelf te versterken als om de samenhang tussen de deelgebieden te versterken. In de diverse documenten en met name in het Groenbeheerplan Landgoed De Wielewaal zien wij dat cultuurhistorische aspecten daarbij expliciet aandacht krijgen. Dat stemt ons positief. In de documenten verwijst u naar door SteenhuisMeurs uitgevoerd cultuurhistorisch en tuin historisch onderzoek.
Wij adviseren u dit onderzoek ook openbaar beschikbaar te stellen, zodat belangstellenden en belanghebbenden de vertaling van deze onderzoeksresultaten naar de huidige plannen kunnen volgen, begrijpen en beoordelen. Onze zorgen hebben – nog steeds – betrekking op de betaalbaarheid van uw plannen. Wij hopen dat bij de ontwikkeling en exploitatie van Landgoed De Wielewaal en het stadsbos, financiële overwegingen niet de overhand krijgen ten koste van andere, zachtere belangen en waarden, die inherent zijn aan deze bijzondere plek. Zo zijn de beoogde ‘mobiele recreatiewoningen’ in het Landgoed Philips Fruittuin (Ontwikkelingsvisie blz. 44) en het aangekondigde onderzoek naar ‘unieke woningbouw’ op Buitenplaats Welschap (idem blz. 51) eerste signalen dat financiën een rol spelen – ondanks het feit dat deze toevoegingen ook functioneel en ruimtelijk passend kunnen zijn. Ook in het Ruimtelijk plan Landgoed De Wielewaal beschrijft u dat de bestaande gebouwen een belangrijk onderdeel van de businesscase zijn. Wij sluiten onze ogen niet voor de noodzaak om een balans te zoeken tussen de borging van landschappelijke, ecologische en erfgoedwaarden, programmering en betaalbaarheid. Wij roepen u echter op om in dit proces van planvorming en besluitvorming blijvend zorgvuldig te handelen.
Met betrekking tot de herbestemming van de opstallen op Landgoed De Wielewaal verwachten wij een transparant proces waarbij recht wordt gedaan aan de vele relevante belangen. De ondergrens wordt daarbij gevormd door de Kaders voor de samenspraak zoals door de raad geformuleerd op 21 september 2022, waarbij woningbouw op Landgoed De Wielewaal is uitgesloten.
Dank voor jullie reactie en dank ook voor de waardering die jullie uitspreken over het proces die we doorlopen om te komen tot een definitief ontwikkelingsvisie en een groenbeheerplan. Wij hebben de resultaten van het cultuur historisch onderzoek niet op de website geplaatst maar alleen op aanvraag verstuurd naar geïnteresseerden. Het betreft een omvangrijk rapport. Via onderstaande link kunnen jullie het rapport vinden. We gaan binnenkort een samenvatting van het rapport met een video op de website plaatsen. In de brief spreken jullie jullie zorgen uit over de financiële haalbaarheid. Daarover kan ik melden dat we een visiedocument hebben opgesteld waarin ambities staan geformuleerd die niet morgen al uitgevoerd zullen worden. We proberen zoveel als mogelijk mee te liften met subsidies, projecten die toch al worden uitgevoerd en initiatieven uit de stad (die passen binnen de visie). Ook wat betreft de invulling van de panden op de Wielewaal. Naar aanleiding van jullie brief hebben we zojuist telefonisch contact gehad over de herbestemming van het Landhuis op Landgoed De Wielewaal. Het Landhuis betreft geen kasteel dat gerestaureerd moet worden. Het is een Villa uit 1934 met een bijzondere positie op het Landgoed.
We willen de cultuur historische laag graag vasthouden en doorvertellen en tegelijkertijd balans zoeken in de wensen voor de Villa en de tuinen en de betaalbaarheid van de exploitatielasten. Ingediende ideeën variëren van commerciële functies (vergaderen, trouwen, horeca, hotel) tot publieksfunctie (horeca, landwinkel, mogelijkheid voor tentoonstellingen in combinatie met het pinétum).
9 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Reacties
Wel of niet meegenomen
Het is mooi om te zien dat alle individuele kwaliteiten van de verschillende plandelen op deze manier aan elkaar kunnen worden gekoppeld. Het opnieuw introduceren van de Kromme Sloot is feitelijk een nieuwe structuur die de ingeslapen oude structuur wakker kust. De commissie vindt het verder een goed idee om niet het technische en innovatieve van de Philips legacy als uitgangspunt te nemen, maar het leven van de Philips familie, de alomtegenwoordigheid van Philips in cultuur, vrije tijd, sport en ontspanning in het Eindhovense. De commissie geeft de volgende aandachtspunten mee: 1) Elk samenstellend landgoed op zich kent zijn eigen geschiedenis met typerende artefacten en sporen. Die cultuurhistorische waarde is niet bij elk landgoed even duidelijk in beeld gebracht of benoemd. 2) Er zitten misschien nog wel veel meer verhalen in het gebied dan nu zijn aangedragen. Zou hieruit het beeldmerk kunnen voortkomen? 3) De ambities t.a.v. gebruik en natuurversterking mogen elkaar niet in de weg gaan zitten. Hoe voorkom je een te intensief gebruik, zeker als er overal paden zijn? 4) In het gebied liggen twee zware barrières: de snelweg en het spoor, met ontsluitingsweg van Strijp T (industrie). Om de gebiedsdelen echt met elkaar te verbinden tot één stadsbos zijn grote investeringen in infrastructuur nodig: bruggen en tunnels, verdiepte of verhoogde aanleg, enz.
De visie spreekt wel de ambitie uit, maar hoe gaat dit worden verwezenlijkt? 5) Matchen de ambities met de middelen? Zijn al deze ideeën te verwezenlijken? 6) Hoe zijn de publieksbijdragen gefilterd? Hoe hebben jullie bepaald wat wel en niet geschikt was? 7) Is de steeds internationalere bevolkingssamenstelling van Eindhoven ook terug te vinden in de ideeën voor ontwikkeling? Is dat deel van de bevolking ook meegenomen in het proces? 8) Zit de herbestemming van het landhuis ook in de opdracht?
1) Antwoord: dat klopt, alleen voor Landgoed De Wielewaal is dit cultuur historisch onderzoek gedaan. Voor de andere landgoederen betrekken we bij verdere uitwerking van het ruimtelijk plan de gemeentelijke cultuur historische waardenkaarten of doen alsnog nader onderzoek. 2) Antwoord: die mogelijkheid bestaat 3) Antwoord: zoveel mogelijk met natuurlijke scheidingen tussen paden en natuur; 4) en 5) Antwoord: niet alles is onmiddellijk mogelijk, en nader onderzoeken kan uitwijzen dat er ambities af gaan vallen. maar een integraal plan helpt wel bij het vastleggen van de grote lijnen en de dwarsverbanden; Het plan hoeft niet vandaag of morgen uitgevoerd te worden. Het betreft een visie voor 20 jaar. 6) Antwoord: de publieksbijdragen zijn verwerkt in thema’s en hebben geleid tot inspiratie. Slechts enkele bijdragen zijn afgevallen omdat ze niet pasten binnen de kaders die zijn meegegeven vanuit de raad. 7) Antwoord: jazeker. De internationale school heeft bijvoorbeeld actief aan de ideevorming bijgedragen; Daarnaast hebben verschillende expats de stadsbosdoolhof bezocht. 8) Antwoord: nee, maar we hebben er wel ideeën voor opgehaald.
De erfgoedwaarden zijn goed verwerkt in de visie en dienen als uitgangspunt, dat is goed om te lezen. Het is van meet af aan het doel geweest en ik ben blij dat dit nu ook als zodanig opgeschreven is. Mijn oog viel wel op de toekomstige wandelkaart, waarin op het niveau van een visie best al wat keuzes gemaakt lijken te zijn. Ik ben hier wel benieuwd naar de (planologische) uitwerking en de consequenties voor de waarden en kenmerken. Denk dat het goed is om hierover in contact te blijven. Dit geldt overigens niet alleen voor De Wielewaal, maar ook de andere gebieden en complexen van cultuurhistorisch belang op grond van onze Cultuurhistorische Waardenkaart. Voor nu vind ik de visie een heel goed stuk, de brede participatie en het belang wat gezien is door de gemeente mag gewaardeerd worden.
Dank voor de complimenten. Wat de wandelroutes in het gebied betreft zullen we afstemming houden bij de nadere uitwerking. We willen wandelaars laten genieten van al het moois, maar dat moet wel passen binnen de kaders van erfgoed en natuur.
10 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Reacties
Wel of niet meegenomen
We zien als fietsersbond de grote potentie van het stadsbos voor Eindhoven. De veelheid aan wensen vergt een zorgvuldige afweging. De toegevoegde waarde voor fietsers is vooral de groenbeleving. Dit kan al ervaren worden fietsend over de Oirschotsedijk. Buiten deze ader is er momenteel weinig (recreatief) fietsverkeer in het plangebied en dus zijn er kansen om dat flink te verbeteren met de gedeeltelijke openstelling van de Wielewaal en het aanleggen van extra verbindingen tussen de deelgebieden die nu vooral nog los van elkaar liggen. Het standpunt van de fietsersbond is dat vooral aandacht voor het grotere fietsnetwerk bij kan dragen aan het realiseren van de doelen: meer ontspanning en rust, ruimte voor wandelaars en ontplooiing (educatie) van natuur en de beleving daarvan. Het zoveel mogelijk weren van auto’s past daarbij. Dat geldt niet alleen voor in het toekomstige stadsbos zelf maar ook voor de wegen ernaartoe om te stimuleren dat Eindhovenaren op de fiets naar het stadsbos gaan. Dit is een belangrijk randvoorwaarde voor het realiseren van de doelen. Zo moeten (school)kinderen die (natuur) educatie in het stadsbos (Wielewaal) aangeboden krijgen veilig van school naar het stadsbos en terug kunnen fietsen.
Dit vergt een analyse van de schoollocaties en het vinden van de meest geschikte routes en mogelijk aanpassing om gevaarlijke conflicten met ander verkeer te vermijden. Evenzo helpt inzicht in de verwachtte stromen fietsers naar het stadsbos vanuit de verschillende windrichtingen gekoppeld aan toekomstige concentraties van bewoners in het verdichte Eindhoven.
Hartelijk dank voor de reactie. We hebben naar aanleiding van dit advies enkele aanpassingen doorgevoerd in de ontwikkelingsvisie. Zo hebben we het boomtoppen fietspad gekoppeld aan de fietsroute richting de Fruittuin. De fietsroute op de Postdijk loopt inderdaad niet meer door tot aan de Elburglaan, maar tot aan het pad voor de Kromme Sloot. In het uitvoeringsprogramma zullen locaties voor fietsparkeren worden benoemd. En in de verder uit te werken ruimtelijke plannen zullen we de fietsersbond betrekken. Een moutainbikeroute is niet opgenomen in het plan. Uw voorstel met betrekking tot de wandelroute kunnen voorgelegd worden bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma.
1 Stadsbos en Landgoed De Wielewaal | Gemeente Eindhoven Fietsersbond reactie Ontwikkelvisie Stadsbos (26-10-2023) We maken in deze analyse onderscheid tussen drie soorten gebruikers met een (eigen) fiets: 1. Passant 2. Parkeerder 3. Rondrijder Passant De passant kan profiteren van aangenamere en misschien kortere routes mits goed ontworpen en aansluitend op bestaande fietsinfrastructuur. Dit betreft zowel de forens (woon-werkverkeer) als de sportieve fietser die een fietstocht maakt of op de fiets in plaats van met auto naar een activiteit gaat. Parkeerder De parkeerder komt per fiets naar het stadsbos en wil daar zijn fiets veilig kunnen stallen en daarna te voet het stadsbos in te trekken. Dit is wat de fietsersbond betreft een grote groep en vraagt dus maatwerk voor fietsparkeren. Waarschijnlijk een combinatie van fietsparkeerplekken aan de randen van het stadsbos en bij ontmoetingspunten (horeca, activiteiten).
11 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Het fietspad van de boomtoppenpad richting Tegenbosche weg. En de plattegrond van perceel Nel Philips. Beiden op de totale plattegrond en het ruimtelijk plan Wielewaal. Ook de Postdijk is aangepast. Het fietspad loopt tot het pad voor de Kromme Sloot. Vervolgens slechts een verwijzing naar de Postdijk zonder gebruik door fietsers of wandelaars omdat het door het stiltegebied loopt. Vanaf de Elburglaan zou de Postdijk in de toekomst een entree kunnen worden van de privéterreinen op de Wielewaal.
Reacties Rondrijder De fietser die het stadsbos niet primair doorkruist maar zijn ontspanning op de fiets zoekt binnen het stadsbos noemen we even de “rondrijder”. De fietsersbond is kritisch op het gebruik van deelfietsen omdat het nog niet duidelijk is hoe de gebruikers op de plek komen waar ze beschikbaar zijn. Als dat mensen met auto’s aantrekt schieten we het doel voorbij. Over het (puur) rondfietsen in het stadsbos is nog weinig bekend. We zijn van mening dat de Wielewaal primair voor wandelaars ingericht moet worden en dat fietsers te gast zijn, maar zien binnen het stadsbos als geheel de fiets als enige in de ideale positie om de verbinding tussen de deelgebieden te maken. We zijn dan ook positief over de plannen voor ongelijkvloerse kruisingen met snelweg en spoor. Barrières Het stadsbos omvat gebieden die nauwelijks met elkaar verbonden zijn door twee grote barrières. Aan de flanken hebben we Buitenplaats Welschap en Landgoed De Grote Beek gescheiden door respectievelijk de snelweg (A2) en het spoor (Eindhoven-Boxtel). A2 In het noorden ligt er al een fietsbrug over de snelweg. De Tegenbosch-fietsbrug sluit nu alleen aan op de Anthony Fokkerweg. Aan de zuidkant is er ook een ongelijkvloerse kruising nodig. Het huidige idee is de fly-over naar Tilburgseweg uit te breiden met een fietspad en onder de Tilburgseweg een fietsverbinding te maken met landgoed de Wielewaal.
Dit zal nog nadere studie vergen. Het levert in ieder geval mooie opties op voor een (vriendelijke) aansluiting van Buitenplaats Welschap met de rest (niet alleen de Wielewaal maar ook naar het bestaande fietspad langs de A2). Wellicht kan het bestaande fietspad langs de snelweg een duidelijkere/andere functie krijgen, mogelijk ook gecombineerd met meer gevarieerd groen en een uitdagende MTB-track over de hoogteverschillen van de aarden wal. Spoor Binnen het gebied van het stadsbos is er nu geen mogelijkheid het spoor over te gaan. Het plan bevat twee nieuwe opties (p43). Deze zijn essentieel om de Grote Beek ook echt bij de rest te trekken. Fietsersbond reactie Ontwikkelvisie Stadsbos (26-10-2023) Aanpassing fietsnetwerk Op basis van de huidige plankaart hebben we wat accenten aangegeven waar we verbeteringen zien wat betreft aansluiting op bestaande fietsinfrastructuur en inpassing van interne fietsverbindingen. Het kaartje in Figuur 1 laat de verbindingen zien die we belangrijk achten (gele markering). De ader die de Oirschotsedijk vormt heeft twee belangrijke kruisingen van fietspaden die essentieel zijn voor het intern verbinden van de deelgebieden (van Buitenplaats Welschap via de Wielewaal met Landgoed De Grote Beek).
12 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Wel of niet meegenomen
Reacties - Aan de noordwestkant stellen we voor Welschap en Grote Beek te verbinden via Tegenboschbrug over de A2 en een nieuwe brug over het spoor. Dit is deels conform een oude wens om een alternatieve route mogelijk te maken voor de Anthony Fokkerweg. Dit zou opnieuw onderzocht moeten worden op haalbaarheid. Dit houdt tevens in het boomtoppenfietspad een extra aftakking krijgt. - Aan de zuidoostkant zit er veel potentie in een verbinding via de huidige fly-over en onderdoorgang van de Tilburgseweg. Er is er recreatieve doorgang naar Grote Beek mogelijk via Philips de Jongh wandelpark. Beide dwarsverbindingen zijn puur recreatief en in de uitvoering moet de kruising met de Oirschotsedijk geen twijfel over voorrang opleveren om gevaarlijke situaties te vermijden. De route over de Elburglaan moet een goede doorfietsverbinding blijven. Het Fietspad over de Postdijk is (p57) zou in twee fasen uitgevoerd worden. Dit is een recreatief pad (geen asfalt). TGE is tegen het doortrekken (deel 6) door een beoogd stiltegebied. Francé heeft in het gesprek van 23 oktober aangegeven dat dat deel niet meer in het plan zit. Voor wat betreft het fietsnetwerk in Buitengebied Welschap hebben we nog een vraag over par.5.8 waar twee delen fietspad zijn aangemerkt als voetpad. Het kaartje in Figuur 2 geeft de delen aan met een rood kruis. Nu zijn er nog twee parallelle fietspaden.
Het terugbrengen van de totale lengte van fietspaden in dit deelgebied kan een doel zijn maar het overblijvende deel moet dan wel doelgericht en snel zijn zonder onnodige kronkels. Zoals het nu bedacht is moeten fietsers via een scherpe slinger oversteken van het ene rechte fietspad op het andere rechte fietspad; dit kan leiden tot negeren fietsverbod. Ook vragen we ons af of het fietspad niet beter helemaal langs het kanaal kan lopen. We stellen voor deze keuze van de fietspaden in dit gebied nog nader te onderzoeken en de fietsersbond daar nauw bij te betrekken. Merk op dat onze grote-lijnen-visie van Figuur 1 nog geen invulling geeft van dit deel. Combinatie fiets en wandelen De fietsersbond hecht aan een goede koppeling van wandelen en fietsen voor recreatie in het stadsbos. Elke fietsers wandelt ook en een appel aan fietsers om rekening te houden met wandelaars zou moeten kunnen werken om vervelende conflicten te vermijden. Het is zondermeer aan te raden handhaving van stadsbosregels al vroeg op te pakken om te voorkomen dat enkele storende elementen het voor de grote groep verpesten. Uit ervaringen (onder meer in de Genneper Parken) weten we dat de natuur vaak meer verstoord wordt door wandelaars dan door (rustige) fietsers.
Fietsers en wandelaars trekken ook vaak samen op om op te treden tegen honden; ook honden aan de lijn kunnen tot heel gevaarlijke situaties leiden voor fietsers. Bezoekers met hart voor groen (wandelaar én fietsers) kunnen een rem zijn op misbruik geconditioneerde openstelling is niet per definitie schadelijk voor natuur.
13 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Wel of niet meegenomen
Reacties
Wel of niet meegenomen
MTB Er lijkt een keuze gemaakt te zijn voor het weren van mountainbikers. Dit is begrijpelijk. Er kan ook een reden zijn dit te heroverwegen met name om meer gebruikers aan te trekken voor de nieuwe passages van de A2. Met een MTB-route over Buitenplaats Welschap, de fly-over, de onderdoorgang, op en af over talud langs A2 en via Tegenbosch-fietsbrug weer terug, kan dit stukje stadsbos met veel verkeer toch ook een bijzondere beleving opleveren (unieke uitzichten en sportieve uitdagingen). Verder zou het stadsbos ook een mooie verbinding op kunnen leveren voor MTB-ers die de mooie routes in Oirschotsche Heide willen rijden. Struinpaden Voor de struinroutes zou gestimuleerd kunnen worden om ze in een richting te lopen. Dit idee is gebaseerd op de praktijk van MTB-routes waar het vooral een veiligheidsdoel dient. Het voordeel is echter ook dat er minder snel een ervaring van (teveel) drukte ontstaat en dat paden smal gehouden kunnen worden. We feliciteren wethouder Rik Thijs met dit integrale plan. Onze opmerkingen op een rijtje. Openstellen vormt een extra verantwoordelijkheid voor de eigenaar. Ecologie en Erfgoed dienen beschermd te worden. U vindt op de volgende pagina enkele opmerkingen bij het Groenbeheerplan.
Vanaf de start vragen daarbij de broedvogels en de reeën extra aandacht, in het voorjaar vraagt dit om rust en stilte en zijn met name activiteiten met veel licht en geluid niet toegestaan. Een van onze ‘Zuid-Brabantse’ partners verwoorde het helder, u bent op zoek naar ‘zachte recreatie’. Op blz 55 wordt uitleg gegeven over de Kalender met de geleidelijke openstelling. Een zeer goed onderdeel van het totale plan, wat zeker op andere plaatsen in Brabant bruikbaar is, nu de toeristische druk op de landgoederen toeneemt. Ontwikkeling is noodzakelijk voor behoud, het vormt een vast onderdeel van het FPG-Landgoedmodel. Landelijk brengen we binnen de Federatie Particulier Grondbezit ervaringen en verdienmodellen bijeen. We hebben hier ook met uw projectmanager over gesproken. De uitwerking in deelgebieden zorgt voor focus en gerichte afstemming met stakeholders. Het Ruimtelijke plan trok onze aandacht, hoe zoekt de gemeente naar de balans tussen ontwikkeling en behoud. Op blz. 57 lezen wij: ‘Landhuis De Wielewaal geprogrammeerd als stadsbrede publiekstrekker’. U gaat niet in op toekomstige functie van het Landhuis. Optie is om deze met ondergrond op de markt te zetten, als een compact NSW-landgoed, met minimaal 5 ha. Een andere optie is de verkoop van wooneenheden in het Landhuis, waarbij de ondergrond in eigendom blijft van de gemeente.
Daar hebben de leden van BPG veel ervaring mee.
14 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Dank voor u reactie. We hebben de input van het participatieproces zo goed als mogelijk verwerkt in de plannen. Vandaar dat ook het gebruik van de kalender is opgenomen. Dit vraagt nog om nadere uitwerking. Wat de herbestemming van het Landhuis betreft zijn er veel ideeën binnengekomen waarop we gaan voortborduren in de vervolgfase.
Reacties
Wel of niet meegenomen
Complimenten voor dit goed uitgewerkte plan. Het is positief dat u inzet op de lange termijn, dat u het landgoed wilt behouden in een groeiende stad. En dat daarbij het cultuurhistorische en tuinhistorische waarden het uitgangspunt vormen. BPG heeft reeds in 2006 bij het provinciebestuur aandacht gevraagd voor de historische lanen. Niet alleen op de Wielewaal, over geheel Brabant is er 200 km aan particuliere lanen, waarvan 2/3 in een matige tot slechte conditie. Deze vragen extra aandacht, om deze te behouden en tevens te zorgen voor een veilige wandelstructuur. We zijn enthousiast over uw voorgestelde aanpak voor behoud en versterking, zowel van de lanen als van de het overige (groene) erfgoed. Ook zet u in op zonering en het niet toestaan van honden om de biodiversiteit te versterken. BPG adviseert hierbij contact te leggen met SSiB, Samen Sterk in Brabant. We hopen dat de gemeente Eindhoven ook in de regio de samenwerking met (particuliere) Boa’s versterkt. Bij de communicatie is het belangrijk om regels te stellen, met duidelijke bebording te communiceren en vanaf het begin te handhaven. Bij openstelling van een NSW-landgoed is de bezoeker welkom tussen zonsop- en zonsondergang. Gebruik de juiste borden en wellicht poorten om ’s nachts absolute rust en tevens donkerte te borgen.
U kiest terecht voor bosherstel in fasen: stimuleren en introduceren van Rijke strooisel soorten door 50 procent dunning, fasering in 40 jaar waarbij jaarlijks 5 procent wordt verwijderd en 5 procent wordt aangeplant met inheems plantmateriaal. Wel vragen we ons af hoe de aanpak binnen de gemeente voor de langere termijn geborgd wordt, financieel en bestuurlijk. We stellen voor aanpak en ervaringen hiermee ook in provinciaal verband te delen. BPG is in gesprek met de Provincie Noord-Brabant om in 2024 een Brabants Bossensymposium te organiseren.
Hartelijk dank ook voor deze reactie. De genoemde punten maken deel uit van het groenbeheerplan. Fijn dat u daar zo enthousiast over bent. Uw zorgpunt is helder en door meerdere partijen ingediend. Het borgen voor de langere termijn daar komen we in het uitvoeringsprogramma op terug.
Algemene opmerkingen 1. Het Stadsbos Eindhoven is het laatste stuk van substantiële omvang binnen Eindhoven dat de potentie heeft om natuur grootschalig te herstellen. Het is waarschijnlijk ook de allerlaatste kans in de tijd om dat te doen, met alle voordelen voor onze samenleving die daaruit voortvloeien, waaronder de gezondheid en vitaliteit van mensen: niet alleen voor degenen die het Stadsbos bezoeken, maar voor iedereen in Eindhoven. We moeten streven naar een optimale ontwikkeling en herstel van de natuur in samenhang met de aanwezigheid van mensen. Belangrijke natuurwaarden die al aanwezig zijn, moeten worden beschermd tegen verstoring en de biodiversiteit moet worden versterkt daar waar dat nodig is. 2.Hoewel het gemeentelijk document een ‘visie’ wordt genoemd, lijkt soms wat wordt gepresenteerd meer op een ‘masterplan’. Bijvoorbeeld: aan de ene kant is aangegeven dat de zonering zal worden bepaald na natuuronderzoeken, en vervolgens worden kaarten gepresenteerd waarop zones, paden en structuren zijn aangegeven. De kracht van beelden is dat als je ze eenmaal ziet, je ze niet meer kunt “ontzien” en dat ze het middelpunt van de discussie worden. In dit stadium zouden we ons moeten richten op het definiëren van wat we wel en niet willen, en niet waar. Dat zou in een tweede fase moeten gebeuren.
Zoals we al eerder schreven in onze reactie op het concept ontwikkelingsvisie, zijn er verschillende ruimtelijke beslissingen die pas genomen kunnen worden nadat de resultaten van een flora- en faunaonderzoek klaar zijn.
1. Daar waar mogelijk zijn deze bevindingen in de tekst van de ontwikkelingsvisie aangepast. 2. de ontwikkelingsvisie heeft een verder uitgewerkt ruimtelijk plan voor de Wielewaal. Dit zou je inderdaad kunnen zien als een masterplan. Deze is gebaseerd op cultuurhistorisch onderzoek en natuuronderzoek en het participatietraject. De andere deelgebieden hebben nog geen uitgewerkt ruimtelijk plan. In de ontwikkelingsvisie is bijvoorbeeld opgenomen dat voor de Philips Fruittuin, de Strijpse Es en Voormalig golfbaan Welschap dergelijke ruimtelijke plannen nog dienen te worden opgesteld. 3. samen met waterschap zijn we een haalbaarheidsstudie aan het opstellen naar de vernatting van het gebied en de gevolgen ervan voor de natuur. 4. in de verdere uitwerking zal deze visie meer worden benadrukt in vergelijking met de aanpak in de Genneper Parken. 5. de gemeente streeft ernaar deze na vaststelling van de ontwikkelingsvisie op te richten. 6. een dergelijk overlegstructuur zal worden opgesteld na vaststelling van de ontwikkelingsvisie. TGE is een van de belangrijke stakeholders die we uitnodigen deel te nemen aan dit overleg.
15 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Reacties
Wel of niet meegenomen
3. In sommige hoofdstukken is er verwarring tussen wat een visie (of plan) is voor de Wielewaal en voor het Stadsbos. Wat van toepassing is in de Wielewaal is misschien niet wenselijk in andere delen van het Stadsbos (b.v. vernatting bos). Dit weten we pas na verdere studie en overweging. 4. In onze visie zijn bezoekers en recreanten te gast op de Wielewaal. Als gast kunnen ze er gezond recreëren en genieten van de groene omgeving, maar hebben ze zich wel aan de regels te houden (bezoek zonder hond, laag geluidsniveau, na zonsondergang geen toegang, geen afval achterlaten en zwerfafval oprapen, afstand tot dieren en vogels houden, op de paden blijven, niets uit de natuur meenemen). Bezoekers delen deze boodschap met anderen. Daarmee helpen ze de natuur te behouden voor de huidige en toekomstige generaties. 5. Tevens adviseren we nu al een organisatie “Vrienden van De Wielewaal” in het leven te roepen die zich bezig gaat houden met crowdsourcing en crowdfunding. Ook van belang is dat vrijwilligers voor het onderhoud en beheer worden aangetrokken en gefaciliteerd. Zonder extra middelen en vrijwilligers is de Wielewaal in onze ogen niet duurzaam te exploiteren. Tevens kan hiermee worden voorkomen dat de exploitatie en het beheer van de Wielewaal ten koste gaat van andere groengebieden in Eindhoven. 6.
We stellen voor dat de gemeente een overlegstructuur opzet om het Stadsbos als totaal en de ontwikkelingen in de deelgebieden te volgen. TGE wil hieraan deelnemen om deze natuurontwikkeling te waarborgen. Directe belanghebbenden per deelgebied van het Stadsbos hebben hierin ook een stem. Over ‘Bestaande situatie’ en ‘Thema’s van het Stadsbos’ Pluspunten aanwezig op het document: - Wens naar langzame mobiliteit (wandelen/fietsen) - Samengaan met het historisch erfgoed - Bewustzijn van de noodzaak en het evenwicht tussen openstelling voor het publiek met druk en mogelijk verstoring van bezoekers als gevolg en het behoud van de ecologische kwaliteit van het gebied en belangrijke soorten.
16 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Dank voor het delen van deze pluspunten.
Reacties
Wel of niet meegenomen
Over ‘Integraal Visie Stadsbos’ (v.a. p27). Pluspunten aanwezig op het document: - Er moet een duidelijke zonering recreatie/natuur komen (p31). - De opzet van monitoring van bezoekersdruk na openstelling (p31). We gaan ervan uit dat dit vanaf dag 1 effectief wordt geïmplementeerd, inclusief een voorafgaande nulmeting. - De opzet naar langzame mobiliteit; (bijna) geen nieuwe parkeerplaatsen binnen het stadsbos (p35) - Verbetering in openbaar vervoer (p32). - Er komen geen mountainbikepaden (p34). - Zoveel mogelijk gebruik makend van bestaande paden (p35). - Benadrukking dat de aanleg van het padenstelsel in het stadsbos gefaseerd wordt uitgevoerd en afhankelijk is van de uitkomsten van de natuuronderzoeken (p35). TGE zal er nauwlettend op toezien dat dit ook het geval is. - De beslissing dat “Functies die een plek krijgen moeten kleinschalig zijn, geen negatieve effecten hebben op de natuur en gebruik maken van het specifieke karakter van de plek.” (p39). Zorgen/Verbeterpunten: a) Iets wat in ons mening ontbreekt in de visie voor Natuur (punt 4.4): zoeken naar extra gebieden met natuurwaarden binnen het Stadsbos die in de toekomst deel kunnen uitmaken van het Natuur Netwerk Brabant of als Ecologische Verbindingszone.
b)We begrijpen echt niet waarom de spoorweg op kaarten 4.4.2 en 4.4.3 (p37 en 38) wordt aangegeven als een huidige of toekomstige groene corridor/ecologische hoofdstructuur. c) Over het terugbrengen van de Kromme Sloot en de vernatting van bossen: we zouden graag hydrologisch en ecologisch onderzoek zien voordat we met zekerheid kunnen stellen dat “de ecologische gezondheid van het stadsbos wordt bevorderd” (p36). Dit kan gelden voor de productiebossen in de Wielewaal. Gezien de diversiteit aan landschappen en bossen die de Kromme Sloot doorkruist in het hele stadsbos, moet het effect van vernatting voor elk daarvan worden geanalyseerd. d) TGE en achterban denken dat een hoofdwandelroute door het hele Stadsbos, waarmee de Wielewaal met de andere deelgebieden verbonden wordt, van toegevoegde waarde zou kunnen zijn voor de identiteit van het Stadsbos. Naast deze hoofdroute kunnen er kortere vastgestelde wandelroutes door een of meerdere delen van het Stadsbos gemarkeerd worden. De routes van verschillende lengtes (aangegeven met b.v. gekleurde paaltjes) stellen bezoekers in staat langer of korter in het gebied te verblijven. Hierdoor is het ook mogelijk om de menselijke druk naar bepaalde gebieden te sturen en weg te houden van andere.
17 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
a) hier zou de gemeente graag nadere toelichting op willen ontvangen aangezien nieuwe ecologische verbindingen zijn opgenomen in het document en nieuwe natuur dat wordt aangelegd is ook opgenomen. (paragraaf 4.4.1 t/m 4..4. 3) b) klopt de EVZ verbindingen langs het spoor en langs de groene corridor kunnen eruit. Er loopt alleen een officiële EVZ langs het kanaal. En een te realiseren EVZ van Wielewaal richting Mispelhoef vervolgens onder de A2/ N2 door naar BIC-campus c) een dergelijk onderzoek wordt samen met waterschap uitgezet. d) verschillende wandelroutes opzetten en uitzetten maakt deel uit van het uitvoeringsprogramma dat opgesteld wordt na vaststelling van de ontwikkelingsvisie. e) de routes uitstippelen maakt deel uit van het uitvoeringsprogramma welke fasegewijs zal worden uitgevoerd. f ) Meegenomen: de fietsroute van Tegenbosch over de Postdijk en over de Wielewaal zijn recreatief. De Groene corridor is een utilitaire/woonwerkverkeersroute.
Reacties
Wel of niet meegenomen
e) Aangezien de resultaten van het gedetailleerde flora- en faunaonderzoek nog niet beschikbaar zijn, kunnen we geen uitspraak doen over de mogelijke route van het Struinpad. Niettemin verontrust het ons dat de voorgestelde route verschillende oude, en tot nu toe gesloten, bossen doorkruist over de verschillende deelgebieden van het Stadsbos. Aan de andere kant is het, als een nieuwe route is aangelegd, ook een kans om kritisch te denken over het opheffen van overbodige bestaande paden in de verschillende deelgebieden (b.v. binnen de Grote Beek, Herdgang, Wielewaal, e.a.) en een kans om nieuwe stiltegebieden voor de natuur te creëren. f) Er moet ook worden nagedacht over het gebruik van het fietsnetwerk als geheel. Welke fietspaden zijn bedoeld voor woon-werkverkeer (meestal snellere stroken, met drukke piekperioden) en welke voor (langzame) recreatie? Het is bijvoorbeeld niet duidelijk welk doel een fietspad langs de Postdijk (Wielewaal) zou hebben. Deelgebieden binnen het Stadsbos: 5.3 Kennislandgoed BioArtLab en ISE Een zoeklocatie voor een mogelijke openluchtschool (naar Deens voorbeeld) heeft een plaats gekregen op de tekening van het gebied (nummer 1 op de kaart). Voor ons is het niet helder wat voor soort openluchtschool dit zou zijn en welke faciliteiten deze nodig zou hebben. Noch wat de mogelijke schaal van het geheel wordt en wie hiervoor het initiatief neemt.
Ons algemeen advies is om nieuwe faciliteiten niet nog meer te verspreiden binnen het Stadsbos, ten koste van bestaande rustige gebieden. Concentreer ze in plaats daarvan rond bestaande faciliteiten en gebouwen.
In de ontwikkelingsvisie wordt uitgegaan van het benutten van bestaande locaties en gebouwen. Vandaar deze zoeklocatie als voorbeeld.
5.5 Philips de Jongh wandelpark Onze zorgen betreffen vooral de twee voorgestelde entreépaviljoenen en het voornemen om het bos te vernatten: a) Entreépaviljoen aan de westelijk grens tegen Herdgang: TGE is tegen de bouw van een entreépaviljoen op deze locatie: het is een van de rustigere plekken van het Philips de Jonghpark, met oude beuken en een bodem met weinig verstoring. In de praktijk zou dit paviljoen binnen het Stadsbos gebouwd worden, in een bestaand bosgebied opgenomen in de NNB. Als het toch moet, stellen we voor om een alternatieve locatie te zoeken in het Herdgang-gebied (er is daar al een horecagelegenheid) of bij de hoofdingang van de Wielewaal langs de Oirschotsedijk. b) Entreépaviljoen aan kruising Zwaanstraat/Elburglaan: bouw het niet ten koste van bestaande bomen. Minimaliseer verharding binnen de grenzen van het park. c) Over het terugbrengen van de Kromme Sloot en mogelijk vernatting van bossen binnen het Philips de Jonghpark: er moet worden onderzocht of dit gewenst is. De aanwezige oude grote bomen hebben een grote waarde, waarop een nieuwe aan te leggen waterloop geen negatieve invloed zou moeten hebben.
a) Meegenomen paviljoen tegen Herdgang is uit het plan gehaald. b) Mee te nemen in de uitvoering c) nader onderzoek zal uitwijzen of deze ambitie wenselijk is.
18 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Reacties
Wel of niet meegenomen
5.6 Landgoed Mispelhoef en buitenplaats Strijpse Es: Ondanks zijn kleine oppervlakte heeft dit deelgebied een belangrijke strategische ligging. Ingeklemd tussen het Flight Forum en het GDC Acht, met het BIC1 ernaast, is Mispelhoef het enige onbebouwde deel van de ‘buitenste gordel’ van NW Eindhoven. Het is een belangrijke ecologische schakel tussen de stad en de omgeving. En deze moet robuuster worden gemaakt. Toch zien we dat er te veel functies en voorzieningen zijn omschreven voor zo een klein gebied: een parkeergelegenheid, recreatiewoningen, en een mogelijke stadscamping. Wat wij verdedigen: benut dit laatste onbebouwde terrein om een robuuste ecologische verbinding te maken. Onze voorstelen voor dit deelgebied: - Regeneratieve voedselproductie is een goed initiatief; - Bouw hier geen parkeerterrein; - Stadscamping zou beter ergens in het Philips van Lenneppark passen; - De bestaande bomenlanen verbreden; - Er zijn twee kleine vakken NNB-bos die groter gemaakt kunnen worden; - Kijk naar andere mogelijke ecologische verbeteringen (graslanden, poelen, etc.); - Dit gebied is omgeven door wegen: maak goede faunapassages naar de omliggende gebieden.
In de ontwikkelingsvisie wordt voorgesteld een verder uitgewerkt ruimtelijk plan te maken van dit gebied. Naast genoemde adviezen zullen daarbij in overweging worden genomen. En TGE zal betrokken worden. Waarbij we alvast kunnen melden dat aanleg van de faunapassage van Wielewaal naar de Strijpse Es gekoppeld is aan de realisatie van de fietsbrug over de Anthony Fokkerweg.
5.8 Buitenplaats Welschap We staan nog steeds achter wat er in onze reactie op de conceptontwikkelingsvisie is geschreven: Trefpunt Groen Eindhoven en achterban zijn sterk van mening dat er niet dient te worden gebouwd op het terrein. Met twee aanvullingen: a) Naast de twee aangegeven mogelijk faunapassages (punt 10 op de kaart) adviseren we er ook een extra faunapassage onder de Anthony Fokkerweg die het bos achter het BIC1-terrein en het bos naast Novotel met elkaar zullen verbinden. b) Dit is het leefgebied van de kamsalamander, een bedreigde amfibiesoort beschermd door Nederlandse en Europese wetgeving. De poelen worden gebruikt als voortplantingsgebieden; de omringende bossen als landhabitat en overwinteringsplaatsen. In elke verdere ontwikkeling binnen Welschap moet hiermee rekening gehouden worden.
a)Er loopt een EVZ langs het kanaal. De genoemde verbinding is derhalve niet nodig. Daarnaast wordt een faunapassage gerealiseerd onder de A. Fokkerweg, richting de Mispelhoef. Vanaf de Mispelhoef loopt een passage onder de A2/N2 door. Streven is om bestaande passages zoveel als mogelijk te optimaliseren. b) Bij ruimtelijke veranderingen wordt op grond van wetgeving altijd onderzoek gedaan.
19 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Reacties
Wel of niet meegenomen
4. Reactie Trefpunt Groen Eindhoven Ruimtelijk plan Landgoed De Wielewaal Algemeen opmerkingen: we willen beginnen met te stellen dat het zeer opmerkelijk is dat in deze versie van het document, het hoofdstuk betreffende de Wielewaal geen ‘visie’ meer is, maar een ‘ruimtelijk plan’. Dus een concreter plan dan wordt verwacht in dit stadium. Tot nu toe is alleen een QuickScan Fauna en Flora uitgevoerd. Het gerichte soortenonderzoek is pas recent afgerond (zoals de Gemeente ons op 12 september vertelde). Met de resultaten van dit onderzoek is er een beeld van de aanwezigheid van mogelijk bedreigde soorten, mogelijk ecologisch belangrijke gebieden en dus ook gebieden waar geen menselijke aanwezigheid gewenst is. Wij vinden het vreemd (en te gehaast) om een ruimtelijk plan te presenteren zonder de resultaten van dit onderzoek af te wachten als basis.
De onderzoeken tot nu toe wijzen in deze richting. Nader onderzoek zal worden gedaan om te komen tot definitief ontwerp.
Pluspunten aanwezig op het document: - De gefaseerde openstelling en de tweedeling in gebruik op Landgoed De Wielewaal op basis van de cultuurhistorische waardering van het gebied en uitslag van natuuronderzoeken. - De aanduiding dat sommige gedeeltes volledig afgesloten zullen blijven, ten behoeve van de biodiversiteit in het gebied. - De zorgvuldigheid bij het opstellen van de programmakalender (punt 6.8). Onder andere het sluiten van sommige gebieden tijdens het broedseizoen en het ontsluiten van verschillende secties uitgesmeerd over verschillende jaren. Zorgen/Verbeterpunten: a) In het algemeen, kijkend naar wat er is voorgesteld voor het “Ruimtelijk Plan Wielewaal”, lijkt het erop dat er veel is teruggekeken naar het verleden en weinig aan de toekomst. Er is nagedacht over wat kan worden hersteld zoals het vroeger was, maar niet over wat er effectief kan wordt veranderd om beter voorbereid te zijn op de toekomst (met uitzondering misschien van mobiliteit, met de introductie van fietspaden). b) In het verlengde hiervan stellen we voor om na te denken over welke culturele en landschappelijke elementen niet de moeite waard zijn om te herstellen of herbouwen -omdat ze niet meer bestaan, omdat ze te veel geld kosten om te herstellen/onderhouden of omdat ze zich op ongeschikte locaties bevinden - en die gebieden te gebruiken om de natuur te herstellen.
Daarom zouden we graag zien dat een van de punten op pagina 57 naar deze mogelijkheid verwijst, zodat hier in de komende stappen verder over nagedacht kan worden. c) Ondanks de aanduiding van een groot stiltegebied ten oosten van de loop van de Kromme Sloot, vinden wij niet dat dit het enige stiltegebied binnen de Wielewaal zou moeten zijn. Daarom, als aanvullend punt in dit plan (op pagina 57) zien we graag “Het zoeken naar locaties voor andere stiltegebieden voor natuurbescherming of natuurherstel binnen de Wielewaal”.
20 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
a) op basis van verleden bouwen we de toekomst. Dit betreft geen tegenstrijdigheid. Daarnaast gaat ons groenbeleidsplan uit van 4 pijlers: biodiversiteit, klimaat, gezondheid en identiteit. Dat laatste betreft de historie van het gebied wat tevens een van de projectkaders betreft. b) de ontwikkelingsvisie brengt de balans tussen de pijlers goed in beeld. Alle pijlers zijn relevant. Ook uit de inbreng van het participatietraject is deze verdeelsleutel goed te verantwoorden. c) Dit zal zijn verder uitwerking krijgen in het groenbeheerplan. d) het betreft een ambitie en sluit aan op het eerdere verzoek van TGE om korte en langere wandelroutes te realiseren. Uitgangspunt blijft op de paden wandelen zodat natuur zich kan herstellen. e) Reactie gemeente: het stuinpad door het gebied past op deze locatie omdat het gecombineerd wordt met het onderhoudspad van Waterschap. Ook hier geldt wandelen over het wandelpad en niet daarbuiten. Dit zijn nu eenmaal de mooiste wandelroutes die we de bezoekers niet willen ontnemen. Het zijn tevens de routes waar het beste genoten en geleerd kan worden van de natuur.
Reacties
Wel of niet meegenomen
d) De inleiding van het document luidt: “De aanleg van het padenstelsel in het stadsbos gebeurt gefaseerd en is afhankelijk van de uitkomsten van de natuuronderzoeken.” Echter, dit deel van het document bevat al een nieuwe wandelkaart ‘in ode aan de wandelkaart van Philips’. Het is ons niet duidelijk of deze kaart een definitief voorstel is of slechts een ambitie of een idee om te bespreken. We zien te veel paden op de kaart ingetekend. We pleiten ervoor binnen de Wielewaal het aantal wandelpaden te beperken. Enkele paden op de historische kaart komen hiermee te vervallen. e) We zijn ook van mening dat het voorgestelde ‘Struinpad’ langs de grens van het stiltegebied moet lopen in plaats van er doorheen. Reactie gemeente: het stuinpad door het gebied past op deze locatie omdat het gecombineerd wordt met het onderhoudsplan van Waterschap (wat we toch moeten handhaven voor onderhoud.) Ook hier geldt wandelen over het pandelpad en niet daarbuiten. Dit zijn nu eenmaal de mooiste wandelroutes die we de bezoekers niet willen ontnemen. Het zijn tevens de routes waarin het beste genoten en geleerd kan worden van de natuur. f) Het is goed om te lezen dat ‘Voor de aanleg van fiets- en wandelpaden wordt gebruikt gemaakt van bestaande paden en wordt uitgegaan van een gefaseerde aanpak’ (p. 54).
We zouden ook graag opgenomen zien dat, om het nieuwe netwerk van paden te creëren, de huidige paden die door bosgebieden lopen niet verbreed worden (vooral als dit betekent dat er bomen gekapt moeten worden). g) Het is belangrijk dat mensen naar de Wielewaal kunnen fietsen. Maar er moet goed worden vastgelegd waar er binnen de Wielewaal gefietst kan worden. Kijkend naar wat er in andere parken in Eindhoven gebeurt, hebben mensen de neiging om over elk verhard pad te fietsen, zelfs als dat niet de bedoeling is. h) Het mogelijke fietspad langs de Postdijk moet geen woon-werkfietspad worden, onder andere vanaf de BIC-terrein, zonder samenhang met het Wielewaalgebied. Dit kan een bron zijn van veel drukte en verstoring van de rustige sfeer voor zowel mens als natuur. Er bestaan al andere mogelijkheden binnen het Stadsbos voor woon-werkverkeer per fiets. Reactie gemeente: de groene corridor is voor woon en werkverkeer. De Postdijk is puur recreatief. i) We zijn tegen het idee van een mogelijk toekomstig fietsverbinding van de Postdijk in een rechte lijn richting de Elburglaan te laten lopen (p54 en punt 6 in p57). Dit bosgebied wordt aangeduid als een stiltegebied; het is daarom tegenstrijdig om er een nieuw fietspad doorheen te plannen. j) Er moet ook goed worden nagedacht over het beoogde boomtoppenfietspad vanaf de brug bij Tegenbosch (p55 en punt 8 in p57).
Dit stuk bos is nu een rustgebied, zonder paden. De impact van de bouwfase zelf moet zorgvuldig worden bekeken.
f) streven is paden te behouden en niet te verbreden. i) de fietsroute loopt in het aangepaste plan tot de weg die voor de Kromme sloot ligt. Fietsers kunnen daar linksaf richting Oirschotsedijk of rechtsaf richting het sterrenbos en Elburglaan. j) verschillende ontwerpschetsen van deze fietsverbinding wijzen erop dat middels een boomtoppenpad de natuur het beste beschermd wordt. Neemt niet weg dat het een impact zal hebben waar we zorgvuldig naar zullen kijken. Ook hier zullen we de wettelijke onderzoeken uitvoeren.
21 | Procesverslag samenspraak stadsbos en Landgoed De Wielewaal
Reacties
Wel of niet meegenomen
Reactie van Commissie Ruimtelijke Kwaliteit: Het is een goed geschreven document met een duidelijke structuur en doelen. Bovenal gaat het uit van een goed uitgangspunt: het versterken van de natuur en biodiversiteit binnen de Wielewaal, rekening houdend met de historische en culturele achtergrond. We omarmen de ambitie om de huidige bosgebieden (meestal oude productiebossen) te herstellen tot gevarieerde gemengde bossen met rijke strooiselsoorten. Er wordt ook meer ruimte gegeven voor natuurlijke processen in de bosgebieden. Het is een ambitieus plan, maar wel een dat de natuurlijke en ecologische waarde van het gebied zal verbeteren. Ook de onmiddellijke beheersmaatregelen zoals het stoppen met intensief maaibeheer, het laten liggen van dood hout in de bossen, het laten staan van dode bomen waar mogelijk, en andere soortgelijke maatregelen, lijken een goed begin te zijn voor revitalisering van het gebied. Desondanks zijn er enkele punten van zorg en verbeteringen die we willen voorstellen: a) Het is belangrijk dat bezoekers vanaf dag 1 op de wandelpaden blijven. Daarom raden we aan om deze aanbeveling (pagina 27) “Binnen 2 jaar na inrichting moeten de waardevolle rustplaatsen aan de randen worden voorzien van een voorziening die het betreden en afwijken van de gebruikelijke paden onaantrekkelijk maakt.” direct na opening in te voeren.
Dat is van het grootste belang: als er eenmaal sluiproutes ontstaan krijg je deze moeilijk weer weg. b) Op de Wielewaal mogen geen honden komen (zelfs niet aangelijnd). Er zijn al genoeg gebieden in Eindhoven waar mensen met hun hond kunnen wandelen. Als honden alleen aangelijnd toegestaan zouden zijn, zal het moeilijk (zelfs onmogelijk?) te handhaven zijn, zoals dat ook in veel andere (natuur) gebieden in Eindhoven gebeurt. Het gebied is nooit opengesteld voor mensen, noch voor honden. Het is makkelijker direct geen honden toe te staan dan om ze wel toe te staan en dan terug te moeten komen op deze beslissing. Wij zijn van mening dat met de juiste communicatie iedereen dit besluit zal begrijpen. c) Zoals eerder geschreven in onze reactie op het Ruimtelijk Plan Landgoed De Wielewaal, vinden wij dat er kritisch gekeken moet worden of er cultuurhistorische landschapselementen zijn die het niet waard zijn om te herstellen of te herbouwen. En gebruik deze gebieden in plaats daarvan voor natuurherstel, zonder bezoekersdruk. d) Poelen en vennen worden beschreven in hoofdstuk 3, maar hebben geen vervolgactie qua invulling in hoofdstuk 4.
Behalve de grote poel (vroeger een ven) bij ‘de hut van Oom Ton’ (in de huidige tijd wellicht beter aan te duiden met “de Hut van Anton’), zijn er ten minste 10 andere kleinere poelen in de Wielewaal (zoals staat in de QuickScan en Natuurwaarden rapporten). Verder, in tegenstellingen tot vogels, vleermuizen, insecten en zoogdieren en af en toe de levendbarende hagedis, worden de amfibieën niet expliciet genoemd. De amfibieën zijn een primaire doelsoort; de alpenwatersalamander is daar een duidelijk voorbeeld van en deze is ook door de gemeente als ambassadeur gebruikt. Voortplantingswateren voor amfibieën moeten worden ingericht en beschermd tegen verstoring door honden en mensen. Er moet ook aandacht besteed worden aan de winterverblijven van dood hout die gebruikt worden door amfibieën en dicht struweel dat als jachtgebied gebruikt wordt (ook door verstoring te voorkomen ). Deze winterverblijven liggen op enige afstand van poelen. Zou het ook mogelijk zijn om nieuwe poelen of vennetjes aan te leggen binnen de Wielewaal, niet alleen voor amfibieën, maar ook voor de vele andere waterafhankelijke soorten?