Bijlage 4 - Participatieverslag

Participatie verslag Ontwerp warmteprogramma Versie: augustus 2025

Aanleiding In Nederland en dus ook in Eindhoven stoppen we met het gebruik van aardgas. Zo kunnen we stap voor stap toewerken naar een gezondere manier van huizen en gebouwen verwarmen, koken en warm (tap)water krijgen. Deze overstap vraagt iets van ons allemaal. Om dit te kunnen doen, werken we dit jaar (2025) aan het warmteprogramma. Als gemeente Eindhoven nemen we de leiding in de overstap op duurzame warmte. We maken nu een plan voor de hele stad en gaan vervolgens per buurt verder aan de slag. (In sommige buurten zijn we hier al mee bezig, zie Aardgasvrij | Eindhovenduurzaam). Afstemmen met de stad Om het warmteprogramma te kunnen maken, zijn diverse onderzoeken en analyses uitgevoerd. Hiervoor is informatie opgehaald en afgestemd met samenwerkingspartners op energie, zoals Enexis, de

woningcorporaties en waterschap de Dommel. Daarnaast stemden we de afweging en de uitkomsten af met diverse belangengroepen als 040energie. Ook legden we de energiebesparingsaanpak voor én bespraken we hoe buurten en wijken betrokken willen worden bij het opstellen van een (uitvoerings)plan voor de buurt. In dit verslag lees je de opbrengsten van de afgelopen periode.

Afstemming woningcorporaties

Omschrijving sessies woco’s In de periode april tot en met oktober 2025 zijn er in totaal 5 sessies geweest met woningcorporaties over het Warmteprogramma. Deze sessies hadden de volgende onderwerpen:

Warmteprogramma inclusief bijlagen inhoudelijk door. Corporaties worden gevraagd om ook via de formele route hun zienswijze in te dienen.

1. 2. 3. 4. 5.

Sessie 5 vindt plaats na terinzagelegging van het ontwerp warmteprogramma. De opbrengst wordt hier bij de definitieve vaststelling van het warmteprogramma toegevoegd.

Publieke afwegingen in het Warmteprogramma Terugkoppeling technisch-economische analyse Samenwerking in én met de wijk Presentatie concept warmteprogramma Reviewsessie ontwerp Warmteprogramma

De gemeente gebruikte de sessies om de woningcorporaties te informeren over de inhoud van het Warmteprogramma. De corporaties kregen op deze manier de gelegenheid om vragen en opmerkingen te stellen. Daarnaast kenden de meeste sessies ook een interactiever open onderdeel waar de corporaties actief om input werden gevraagd. Bijvoorbeeld tijdens de eerste sessie waarbij corporaties werd gevraagd om de voor hen belangrijke publieke belangen. Tenslotte worden corporaties tijdens sessie 5 inhoudelijk meegenomen in het Warmteprogramma en nemen we het

De gemeente heeft de gesprekken als constructief en prettig ervaren.

Inbreng woningcorporaties Woningcorporaties hebben veel input geleverd op de inhoud van het Warmteprogramma. Deze input was constructief kritisch. De belangrijkste opmerkingen zijn: •

•

Een groot deel van het corporatiesbezit bevindt zich in warmtenet gebieden. Hierdoor zijn corporaties voor het behalen van klimaatdoelstelling afhankelijk van de ontwikkelsnelheid van de warmtenetten. Hierop heeft de gemeente aangegeven uiterlijk in 2028 duidelijkheid te geven over de ‘haalbaarheidsonderzoek warmtenet’ gebieden.

De corporaties waren enthousiast over het afwegingsmodel. De geformuleerde publieke belangen waren herkenbaar. Voor corporaties waren betaalbaarheid voor

huurders, duurzaamheid en keuzevrijheid de belangrijkste criteria. •

Over de samenwerking in én met de wijken is afgesproken dat de participatie blauwdruk met de communicatie werkgroep van het DuurzaamheidsPact wordt besproken. Vervolgens gaan we in de projectgroepen de wijk in.

•

De warmtetransitie slaagt alleen als we denken vanuit onze gezamenlijke belangen en partijen hun eigen rol en verantwoordelijk nemen in de uitwerking. Woningcorporaties en gemeente moeten het samen doen.

Afstemming Enexis

Omschrijving sessies Enexis In september 2025 zijn we gestart met de gesprekken met Enexis. We zijn begonnen met uit te leggen wat het warmteprogramma is en dat er afstemming met Enexis noodzakelijk is omdat het warmteprogramma ook consequenties heeft voor het elektriciteitsnet. Enexis onderschrijft dit belang. Na het eerste gesprek hebben we elkaar maandelijks gesproken en veelvuldig mailcontact gehad. De volgende onderwerpen zijn ter tafel gekomen:

•

Afspraken over een efficiënte manier van gegevensuitwisseling over de plannen richting Enexis

•

Pilot berekening van de impact van de plannen op het laagspanningsnet

•

Scenario’s die Enexis gebruikt voor het maken van hun investeringsplannen.

Inbreng sessies Enexis Resultaat van de gesprekken met Enexis is dat: •

Blijvende afstemming noodzakelijk is

•

Warmtenetten net efficiënter zijn en daarom een aansluiting kunnen krijgen

•

Voor de planning van gebiedsgerichte aanpak van individuele oplossingen afstemming nodig is. Deze gebiedsgerichte aanpak moet in lijn zijn met de buurt aanpak van Enexis.

De inbreng van Enexis in de haalbaarheidsstudies en uitvoeringsplannen die volgen op het warmteprogramma is essentieel. Zonder medewerking van Enexis kunnen de plannen geen doorgang vinden. Daarom blijven we intensief afstemmen met Enexis.

Afstemming Waterschap de Dommel

Omschrijving sessie Waterschap In de periode september 2024 tot juni 2025 hebben we 4 gesprekken met Waterschap de Dommel gehad over het warmteprogramma. In diezelfde periode hebben we ook samen met Waterschap de Dommel het Water Energie Plan opgesteld. In het kader van het warmteprogramma zijn de volgende onderwerpen besproken: -

Uitleg over het warmteprogramma

-

Relatie tussen warmteprogramma en Water Energie Plan

-

Gedachtenwisseling over bestuurlijke vaststelling

-

Aquathermie bronnen die genoemd worden in het warmteprogramma als warmtebron voor een mogelijk warmtenet.

Inbreng sessie Waterschap We hebben beter begrip voor elkaars belangen gekregen. Het Waterschap is verantwoordelijk voor de kwaliteit van het water. Wij willen de stad van duurzame warmte voorzien.

Resultaat van de gesprekken is dat het Water Energie Plan uitgangspunt is voor het warmteprogramma. In het Water Energie Plan staat welke aquathermie capaciteit mogelijk is binnen de ecologische grenzen. Het Water Energie Plan wordt bestuurlijk vastgesteld door zowel de gemeente Eindhoven als Waterschap de Dommel. In het warmteprogramma beschrijven we welke bronnen we willen gebruiken voor mogelijke collectieve warmtevoorzieningen. We willen ook enkele aquathermie bronnen gebruiken. Deze keuze is afgestemd met Waterschap de Dommel. Daar waar er mogelijk consequenties zijn voor buur gemeente bespreken we dat. Daarom gaan we met

de gemeente Geldrop in gesprek over het gebruik van het Eindhovens kanaal en met de gemeente Nuenen over de Dommel.

Afstemming 040ENERGIE

Omschrijving sessies 040Energie De gemeente en een werkgroep van 040energie hebben in totaal 3 sessies gehad over het Warmteprogramma. Aanvullend is het bestuur van 040energie in een sessie geïnformeerd en heeft de projectleider van het Warmteprogramma tijdens de inzagelegging van het ontwerp warmteprogramma een presentatie gegeven tijdens een ledenvergadering van 040energie. De sessies met de werkgroep hadden de volgende thema’s: 1. Technisch-economische analyse en het afwegingsmodel 2. Presentatie concept warmteprogramma 3. Reviewsessie ontwerp Warmteprogramma

De sessies vonden plaats tussen mei en oktober 2025.

Tijdens de sessies met de werkgroep van 040Energie heeft de gemeente een toelichting gegeven op het Warmteprogramma in ontwikkeling. We zijn met name dieper ingegaan op de technischeconomische analyse. Deze resulteerde tijdens de tweede sessie in een concept ‘Wat’- en concept ‘Wanneer’-kaart. Sessie 3 vindt plaats na terinzagelegging van het ontwerp warmteprogramma. De opbrengst wordt hier bij de definitieve vaststelling van het warmteprogramma toegevoegd.

Inbreng sessies 040Energie 040Energie heeft zelf veel kennis over verduurzaming en aardgasvrij maken van woningen. Dit leverde inhoudelijke en interessante discussies op. De belangrijke opbrengsten uit de sessies zijn:

•

Het Warmteprogramma lijkt erg gericht te zijn op warmtenetten. 040Energie is erg benieuwd naar de berekening die hebben geleid tot deze conclusie. De gemeente heeft aangegeven dat zij de observatie kunnen volgen, maar dat de gemeente geen voorkeur heeft voor een individuele of collectieve oplossing. Daarbij zijn er meerdere redenen om in dit Warmteprogramma ruimte te reserveren voor warmtenetten, bijvoorbeeld door de grootschalige ontwikkeling van nieuwbouw en het feit dat collectief alleen succesvol wordt met een gebiedsgerichte aanpak. Hiervoor moet de gemeente gebieden op tijd aanwijzen. De

gemeente ziet ook in dat niet alle ‘onderzoeksgebieden’ uiteindelijk een warmtenet gaan worden, maar vindt het wel belangrijk om dit gedegen te onderzoeken. Hiervoor nemen we tot 2028 de tijd. •

040Energie is benieuwd naar de kengetallen die zijn gebruikt bij de technisch-economische analyse.

•

040Energie en de gemeente gaan de aankomende jaren aan de slag in de stad. Duidelijke afspraken en processen moeten ervoor zorgen dat we elkaar versterken, niet tegenwerken. Deze afstemming vindt plaats tijdens de periodieke overleggen.

Afstemming buurt en wijkverenigingen Afstemming buurt- en wijkverenigingen

Omschrijving sessie buurten Van In totaal zijn 92 buurt- en wijkverenigingen en stichtingen in Eindhoven aangeschreven om deel te nemen aan de 'meedenkbijeenkomst warmteprogramma’ op 14 mei 2025. Uit de volgende buurten waren mensen aanwezig voor de meedenksessie op 14 mei: Engelsbergen, Bloemenbuurt, Witte dorp, Villa park, Meerhoven plus stichting stadswarmte. De bijeenkomst startte met uitleg over het concept warmteprogramma en de gidsprincipes. Daarnaast is er gesproken over welke ondersteunende middelen er voor inwoners en gebouweigenaren zijn en hoe de gemeente Eindhoven kan helpen bij het verduurzamen van een woning of gebouw. En hoe er gecommuniceerd en samengewerkt gaat worden bij het opstellen van een (uitvoerings)plan per buurt.

Via een Mentimeter zijn antwoorden op een aantal stelling opgehaald. Verder is er ingezoomd op waar de uitdagingen en kansen liggen rondom energie besparen in de woning of een gebouw. Welke ondersteuning er nodig is en wat er nu ontwikkeld wordt. Vervolgens is de tijdlijn voor de buurt om te komen tot een warmtenet of een warmtepomp besproken. Plus de communicatiemomenten die hierbij nodig/ wenselijk zijn.

Inbreng sessie buurten Tijdens de bijeenkomsten zijn er diverse onderwerpen besproken. Hieronder enkele punten uitgelicht.

Merendeel van de aanwezigen geeft aan betrokken te willen worden op het moment dat er in een buurt gestart wordt met verder onderzoeken van een voorkeursoplossing voor de warmtetransitie. Grootste zorgen of uitdagingen bij de warmtetransitie zijn: de kosten ('wie gaat dat betalen?'), of er wel keuzevrijheid is, en de onduidelijkheid/ onzekerheid over wat er door de bewoner in huis gedaan moet worden (gedoe met verbouwen etc.). Als antwoord op waar de gemeente mee kan ondersteunen, komt naar voren dat goede informatie en communicatie en ondersteuning tijdens het hele proces belangrijk zijn.

Zeker voor ouderen of mensen die minder makkelijk mee kunnen met de warmtetransitie. Dat laatste wordt ook onderstreept met dat de gemeente Eindhoven extra aandacht en ondersteuning moet bieden aan inwoners met energiearmoede en aan woningeigenaren met lage energielabels. Communicatiekanalen die de gemeente Eindhoven nu al inzet zijn grotendeels bekend. Aangegeven wordt dat bekende gezichten/ contactpersonen vanuit de gemeente in een buurt een meerwaarde zijn.

Enkele tips die meegegeven worden: gemeente ben je bewust van de impact op bewoners, geef eens informatie op andere plekken (markt of sportvereniging), nadruk leggen op comfort verbetering bij isolatie.

Afstemming diverse doelgroepen Doorlopend wordt er afstemming gezocht met diverse doelgroepen waar de energiebesparingsaanpak zich op focust. Zo zijn er gesprekken geweest met Verenigingen van Eigenaars, met gemeenschappen en bewonersinitiatieven op warmte en energie, de Alliantie Inclusieve Energietransitie en Dutch Caribbean Vibes en particuliere verhuurders. Met deze partijen is besproken wat zij nodig denken te hebben van de gemeente Eindhoven om mee te kunnen in de warmtetransitie. Op basis van deze inzichten worden aanpakken verbeterd. We zien dit als een continue proces dat gedurende de uitvoering van de warmtetransitie van belang is. Afhankelijk van het beleid wat in ontwikkeling is wordt een afvaardiging van de doelgroepen uitgenodigd om mee te denken.

Afstemming bedrijven

Omschrijving sessies bedrijven Op 26 juni organiseerden we een verdiepende sessie voor ondernemersverenigingen OVE en VNO-NCW, gericht op de thema’s Mobiliteit en Energietransitie. Tijdens deze bijeenkomst verzorgden we een informerende presentatie over het warmteprogramma van de gemeente Eindhoven. De presentatie richtte zich specifiek op de aanpak voor bedrijventerreinen en de rol van ondernemers in de transitie naar een toekomstbestendig energiesysteem. Het warmteprogramma is een strategisch kader waarin de gemeente Eindhoven samen met partners werkt aan de transitie naar aardgasvrije warmtevoorziening. Dit programma is niet alleen gericht op woonwijken, maar ook op bedrijventerreinen, waar maatwerk en samenwerking centraal staan. Eindhoven telt 18 grote bedrijventerreinen en circa 22 kleinere bedrijfslocaties in woonwijken. Voor deze terreinen wordt gewerkt aan een gebiedsgerichte aanpak. In samenwerking met ondernemers worden energie-uitvoeringsplannen

opgesteld die inzicht bieden in het huidige energiegebruik en de stappen richting aardgasvrij. Per terrein zijn de mogelijkheden voor collectieve energiesystemen in kaart gebracht, zoals gezamenlijke warmtevoorzieningen of duurzame elektriciteitsopwekking.

Er zijn diverse vormen van samenwerking mogelijk, waarbij ondernemers worden gestimuleerd om gezamenlijk op te trekken. Dit versterkt de onderlinge verbinding en vergroot het draagvlak voor duurzame maatregelen. De belangrijkste uitdagingen en kansen zijn samengevat in een bijlage bij het warmteprogramma, die per terrein inzicht biedt in de haalbaarheid en potentie van de energietransitie.

Inbreng sessie bedrijven De presentatie werd positief ontvangen door de aanwezige directeuren. Zij waardeerden de heldere uitleg over het warmteprogramma en de aanpak voor bedrijventerreinen. Er is bereidheid uitgesproken om samen te werken aan maatwerkoplossingen per terrein. Tegelijkertijd gaven de directeuren aan dat zij liever niet verplicht worden tot collectieve oplossingen; een stapsgewijze benadering heeft hun voorkeur. Daarnaast werd enthousiast gereageerd op de reeds uitgevoerde metingen. Deze leveren waardevolle inzichten op voor bedrijven, met concrete mogelijkheden tot energiebesparing. Dit vergroot het draagvlak voor verdere stappen richting een aardgasvrije toekomst.

In overleg met de accountmanagers Binnenstad is geadviseerd om ondernemers uit dit gebied in deze fase van de warmtetransitie nog niet uitvoerig mee te nemen. Dit advies is gebaseerd op de huidige stand van zaken in de binnenstad, waar de energietransitie complexer ligt door de diversiteit aan functies, monumentale panden en beperkte ruimte voor collectieve infrastructuur. Daarnaast is er op dit moment nog onvoldoende concreet handelingsperspectief beschikbaar dat aansluit bij de specifieke situatie van deze ondernemers. Door hen op een later moment te betrekken, wanneer er meer duidelijkheid is over de mogelijkheden en randvoorwaarden, kan gerichter en effectiever worden gecommuniceerd. Dit draagt bij aan het voorkomen van verwarring of weerstand en biedt ruimte voor een meer passende, op maat gemaakte benadering.

Milieu Effect Rapportage warmteprogramma

Participatie Milieueffectrapportage (mer) ‘gebruiksgroen’ aangepast naar ‘stadsgroen en multifunctioneel groen’

Voor de milieueffectrapportage voerden wij de volgende (participatie)stappen uit: •

Tussen 24 januari en 6 maart legde we een Notitie Reikwijdte en Detailniveau (NRD) ter inzage.

•

Het eindrapport van de mer leggen we samen met het ontwerp-warmteprogramma ter inzage (verwacht tussen eind augustus en oktober).

•

Wij wonnen advies in op de NRD vanuit Commissie mer.

•

•

We ontvingen één zienswijze van Waterschap de Dommel

Hier wordt weer advies op ingewonnen vanuit Commissie mer. Trefpunt Groen wordt uitgenodigd om een zienswijze in te dienen.

•

De binnengekomen zienswijze(n) en advies van Commissie mer nemen wij mee naar de definitieve vaststelling van het warmteprogramma

•

We raadplegen bij zowel NRD als plan-MER bij ontwerp-warmteprogramma ook de onder artikel 16.36 lid 5 van de Omgevingswet benoemde organen.

•

De binnengekomen zienswijze en advies van Commissie mer zijn meegenomen in de uitvoering van het onderzoek.

•

We hebben Trefpunt Groen als belangengroep uitgenodigd voor een presentatie over het warmteprogramma en de mer

•

I.o.m. Trefpunt Groen milieu-indicator

Verwerking Milieueffectrapportage •

De ontvangen zienswijze van Waterschap De Dommel en het advies van de Commissie mer zijn meegenomen in de uitvoering van het milieueffectonderzoek. Ook de input van Trefpunt Groen heeft geleid tot een inhoudelijke aanpassing van een milieu-indicator, waarmee het programma beter aansluit bij lokale belangen en waarden.

•

Bij de definitieve vaststelling van het Warmteprogramma worden alle binnengekomen zienswijzen en het advies van de Commissie mer opnieuw zorgvuldig gewogen en verwerkt.

Resultaten participatie

Resultaten Participatie Warmteprogramma •

• • • • • • •

Woningcorporaties Een groot deel van het corporatiebezit ligt in warmtenet of “haalbaarheidsonderzoek”-gebied. Hierdoor zijn de corporaties afhankelijk van de gemeente voor het behalen van klimaatdoelen. Uiterlijk in 2028 geeft de gemeente duidelijkheid over de “haalbaarheidsonderzoek”gebieden. Voor warmtenetten zijn, bijvoorbeeld met ondertekening van de Samenwerkingsovereenkomst Warmtenetten, al goede afspraken gemaakt om samen op te schalen. Die opschaling doen we door meer in gezamenlijke belangen te denken. Enexis Er is structurele afstemming gestart over de impact van het warmteprogramma op het elektriciteitsnet. Enexis levert input voor haalbaarheidsstudies en uitvoeringsplannen. Dat is essentieel voor de voortgang van de warmtetransitie. Waterschap De Dommel Het Water Energie Plan is afgestemd als uitgangspunt voor het warmteprogramma. Er is overeenstemming over het gebruik van aquathermie binnen ecologische grenzen. Het waterenergieplan is als bijlage aan het warmteprogramma toegevoegd. 040Energie 040Energie en de gemeente zijn beide bezig met verduurzaming van woningen in de stad. Goede werkafspraken moeten ervoor zorgen dat we elkaar daarbij versterken. Bijvoorbeeld bij de uitrol van warmtepompen bij particulier bezit. Buurt- en wijkverenigingen Inwoners willen betrokken worden bij het onderzoek naar voorkeursoplossingen per buurt.

Belangrijke zorgen zijn kosten, keuzevrijheid en praktische gevolgen voor de woning. Dit hebben we in de aanpakken verwerkt. Diverse doelgroepen Gesprekken met o.a. VvE’s en bewonersinitiatieven leverden inzichten op voor gerichte ondersteuning. Deze input is verwerkt in de aanpakken en wordt gebruikt om aanpakken continu te verbeteren. Bedrijven Ondernemers zijn bereid tot samenwerking aan maatwerkoplossingen per terrein. Ze geven voorkeur aan een stapsgewijze benadering en waarderen de inzichten uit energieanalyses. We kiezen voor maatwerk op bedrijventerreinen. Milieueffectrapportage (MER) Zienswijzen van Waterschap De Dommel en advies van Commissie mer zijn verwerkt in het onderzoek. In overleg met Trefpunt Groen is een milieu-indicator aangepast voor betere lokale aansluiting.