Bijlage 3 - Verwerking van zienswijzen, adviezen en wensen en bedenkingen ontwerp warmteprogramma

Verwerking van zienswijzen, adviezen en wensen & bedenkingen Ontwerp warmteprogramma 2026-2035 Gemeente Eindhoven Ruimtelijk Beleid en Ontwikkeling Energietransitie Augustus 2025

Inhoudsopgave 1. Verwerking zienswijzen op Notitie Reikwijdte en Detailniveau ................................................................................................................................................. 2 2. Verwerking advies Commissie voor de milieueffectrapportage op de Notitie Reikwijdte en Detailniveau ................................................................................ 4 3. Verwerking wensen & bedenkingen gemeenteraad op ontwerp warmteprogramma ............................................................................................................... 5 4. Verwerking zienswijzen op ontwerp warmteprogramma .......................................................................................................................................................... 6 5. Verwerking advies Commissie voor de milieueffectrapportage op plan-MER bij het ontwerp warmteprogramma ................................................................... 7 6. Ontvangen zienswijzen en adviezen op Notitie Reikwijdte en Detailniveau ............................................................................................................................. 8 6.1 Advies Commissie voor de milieueffectrapportage .............................................................................................................................................................

8 6.2 Zienswijzen ........................................................................................................................................................................................................................ 8 7. Ontvangen zienswijzen en adviezen op ontwerp warmteprogramma .....................................................................................................................................11

Verwerking van zienswijzen, adviezen en wensen & bedenkingen ontwerp warmteprogramma - Ruimtelijk beleid en ontwikkeling – Energietransitie – Augustus 2025

1. Verwerking zienswijzen op Notitie Reikwijdte en Detailniveau Binnengekomen zienswijze of advies Waterschap de Dommel

Samenvatting

Verwerking

1. Vooralsnog is het lastig om de effecten van aquathermie op het aquatische ecosysteem en de beoogde KRW-doelen te beoordelen. Deze aspecten worden gedurende de transitie duidelijker aan de hand van praktijksituaties. Het verzoek is om dit gegeven op voorhand mee te nemen in de beoogde beoordeling van de varianten. 2. Het verzoek om het beoordelen van het thermische effect op het waterleven bij de inzet van aquathermie te vervangen door het beoordelen van zowel de thermische effecten als de effecten van het onttrekken en filteren van het oppervlaktewater op het aquatische ecosysteem. 3. Het verzoek om aquathermie als bron mee te nemen in variant 3b, tenzij het beoordelen van de milieueffecten voor de inzet van aquathermie voldoende gedekt is met variant 3a. 4. Het verzoek om de (voorlopige) uitkomsten van het waterenergieplan, wat door de gemeente en het waterschap gezamenlijk wordt opgesteld, mee te nemen in de plan-MER bij de beoordeling van variant 3a. 5. Het verzoek om bij de inzet van bodemenergie het risico op verspreiding van vervuild grondwater naar diepere bodemlagen en naar het oppervlaktewater, vanwege de doorboring van scheidende bodemlagen, mee te nemen in de beoordeling. 6. Het advies om de autonome restwarmtebronnen als koppelkans bij variant 2 mee te nemen in het onderzoek, aangezien dit positief kan bijdragen bij de beoordeling van variant 2 t.o.v.

de referentiesituatie en de andere varianten. 7. Het verzoek om een betere duiding te geven aan beoogde

1. De effectbeoordeling is theoretisch en op een relatief hoog abstractieniveau (stadsbrede toepassing van onderzoeksvarianten), passende bij het abstractieniveau van het warmteprogramma. Zodra de gebiedsgerichte aanpakken een hoger detailniveau bereiken, is het ook mogelijk om milieueffecten concreter in beeld te brengen. Dit plan-MER is bedoeld niet als eindbeoordeling, maar als iets om verder op te bouwen. Dit geldt voor alle milieuthema’s. 2. Aangepast naar ‘Thermisch effect en fysieke aantasting op waterleven’. Ook expliciet onderscheid gemaakt tussen aanleg- en gebruiksfase. 3. De varianten zijn aangepast. De huidige onderzoeksvariant 4 dekt zowel aquathermie uit oppervlaktewater als van de rioolwaterzuiveringsinstallatie. In de effectbeoordeling wordt telkens expliciet gemaakt voor welke soort aquathermie de milieueffecten van toepassing zijn. Daarnaast worden alle varianten beoordeeld op het effect op het milieuthema water. 4. We hebben het waterenergieplan op verschillende punten in het onderzoek gebruikt (zie o.a. beleidskader en mitigerende maatregelen). 5. Meegenomen – zie effectbeoordeling grondwater (onder thema bodem en ondergrond). 6. We hebben een losse beoordeling voor restwarmte nu toegevoegd aan het plan-MER (hoofdstuk 4.11). 7. In het plan-MER is een hoofdstuk toegevoegd waarin de methodiek wordt omschreven.

Verwerking van zienswijzen, adviezen en wensen & bedenkingen ontwerp warmteprogramma - Ruimtelijk beleid en ontwikkeling – Energietransitie – Augustus 2025

beoordelingsonderzoeken in de NRD en daarmee aan de termen kwalitatief- en semi-kwantitatief onderzoek.

Verwerking van zienswijzen, adviezen en wensen & bedenkingen ontwerp warmteprogramma - Ruimtelijk beleid en ontwikkeling – Energietransitie – Augustus 2025

2. Verwerking advies Commissie voor de milieueffectrapportage op de Notitie Reikwijdte en Detailniveau Het advies van de Commissie mer is meegenomen in de uitwerking van het plan-MER, zie hoofdstukken 1.7, 1.8 in het plan-MER.

Verwerking van zienswijzen, adviezen en wensen & bedenkingen ontwerp warmteprogramma - Ruimtelijk beleid en ontwikkeling – Energietransitie – Augustus 2025

3. Verwerking wensen & bedenkingen gemeenteraad op ontwerp warmteprogramma Wordt aangevuld bij definitieve vaststelling warmteprogramma.

Verwerking van zienswijzen, adviezen en wensen & bedenkingen ontwerp warmteprogramma - Ruimtelijk beleid en ontwikkeling – Energietransitie – Augustus 2025

4. Verwerking zienswijzen op ontwerp warmteprogramma Wordt aangevuld bij definitieve vaststelling warmteprogramma.

Verwerking van zienswijzen, adviezen en wensen & bedenkingen ontwerp warmteprogramma - Ruimtelijk beleid en ontwikkeling – Energietransitie – Augustus 2025

5. Verwerking advies Commissie voor de milieueffectrapportage op plan-MER bij het ontwerp warmteprogramma Wordt aangevuld bij definitieve vaststelling warmteprogramma.

Verwerking van zienswijzen, adviezen en wensen & bedenkingen ontwerp warmteprogramma - Ruimtelijk beleid en ontwikkeling – Energietransitie – Augustus 2025

6. Ontvangen zienswijzen en adviezen op Notitie Reikwijdte en Detailniveau 6.1 Advies Commissie voor de milieueffectrapportage Deze is in te zien op de website van de Commissie voor de milieueffectrapportage, zie hier.

6.2 Zienswijzen Auteur Waterschap de Dommel

Zienswijzen “Wij hebben kennis genomen van de notitie reikwijdte en detailniveau (NRD) voor het opstellen van een plan-MER voor het Warmteprogramma. Vanuit het belang van het watersysteem, bestaande uit het oppervlaktewater en het grondwater, geven we het onderstaande mee, welke in de brief nader worden toegelicht: 1. Vooralsnog is het lastig om de effecten van aquathermie op het aquatische ecosysteem en de beoogde KRW-doelen te beoordelen. Deze aspecten worden gedurende de transitie duidelijker aan de hand van praktijksituaties. Het verzoek is om dit gegeven op voorhand mee te nemen in de beoogde beoordeling van de varianten. 2. Het verzoek om het beoordelen van het thermische effect op het waterleven bij de inzet van aquathermie te vervangen door het beoordelen van zowel de thermische effecten als de effecten van het onttrekken en filteren van het oppervlaktewater op het aquatische ecosysteem. 3. Het verzoek om aquathermie als bron mee te nemen in variant 3b, tenzij het beoordelen van de milieueffecten voor de inzet van aquathermie voldoende gedekt is met variant 3a. 4. Het verzoek om de (voorlopige) uitkomsten van het water-energieplan, wat door de gemeente en het waterschap gezamenlijk wordt opgesteld, mee te nemen in de plan-MER bij de beoordeling van variant 3a. 5.

Het verzoek om bij de inzet van bodemenergie het risico op verspreiding van vervuild grondwater naar diepere bodemlagen en naar het oppervlaktewater, vanwege de doorboring van scheidende bodemlagen, mee te nemen in de beoordeling. 6. Het advies om de autonome restwarmtebronnen als koppelkans bij variant 2 mee te nemen in het onderzoek, aangezien dit positief kan bijdragen bij de beoordeling van variant 2 t.o.v. de referentiesituatie en de andere varianten. 7. Het verzoek om een betere duiding te geven aan beoogde beoordelingsonderzoeken in de NRD en daarmee aan de termen kwalitatiefen semi-kwantitatief onderzoek. Wij onderschrijven het belang van de warmtetransitie, waarbij de inzet van aardgas voor de klimaatbeheersing van de bebouwde omgeving uit gefaseerd wordt. We zien daarbij ook het maatschappelijke belang voor de inzet van aquathermie, waarbij het oppervlaktewater en het (gezuiverde) stedelijk afvalwater wordt ingezet voor de levering van zeer laagwaardige warmte. De inzet van aquathermie is echter beperkt, waarbij het werkelijke maatschappelijk potentieel voor gemeente Eindhoven nog onbekend is. Aan de hand van regionale en landelijke ervaringen wordt het werkelijke potentieel gedurende de warmtetransitie inzichtelijk.

Verwerking van zienswijzen, adviezen en wensen & bedenkingen ontwerp warmteprogramma - Ruimtelijk beleid en ontwikkeling – Energietransitie – Augustus 2025

Inzet aquathermie Bij de inzet van aquathermie ligt de uitdaging om zowel het maatschappelijk belang van een gezond watersysteem als het maatschappelijk belang van de transitie naar een duurzame warmtevoorziening te dienen. Een plan-MER kan daaraan bijdragen. Onze verwachting is echter dat het vooralsnog lastig is om de impact van aquathermie op de aquatische ecologie en de beoogde KRW-doelen te toetsen en daarmee af te wegen ten opzichte van andere warmtebronnen/varianten. Ons verzoek is om deze nuancering mee te nemen in het onderzoek naar de milieueffecten. Bij de beoordeling van de impact van aquathermie op het oppervlaktewater wordt semikwantitatief onderzoek gedaan naar het thermische effect op waterleven. Dit is voor ons te beknopt. Naast het creëren van temperatuurverschillen in het oppervlaktewater is er sprake van een impact op het aquatische ecosysteem vanuit het onttrekken en het filteren van het oppervlaktewater. Daarbij is mogelijk sprake van cumulatieve effecten bij de toepassing van meerdere aquathermieprojecten in één watersysteem. De benoemde toets op het waterleven is voor ons te algemeen. Van belang is om de impact te beoordelen op het aquatische ecosysteem (de samenhang van aanwezige organismen) en de beoogde KRW-doelen. Ons verzoek is om bovenstaande aspecten mee te nemen in de beoordeling van de inzet van aquathermie op de waterkwaliteit.

Onderzoeksvariant 3b heeft betrekking op het regenereren van WKO’s met warmte. Hiervoor wordt ook aquathermie ingezet. Deze bron wordt hier niet vermeld. Ons verzoek is om aquathermie hierin mee te nemen, tenzij de inzet van aquathermie voldoende gedekt is met variant 3a. Ontwikkeling water-energieplan Samen met de gemeente Eindhoven stellen we een water-energieplan op. Hierbij wordt de vraag naar en het potentieel aan aquathermie geanalyseerd. Ook hierbij geldt de eerder gemaakt opmerking over het gegeven dat het vooralsnog lastig is om de impact op het aquatische systeem vast te stellen en daarmee het werkelijke maatschappelijke potentieel aan aquathermie aan te geven. Ons verzoek is om de (voorlopige) uitkomsten van deze studie mee te nemen in de plan-MER bij de beoordeling van variant 3a. Inzet bodemenergie en -opslag Bij het onderzoek naar de impact op de bodem bij winning e/o opslag van warmte missen we de beoordeling op mogelijke verstoring van de bodemopbouw en in het bijzonder het doorboren van scheidende bodemlagen. Bij meervoudige doorboring van de scheidende bodemlagen is er sprake van een verhoogd risico op verspreiding van verontreinigingen naar diepere bodemlagen gedurende de periode dat de installaties in bedrijf zijn en/of uit bedrijf worden genomen.

Hierbij moet in acht worden genomen dat binnen de gemeente Eindhoven sprake is van meerdere locaties met bodem- e/o grondwaterverontreinigingen. In de gemeente Eindhoven zijn oppervlaktewateren aanwezig die van nature worden gevoed door grondwater (kwel), zoals de beeksystemen van de Dommel, Tongelreep en Gender. De ecologie en waterkwaliteit van deze oppervlaktewaterlichamen kennen vanuit de Europese Kader Richtlijn Water (KRW) bescherming. Ons verzoek is om het risico op verspreiding van vervuild grondwater naar diepere bodemlagen en naar het oppervlaktewater vanwege de doorboring van scheidende bodemlagen mee te nemen in de beoordeling. Inzet restwarmtebronnen Bij onderzoeksvariant 2 worden autonome restwarmtebronnen niet meegenomen. Een restwarmtebron (autonoom of niet) is alleen een

Verwerking van zienswijzen, adviezen en wensen & bedenkingen ontwerp warmteprogramma - Ruimtelijk beleid en ontwikkeling – Energietransitie – Augustus 2025

waardevolle bron als deze ook daadwerkelijk efficiënt ingezet kan worden. Als deze bronnen kunnen meeliften met bijvoorbeeld de inzet van geothermie, kan mogelijk op andere bronnen met een negatievere milieu-impact gespaard worden, zoals aquathermie. Ons advies is om de autonome restwarmtebronnen als koppelkans bij variant 2 wel mee te nemen in het onderzoek. Type onderzoek Aspecten binnen de te beoordelen milieuthema’s worden kwalitatief of semi-kwantitatief beoordeeld. Het is onduidelijk wat hier exact mee wordt bedoeld en in welke mate beide type onderzoeken gekoppeld worden. Ons verzoek is om betere duiding te geven aan beoogde beoordelingsonderzoeken in de NRD. Ik vertrouw erop u hierbij voldoende te hebben geïnformeerd. Onze zienswijze op de NRD lichten we graag toe.”

Verwerking van zienswijzen, adviezen en wensen & bedenkingen ontwerp warmteprogramma - Ruimtelijk beleid en ontwikkeling – Energietransitie – Augustus 2025

7. Ontvangen zienswijzen en adviezen op ontwerp warmteprogramma Wordt aangevuld bij definitieve vaststelling warmteprogramma.