Bijlage 2 - Verslag samenspraak Erfgoeddoelen 2021-2022

Bijlage 2

Verslag samenspraak Erfgoeddoelen 2021-2022 1. Het proces Aanleiding en doel Voor het opstellen van beleid of de nadere uitwerking ervan, kan het college ervoor kiezen een samenspraaktraject te organiseren. De Erfgoeddoelen vormen een nadere uitwerking van de Integrale Visie Erfgoed Eindhoven en de omgevingsvisie van de gemeente Eindhoven. Deze Erfgoeddoelen hebben betrekking op het zogeheten ruimtelijk erfgoed. Daarom is ervoor gekozen om de drie Eindhovense partijen die zich primair richten op de domeinen binnen dit ruimtelijk erfgoed (archeologie, landschap en gebouwd erfgoed) te betrekken bij het opstellen van de Erfgoeddoelen. Ze hebben twee rollen bij het ruimtelijk erfgoed, ze zijn direct belanghebbende en kennispartner voor de gemeente. Het gaat dan om de Henri van Abbe Stichting (HvA), de Stichting Wederopbouw Eindhoven (SWE) en de Archeologische Vereniging Kempen- en Peelland (AVKP). De samenspraak is gericht op ‘meedenken’, waarbij we een aantal uitgangspunten ter toetsing hebben voorgelegd en hebben gevraagd om aanvullingen en suggesties. Werkwijze In de aanloop naar het raadsvoorstel zijn de Erfgoeddoelen (eerder nog onder de naam ‘prioriteiten’) in concept geformuleerd en voorgelegd aan de samenspraakpartners. Dit vond plaats tijdens twee digitale samenspraaksessies op dinsdag 3 november 2020 (HvA en SWE) en op vrijdag 13 november 2020 (AVKP).

Daarnaast is de mogelijkheid geboden om schriftelijk aanvullende reacties te geven. De AVKP heeft van deze mogelijkheid gebruik gemaakt. De input uit deze sessies is meegenomen bij het wijzigen en aanscherpen van de Erfgoeddoelen en bij de verdere uitwerking ervan. Hieronder is per ingebracht relevant onderwerp (incl. korte toelichting) aangegeven hoe er in de Erfgoeddoelen mee wordt omgegaan.

2. Weergave reacties met toelichting of en hoe deze zijn meegenomen in de Erfgoeddoelen 2.1. Overleg Henri van Abbe Stichting (HvA) en Stichting Wederopbouw Eindhoven (SWE), dd. 03-11-2020 1. Samenspraak bij projecten/ontwikkelingen De stichtingen geven aan dat er onduidelijkheden zijn over de gang van zaken m.b.t. samenspraak (wanneer vindt het plaats, wat wordt met resultaten gedaan etc.). Het gaat dan niet over samenspraak bij beleidszaken (zoals dit document), maar vooral om samenspraak bij ruimtelijke ontwikkelingen/projecten. Gedurende het overleg wordt dit onderwerp meerdere keren aangestipt. In de Erfgoeddoelen is deze opmerking meegenomen bij onderdeel C.10: er wordt toegewerkt naar duidelijke concrete afspraken.

2. Positie erfgoed i.r.t. de Omgevingswet en bij verdichtingsopgaven Bij de erfgoedstichtingen leeft angst voor de positie van erfgoed bij het invoeren van de Omgevingswet en bij de verdichtingsopgaven in het centrum. Ook maken ze zich zorgen om hun eigen rol bij deze ontwikkelingen. In de Erfgoeddoelen wordt uiteengezet wat de overgang naar de Omgevingswet voor erfgoed betekent (o.a. Inleiding en onderdeel A.3.), en hoe de positie van erfgoed bij de centrumopgaven (B.6 en B.8) en de positie/samenwerking met erfgoedstichtingen (C.10) wordt meegenomen. 3. Definitie van erfgoed Erfgoed is een ruim begrip. HvA vraagt om een heldere definitie en afbakening van het begrip erfgoed. In de Erfgoeddoelen is deze opmerking meegenomen in de Inleiding, waar het begrip ruimtelijk erfgoed verder wordt uitgelegd. 4. Wederopbouwkunst SWE brengt in dat de wederopbouwkunst nu op verschillende plekken nog vogelvrij is. Het zou goed zijn als naar een adequate bescherming wordt toegewerkt. In de Erfgoeddoelen wordt bij onderdeel A.1. verdere besluitvorming hierover in het vooruitzicht gesteld. 5. Bescherming van erfgoed, in het bijzonder het historisch landschap en Genneper Parken Er is inmiddels al veel erfgoed beschreven en gewaardeerd. SWE roept op dit goed in regels vast te leggen. Dit gebeurt nu wel, maar de vraag is of het voldoende is.

SWE vraagt zich bijvoorbeeld af of het historisch landschap wel goed wordt beschermd. HvA geeft aan zich ernstig zorgen te maken over de toekomst van de Genneper Parken. In de Erfgoeddoelen wordt in de Inleiding aangegeven dat we de erfgoedwaarden al meenemen in de bestemmingsplannen en na 1 januari 2022 in het omgevingsplan. In onderdeel A.2. wordt een geactualiseerde waardenkaart cultuurlandschap/historisch landschap in het vooruitzicht gesteld. De Genneper Parken zijn al aangeduid op de cultuurhistorische waardenkaart. Het belang ervan wordt benadrukt bij onderdeel B.7. 6. Nieuwe woonvormen SWE brengt in dat er in het land nieuwe initiatieven ontstaan om bij nieuwbouw (ruimte voor ruimte) naast vanuit traditionele bouwbehoeftes ook naar de nieuwe vraag te kijken. Zo’n nieuwe vraag kan bijvoorbeeld zijn kleinere eenheden bouwen, flexibeler bouwen in een waardevol landschap. In de Erfgoeddoelen wordt bij onderdeel B.6. aangegeven een start te maken om met erfgoedopgaven meer aansluiting te vinden bij de (veranderende) woonvraag en behoeften in algemene zin. Deze optie nemen we nu nog niet expliciet mee, maar kan zeker interessant zijn om in de realisatie van dit doel verder te onderzoeken. 6.

Bescherming en beschrijving van monumenten HvA vraagt zich af of het nog mogelijk is om nieuwe monumenten aan te wijzen en of dat de erfgoedstichtingen daar dan ook bij betrokken worden of daarvoor suggesties kunnen doen. SWE vult aan dat de beschrijving van monumenten en historisch waardevolle panden in sommige gevallen nog mager is.

In de Erfgoeddoelen geven we bij onderdeel A.1. aan dat t.a.v. het wederopbouwerfgoed we adequate bescherming regelen en het onderzoek naar het post-65 erfgoed opstarten. Bij onderdeel A.5. nemen we op dat we het monumentenbestand van de periode voor 1940 zullen evalueren. Beide trajecten worden in overleg met de erfgoedstichtingen uitgevoerd. In dit onderdeel geven we ook aan dat waar nodig beschrijvingen en de informatievoorziening hierover wordt verbeterd. 7. Wederopbouwwijken: verdichting en opknappen SWE geeft aan dat er aandacht moet zijn voor de verdichtingsopgaven in de waardevolle wederopbouwwijken, anders gaan belangrijke kwaliteiten verloren. Ook zou bekend moeten zijn en worden meegenomen welke wijken de komende jaren worden opgeknapt, met name omdat er verschillende waardevolle en inmiddels zeldzame bouwsystemen zijn toegepast. We nemen dit onderwerp bij onderdeel B.6. van de Erfgoeddoelen mee. We beperken ons daarbij tot het benoemen van dit aandachtspunt in het licht van de woonopgave (o.a. vastgelegd in Woondeal) en het opstarten van de gesprekken met de belangrijkste partners, zoals corporaties, hierover. 8. Burgerparticipatie in welstandsvrije wijken SWE oppert om de burgerparticipatie in en de ervaringen met de welstandsvrije wijken in de afgelopen jaren goed te evalueren.

We nemen dit onderdeel niet in deze Erfgoeddoelen mee, maar wel in de evaluatie van het welstandsbeleid en het toewerken naar nieuw beleid daarvoor. 9. Tegengaan verpaupering HvA geeft aan dat monitoren van verpaupering goed is, maar is benieuwd of er ook echt machtsmiddelen zijn om verpaupering en misstanden tegen te gaan. In de Erfgoeddoelen bij onderdeel A.5. blijft de focus liggen op monitoring en binnen de beschikbare mogelijkheden optreden tegen acute misstanden. Wel onderzoeken we welke nieuwe mogelijkheden de Omgevingswet op het gebied van handhaving te bieden heeft. 10. Aandacht voor kwaliteit bij herbestemming SWE en HvA geven allebei aan dat er mooie herbestemmingen van erfgoed zijn gerealiseerd in de afgelopen jaren. Een voorbeeld is Mariënhage. Wel geven ze daarbij de waarschuwing mee dat daarbij ook voldoende oog moet zijn voor ‘herbestemmen met kwaliteit’. Daar schiet het nog wel eens tekort, waardoor monumentale waarden toch verloren gaan of verminderd worden. Die vrees bestaat ook bij de ontwikkeling van het VDMA-terrein. In de Erfgoeddoelen is het woord ‘kwaliteit’ in het doel en in de uitwerking bij onderdeel B.8 meegenomen. 11. Aandacht voor achteruitgang in beschermde stadsgezichten De HvA ziet graag dat de achteruitgang in beschermde stadsgezichten, in het bijzonder Villapark D’n Elzent, wordt aangepakt.

In de Erfgoeddoelen nemen we dit mee door bij onderdeel A.3. in te zetten op een betere en actievere informatievoorziening richting bewoners in de stadsgezichten en bij onderdeel B.8 benoemen we het belang van het behouden van waarden van de beschermde gezichten.

12. Herbouwen van het oude Raadhuis De HvA vindt het herbouwen van het oude Raadhuis aan de Rechtestraat (dat eind jaren ’60 is gesloopt) een uitzonderlijk slecht idee en roept op om te voorkomen dat het in de binnenstad een ‘Efteling’ wordt. We nemen dit onderwerp of – in algemene zin – het herbouwen van allang verdwenen erfgoed niet mee in de Erfgoeddoelen, aangezien het geen uitgangspunt vormt en niet past in ons erfgoedbeleid. Het bespreken van het terugbouwen van het oude Raadhuis als icoon in de stad, zal in het proces van deze planontwikkeling moeten worden meegenomen. 13. Betrekken partijen/kennis in de stad HvA vraagt om aandacht te hebben voor partijen in de stad die kunnen ondersteunen of kennis hebben over het erfgoed en deze ook in te zetten bij ontwikkelingen. In de Erfgoeddoelen is per doel in hoofdlijn aangegeven of en welke partners worden betrokken. In onderdeel C.10 wordt dit nog eens expliciet benadrukt. 14. Informeren van inwoners over het erfgoed De SWE vraagt zich af hoe we samen de inwoners van de stad beter kunnen informeren over het erfgoed en het wederopbouwerfgoed in het bijzonder. Voorlichting en educatie graag aanstippen in het beleidsdocument. In de Erfgoeddoelen nemen we dit onderwerp mee bij onderdelen C.10 en C.11.

2.2. Overleg Archeologische Vereniging Kempen- en Peelland, dd. 13-112020 en aanvullende schriftelijke reactie, dd. 23-11-2020 1. Planning De AVKP geeft aan dat een duidelijke planning bij de concrete resultaten nog moet worden toegevoegd, bijv. t.a.v. de waardenkaarten en het voorsorteren op de Omgevingswet. In de Erfgoeddoelen wordt niet tot in detail op de planning ingegaan, maar de scope van het document (en daarmee ook de nagestreefde realisatie van de doelen) beperkt zich tot 2021 en 2022. Bij de onderdelen A.1, A.2 en A.3 zetten we expliciet in op 2021 of afgerond voor 1 januari 2022 (i.v.m. invoering Omgevingswet) 2. Concrete resultaten en betrokkenheid AVKP De AVKP vindt dat er nog veel op hoofdlijn is geformuleerd en ziet graag nog een concrete uitwerkingsslag. Ook wordt gevraagd of de vrijwilligers van de AVKP nog een bijdrage kunnen leveren aan de opgaven. Hierbij moeten dan wel duidelijke afspraken worden gemaakt. In de Erfgoeddoelen zijn alle doelen nader uitgewerkt en voorzien van een toelichting met een eerste aanzet tot concrete resultaten. Bovendien wordt bij onderdeel A.4 en C.11 nadrukkelijk ingezet op het toewerken naar een Plan van Aanpak, hoe we – i.s.m. de AVKP – de doelen gaan realiseren. Hierover gaan we met elkaar in gesprek. De Erfgoeddoelen zijn dus te zien als een eerste stap.

3. Actieve rol gemeente bij delen informatie De AVKP vraagt om meer duidelijkheid bij de ambities van de gemeente als het gaat om het delen van informatie over het erfgoed. In de Erfgoeddoelen wordt bij onderdelen A.3 (Erfgoedregister, cultuurhistorisch onderzoek en beschermde gezichten), A.4. (archeologisch onderzoek en depot) en A.5. (monumenten en historisch waardevolle panden) ingezet op het delen van informatie en onderzoeksresultaten die nu nog niet ontsloten of toegankelijk zijn. We vinden dat van groot belang bij de overgang naar de Omgevingswet, ruimtelijke ontwikkelingen en vergunningprocedures en nader onderzoek. Daarbij willen we graag de mogelijkheden in het Erfgoedhuis, zoals benoemd bij onderdeel C.11, benutten om in het bijzonder de resulaten van onderdeel A.4. en op termijn ook resultaten bij actuele lopende projecten zichtbaar te maken. 4. Archeologisch onderzoek tijdig bekend De AVKP benadrukt het belang van het tijdig meenemen van archeologisch onderzoek, zowel bij de gemeente als bij externen. In de Erfgoeddoelen wordt bij onderdeel B.6 en B.8 (de onderdelen waarbij de erfgoedopgaven aan andere actuele stedelijke opgaven wordt verbonden) en bij onderdeel C.9 het belang en de meerwaarde van het naar voren halen van archeoogisch onderzoek benadrukt. 5. Van belemmering naar kans De AVKP vraagt aandacht voor het negatief formuleren van archeologie.

Dit wordt te vaak negatief – als belemmering – geformuleerd, terwijl het ook positief kan. In de Erfgoeddoelen nemen we deze aanbeveling bij onderdeel B.8 over. Daarnaast hebben we er ook aandacht voor in andere procedures. 6. Erfgoedhuis De AVKP vraagt zich af wat de rol en de functie van het Erfgoedhuis gaat worden en roept op om dit helder uiteen te zetten. Gezamenlijk bespraken we al tijdens de samenspraaksessie dat de focus met name zal leggen op de basis op orde en de doelen die hierbij horen. In de Erfgoeddoelen wordt bij onderdeel C.11 hiervoor de invulling genoemd.