Bijlage 2 - Integrale veiligheidsanalyse Karel de Grotelaan 4

INTEGRALE VEILIGHEIDSANALYSE VLUCHTELINGENOPVANG (GEMENGD WOONCONCEPT)

Informatieverzoek Integrale veiligheidsanalyse omtrent mogelijk nieuwe invulling van de voormalige kantoortoren aan de Karel de Grotelaan 4. Datum oplevering analyse 28-01-2025 Verzoek Dit verzoek heeft in de uitvoering van de analyse een vertrouwelijk karakter. Het verzoek is om de mogelijke consequenties in kaart te brengen van een eventuele realisatie van een structurele opvanglocatie aan de Karel de Grotelaan 4. De gemeente Eindhoven wil inzetten op reguliere, structurele opvanglocaties, die ‘mee ademen’ ten tijde van lage asielstroom, en waar – indien mogelijk – meerdere doelgroepen tegelijkertijd mee geholpen kunnen zijn. De kantoortoren wordt gezien als zo’n flexibel inzetbare, reguliere opvanglocatie. Een doorkijk voor de langere termijn voor deze locatie is gewenst. Deze analyse geeft een integraal beeld op betreffende kwetsbaarheden en mogelijke gevolgen op het gebied van leefbaarheid en veiligheid in de nabijheid van de Karel de Grotelaan.

1

Kwetsbaarheid In deze analyse wordt gekeken naar de leefbaarheids- en veiligheidsrisico’s van een eventuele opvanglocatie voor asielzoekers en statushouders aan de Karel de Grotelaan 4 binnen een zogenoemd gemengd woonconcept. Hiervoor zullen de kwetsbaarheden van zowel de omgeving als de mogelijk nieuwe bewoners in ogenschouw worden genomen. Het woord ‘kwetsbaar’ kan hierbij echter onnodig stigmatiserend zijn. Voor het opstellen van huisvestings- en beheerplannen is het niet helpend om hele groepen omwonenden of een hele groep asielzoekers als kwetsbaar te bestempelen. Desalniettemin zien we dat asielzoekers vaak een achtergrond en ervaringen hebben die hen kwetsbaar kán maken. Asielzoekers verliezen door migratie tenslotte (een deel van) de familie, vrienden en eigendommen. Asielzoekers hebben daarnaast, net als ieder ander, ook talenten, diploma’s en werkervaring die in een stad als Eindhoven goed tot hun recht kunnen komen. Binnen de populatie asielzoekers zijn er echter wél specifieke groepen kwetsbaarder dan andere groepen. Het gaat dan bijvoorbeeld om oudere asielzoekers, minderjarigen, alleenstaanden (met of zonder kinderen) en (verborgen) slachtoffers van martelingen, seksueel geweld en mensenhandel. Uit onderzoek blijkt, bijvoorbeeld, dat deze groepen gemiddeld meer psychische klachten hebben dan andere asielzoekers of statushouders.

En ook weer binnen deze potentieel kwetsbare groepen is ook niet iedereen even kwetsbaar. Kortom: de asielzoekersdoelgroep is divers en laat zich niet altijd makkelijk vatten in termen van risico’s of kansen. Van binnen naar buiten Deze analyse werkt van binnen naar buiten. Op geografisch gebied wordt eerst de directe omgeving van de locatie onder de loep genomen, waarna vervolgens naar de omliggende straten en later de gehele wijk gekeken wordt. Op eenzelfde manier wordt er naar de mogelijk nieuwe bewoners van de locatie gekeken evenals de omwonenden. Mogelijke risico’s voor beide groepen worden bekeken op zowel microniveau als op fenomeenniveau. Gebruikte data Voor deze analyse zijn de volgende bronnen gebruikt: openbare politiegegevens, de gemeentelijke buurtkijker, en de inwonersenquêtes van de afgelopen drie jaar (2022, 2023 en 2024). Bovendien zijn er gesprekken gevoerd met politie, collega’s van de sector veiligheid en handhaving en gebiedscoördinatoren van de gemeente. Er is voor de analyse zoveel mogelijk gebruik gemaakt van de meest recente data.

INTEGRALE VEILIGHEIDSANALYSE VLUCHTELINGENOPVANG (GEMENGD WOONCONCEPT)

Samenvattend: geen langdurige overlast of stijging in buurtcriminaliteit verwacht De meeste gemeenten in Nederland met grote vluchtelingenopvanglocaties ervaren nauwelijks tot geen overlast van asielzoekers. Dat blijkt uit een rondgang van NU.nl uit 2022 langs de 30 gemeenten met de grootse vluchtelingenopvanglocaties.1 De meeste gemeenten zien weinig of geen verhoogde cijfers van overlast en criminaliteit door asielopvang in hun buurt. Het beeld dat naar voren komt uit de rondgang, komt overeen met cijfers uit andere onderzoeken. Uit onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) uit 2015 bleek dat een asielopvang in een buurt niet tot meer criminaliteit leidt.2 Regelmatige overleggen tussen het COA, omwonenden en andere partijen helpen overlast en onveiligheidsgevoelens tegen te gaan, doordat overlast en zorgen op tijd gezien en gehoord worden en er ook direct iets aan gedaan kan worden. Ook onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen uit 2020 wijst uit dat rond vluchtelingenopvanglocaties doorgaans weinig problemen zijn.3 Buurtbewoners zijn volgens dit onderzoek meestal positief over de vluchtelingenopvang in of dichtbij hun buurt. Er zijn enkele gemeenten die wel overlast ervaren, vooral diefstal en intimidatie.

Dit geldt voornamelijk voor Ter Apel en Budel waar aanmeldcentra staan én waar relatief veel mensen verblijven, ook asielzoekers met weinig kans op een asielvergunning. Volgens het jaarlijkse WODC-rapport uit 2023, blijkt dat rond de 3% van de circa 98.000 bewoners die enige tijd in de asielopvang verbleef, voorkomt in verdachtenregistraties.

2

Dit wil uiteraard niet zeggen dat meningen van Nederlanders over asielzoekers altijd positief zijn. Uit landelijke peilingen blijkt dat sommige meningen over asielbeleid de laatste jaren negatiever en scherper zijn geworden. Tegelijkertijd is de houding ten opzichte van een asielzoeker gematigd positief. Dit laatste zagen we ook terug in de inwonersraadpleging die in het najaar van 2023 in Eindhoven is gehouden. Hieruit bleek dat opvattingen over gemeentelijk nieuwkomersbeleid maar zeer beperkt wordt beïnvloed door iemands standpunt over migratie en vluchtelingen. Inwoners willen vooral dat asielzoekers de taal en cultuur leren en dat zij werken. Daarnaast kwam hieruit naar voren dat inwoners graag zien dat het in- en rond opvanglocaties veilig is. Opvallend genoeg zijn deze prioriteiten voor alle bevolkingsgroepen binnen de Eindhovense samenleving hetzelfde. Leeftijd, geslacht en opleidingsniveau maken geen verschil. Ook in welk stadsdeel iemand woont heeft geen effect op de genoemde aandachtspunten.

En het meest bijzonder: ook inwoners met verschillende waardenoriëntaties op dit thema (zoals voor- en tegenstanders van het huidige landelijke asielbeleid) hebben dezelfde, gedeelde prioriteiten.4 Ook deze integrale veiligheidsanalyse ziet géén direct, feitelijk veiligheidsrisico voor de bewoners en/of gebruikers van een gemengd woonconcept aan de Karel de Grotelaan, waarvan een mogelijke vluchtelingenopvang een groot onderdeel is. Langdurige overlast, aanhoudende polarisatie of stijging in buurtcriminaliteit vanwege de komst van de vluchtelingenopvang liggen niet in de lijn der verwachting. Uit cijfers uit de Eindhovense buurtkijker kan worden opgemaakt dat de omliggende buurten voldoende veerkrachtig en leefbaar zijn om 400 nieuwe buurtbewoners – waaronder 300 vluchtelingen – te verwelkomen. De subjectieve veiligheidscijfers van de omliggende buurten zijn daarnaast redelijk positief te noemen. Hoewel de veiligheidsgevoelens het afgelopen jaar zich negatief hebben ontwikkeld in Hagenkamp en Oude Spoorbaan, scoren de buurten beter dan het Eindhovense gemiddelde. Het is desalniettemin belangrijk dat deze cijfers de komende tijd gemonitord worden en dat buurtbewoners zich veilig voelen. Wél zijn er aandachtspunten, vooral op basis van al bestaande clusters van sociale overlast, zoals o.a. op de kop van de Hoogstraat.

Let wel, dit zijn soorten overlast die niet direct verband hebben met de mogelijke komst van nieuwe bewoners, maar die vanwege irritaties en ongemak mogelijk wel als zodanig aanvoelen voor omwonenden. Er is een klein risico op polarisatie, in ieder geval van tijdelijke aard. Bij niet-adequaat ingrijpen kan polarisatie escaleren en langer aanhouden. Met heldere, transparante communicatie en periodieke overleggen met het COA en andere betrokken partijen kunnen zorgen en onvrede van buurtbewoners geuit en vervolgens opgepakt worden. Bovendien is aandacht gewenst inzake de kwetsbaarheid voor de nieuwe bewoners in relatie tot uitbuiting.

1

https://www.nu.nl/asielcrisis/6220529/meeste-gemeenten-met-grote-azcs-ervaren-geen-overlast-van-asielzoekers.html https://www.tweedekamer.nl/kamerstukken/brieven_regering/detail?id=2018Z01616&did=2018D03285 3 https://www.rug.nl/news/2020/01/weinig-onvrede-over-azcs-veel-onvrede-over-de-overheid 4 https://www.eindhoven.nl/stad-en-wonen/samenleven-vanaf-dag-een-wat-vind-jij-belangrijk? 2

INTEGRALE VEILIGHEIDSANALYSE VLUCHTELINGENOPVANG (GEMENGD WOONCONCEPT)

Beoogde opvanglocatie (gemengd woonconcept) Karel de Grotelaan 4 Op de Karel de Grotelaan 4 bevindt zich het voormalig belastingkantoor. Dit pand kan in de nabije toekomst mogelijk dienst doen als reguliere opvanglocatie voor asielzoekers. Met het huidige plan zou het complex huisvesting moeten gaan bieden aan zowel asielzoekers en statushouders (300 mensen) en personen die tijdelijk op zoek zijn naar woonruimte (100 mensen). Het definitieve aantal bewoners zal nog worden vastgesteld. De samenstelling van de groep asielzoekers en statushouders (herkomst en gezinssamenstelling) is op het moment van opstellen van deze analyse niet bekend. Er is nog geen ontwikkelvoorstel vanuit het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA) ontvangen. De toekomstige samenstelling van de groep van personen die kortdurend in het pand komen wonen (zes tot twaalf maanden) is evenmin bekend. De mogelijke samenstelling van de totale groep bewoners heeft desalniettemin invloed op aandachtspunten voor zowel de directe omgeving als de groep(en) zelf. Het is daarom wenselijk voor dit gemengd woonconcept dat er – indien mogelijk – wordt gezocht naar een combinatie van groepen bewoners (inclusief de tijdelijke bewoners) die ondersteunend aan elkaar kunnen zijn én die met hun huisvesting ook bijdragen aan het oplossen van maatschappelijke problematieken. Figuur 1: locatie op kaart

3

Directe omgeving Figuur 2: satellietfoto van opvanglocatie Voor de vluchtelingenopvang is momenteel de kantoortoren in beeld (zie rechts op figuur 2). Het pand bevindt zich in de uiterste punt van stadsdeel Gestel, aan de noordoostelijke hoek van de buurt Hagenkamp. Aan de oostzijde vormt de drukke Karel de Grotelaan een harde scheidslijn tussen de buurt Hagenkamp en de buurt Oude Spoorbaan. Aan de noordzijde vormt de relatief rustige Anne van Engelandstraat de grens tussen de buurt Hagenkamp en de buurt Eliasterrein, Vonderkwartier (soms simpel afgekort als ‘Vonderkwartier’). Het pand is gesitueerd direct naast verschillende woongebieden. Het complex wordt aan drie zijden omringd door woningen. Eén zijde sociale huur appartementen (Hagenkamp), één zijde particuliere etagewoningen (Oude Spoorbaan) en aan de laatste zijde particuliere huizen (Vonderkwartier). Omdat het pand op een splitsing van drie buurten is gesitueerd is het belangrijk dat de omgevingsfactoren evenals sociaal-demografische karakteristieken van minimaal deze drie buurten worden betrokken in de analyse. Hierop wordt onder de kop ‘buurtkenmerken’ verder ingezoomd.

INTEGRALE VEILIGHEIDSANALYSE VLUCHTELINGENOPVANG (GEMENGD WOONCONCEPT)

Maatschappelijke locaties Rondom het pand bevinden zich een aantal maatschappelijke locaties die extra aandacht behoeven, voornamelijk in communicatie en voorlichting, maar ook op het gebied van veiligheidsgevoelens. Deze locaties betreffen voorzieningen of andere plekken die, vanwege hun maatschappelijke functies, groepen met mogelijk kwetsbare achtergronden samenbrengen of zijn locaties waar groepen mensen zich kunnen ophouden. De mogelijke komst van 400 nieuwe bewoners, waarvan een groot deel asielzoeker, vormen ook voor de bewoners of bezoekers van deze maatschappelijke locaties géén direct, feitelijk veiligheidsrisico. Wel kan de komst van zo’n relatief grote groep nieuwe bewoners met een andere achtergrond (o.a. cultuur, leeftijd, levensstijl) een tijdelijke negatieve invloed hebben op de veiligheidsgevoelens van bewoners of bezoekers van deze aandachtslocaties. Met de juiste beheersmaatregelen (waaronder communicatie, maar mogelijk ook gezamenlijke participatie in buurtactiviteiten) zal het effect op langere termijn minder groot zijn of niet meer aanwezig zijn.

De aandachtslocaties zijn tenminste het Genderpark (op 100 meter), Summacollege Welzijn en Zorg (op 350 meter), basisschool de Troubadour (op 350 meter), kinderdagopvang Korein Maria van Bourgondiëlaan (op 390 meter), Basisschool SBO Jan Nieuwenhuizen Speciaal Onderwijs Salto (op 430 meter) en Vitalis Engelsbergen begeleidwonen (op 550 meter). De organisaties op deze locaties dienen in een vroeg stadium betrokken te worden wanneer de Karel de Grotelaan 4 de functie van vluchtelingenopvang / gemengd woonconcept krijgt. Hun ervaring en zorgen kunnen bijdragen aan een adequaat beheerplan. Op wat verdere afstand van de mogelijke opvanglocatie bevinden zich nog een aantal zorg- en opvanglocaties waarvan de doelgroep een kwetsbare achtergrond kent. Dit zijn de volgende aandachtslocaties: Havenzorg op de Ploegstraat (op 950 meter), een opnamegroep Combinatie Jeugdzorg op de Hoogstraat (op 1,2 kilometer), de GGzE op de Camphuysenstraat (op 1,4 kilometer), Forensisch begeleid wonen bij Intermezzo op de Gounodlaan (op 1,4 kilometer) en beschermd wonen op de Boutenslaan (op 1,7 kilometer). Stadsdeel Gestel is daarmee reeds belast met diverse zorg- en opvanglocaties. Een vermenging van de doelgroepen van deze zorg- en opvanglocaties met de gebruikers van de vluchtelingenopvang wordt echter niet als realistisch gezien.

De aanwezigheid van maatschappelijke locaties vormt dan ook géén direct risico voor de mogelijke toekomstige bewoners van het oude belastingkantoor. En ook andersom heeft de komst van een nieuwe groep bewoners met een andere achtergrond en significante omvang zeer waarschijnlijk geen negatieve invloed op de leefomgeving en/of behandeling van de gebruikers van de zorg- en opvanglocaties.

4 Wél zijn er zorgen over een gevoel van cumulatieve van overlast voor omwonenden. Dit heeft enerzijds met recente, politieke beeldvorming te maken en anderzijds met de daadwerkelijk, reeds bestaande – en recent toegenomen – sociale overlast in dit deel van stadsdeel Gestel. Er worden clusters van gedragsoverlast ervaren in stadsdeel Gestel, de buurten Hagenkamp en Oude Spoorbaan zijn hier geen uitzondering in. Ook in het Vonderkwartier zagen we een aantal kleine clusters in 2024 (zie ook figuur 5). Tegelijkertijd is de indruk dat de meldingsbereidheid in Gestelse buurten laag is, wat zou betekenen dat overlastcijfers voor sommige locaties maar een beperkt beeld geven van de werkelijke overlast. Uit gesprekken met professionals komt ook naar voren dat een aantal terugkerende overlastgevers zich ophouden in de openbare ruimte van voornamelijk Oude Spoorbaan en Hagenkamp, zoals in parken, op parkeerplaatsen en in speeltuintjes (zoals rondom de kop van de Hoogstraat). Hoewel vermenging van asielzoekers en statushouders met huidige overlastgevers momenteel niet realistisch lijkt, kan de komst van een grote groep bewoners met een andere achtergrond weldegelijk het gevoel geven bij omwonenden dat het de huidige overlast versterkt. Dit heeft te maken met het gebruik van de openbare ruimte (zie ook onder kopje ‘polarisatierisico’).

Een mogelijk grote groep nieuwkomers zal op een eigen manier ook gebruik maken van parken, speeltuinen, winkels en parkeerplaatsen, dat is met de komst van asielzoekers niet anders dan met de komst van een nieuw gebouwd appartement voor bijvoorbeeld starters die nieuw zijn in een wijk. De komst van 400 nieuwe bewoners zal vooral vanwege de kleinschalige inrichting van de buurten snel (maar vaak toch kortstondig) een impact kunnen hebben op veiligheidsbeleving van de huidige bewoners. Overlast of (tijdelijk) ongemak wordt in de beleving veroorzaakt door de ander – de groep of persoon die men (nog) niet kent. Tevens zal in 2025 een tijdelijke gemeentelijke opvanglocatie worden gerealiseerd aan de Antoon Coolenlaan. Deze locatie ligt op redelijke afstand (2,7 km) van de locatie aan de Karel de Grotelaan. Vermenging van deze twee groepen in de Gestelse woonbuurten is niet waarschijnlijk. Echter, het openen van twee locaties in of nabij Gestel kan bij huidige bewoners de perceptie van overlast wel doen verhogen. Verkeersveiligheid Het aantal bewoners dat dit pand zou kunnen gaan huisvesten is met 400 personen aanzienlijk, maar niet ongebruikelijk bij realisatie van hoogbouw met een woonfunctie. De zuidoostelijke kant – met de Karel de Grotelaan – en de noordwestelijke kant – met de Maria van Bourgondiëlaan – hebben een open tot semi-open karakter.

De Karel de Grotelaan heeft brede rijbanen,

INTEGRALE VEILIGHEIDSANALYSE VLUCHTELINGENOPVANG (GEMENGD WOONCONCEPT)

fietspaden, trottoirs en een middenberm. Het is een essentiële verkeersader van Eindhoven, maar één die ook met de nieuwe invulling van de toren niet snel zal dichtslibben vanwege eventueel extra verkeer. Het pand heeft tenslotte in het recente verleden ook voor veel werkverkeer gezorgd toen het nog een kantoorfunctie had. Met de inrichting van een gemengd woonconcept kan de parkeerdruk in de buurt Hagekamp toenemen (ook vanwege bezoekers van de mogelijk nieuwe bewoners). Het aantal van 400 nieuwe bewoners zal enige druk gaan leggen op (het gebruik van) de openbare ruimte. Daarnaast kan verkeersveiligheid (tijdelijk) een aandachtpunt zijn omdat nieuwe bewoners de regels en gewoonten van een drukke straat als de Karel de Grotelaan, de ring (Boutenslaan) en de binnenring (Mauritsstraat) zich nog eigen moeten maken. Een gerelateerd punt van aandacht is het mogelijk gebruik van het openbaar vervoer. Met een groep nieuwe bewoners aan de Karel de Grotelaan komen er relatief veel potentiële buspassagiers bij. De twee andere wegen rondom het gebouw – de Hertog Jan I laan en de Anna van Engelandstraat – zijn smallere doorgangswegen voor de wijken Hagenkamp en Eliasterrein, Vonderkwartier waaraan ook woonhuizen en appartementen liggen. Vooral de Anna van Engelandstraat kent relatief veel woonhuizen dichtbij de potentiële opvanglocatie.

Aan de Anna van Engelandstraat bevindt zich ook een doorgang naar de achtergelegen parkeerplaats. De verandering van aanloop van gebruikers van het complex zal waarschijnlijk vooral voor deze omwonenden merkbaar zijn. Aan de kant van de Maria van Bourgondiëlaan is er vrij uitzicht over groenvoorzieningen. Aan deze weg zien we momenteel ook parkeeroverlast. Dit zou voor mogelijk nieuwe bewoners af en toe voor onveilig verkeerssituaties kunnen zorgen. Dit is een punt voor voorlichting en bewustwording.

Buurtsamenstellingen Hagenkamp is een kleine buurt met een relatief laag aantal inwoners (1.234 in 2024). Het aandeel kinderen is laag (11,7%) en het aandeel 65-plusser is relatief hoog (28,4%). Het aandeel particuliere huishoudens met een laag inkomen ligt met 4,0% net onder het Eindhovense gemiddelde van 4,2%. Ook het aandeel corporatiewoningen ligt in deze buurt met 67% (2023) flink hoger dan het Eindhovense gemiddelde van 37% procent (zie ook figuur 3). Hoewel Hagenkamp een lage bevolkingsdichtheid kent zal met de mogelijke invulling van het oude belastingkantoor het inwonersaantal van deze buurt met bijna 33% toenemen.

5 Figuur 3: Corporatiewoningen rondom de Karel de Grotelaan 4

INTEGRALE VEILIGHEIDSANALYSE VLUCHTELINGENOPVANG (GEMENGD WOONCONCEPT)

Karakteristiek voor de buurt Oude Spoorbaan is het hoge aandeel particuliere huur: maar liefst 48%. Daarnaast is het aandeel bewoners van 65 jaar en ouder relatief klein met 10,8%. Er bestaan een aantal kleine clusters van straten binnen de Oude Spoorbaan waarvan de bewoners sociaaleconomisch kwetsbaar zijn. Eliasterrein, Vonderkwartier is een buurt waar het gemiddelde inkomen hoger ligt dan in Hagekamp en Oude Spoorbaan. Het is ook een buurt met relatief veel koopwoningen (66% koopwoningen tegen 43% koopwoningen gemiddeld in Eindhoven). Het aandeel corporatiewoningen is logischerwijs dan weer laag met 12%. De buurtkijker: Leefbaarheid en sociale veerkracht Met de BuurtKijker krijgt de gemeente meer inzicht in Eindhovense buurten (op basis van buurtgemiddelden). De BuurtKijker heeft twee dimensies: leefbaarheid (links) en sociale veerkracht (rechts). Met het begrip leefbaarheid wordt aangegeven hoe aantrekkelijk een gebied is om er te wonen. Met sociale veerkracht wordt het vermogen bedoeld van mensen en gemeenschappen om met (negatieve) veranderingen om te kunnen gaan en de toegang tot externe hulpbronnen die ze daarbij hebben. De mate van sociale veerkracht wordt gevormd door de combinatie van eigen kracht, samenkracht en sociale basisvoorzieningen, respectievelijk persoonlijke, sociale én omgevingshulpbronnen.

De Eindhovense buurten worden onderling vergeleken op basis van hun scores op de onderdelen die betrekking hebben op leefbaarheid of sociale veerkracht en dit wordt samengebracht in een score. De relatieve (on)gunstige positie van buurten op de verschillende onderdelen worden weergegeven op een schaal van kleuren. Met behulp van deze kleuren worden voor zowel leefbaarheid als sociale veerkracht signalen afgegeven op de kaart van Eindhoven (zie figuur 4). Zowel de buurtscores op leefbaarheid en sociale veerkracht geven een indicatie hoe de omgeving van de Karel de Grotelaan 4 – gemiddeld gezien – in staat is om goed om te kunnen gaan met verandering en of daar risico’s aanwezig zijn voor de leefbaarheid van het gebied. Figuur 4: Scores ‘Leefbaarheid’ en ‘Sociale veerkracht’ (Buurtkijker Eindhoven)

6

Op basis van stedelijke gemiddelden scoren de drie buurten relatief goed op beide dimensies. Wél zijn er een aantal specifieke aandachtspunten. Allereerst scoren de drie buurten ongunstig op het onderdeel éénpersoonshuishoudens. Dit betekent concreet dat het aandeel éénpersoonshuishoudens relatief hoog is ten opzichte van het Eindhovense gemiddelde. In Eliasterrein, Vonderkwartier is 53% van de huishoudens een éénpersoonshuishouden, in Oude Spoorbaan 62% en in Hagenkamp zelfs 67%. Als een hoog aandeel éénpersoonshuishoudens wordt gecombineerd met een laag inkomen en lage participatiegraad, dan vraagt deze mix van factoren om o.a. extra aandacht op het gebied van participatie, polarisatie en (gebrek aan) verbinding. Deze combinatie zien we niet in de buurten Oude Spoorbaan noch in het Eliasterrein, Vonderkwartier, maar we zien wel een laag inkomen in Hagekamp. Hoewel het risico op polarisatie hoe dan ook aanwezig blijft (zie ook het kopje ‘polarisatierisico’), zijn de indicatoren laag inkomen, lage participatiegraad en slechte gezondheid in deze buurt grotendeels te verklaren aan de hand van de relatief hoge leeftijd van de bewoners en niet direct aan het langs elkaar heen leven van inwonersgroepen.

Een andere indicator van de buurtkijker, namelijk ‘Samenkracht’ én specifiek het onderdeel ‘Ervaart een beperkt sociaal netwerk’, vormt weldegelijk een punt van aandacht in Hagenkamp en Oude Spoorbaan: het kan een aanwijzing zijn voor veranderende omgangsvormen en ongemak (zie ook ‘huidige overlastcijfers en veiligheidsgevoelens’).

INTEGRALE VEILIGHEIDSANALYSE VLUCHTELINGENOPVANG (GEMENGD WOONCONCEPT)

Huidige overlastcijfers en veiligheidsgevoelens In het afgelopen jaar (2024) zijn er in de wijdere omgeving van de kantoortoren aan de Karel de Grotelaan 199 meldingen van gedragsoverlast bij de politie geregistreerd. Onder gedragsoverlast (ook wel sociale overlast genoemd) vallen onder andere overlast van dak- en thuislozen, drank- en drugsoverlast en overlast van onbegrepen gedrag. Figuur 5 laat op een kaart de clusters zien van terugkerende overlast. Let wel, overlastregistraties worden over het algemeen geplot in het midden van de straat. Dit betekent dat de overlastclusters die op de kaart zichtbaar zijn niet altijd direct op dat punt in de straat hebben plaatsgevonden. Dit kan vooral voor langere straten een vertekend beeld geven. Figuur 5: Gedragsoverlast

7

Rondom het oude belastingkantoor zien we dat gedragsoverlast aan de kant van de Karel de Grotelaan relatief laag is. Daar zien we een aantal kleinere clusters van tussen de 1 en 4 meldingen en een iets groter cluster van 13 meldingen aan de Clovislaan. Het grootste aantal registraties van gedragsoverlast zien we op de Hoogstraat: 49. Dit cluster bestaat uit overlast ervaren door dak- & thuislozen, drank & drugs, en verwarde personen. Het afgelopen jaar is de overlast van drank- en drugsoverlast specifiek in en rondom het noordelijke deel van de Hoogstraat toegenomen. Op buurtniveau laat figuur 6 zien dat de ondervinding van sociale overlast in 2022 en 2023 gelijk blijft voor Oude Spoorbaan en Hagenkamp om vervolgens met 6 procentpunten toe te nemen in 2024. Hierbij komen beide buurten ook boven het Eindhovens gemiddelde uit. Bij Eliasterrein, Vonderkwartier zien we juist een gestage afname. Tegelijkertijd zien we ook dat de sociale cohesie in Oude Spoorbaan en Hagenkamp licht afneemt om vervolgens te stabiliseren boven het Eindhovens gemiddelde. Bij het Eliasterrein, Vonderkwartier neemt de sociale cohesie zelfs toe (zie figuur 7). De stijging in het percentage dat sociale overlast ervaart in de eigen buurt is een belangrijk aandachtspunt bij het mogelijk aanwijzen van de Karel de Grotelaan 4 als opvanglocatie voor asielzoekers.

Dit word enigszins gemitigeerd door een relatief stabiele sociale cohesie (en die bij Eliasterrein, Vonderkwartier dus toeneemt). De potentiële komst van 400 nieuwe bewoners kan mogelijk gevoelens van overlast verhogen (zoals ook eerder vermeld in relatie tot andere aandachtgebieden in de buurten). Daarnaast kan het ook het onderlinge vertrouwen tussen buurtbewoners verder laten dalen, zeker in combinatie met de eerder genoemde lage score op ‘ervaart een beperkt sociaal netwerk’ uit de buurtkijker. Een daling van vertrouwen kan enigszins

INTEGRALE VEILIGHEIDSANALYSE VLUCHTELINGENOPVANG (GEMENGD WOONCONCEPT)

gemitigeerd worden als aan de voorkant naar de zorgen en ervaringen van omwonenden wordt geluisterd en er een goede opvolging wordt gegeven aan overlastmeldingen. Figuur 6: Percentage dat sociale overlast ervaart in de eigen buurt (2022 – 2023 - 2024) 25 20

20

20 16

15 15

14 14 12

17

16

14 14

11

10 5 0 Eliasterrein, Vonderkwartier

Hagenkamp 2022

Oude Spoorbaan 2023

Eindhoven

2024

Figuur 7: Schaalscore Sociale Cohesie (2022 – 2023 - 2024) 7

6,9

6,8

8

6,6 6,6 6,6 6,4

6,3

6,3 6,2 6,2

6,2 6,2

6,2 6

5,9 5,9 5,9

5,8 5,6 5,4 Eliasterrein, Vonderkwartier

Hagenkamp 2022

Oude Spoorbaan 2023

Eindhoven

2024

Naast de gedragsoverlast zien we in figuur 8 meldingen van overlast in de openbare ruimte in 2024, dit betreft overlast zoals stank, illegale stort, parkeeroverlast, geluidsoverlast en zwerfafvuil. Dit zijn meldingen die omwonenden (en voorbijgangers) zelf kunnen doorgeven. In tegenstellingen tot meldingen van gedragsoverlast worden deze wel opgeslagen op de exacte locaties. Wat opvalt is wederom een clustering van overlast op en rondom de Hoogstraat (voornamelijk parkeeroverlast, illegale stort en geluidsoverlast). Hoewel we geen directe grote overlastcluster zien, moet bij het beperken van mogelijk toekomstige overlast van de nieuwe gebruikers van de kantoortoren ook rekening gehouden worden met reeds bestaande overlast als geluidsoverlast en overlast van afval omdat dit factoren zijn die een directe invloed hebben op de leefbaarheid van de wijk en mogelijk op de langere termijn ook op veiligheidsgevoelens van de inwoners.

INTEGRALE VEILIGHEIDSANALYSE VLUCHTELINGENOPVANG (GEMENGD WOONCONCEPT)

Figuur 8: Meldingen Openbare Ruimte

9 Aandachtsgebied Hoogstraat Vooral op en rondom de Hoogstraat zien we een cumulatie van verschillende vormen van overlast. Het gebied rond de grote supermarkt in het midden van de Hoogstraat – bestaande uit de Palingstraat, Hoogstraat en Rivierstraat – evenals het gebied in de kop van de Hoogstraat met horecagelegenheden (en een parkeerterrein) zijn twee clusters waar reeds verschillende vormen van overlast worden ervaren. Vanwege toenemende druk op de openbare ruimte door ongeveer 400 nieuwe buurtbewoners (maar ook door de komst van nieuwe bewoners in de nieuwbouw rondom de ‘vergeten tuin’ aan de Palingstraat) is tijdelijke overlast op specifiek deze locatie mogelijk (rondom winkels en horecagelegenheden). Deze overlast wordt mede verwacht vanwege vanwege het relatief lage niveau aan voorzieningen in de buurt Hagenkamp (met name winkels voor levensmiddelen). Aandachtsgebied Genderpark Een andere overlastlocatie die wordt verwacht is het Genderpark. De verwachting is dat dit van tijdelijke aard zal zijn. Met de permanente bewoning van de toren van het oude belastingkantoor krijgt het park ongeveer 400 nieuwe buren. In stedelijke gebieden zijn groenvoorzieningen logischerwijs in trek.

Vanwege deze populariteit rijst de vraag van wie is deze openbare ruimte: wie heeft het recht om hier (langere tijd) gebruik van te maken? Bij het gedeelde gebruik van groenvoorzieningen gelden ook ongeschreven regels die voor nieuwe omwonenden niet altijd (meteen) duidelijk zijn. Ander gebruik en andere gebruikers van het park worden snel als overlast ervaren door reguliere bezoekers, ook als er feitelijk geen strafbare feiten worden gepleegd. Een toename van overlast(meldingen) in en om het Genderpark ligt dan ook in de lijn der mogelijkheden. Hoewel dit niet direct een onveilige situatie zal betekenen is extra aandacht voor gemengd gebruik van het park gewenst. Gemengde buurt- en ontmoetingsactiviteiten kunnen bijdragen aan versnelde acceptatie van nieuwe gebruikers evenals natuurlijke overdracht van gewenste gedrags- of gebruiksregels. Rapportcijfers veiligheid en veiligheidsbeleving Hoewel het percentage dat overlast ervaart in de drie buurten afgelopen jaar gedaald is, zien we wel een scherpe stijging van het percentage mensen dat zich wel eens onveilig voelt in hun eigen buurt. Dit percentage is met respectievelijk 4 (Eliasterrein, Vonderkwartier) en 10 (Hagenkamp, Oude Spoorbaan) procentpunten gestegen tussen 2022 en 2024. De buurt blijft met deze stijging nog steeds onder het Eindhovens gemiddelde, maar de stijging is aanzienlijk. De rapportcijfers die de bewoners van

INTEGRALE VEILIGHEIDSANALYSE VLUCHTELINGENOPVANG (GEMENGD WOONCONCEPT)

deze buurten gaven aan veiligheid in de buurt zijn desondanks redelijk stabiel en hoger dan het Eindhovense gemiddelde (zie figuur 10). Met een gemiddelde van 7,5 en 7,6 kan gesteld worden dat bewoners gemiddeld gezien positief zijn over hun veiligheid. Echter, er blijft directe aandacht nodig voor de stijgende onveiligheidsgevoelens en ervaren overlast. Figuur 9: Percentage dat zich wel eens onveilig voelt in de eigen buurt 30

27 24

25

24

21

24 24

21

19 19

20 15

14

15

14

10 5 0 Eliasterrein, Vonderkwartier

Hagenkamp 2022

Oude Spoorbaan 2023

Eindhoven

2024

Figuur 10: Rapportcijfer dat mensen geven aan veiligheid in hun buurt 7,9

10

7,8

7,8 7,7

7,6 7,6

7,6

7,5 7,5

7,5

7,5 7,5 7,4

7,4

7,4

7,3 7,3 7,3

7,3 7,2 7,1 7 Eliasterrein, Vonderkwartier

Hagenkamp 2022

Oude Spoorbaan 2023

Eindhoven

2024

Voorzieningsniveau en andere invulling / gebruik van de openbare ruimte Hoewel een laag voorzieningsniveau in Hagenkamp op eerste oogpunt niet blijkt uit de buurtkijker, zien we toch signalen dat deze mogelijk onder druk komt te staan met 400 nieuwe bewoners. Een eerste analyse wijst op een tekort aan gepaste voorzieningen voor de bewoners in de buurt, inclusief de nieuwe groep bewoners die mogelijk in de toren van het oude belastingkantoor gehuisvest zullen worden. Dit heeft specifiek betrekking op gebrek aan voorzieningen voor dagelijkse levensmiddelen. Er zal met de komst van nieuwe bewoners daarnaast ook meer behoefte zijn aan laagdrempelige vrijetijdsbesteding. Met het creëren van mogelijkheden voor recreatie, boodschappen en horeca kan voor een deel sociale overlast en mogelijk onbegrip voorkomen worden. Hieraan kan op verschillende wijzen invulling worden gegeven.

INTEGRALE VEILIGHEIDSANALYSE VLUCHTELINGENOPVANG (GEMENGD WOONCONCEPT)

Looproute palingstraat Met de mogelijk nieuwe invulling van de toren aan de Karel de Grotelaan 4 lijkt minimaal één frequente looproute te kunnen gaan ontstaan. De inschatting is dat de looproute van de toren naar de grote supermarkt halverwege de Hoogstraat veelvuldig gebruikt gaat worden. Deze route loopt via de palingstraat. Bij een dergelijke looproute kunnen de bewoners aan de palingstraat – voornamelijk in het begin – overlast gaan ervaren. De huidige verwachting is dat er geen hangplekken zullen ontstaan noch dat er enige vorm van extra alcoholoverlast zal plaatsvinden. De mogelijke overlast kan simpelweg het resultaat zijn van een toename in wandel- en fietsverkeer door de straat.

Politieregistraties en kwetsbaarheid voor ondermijnende criminaliteit Figuur 11: Politieregistraties 2023 35

30,9

30 25

21,6

20 15

21,4

21,3

16,8 10,8

9,2

8,6

10

5,8

5

6,3 4,1

6,2 3,3

5,2 2,7

0,9

0 Registraties diefstal per 1.000 inwoners

11

Registraties geweld per 1.000 inwoners

Eliasterrein, Vonderkwartier

Registraties inbraak Registraties overlast per 1.000 inwoners per 1.000 inwoners

Hagenkamp

Oude Spoorbaan

Eindhoven

De openbare politieregistraties laten zien dat Hagenkamp en Oude Spoorbaan bovengemiddeld slecht scoren op woninginbraak, verder zien we in figuur 11 dat Hagenkamp op het Eindhovens gemiddelde zit wat betreft diefstal. Er is momenteel geen reden te veronderstellen dat deze registraties zouden toenemen met de inrichting van het belastingkantoor als flexibele opvanglocatie (gemengd woonconcept). Wel zien we nogmaals in de politiecijfers dat de registraties van sociale overlast in de buurten Hagenkamp en Oude Spoorbaan hoog zijn, waarbij Oude Spoorbaan zelfs boven het Eindhovens gemiddelde uitkomt. De openbare politieregistratie omtrent concrete delicten laten geen directe kwetsbaarheid van het gebied zien. Uit gesprekken met professionals die werkzaam zijn in deze buurten (waaronder de politie) kwam er wel een andere kwetsbaarheid naar voren: risico’s op uitbuiting van kwetsbare personen. Risico op mensenhandel en criminele uitbuiting bij asielzoekers De onderzoeksliteratuur laat zien dat asielzoekers een groter risico lopen om slachtoffer van mensenhandel te worden. Er bestaan verschillende vormen van mensenhandel: seksuele uitbuiting, arbeidsuitbuiting en criminele uitbuiting. Bij seksuele uitbuiting wordt iemand gedwongen seksuele diensten te verrichten.

Bij arbeidsuitbuiting werkt iemand onder dwang of onder (zeer) slechte omstandigheden en arbeidsvoorwaarden (vaak gebeurt dit vanwege het ontbreken van een werkvergunning). Bij criminele uitbuiting wordt iemand gedwongen strafbare feiten te plegen, zoals diefstal, drugshandel of het knippen van hennep (ook hier kan ondanks de dwang een financieel motief bestaan voor het slachtoffer). Het verhoogde risico op slachtofferschap van mensenhandel bij asielzoekers komt, enerzijds, omdat ze weinig geld en bezittingen bij zich hebben, de taal niet spreken, niet weten welke rechten ze hebben en vaak (nog) geen netwerk hebben waar ze op kunnen vertrouwen. Anderzijds, kan dit ook komen vanwege hun ervaringen in eigen land of de ervaringen die zij hebben opgedaan op hun weg naar Nederland. Ze zijn soms met hulp van criminele drugsbendes naar Europa gekomen. Bij deze slachtoffers lopen allerlei vormen van uitbuiting door elkaar. Aangekomen in Nederland gaat die uitbuiting soms door. Slachtoffers moeten de reis nog terugbetalen. En wanneer ze eenmaal de fout in gaan – door bijvoorbeeld als drugskoerier te werken of hennep te telen – zijn ze ook nog chantabel.

INTEGRALE VEILIGHEIDSANALYSE VLUCHTELINGENOPVANG (GEMENGD WOONCONCEPT)

Asielzoekers die mogelijk op de Karel de Grotelaan 4 komen te wonen zijn niet per definitie kwetsbaar, maar hebben in sommige gevallen wél een kwetsbare uitgangspositie. De mogelijke ervaringen en kwetsbaarheden van de voorgenomen doelgroep vormt in combinatie met de grootte van de groep een risico op het gebied van criminele uitbuiting. Het is moeilijk aan te geven hoe groot dit risico in praktijk zal zijn, maar de impact voor slachtoffer en omgeving mag – ongeacht grootte – nooit onderschat worden.

Polarisatierisico Het risico op onrust bij omwonenden – vanwege de komst van een vluchtelingenopvang – is aanwezig. Er wordt wat gevraagd van omwonenden met de komst van 400 nieuwe bewoners, velen met een andere achtergrond dan zijzelf. Er is een reëel polarisatierisico tussen nieuwe bewoners en mensen die al langer in de omgeving wonen. Maar ook is er een risico op kortstondige en hevige emoties jegens de gemeente. Deze kortstondige emoties kunnen bij het niet-adequaat betrekken van omwonenden veranderen in wantrouwen en daarmee verticale polarisatie (tussen bewoners en de gemeente). Er is een realistische kans dat spanningen en sociale overlast zich voor zullen gaan doen op plekken waar men de openbare ruimte deelt met de nieuwe bewoners van het oude belastingkantoor. Concreet gaat het hier wederom over het Genderpark en de Hoogstraat. Dit zijn plekken waar mensen de ruimte delen en waar ongeschreven regels omtrent het gebruik van de ruimte wellicht niet meteen duidelijk zijn voor de nieuwkomers. Eventuele spanningen kunnen grotendeels worden ondervangen middels het vroegtijdig betrekken van omwonenden en het serieus nemen van hun zorgen. Ook kan het helpend zijn om gedeelde activiteiten te organiseren waardoor bewoners elkaar beter kunnen leren kennen.

Het heeft vaak een krachtige, blijvende impact als lokale partijen of organisaties daar ook een faciliterende rol in kunnen spelen. Bijvoorbeeld in de vorm van het beschikbaar stellen van ruimten of middelen. Op andere momenten is het daarbij wel weer beter als een neutrale partij bemiddeling of dialogen organiseert.

12