Bijlage 2 - Afwegingskader Corona-herstelmaatregelen

11 juni 2021

Afwegingskader corona-herstelaanpak Het college hanteert een afwegingskader dat ondersteunt in de afwegingen bij de corona-herstelaanpak. We hanteren hierbij een analoge aanpak als bij het afwegingskader Coronagerelateerde steunmaatregelen. We toetsen de herstelmaatregelen aan de hand van een aantal uitgangspunten. Deze uitgangspunten structureren we langs een aantal vragen: 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Waarom kiezen we voor een herstelaanpak? Wat is de focus van de herstelaanpak? Is de gemeentelijke rol passend? Wat is de vorm en de duur van onze bijdrage in herstel? Wat zijn de juridische aspecten van de herstelmaatregelen? Hoe geven we de herstelmaatregel financieel vorm en hoe gaan we om met de consequenties daarvan?

Onderstaand zullen we per vraagcategorie de daarbij behorende uitgangspunten formuleren die wij voornemens zijn te hanteren. 1.

Waarom kiezen we voor een herstelaanpak?

De gevolgen van corona zullen naar verwachting nog lang doorwerken. Ook wanneer de landelijke beperkende maatregelen niet langer van kracht zijn. Met deze herstelaanpak willen we onze bijdrage leveren om als stad sterk(er) uit de crisis te komen. Bij de vormgeving van de herstelaanpak blijft ons coalitieakkoord leidend. Daarin ligt ons accent bij het realiseren van een gezond leefklimaat, groenere wijken en binnenstad, economische versterking, bijdragen aan de energietransitie, kansen voor iedereen en het verbeteren van duurzame bereikbaarheid van en in de stad. Zorgen dat iedereen mee kan doen, het koesteren van diversiteit en het terugdringen van polarisatie zijn daarmee belangrijke aandachtspunten. In het coalitieakkoord hebben we een aantal waarden centraal gezet die voor ons belangrijk zijn. We willen de aantrekkelijkheid van Eindhoven behouden als stad waar het aangenaam, gezond en veilig wonen en leven is. We beschermen kwetsbare Eindhovenaren. Het coalitieakkoord geeft ons inhoudelijk richting, maar hanteren we uiteraard niet als dogma. We willen doen wat nodig is voor het “openen” van de stad na de crisis. We willen onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners een extra zet in de rug geven.

Deze herstelaanpak gaan we vanaf 2021 H2 gefaseerd ontwikkelen en gefaseerd in werking laten treden, afhankelijk van de ontwikkeling van de pandemie en de daarbij horende mogelijkheden en beperkingen. Met deze herstelaanpak willen we de stad en haar inwoners weer in hun kracht te zetten. Dit doen we vanuit gegevens en op basis van signalen uit de samenleving. Daarnaast volgen we de ontwikkelingen nauwgezet via het coronadashboard en de verschillende periodieke enquête-peilingen over de maatschappelijke impact van de coronacrisis die we regelmatig uitgezet hebben. Bij het vormgeven van de herstelaanpak hanteren we drie invalshoeken: Reparatie: waar ligt een opgave en rol om geleden schade te herstellen en hoe gaan we het terugbrengen op het niveau voor corona? Dan gaat het met name om economische en ook sociaalmaatschappelijke vraagstukken waar onze inwoners mee te maken hebben. Renovatie: hoe kunnen we het momentum gebruiken om zaken te verbeteren? Wat leren we van de crisis om onze processen te verbeteren? Hoe creëren we extra kansen voor onze inwoners, verenigingen en bedrijven? Innovatie: hoe kunnen we het momentum van de crisis gebruiken om dingen anders te doen? We zien hier mooie voorbeelden van in de culturele sector waar (noodgedwongen) nieuwe verdienmodellen en samenwerkingen zijn ontstaan of de (al langer noodzakelijke) transformatie van winkelcentra.

Bovenstaande is voor ons de context waarbinnen we onze bijdrage willen leveren om goed uit deze crisis te komen. Dit afwegingskader en daarmee onze inzet voor herstel richt zich niet alleen op de korte maar ook op de (middel)lange termijn. We hebben het daarom niet aan de voorkant ‘dichtgetimmerd’ maar hanteren een

11 juni 2021

adaptieve aanpak om in te kunnen spelen wat nodig is. We kijken namelijk niet alleen naar de nood in het hier en nu, maar houden de ontwikkelingen de komende tijd in de gaten en zullen flexibel inspelen op activiteiten die bijdragen aan het toekomstbestendig “openen van de stad”. Dat kunnen en willen we niet alleen, maar doen we samen met onze partners in de stad. We zijn ons er daarnaast van bewust dat onze middelen beperkt zijn. We zetten in op een strategie die recht doet aan de vraagstukken van de stad, die past bij onze rol als gemeente en die kan mee-ademen met de actualiteit. 2.

Wat is de focus van de herstelaanpak?

Voor de korte termijn c.q. de eerste fase willen we onze herstelaanpak focussen op een drietal hoofdthema’s waar we de grootste vragen verwachten wanneer we richting (nieuw) ‘normaal’ gaan en de landelijke beperkende maatregelen en de steun- en herstelaanpak afgebouwd gaat worden. Leven Het terugbrengen van ‘reuring’ in de stad en in de wijken. Het mogelijk maken en stimuleren van ontmoeting is een belangrijk speerpunt in onze aanpak. Hoe verleiden we de Eindhovenaren om weer naar buiten te gaan, elkaar te ontmoeten en te verbinden, om actief te worden en om de stad weer levendig te krijgen? We willen inzetten op extra culturele en sportieve evenementen en op een groenere en daarmee uitnodigende buitenruimte. Frisse en gezonde lucht horen daarbij. Dit laatste past ook in ons beleid voor het stimuleren van beweging en positieve gezondheid, bijvoorbeeld door sportdagen op wijk en buurtniveau die we samen met de sportverenigingen organiseren. Daarnaast willen we ruimte geven aan maatschappelijke initiatieven die bijdragen aan de verbinding tussen mensen en het terugdringen van de opgebouwde spanningen in de samenleving. Goede ideeën en mooie initiatieven / kansen willen we stimuleren en faciliteren. Het vergroten van de aantrekkingskracht en de levendigheid van de binnenstad / winkelcentra hoort daar ook bij.

Werken Het is onzeker hoe de werkloosheid en bijstandsafhankelijkheid zich gaan ontwikkelen als de landelijke steun en herstelaanpak wordt afgebouwd. Het aantal faillissementen is nu laag, maar de vraag is of dit zo zal blijven. We zullen ons daarom prepareren op extra inzet om mensen aan het werk te helpen en het beroep op bijstand verder terug te dringen. Herstelmaatregelen kunnen bijvoorbeeld werken als een katalysator voor het Huis naar Werk en geven ontwikkelingen in het verlengde hiervan indien nodig een extra impuls. Daarnaast willen we bezien hoe initiatieven de ruimte te geven om lokale ondernemers waar mogelijk een steun in de rug te geven en daarmee een bijdrage te leveren aan het behoud van banen. Directe inkomenssteun maakt geen onderdeel uit van onze aanpak. Zorgen In het afgelopen jaar is er een breed gedragen beeld ontstaan dat corona een vergrootglas en een versneller is geweest van een aantal ontwikkelingen in de samenleving. Onder andere uit onderzoeken van het Sociaal Cultureel Planbureau blijkt dat corona ook leidt tot het vergroten van verschillen in de samenleving. Corona raakt vooral de kwetsbaren en het rapport van de commissie Halsema en in het Manifest “Kom op voor de meest kwetsbare gebieden” worden zaken als werkloosheid, onderwijsachterstanden, toename van schulden en druk op de leefbaarheid nadrukkelijk geadresseerd.

Daarom investeren we met onze herstelaanpak in een aangenaam en inclusief Eindhoven waar iedereen kan meedoen en waar we proberen niemand tussen wal en schip te laten vallen. We denken daarbij naast de thema’s die in het manifest genoemd zijn ook aan tegengaan van eenzaamheid en het versterken van de mentale weerbaarheid. En in het bijzonder willen we hierbij aandacht hebben voor onze kinderen en jeugd. We proberen hier werk met werk te maken door aan te sluiten op de landelijke impulsen (oa NPO). 3.

Wanneer is er een rol voor de gemeente?

Als de vraag positief beantwoord is dat er een goede reden is om een extra duw in de rug te geven, hanteren we de volgende uitgangspunten voor onze rol: a. Onze strategie is primair gericht op het zoveel mogelijk ‘werk met werk’ maken en geen nieuwe zaken

11 juni 2021

b.

c.

d.

e.

f.

4.

hiervoor op te tuigen. Ook om de uitvoeringskosten te beperken, om de ambtelijke organisatie niet nog zwaarder te belasten en om de middelen vooral in de stad te laten landen. Daarom sluiten we waar mogelijk aan bij bestaand beleid en instrumenten en zetten we daar waar nodig (tijdelijk) een extra ‘kop’ daarop. We zijn scherp op uitvoerbaarheid en het realiseren van aanvullende meerwaarde. Ook houden we de komende periode oog voor de doelgroepen die onderdeel uitmaken van de vitale infrastructuur van onze stad. Het kan zijn dat het stoppen van ondersteuningsmaatregelen van het rijk en/of onszelf laat zien dat er alsnog financiële problemen ontstaan als gevolg van de coronacrisis die de continuïteit van deze voorzieningen bedreigen. Het gaat hierbij om alle organisaties (o.a. op het gebied van welzijn, cultuur of sport) waar de gemeente een subsidierelatie heeft. Door het geven van subsidie geven we namelijk aan dat een dergelijke organisatie een voor ons belangrijke functie heeft. En om vrijwilligersorganisaties (al dan niet gesubsidieerd) en inwonersinitiatieven die een belangrijke rol vervullen in de sociale samenhang in wijken en buurten. Wij vinden het belangrijk om een faciliterende en ondersteunende overheid te zijn. Uitgangspunt is dat we waar mogelijk zaken mogelijk maken voor onze inwoners en ondernemers.

En tegelijkertijd is in het algemeen de beleidsvrijheid van de gemeente begrensd door de landelijke wet- en regelgeving. Dit blijft het kader en uitgangspunt voor ons handelen. Daarnaast speelt de Veiligheidsregio hierin een belangrijke rol. Ook om te zorgen dat er goede afstemming is hoe in onze regio zoveel mogelijk op een gelijke manier met zaken omgegaan wordt. Daar hechten wij aan. Niet alleen in onze regio, maar in heel Brabant. Onze Veiligheidsregio trekt namelijk samen op met de twee andere Brabantse Veiligheidsregio’s en er wordt op dit moment onderzocht of en hoe het ‘openen van de samenleving’ in Brabant geharmoniseerd kan worden om te zorgen dat er een eenduidige en herkenbare lijn ontstaat. We zien ook een rol voor ons in het faciliteren bij het voor inwoners afsluiten van deze moeilijke periode met lockdowns en sociale onthouding, wat onder andere heeft geleid tot eenzaamheid, angst, ziekte, verlies van dierbaren en sociale contacten. We spelen in op initiatieven die gericht zijn op het ‘afsluiten, gedenken, en vieren’. Met kleine subsidies en bijdragen bij voorkeur in de vorm van cofinanciering hieraan willen we de stad opnieuw tot leven laten komen. We denken hierbij in het bijzonder aan ouderen en jongeren, maar bijvoorbeeld ook aan sportclubs of buurtinitiatieven.

Waar mogelijk spelen we in op kansen die ontstaan omdat mede-overheden ook werken aan herstelpakketten (middels rijks- of andere regelingen) om uit de crisis te komen. Met name de Europese Unie heeft veel geld uitgetrokken om ‘herstel uit de crisis’ te koppelen aan het versneld realiseren van doelen op het gebied van klimaat, energietransitie en digitalisering. Dit biedt kansen voor Eindhoven. Ook de provincie kondigt een herstelaanpak aan. Uitwerking daarvan moet nog plaatshebben. Het uitgangspunt dat we dit financieren vanuit reguliere budgetten of de corona reserve die daarmee voor cofinanciering werken. We sluiten daarbij niet uit dat in voorkomende gevallen aanvullende cofinanciering gevonden moet worden. Indien de gemeente een (leidende) rol neemt in maatregelen/activiteiten, behoudt het college zich het recht voor om aanvullende eisen aan de ontvanger van de steun te stellen. Ook het leveren van een ‘tegenprestatie’ (maatschappelijke cofinanciering) kan aan de orde zijn.

Wat is de vorm en de duur van onze bijdrage in herstel?

Bij het vormgeven van deze aanpak hebben we te maken met een aantal dilemma’s t.a.v. de maatvoering (niet te veel, maar ook niet te weinig), de effectiviteit (waar heeft de ontvanger wat aan), het risico op misbruik (geef je vorm op basis van vertrouwen of op basis van wantrouwen) en de wijze waarop je binnen de vigerende wet- en regelgeving steun kunt verlenen. Dit onderdeel 5 en onderdeel 6 hebben betrekking op deze dilemma’s. We maken daarin onderstaande keuzes. a.

b.

Per inzet/activiteit stellen we de best passende vorm vast, waarbij gekozen wordt voor de vorm die het minste beslag legt op de exploitatie. Hoe hoger de financiële bijdrage, hoe uitgebreider de motivatie en verantwoording die wij vragen. We maken bij ieder voorstel zo goed als mogelijk helder wat de concrete maatschappelijke impact is En omgekeerd: indien regelingen van mede-overheden vragen om cofinanciering van hun eigen

11 juni 2021

c. d.

e.

f.

maatregelen dan kiezen we een vorm van steun die hieraan tegemoetkomt. Wanneer achteraf een bijdrage niet of niet in de verstrekte mate nodig blijkt te zijn, vorderen we de te veel ontvangen geld terug. Hetzelfde geldt als (bijvoorbeeld op basis van een steekproefsgewijze check) blijkt dat niet rechtmatig gebruik is gemaakt van onze bijdrage. We behouden ons het recht voor om passende maatregelen te nemen als er sprake is van misbruik. De bijdrage aan een herstelmaatregel wordt in principe éénmalig verstrekt. Dit betekent dus incidenteel. Daarmee beperken we de financiële impact die de herstelaanpak voor de gemeente heeft en creëren we geen open einde-regelingen. Daarnaast blijft de impact (en ook het verloop) van de crisis vooralsnog onzeker. Er moet dus voldoende flexibiliteit zijn om snel te acteren op de actualiteit. Uitvoeringsconsequenties van de te kiezen inzet en -maatregelen in de herstelaanpak die boven op de bestaande ambities en reguliere taken komen nemen we integraal mee in de voorstellen en de uitwerking hiervan. Hierbij is ‘uitvoeringslight’ altijd een pré gezien de werkdruk op de gemeentelijke organisatie.

Uitgangspunten met betrekking tot de daadwerkelijke financiële mogelijkheden, mede in relatie tot onze budgettaire ruimte vindt u onder onderdeel 7. 5.

Wat zijn de juridische aspecten van de herstelaanpak?

We hanteren hierbij de volgende uitgangspunten: a. De vigerende landelijke wet- en regelgeving is van toepassing. Hierdoor zijn de rechten en plichten voor iedereen duidelijk. Het gaat bijvoorbeeld om staatssteun, aanbestedingswet en huurrecht, daarbinnen zoeken we waar nodig en mogelijk de ruimte op. b. Binnen de wet- en regelgeving zoeken we actief naar manieren om lasten te verlichten en waar mogelijk en zinvol zaken te versnellen. De lasten zijn proportioneel met de omvang van de bijdrage. c. Waar nodig en zinvol passen we onze eigen regelgeving en protocollen tijdelijk aan met daarbij een expliciete einddatum. Waar nodig leggen we dit aan de raad voor. 6.

Hoe geven we de herstelaanpak financieel vorm en hoe gaan we om met de consequenties?

Zoals vermeld in de inleiding zijn we ons ervan bewust dat onze middelen beperkt zijn. We hanteren daarom de volgende uitgangspunten: a. We handhaven de norm voor ons weerstandsvermogen. We nemen geen maatregelen en doen geen bijdragen die ertoe leiden dat het weerstandsvermogen onder de norm komt. Wij nemen daarmee dan ook geen besluiten met een ‘open einde’-karakter. b. De herstelaanpak met gevolgen voor de exploitatie worden gedekt door hiervoor door de raad beschikbaar gestelde middelen tot een maximum van € 15 miljoen. c. Indien de financiële ruimte uitgeput dreigt te raken en meer nodig blijkt voor de herstelaanpak, dan gaan we met de raad het gesprek aan om mogelijkheden tot verdere verruiming en/of prioritering te verkennen. Waarbij duurzame en structurele financiële gezondheid van onze gemeente een ononderhandelbaar uitgangspunt is. d. De maatregelen moeten makkelijk uitvoerbaar zijn en geen grote administratieve ballast voor de doelgroep en de gemeentelijke organisatie veroorzaken.