Bijlage 1 - Woonzorgvisie

Woonzorgvisie 2023 – 2030 Gemeente Eindhoven 1 mei 2023

1 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

Inhoud

Inhoud 1 Inleiding

3

2 Waarom is een visie op ­wonen en zorg nodig?

4

3 Visie, ambities, ­doelstellingen 

7

4 Doelstellingen nader ­bekeken

8

Bijlagen12 Bijlage 1: Begrippenlijst

12

Bijlage 2: Transformatietool Gemeente Eindhoven

13

Bijlage 3: Hoe is de woonzorgvisie tot stand gekomen?

14

Bijlage 4: Relatie met nieuwe Omgevingswet

15

2 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11

Inleiding Aanleiding voor de woonzorgvisie Vervolg en doorkijk Doelgroepen woonzorgvisie Onderzoek woonzorgbehoefte  Waarom is een visie op wonen en zorg nodig? Visie/ impact Ambitie en Outcome:  Aanpak Ouderen: Kwetsbaren

3 4 4 4 4 7 9 9 9 9

1 Inleiding Eindhoven is een stad in beweging. De stad telt in 2030 maar liefst 300.000 inwoners. Met deze groei verandert ook de bevolkingssamenstelling. Het aantal ouderen en mensen in een kwetsbare positie neemt toe. Onze stad staat dan ook voor een grote uitdaging ten aanzien van wonen en zorg. Uit door ons uitgevoerde onderzoeken blijkt dat deze groepen vaak een combinatie van wonen én zorg nodig hebben om zelfstandig te kunnen meedoen in de samenleving. In 2020 deden de ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) een oproep aan de gemeenten om de woonzorgopgave in beeld te brengen en hierop een visie te ontwikkelen. In de nationale prestatieafspraken staat de verplichting aangekondigd dat iedere gemeente per 1 januari 2024 over een woonzorgvisie moet gaan beschikken. Met de woonzorgvisie wordt de basis gelegd voor verdere prestatieafspraken en/ of een toekomstbestendig uitvoeringsprogramma waarin concreet is vastgelegd welke plannen wanneer worden uitgevoerd om te voorzien in wonen, zorg en welzijn ouderen en mensen in een kwetsbare positie.

Proces Gemeente Eindhoven heeft in het afgelopen jaar met inwoners, maatschappelijke organisaties, woningcorporaties, vastgoedorganisaties en vele andere partijen in onze stad gewerkt aan deze woonzorgvisie. De gemeente heeft een woonzorgbehoefte- onderzoek laten uitvoeren rondom zowel ouderen als rondom inwoners in een kwetsbare positie. De uitkomsten van deze onderzoeken en de vele interviews die zijn gevoerd komen bij elkaar in deze visie, welke een doorkijk geeft in de impact die we willen maken, de outcome die beoogd wordt en de manier waarop de gemeente dit gaan aanpakken in de jaren tot 2030. Om tot deze woonzorgvisie te komen is de transformatietool (zie bijlage 2) gebruikt. Deze tool geeft structuur en richting bij het opstellen van een visie en is speciaal door de gemeente Eindhoven ontwikkeld voor dit soort processen.

Leeswijzer De gemeente Eindhoven hanteert een brede kijk op wonen en zorg. De visie richt zich eerst en vooral op het welzijn van Eindhovenaren en de kwaliteit van leven. In deze visie gaat de aandacht speciaal naar oudere inwoners en die in een kwetsbare positie. De visie is voor

3 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

beide doelgroepen gelijk, de aanpak verschilt. In lijn met de visie van WIJeindhoven1 zijn inwoners in staat zelf keuzes kunnen maken en eigen regie over hun leven te voeren. Een kans ligt in het benutten van de innovatiekracht van de Brainportregio. De visie is erop gericht deze optimaal te benutten in de beantwoording van vraagstukken ten aanzien van wonen en zorg. In het eerste hoofdstuk is opgenomen op welke groepen we ons gericht hebben en waarom. In het tweede hoofdstuk worden de grootste knelpunten weergegeven. In hoofdstuk 3 een beschrijving van de impact en outcome die de visie beoogd. In het vierde hoofdstuk is een doorkijk naar de verschillende oplossingen opgenomen. Tot slot een doorkijk naar het vervolg. Deze woonzorgvisie geeft richting en stelt een ambitie, maar de specifieke activiteiten die gaan bijdragen aan de oplossingen worden verder uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma. Dit doet de gemeente samen met partners en inwoners.

Doelgroepen woonzorgvisie De woonzorgvisie richt zich op de volgende groepen: ƒ Ouderen, te weten: ƒ Vitale ouderen ƒ Ouderen met een lichte zorgvraag ƒ Ouderen met een zware zorgvraag (kwetsbare ouderen) ƒ Mensen in een kwetsbare positie, met name: ƒ Dak- en thuisloze mensen ƒ Personen die uitstromen uit GGZ instellingen ƒ Statushouders ƒ Personen die uitstromen uit beschermd wonen ƒ Ex -gedetineerden

2 Waarom is een visie op ­wonen en zorg nodig? Door zowel maatschappelijke ontwikkelingen als demografische veranderingen staat Eindhoven de komende jaren voor een aantal belangrijke uitdagingen als het gaat om wonen en zorg. Deze visie stelt vast welke uitdagingen dit zijn, en biedt inzicht in de oplossingsrichtingen. Deze richtingen worden gebruikt om tot impactvolle ontwikkelingen te komen, die de uitdagingen van de komende jaren het hoofd biedt. De belangrijkste opgaven waarvoor Eindhoven staat zijn:

1. Gebrek aan passende betaalbare woningen en inefficiënt gebruik De woningmarkt staat onder druk waardoor het voor veel mensen moeilijk is om een woning te vinden. Een grote groep ouderen en veel mensen in kwetsbare positie hebben een smalle beurs. Naast kale huurprijs moet ook rekening gehouden worden met bijkomende kosten zoals servicekosten, zorgkosten en energiekosten. De opstelsom van verschillende kostenposten zorgt ervoor dat er maar een beperkt aanbod aan passende betaalbare woningen overblijft. Ook wordt de bestaande woningvoorraad inefficiënt gebruikt. Er zijn steeds meer kleinere huishoudens van 1- of 2 personen2, waardoor er steeds minder mensen wonen in een woning. Bij ouderen is er bijvoorbeeld vaak sprake van ‘zolderleegstand’ omdat ze niet meer de gehele woning gebruiken. Er is een bijzondere situatie ontstaan; er is een woningnood, maar tegelijkertijd is de woningbezetting lager dan ooit. De gemiddelde huishoudensgrootte in Eindhoven is nu 2,1, terwijl een huishouden in 1960 gemiddeld in Nederland nog uit 3,6 personen bestond3.

Ouderen Afbakening Deze woonzorgvisie richt zich op zelfstandig wonende ouderen en inwoners in een kwetsbare positie. Bestuurlijk is gekozen voor een lokale woonzorgvisie. De woonzorgvisie is een aanvulling op de woonvisie. Voor de uitvoering van deze woonzorgvisie is regionale samenwerking en afstemming noodzakelijk. Deze visie is een nadere uitwerking van de woonvisie op het thema van wonen en zorg. De visie is conform bestaande en toekomstige wet- en regelgeving.

1

De Kracht van de Stad, de Sociale Basis van WIJeindhoven (R14R5879)

4 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

Voor ouderen geldt dat ze vaak wel een woning hebben, maar dat deze niet geschikt is om ouder in te worden of niet passend bij de grootte van het huishouden.4 De verhuisbereidheid bij ouderen is laag, enerzijds door te weinig geschikt en aantrekkelijk woningaanbod, anderzijds doordat ze nu vaak lage woonlasten hebben en dat ouderen verknocht zijn aan hun eigen woning. De doelgroep ouderen is zeer divers, waardoor hun woonwensen ook uiteenlopend zijn. Ze hebben vaak een netwerk in hun eigenomgeving, wat belangrijk voor hen is. Sommige mensen zien ook op tegen een

2 3 4

Huishoudens nu (cbs.nl) Data gemeente Eindhoven

Kamerbrief+Programma+Langer+thuis.pdf (vgn.nl)

verhuizing die voor hun gevoel ‘het laatste station’ is.5 Daarnaast is er weinig bewustwording over wonen op je oude dag en komen ouderen pas in actie als het niet meer anders kan.6 Niet alleen voor ouderen zelf, maar ook voor de woningmarkt als geheel is het belangrijk dat ouderen doorstromen. Een verhuizing van een oudere uiteen (grote) eengezinswoning kan wel leiden tot vijf verhuisbewegingen in de keten.7 De groep ouderen vormt een belangrijke sleutel om de doorstroming op de Eindhovense woningmarkt te verbeteren.

Inwoners in kwetsbare positie Ongeveer de helft van het aantal vrijkomende sociale huurwoningen8 op jaarbasis is nodig om het aantal inwoners in een kwetsbare positie (zie bovengenoemde voorbeelden) in onze stad te huisvesten. Hier zit een spanningsveld, omdat ook regulier woningzoekenden woonruimte nodig hebben. Daarnaast is het voor de leefbaarheid in wijken belangrijk dat er een mix aan bewoners is gehuisvest. Dit laat dus nog eens zien dat de woningmarkt onder druk staat. Door de beperkte mogelijkheden op de woningmarkt blijven mensen vaak langer in een instelling dan wenselijk, met extra druk op voorzieningen en hogere zorgkosten als gevolg. Maar ook voor de inwoner is het nadelig: zijn//haar mogelijkheden om te werken aan zelfstandigheid stagneren. Dit staat haaks op de beweging die landelijk gemaakt wordt naar meer zelfstandig wonen met ambulante ondersteuning in plaats van grootschalige opvangvoorzieningen. Desalniettemin is er een tekort aan een aantal instellingsplekken. Het is wenselijk dat er meer regie wordt gevoerd op uitbreidings- en vervangingsvraagstukken voor intramurale instellingen.

Appie (supermarkt), apotheek, arts en activiteit (zogenaamde 4 A’s).9 Bij activiteit gaat het om plekken waar activiteiten worden georganiseerd en ontmoeting kan plaatsvinden zoals een buurthuis. Bij voorkeur bevinden deze zich op ‘rollatorafstand’ (ca. 500 meter) van de woning. Dit sluit ook aan bij het concept van de 15-minutenstad, waarbij bewoners alle voorzieningen op 15 minuten loop- of fietsafstand vinden10. Voor zowel ouderen als mensen in kwetsbare positie is het wenselijk dat mensen zich “welkom” voelen in de buurt. Eindhoven wil een inclusieve stad zijn. In sommige buurten is de concentratie aan mensen in kwetsbare positie groter. Als dit gepaard gaat met overlast of andere negatieve effecten dan gaat dit ten koste van het draagvlak.

3. Tekort aan hulp en ondersteuning Er is een tekort aan zorgpersoneel. Dit tekort loopt komende jaren verder op. Wachtlijsten voor zorginstellingen worden langer. Dit wordt versterkt door het tekort aan uitstroommogelijkheden.11 Waar zorg en ondersteuning nu voor een groot deel professioneel is, wordt komende jaren een groter beroep worden gedaan op eigenen samenkracht.12

9 10 11

Ouderen zijn beter af in de stad – Sociale Vraagstukken  at betekent het 15-minuten-principe nu echt voor de stad (en wat is het gevaar)? W – Gebiedsontwikkeling.nu Woonbehoefteonderzoek mensen in een kwetsbare positie door BEECKK (zie bijlagen)

12

Bestuursakkoord Eindhoven 2022-2026 6.1 - Samenkracht en burgerparticipatie (findo.nl)

2. Niet passende woonomgeving De woonomgeving is minstens zo relevant als een woning. Voor ouderen geldt de wens dat wijken ‘dementievriendelijk’ en toegankelijk zijn en dat informele ontmoeting gestimuleerd wordt. Zo zijn inwoners in staat een krachtig informeel netwerk op te bouwen om eenzaamheid tegen te gaan. Daarnaast zijn voorzieningen in de nabijheid zijn belangrijk, zowel voor de eerste levensbehoeften, als ook voor het sociale contact. De belangrijkste voorzieningen zijn:

5 Meer doorstroom? Dan moeten die 290.000 ouderenwoningen wel heel goed zijn - Stadszaken.nl 6 Woonbehoefteonderzoek ouderen door CBRE (zie bijlagen) 7 Stec-Groep-whitepaper-Doorstroming-van-ouderen-op-de-woningmarkt.pdf 8 Het aantal vrijgekomen sociale huurwoningen van de woningcorporaties was in 2021 2345 (Wooniezie, 2021).

5 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

Woningen van corporatie Trudo op terrein De Grote Beek van GGzE

4. Verduurzamingsopgave Zowel het woonzorgvastgoed als de woningvoorraad staat voor een grote uitdaging op het gebied van verduurzaming. De energiekosten zijn hoog en dit is voor inwoners een steeds belangrijkere reden om te verhuizen13. Zorgvastgoed heeft nu landelijk een gemiddeld label C14. Er zijn afspraken gemaakt over het energiezuiniger maken van het woningaanbod. Dit zorgvastgoed is bij uitstek geschikt om nu om te vormen naar nieuwe, duurzame samenwoonvormen.

13 14

Van groot huis naar klein huis in verband met ouder worden en te hoge energielasten 2023 - Seniorzorg.nl Sector Special Zorgvastgoed 2022 (foleon.com)

< Woningen van corporatie Trudo op terrein De Grote Beek van GGzE 6 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

3 Visie, ambities, ­doelstellingen Visie / impact De visie van de gemeente Eindhoven ten aanzien van wonen en zorg is: Inwoners wonen veilig en betaalbaar in Eindhoven. Zij zijn zoveel mogelijk samenredzaam. De woonomgeving stimuleert dit, daagt uit tot een gezonde leefstijl en is toegankelijk en leefbaar voor iedereen.

Ambities / outcome 1. Er is een betaalbare en geschikte woning beschikbaar. 2. De leefomgeving in Eindhoven sluit aan bij de behoeften. 3. Eerst inzetten op preventie en gezondheid. Zo nodig is de juiste ondersteuning en aanvullende zorg dichtbij beschikbaar. 4. Het woonzorgvastgoed in Eindhoven is CO2-neutraal in 2050 conform Europese afspraken

Doelstellingen / output Onderstaand de belangrijkste doelstellingen/ output van de woonzorgvisie 1. Er is een betaalbare en geschikte woning beschikbaar ƒ Vergroten van kwalitatief hoogwaardig en aantrekkelijk woningaanbod voor ouderen ƒ Bevorderen van doorstroom onder ouderen naar een passende woning ƒ Vergroten van het aantal geclusterde woningen en levensloopbestendige woningen in woonzorgcirkels ƒ Versnelde realisatie van sociale huurwoningen en betere woonruimteverdeling ƒ Woningprogrammering richten op de specifieke woonbehoeften van inwoners in een kwetsbare positie ƒ Meer regie op locaties voor instellingszorg

7 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

2. De leefomgeving in Eindhoven sluit aan bij de behoeften ƒ De leefomgeving in Eindhoven is toegankelijk voor mindervaliden en is ­ dementie- en GGZ vriendelijk ƒ Fysieke woonomgeving bevordert de gezondheid en nodigt uit tot het maken van gezonde keuzes ƒ Sociale basisvoorzieningen zijn beschikbaar in de wijk voor ontmoeting en vrijwillige ondersteuning ƒ Wijken bestaan uit een mix van bewoners en zijn leefbaar 3. Eerst inzetten op preventie en gezondheid. Zo nodig is de juiste ondersteuning en aanvullende zorg dichtbij beschikbaar ƒ Inzet meer gericht op preventie en gezondheid, zorg en ondersteuning zijn aanvullend. ƒ Versterken van informeel en formeel netwerk van inwoners ƒ Meer herstelgerichte zorg en clustering van zorgvragers 4. Het woonzorgvastgoed in Eindhoven is CO2-neutraal in 2050 conform Europese afspraken ƒ Zelfstandige sociale huurwoningen verduurzamen vanuit het Duurzaamheidspact ƒ Zorgvastgoed verduurzamen met Greendeal Wonen en Zorg

8 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

4 Doelstellingen nader ­bekeken 1. Er is een betaalbare en geschikte woning beschikbaar:

Verbinding met bestaand beleid: Rijksniveau: ƒ Rijksprogramma wonen en zorg voor ouderen ƒ Rijksprogramma een ‘thuis voor iedereen ƒ Integraal zorgakkoord ƒ Actieplan langer thuis Gemeente ruimtelijk domein: ƒ Omgevingsvisie ƒ Woonvisie ƒ Woonprogramma ƒ Handboek toegankelijke openbare ruimte ƒ Huisvestingsverordening ƒ Ontwikkelperspectief centrum Gemeente sociaal domein: ƒ Gezondheidsnota ƒ Aanpak Buurt in bloei ƒ Transformatieprogramma ƒ Samenwerkingsverband het juiste thuis ƒ Subsidiegids versterken sociale basis ƒ Preventieakkoord

a. Vergroten van kwalitatief hoogwaardig en aantrekkelijk woningaanbod voor ouderen Kwalitatief hoogwaardig en gevarieerde woningen zijn belangrijk voor ouderen. Aantrekkelijk aanbod is voor alle doelgroepen noodzakelijk, maar omdat veel ouderen niet in een geschikte woning wonen, is de noodzaak bij deze groep hoger. Tegelijkertijd is de verhuisbereidheid bij ouderen laag. Dit komt onder meer omdat er onvoldoende aanbod aan kwalitatief hoogwaardige, gevarieerde en betaalbare woningen is. Daarnaast is voor ouderen de locatie van woningen essentieel, het liefst op rollatorafstand (500 meter) van de belangrijkste voorzieningen (4 A’s.) Daarom zijn deze in beeld gebracht voor de gehele stad. Ook is bereikbaarheid met het OV en de ligging in de eigen buurt relevant. Om ouderen te laten verhuizen naar een geschikte woning is het van belang dat deze er zijn. Daarom streeft de gemeente Eindhoven bij gebiedsontwikkelingen ernaar prioriteit te geven aan het realiseren van geschikte woningen die voldoen aan deze eisen. b. Bevorderen van doorstroom onder ouderen naar een passende woning Doorstroom van ouderen is belangrijk zodat zij prettig en gezond oud kunnen worden. Daarnaast stimuleert het doorstroom op de gehele woningmarkt. De eerste stap is hierin gezet met de doorstroomregeling in de sociale huur voor ouderen.

Omdat er nog relatief weinig gebruikgemaakt wordt van deze regeling is stimulering noodzakelijk. Ook zijn er doorontwikkelingsmogelijkheden van de regeling. In de vrije huursector en koop liggen eveneens kansen voor meer doorstroming. Er zit een spanningsveld tussen doorstroming en het aanpassen van woningen. Doorstroom naar een passende woning is het uitgangspunt, maar waar noodzakelijk wordt een woning aangepast. Dit wordt bereikt door enerzijds geschikte woningen te ontwikkelen. Anderzijds door het verhuisproces zo makkelijk mogelijk te maken, bijvoorbeeld door het kostenneutraal doorverhuizen. Ook krijgen ouderen praktische ondersteuning door goede informatie over verhuismogelijkheden en worden ze waar mogelijk ontlast. Energielasten zijn een belangrijke verhuismotivator voor ouderen omdat ze van invloed zijn op de woonlasten. Inzet is het benutten van dit ‘momentum’ om een verhuisstroom op gang te brengen. Daarnaast worden bestaande woningen verduurzaamd en duurzame

nieuwbouw gerealiseerd (zie aanpak 4). Dit draagt bij aan het betaalbaar houden van wonen en zorg. c. Vergroten van het aantal geclusterde woningen en levensloopbestendige woningen in woonzorgcirkels Geclusterde woningen en levensloopbestendige woningen in woonzorgcirkels worden toegevoegd aan het woonprogramma en specifiek geprogrammeerd bij nieuwe ontwikkelingen in de stad. Deze woningen bevinden zich op rollatorafstand (500m) van voorziening, de 4 A’s, en hier is wijkzorg beschikbaar. Een deel van deze woningen moet, conform het Rijksprogramma Wonen en Zorg voor ouderen, ook geschikt zijn voor 24-uurszorg. Ook moet worden ingezet op slimme oplossingen en innovaties (domotica) om woningen zo goed mogelijk toegankelijk en veilig te maken voor ouderen. d. Versnelde realisatie van sociale huurwoningen en betere woonruimteverdeling Inwoners in een kwetsbare positie hebben veelal een laag inkomen, waardoor ze zijn aangewezen op de goedkope woningvoorraad. Daarom ligt de nadruk in de woningtoevoeging in de stad op betaalbare woningen met een groot aandeel sociale huur. Naast de kale huur zijn energiekosten een belangrijke component in de betaalbaarheid van wonen (zie aanpak 4), ook bijvoorbeeld servicekosten voor gemeenschappelijke ontmoetingsruimten spelen een rol.

De woningcorporaties krijgen een leidende rol in de woningontwikkeling en de gemeente maakt hierover prestatieafspraken met hen. Versnelling van woningbouw wordt gerealiseerd door verplaatsbare woningen en het toepassen van snelle fabrieksmatige bouw. Een gedeeltelijke oplossing kan liggen in tijdelijke of flexwoningen en eventueel op locaties zoals terreinen bedoeld voor bedrijvigheid. Samen met de markt kijkt de gemeente naar de mogelijkheden van gebruik van leegstaand vastgoed. Er is marktbreed een tekort aan woningen. Omdat een belangrijk deel van de ouderen en inwoners in een kwetsbare positie is aangewezen op sociale huurwoningen neemt de druk op deze woningen toe. Dit levert een vraagstuk op in de woonruimteverdeling. Want als er meer sociale huurwoningen met voorrang worden toewezen aan deze groepen blijven er minder woningen over voor andere doelgroepen, bijvoorbeeld regulier woningzoekenden. Terwijl zij ook een woning nodig hebben. Daarnaast is een mix aan inwoners belangrijk voor de leefbaarheid, deze mix verandert als er meer woningen wordt toegewezen aan bepaalde groepen.

9 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

e. Woningprogrammering richten op de specifieke woonbehoeften van inwoners in een kwetsbare positie Bestaande woningen zijn vaak (nog) niet geschikt voor zorg en/of hulpbehoevende doelgroepen. Ook voor jongeren is het bestaande aanbod vaak niet passend. Daarom zet de gemeente in op de realisatie van meer kleine woonunits en onzelfstandige eenheden. Goede voorbeelden uit het Living Lab 040 worden overgenomen. Hier wordt onder andere geëxperimenteerd met inclusie, eigenaarschap en sociale structuren. Ook varieert de kwantitatieve vraag vanuit kwetsbare groepen. Deze is daarom voor de lange termijn moeilijk te voorspellen. Deze schommelingen ontstaan door politieke keuzes, uitwerking van beleid, door maatschappelijke ontwikkelingen en schommelingen in de economische groei. Daarom streeft de gemeente Eindhoven naar flexibel en aanpasbaar vastgoed dat geschikt is voor alle inwoners, ook die in een kwetsbare positie. Zo wordt geanticipeerd op veranderingen. f. Meer regie op locaties voor instellingszorg Beleid is dat inwoners zoveel mogelijk zelfstandig wonen en om die reden sluiten instellingen. Toch kan niet iedereen zelfstandig wonen en is het van belang dat kleinere groepslocaties blijven bestaan. Deze kunnen meer gedecentraliseerd worden in de regio.

Samen met zorgorganisaties, woningcorporaties, regiogemeenten en marktpartijen gaat de gemeente op zoek naar geschikte locaties met voldoende spreiding. Met meer regiospreiding kunnen mensen ook beter in hun eigen en vertrouwde omgeving worden geholpen.

2. De leefomgeving in Eindhoven sluit aan bij de behoeften a. De leefomgeving in Eindhoven is toegankelijk voor mindervaliden en is dementieen GGZ-vriendelijk. De inrichting van de leefomgeving stimuleert ontmoeting en sociaal contact. Buurten en wijken ontwikkelen zich tot een zorgzame omgeving, waar specifiek oog is voor mensen in een kwetsbare positie. Buurten en wijken zijn toegankelijk voor mensen met fysieke beperkingen. b. De fysieke woonomgeving bevordert de gezondheid en nodigt uit tot het maken van gezonde keuzes Een groene en gezonde leefomgeving helpt bij het maken van gezonde keuzes zoals meer bewegen en sporten door wandelen en fietsen. Dit draagt bij aan vitaliteit, ontmoeten en verbinden. Veiligheid is ook belangrijk aspect. Denk hierbij aan sociale veiligheid, maar ook het gevoel van veiligheid.

c. Sociale basisvoorzieningen zijn beschikbaar in de wijk voor ontmoeting en vrijwillige ondersteuning Het is belangrijk dat er voldoende laagdrempelige voorzieningen zijn waar mensen elkaar kunnen ontmoeten. Denk hierbij aan buurthuizen, basisdagbesteding en stadsdeelbibliotheken. d. Wijken bestaan uit een mix van bewoners en zijn leefbaar Om ervoor te zorgen dat alle inwoners fijn kunnen wonen in de Eindhovense wijken is de vitaliteit van deze wijken van belang. Een goede mix van bewoners is een randvoorwaarde voor de leefbaarheid. Dit heeft ook te maken met de beschikbare woningvoorraad in de wijk. Elke wijk moet hier een bijdrage aan leveren, maar ook de regio is hier belangrijk in. Daarom is het ook van belang om extra inzet te leveren ter vergroting van leefbaarheid, acceptatie en het tegengaan van polarisatie. Met name bij gebiedsontwikkelingen geeft de gemeente prioriteit aan het realiseren van woningen voor mensen in een kwetsbare positie en ouderen. Zo komt de druk niet alleen in bepaalde gebieden te liggen. Daarnaast stimuleert de fysieke leefomgeving ontmoeting en sociaal contact.

3. Eerst preventie en gezondheid. Zo nodig zijn de juiste ondersteuning en aanvullende zorg dichtbij beschikbaar. a. Inzet meer gericht op preventie en gezondheid, zorg en ondersteuning zijn aanvullend. Het systeem transformeert van zorggericht naar meer aandacht voor preventie. Dit betekent meer inzet op het voorkomen dat een inwoner een zorgvraag ontwikkelt. Het stimuleert de gezondheid, wat ook bijdraagt aan een zinvol en gelukkig leven. b. Versterken van informeel en formeel netwerk van inwoners Belangrijk is een goede sociale infrastructuur in de wijken en buurten. Vrijwilligers, waaronder veel vitale ouderen, leveren hier een belangrijke bijdrage aan. Hierin zit nadrukkelijk ook een kans, met de toename van het aantal vitale ouderen komende jaren. Ouderen willen langer zelfstandig blijven wonen en zelf de regie houden over hun leven. Het is daarom belangrijk dat ouderen niet alleen investeren in hun financiële pensioen, maar ook in hun sociale pensioen. Sociale contacten zijn heel belangrijk in het voorkomen van onder meer eenzaamheid, het draagt bij aan de gezondheid, waardoor ouderen uiteindelijk langer zelfstandig thuis kunnen blijven wonen. Voldoende hulp en ondersteuning wanneer dit nodig is vanuit het formele en informele netwerk is onze ambitie.

Inwoners worden gestimuleerd en ondersteund om een informeel netwerk op te bouwen en te onderhouden bijvoorbeeld met behulp van Buurt in Bloei.

10 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

Daarnaast heeft de gemeente beleid op het gebied van de ondersteuning van mantelzorgers en (professionele) hulpverleners zodat zij de ondersteuning en zorg kunnen blijven bieden. Het streven is om de schaarse beschikbare zorg zo efficiënt mogelijk in te zetten. De samenwerking tussen het formele en informele netwerk is zeer belangrijk, zodat in goede samenhang zorg en ondersteuning kan worden geboden aan de inwoners die dat het hardst nodig hebben. Niet iedere inwoner is in staat om zelf een hulp- of zorgvraag te stellen, dit vraagt om een outreachende aanpak van het informele- en formele netwerk. c. Meer herstelgerichte zorg en inzet voorzorgcirkels De gemeente focust zich komende jaren op herstelgerichte ondersteuning. Door de intensivering van ketensamenwerking in welzijn en zorg bieden we handvatten ten behoeve van hun zelfredzaamheid en herstel. We zetten daarnaast in op voorzorgcirkels, waarin mensen vooraf met elkaar afspreken voor elkaar te zorgen als er iets gebeurt.

Het woonzorgvastgoed in Eindhoven is CO2-neutraal in 2050 conform Europese afspraken a. Zelfstandige sociale huurwoningen verduurzamen in Duurzaamheidspact Gemeente en woningcorporaties werken samen in het Duurzaamheidspact aan het verduurzamen van de sociale huurvoorraad in de stad. Concrete prestaties hierover worden vastgelegd in de prestatieafspraken. b. Zorgvastgoed verduurzamen met Greendeal Wonen en zorg Het verduurzamen van zorgvastgoed wordt gezamenlijk opgepakt op vanuit de Greendeal Wonen en zorg. Deze samenwerking wordt doorontwikkeld.

4. Domeinoverstijgend en integraal samenwerken zijn randvoorwaarden Uit deze visie spreekt een grote ambitie, om die te bereiken is goede samenwerking en regie belangrijk. Er is regie nodig op de programmering van het juiste woningaanbod en het bij elkaar brengen van vraag en aanbod. Dit vraagt ook afstemming tussen corporaties en zorginstellingen om tot de juiste portefeuillestrategie te komen. Er is soms nog een afstand tussen woon- en zorgpartijen in de stad. Deze twee domeinen werken nog teveel onafhankelijk van elkaar, terwijl ze hand in hand zouden moeten gaan en (nog) meer moeten samenwerken. Ook is het wenselijk om zorgverzekeraars en het zorgkantoor te betrekken. Tussen de woningcorporaties en de particuliere markt is ook nog onvoldoende afstemming, terwijl beide een essentiële rol hebben in de genoemde

11 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

opgaven. In het totaal van alle ontwikkelingen hebben gemeenten in onze regio een zeer belangrijke rol. Eindhoven neemt het voortouw in het samenbrengen van de verschillende partners, en het op gang brengen van de noodzakelijke ontwikkelingen om deze uitgebreide en ingewikkelde opgave tot een succes te brengen.

5. Kanttekeningen bij de woonzorgvisie De woonzorgvisie is met veel partijen tot stand gekomen. Wonen en zorg is een complex en omvangrijk vraagstuk. Voldoende beschikbare en betaalbare woningen is een belangrijke ambitie. De ontwikkeling van woningbouw is echter een proces van een lange adem. Er is onder meer een tekort aan bouwlocaties, de bouwkosten zijn hoog en de RO-trajecten zijn langdurig. Komende jaren zal er dan ook nog een tekort aan (sociale huur)woningen zijn. Dit betekent dat er een vraagstuk ligt in de verdeling van de schaarse woningvoorraad en dit vraagt om nadere keuzes. Daarbij moet gesteld worden dat het lastig is exact in te schatten hoe de bevolking zich precies ontwikkelt, met name ten aanzien van het aantal inwoners in een kwetsbare positie. Daarnaast is inzet van andere partijen nodig voor de uitvoering van deze woonzorgvisie.

12 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

Bijlagen Bijlage 1: Begrippenlijst ƒ Ambulante begeleiding/ extramurale zorg: hierbij is sprake van een scheiding tussen wonen en zorg. Er is geen afhankelijkheid tussen de woning en de zorg die een inwoner ontvangt. Het kan wel zijn dat een inwoner wel zorg/ begeleiding ontvangt, maar als deze zorg of begeleiding stopt kan de bewoner op het adres blijven wonen. ƒ Intramurale zorg: hierbij wordt zorg geleverd aan een patiënt in een instelling waar deze inwoner 24 uur per dag verblijft. Er is hierbij geen sprake van een scheiding tussen wonen en zorg. ƒ Inwoners in kwetsbare positie dit zijn alle inwoners voor wie het moeilijk is om goed de weg te vinden in onze complexe maatschappij. Deze visie richt zich met name op: dak- en thuisloze mensen, personen die uitstromen uit GGZ-instellingen, statushouders, personen die uitstromen uit beschermd wonen, ex -gedetineerden ƒ Levensloopbestendige woning: een zelfstandige woning die geschikt is voor bewoning tot op hoge leeftijd, ook in geval van fysieke handicaps of chronische ziekten van bewoners. ƒ Onzelfstandige wooneenheid: een woning zonder eigen toegang en/of gedeelde keuken en/of toilet. ƒ Omgevingswet: de Omgevingswet omvat de regels voor ruimtelijke ontwikkeling. Het moet een vereenvoudigen en samenvoeging zijn van huidige wetgeving. Zodat het straks bijvoorbeeld makkelijker is om bouwprojecten te starten.

De Omgevingswet gaat naar verwachting in op 1 juli 2023. ƒ Omgevingsvisie: de omgevingsvisie beschrijft de maatschappelijke opgave en de te beschermen kernkwaliteiten van een gemeente of provincie. ƒ Ouderen/ ouder wordende Eindhovenaar: in het woonbehoefteonderzoek is gekozen voor een leeftijdsgrens van 65 jaar. In de visie is deze leeftijdsgrens engiszins los gelaten, omdat het per persoon erg kan verschillen wanneer iemand tot deze doelgroep behoort. Een groot deel van de ouderen is nog heel vitaal, maar deze groep kan wel een (grote) zorgvraag ontwikkelen. ƒ Ouderen met een lichte zorgvraag: Hiertoe behoren alle ouderen met thuiszorg (zvw), Modulair Pakket Thuis en een persoonsgebonden budget (pgb). Ondersteuning vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) is hierbij niet meegenomen. Wmo is ondersteuning en geen zorg, daarbij is niet uit te sluiten dat Wmo en ZvW dubbel tellen. Ouderen met thuiszorg kunnen immers ook huishoudelijke ondersteuning ontvangen. ƒ Ouderen met een zware zorgvraag: alle ouderen die 24-uurszorg ontvangen vanuit de

Hulpvragen

Kernvragen

Wet Langdurige Zorg (WLZ). Dit is zowel somatiek (indicatie: ZZP 6 en 8) als psychogeriatrisch (indicatie: ZZP 4,5 en 7). ƒ Vitale ouderen: alle ouderen zonder lichte of zware zorgvraag. ƒ Woonzorgcirkel: een woonzorgcirkel is een woonlocatie op rollatorafstand (500 meter) van voorzieningen (4 A’s: apotheek, arts, supermarkt en activiteit) en waarbij wijkzorg beschikbaar is. ƒ Wmo: Wet Maatschappelijke ondersteuning ƒ Zelfstandig wonen: hierbij is geen sprake van een koppeling tussen wonen en zorg. Een inwoner huurt of koopt zelfstandig een woning, er is geen koppeling met een zorgaanbieder. ƒ Zelfstandige wooneenheid: een woning met eigen toegang en eigen keuken en toilet. ƒ 24-uursplek: dit is een verpleeghuisplaats die wordt gefinancierd vanuit de WLZ (Wet Langdurige Zorg) en waar voor een oudere 24 uur per dag zorg beschikbaar is.

Bijlage 2: Transformatietool Gemeente Eindhoven

Impact

Outcome

Output

Activiteiten

Input

Wat willen we bereiken voor de mensen in onze stad

Hoe weten we of dat gelukt is?

Welke data hebben we daarvoor nodig?

Wat gaan we ‘anders’ doen? (ook als raad)

Wat hebben we daarvoor nodig?

ƒ Wat wil je veranderen in de samenleving?

ƒ Wat gaat er anders als dat gelukt is?

ƒ Kun je die outcome meten?

ƒ Wat is er nodig om dat te bereiken?

ƒ Waar wil je in 2025 staan?

ƒ Welke kwalitatieve outcome indicatoren horen daarbij?

ƒ Welka data is daarvoor nodig?

ƒ wat gaat de gemeente daarvoor concreet doen? (inkopen/faciliteren/ organiseren)

ƒ Wat heb je daarvoor nodig in termen van samenwerkings­ partners?

ƒ Op welke termijn is dat mogelijk?

ƒ Wat heb ie daarvoor nodig in termen van wetgeving?

ƒ Wat visie op de lokale verzorgingsstaat van de toekomst?

ƒ In welke zin drukken die outcome indicatoren de impact uit?

ƒ Meet je dan echt wat je wilt meten?

ƒ Beschikt de gemeente (of andere partij) over die data?

Transformatietool Eindhoven Raadswerkgroep Transformatie sociaal domein 13 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

ƒ Wat heb je daarvoor nodig in termen van geld?

Bijlage 3: Hoe is de woonzorgvisie tot stand gekomen? De woonzorgvisie is op de volgende manier tot stand gekomen: ƒ Samen met inwoners uit Eindhoven. Er zijn interviews gehouden met verschillende belangenverenigingen, mensen in een kwetsbare positie en ouderen. Op een inwonersenquête zijn bijna 3800 reacties ontvangen. ƒ In nauwe samenwerking met professionals zoals zorgaanbieders, woningcorporaties en welzijnsorganisaties. In totaal zijn er 24 interviews afgenomen. ƒ Er zijn themasessies georganiseerd waarin partijen uit het veld van wonen en zorg vanuit hun perspectieven en ervaringen hebben verkend wat mogelijke visies, ambities en acties zouden kunnen zijn. ƒ Er is een kwalitatief en kwalitatief en kwantitatief woonbehoefte-onderzoek uitgevoerd onder ouderen en inwoners in een kwetsbare positie. De partijen zijn betrokken bij deze woonzorgvisie: ƒ Woonpartners: ƒ Woonbedrijf ƒ ‘thuis ƒ Wooninc ƒ Trudo ƒ WoonzorgNederland ƒ Seniorenpunt ƒ BPD ƒ Long at home ƒ Living Lab 040 Zorg- en welzijnspartners: ƒ Springplank ƒ Neos ƒ GGzE ƒ WIJeindhoven ƒ Leger des Heils ƒ Archipel ƒ Het Juiste Huis ƒ Precies! ƒ CZ ƒ Ontmoet & Groet

14 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

Belangen- en bewonersorganisaties: ƒ Cliëntraden GGzE ƒ Platform Eindhovense Klantraden ƒ KBO ƒ Cliëntenraad sociaal domein Kennisinstellingen: ƒ TU/E, hoogleraar M. Mohammadi

Bijlage 4: Relatie met nieuwe Omgevingswet Relatie tot nieuwe Omgevingswet We willen dat Eindhoven een toekomstbestendige en gezonde stad is. Dat betekent dat we goed moeten nadenken over hoe we wonen en zorg organiseren in onze stad. Alleen zo kan de groeiende groep ouderen prettig en gezond oud worden en kunnen we een geschikte plek bieden aan inwoners in een kwetsbare positie. Deze ambitie staat in onze Omgevingsvisie 1.0. Dit is een strategische visie voor de lange termijn voor de gehele fysieke leefomgeving. Op dit moment is er een omgevingsvisie 2.0 in de maak. De nieuwe omgevingswet gaat naar verwachting in op 1 januari 2024.

15 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030

16 | Woonzorgvisie | Eindhoven 2023 2030