Bijlage 1 - Rapportage

Update Projecten Bidbook en Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord 50 % Gezondheidswinst door Schonere Lucht in 2030 Gerard

gemeente Eindhoven RE - Ruimtelijke Expertise, RE.VMD - Verkeer, Milieu en Duurzaamheid november 2021

november 2021

Update Projecten Bidbook en Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord - 50 Gezondheidswinst door Schonere Lucht in 2030

Colofon Uitgave Gemeente Eindhoven RE - Ruimtelijke Expertise, RE.VMD - Verkeer, Milieu en Duurzaamheid Datum november 2021

november 2021

Update Projecten Bidbook en Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord - 50 Gezondheidswinst door Schonere Lucht in 2030

Inhoudsopgave

1 2 3 4

Colofon

2

Inhoudsopgave

3

Leeswijzer Inleiding Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord (SpUK SLA) Aanvragen SpUK SLA gemeente Eindhoven

4 5 7 9

gemeente Eindhoven

3

november 2021

Update Projecten Bidbook en Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord - 50 Gezondheidswinst door Schonere Lucht in 2030

1 Leeswijzer In hoofdstuk 2 zijn de projecten uit het Bidbook Schone Lucht Akkoord (hierna: Bidbook SLA) genoemd. Hierbij is kort aangegeven hoe en wanneer de aanpak van deze projecten vordert. Ook is aangegeven welke projecten of specifieke onderdelen van deze projecten zijn meegenomen in de Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord (hierna: SpUK SLA). Het derde hoofdstuk geeft uitleg over de SpUK SLA. Er wordt ingegaan op het doel van deze regeling, de voorwaarden om voor financiering in aanmerking te komen en de aard van de financiering per project. Het vierde hoofdstuk behandelt de door de gemeente Eindhoven in 2021 ingediende projecten voor de SpUK SLA. De stand van zaken behorende bij deze projecten en de nog voor te bereiden invulling hiervan. Ook voor de jaren 2022 en 2023 zal de gemeente gebruik maken van de mogelijkheid om vijf subsidie aanvragen in te dienen. Gericht op de integrale opgaven van de stad (zie Omgevingsvisie 2020), gezamenlijk voor te bereiden met de programma’s Verkeer en Vervoer en RO

4

gemeente Eindhoven

november 2021

Update Projecten Bidbook en Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord - 50 Gezondheidswinst door Schonere Lucht in 2030

2 Inleiding Het college van burgemeester en wethouders heeft op 23 maart 2021 het BidbookSLA vastgesteld. Het Bidbook SLA kent de volgende projecten waar Eindhoven de komende jaren actief op gaat inzetten: 1. Menukaart autoluw centrum (2019); Doel: Het college van burgemeester en wethouders heeft de doelstelling uitgesproken uiterlijk in 2025 tot een autoluwe, groene en gezonde (binnen)stad te willen komen. Stimuleren van lopen, fiets- en ov-gebruik en verleiden tot het laten staan van de auto staan centraal in de aanpak. Het college constateert dat er echt iets moet veranderen aan de vervoersstromen en in het autogebruik om deze doelstelling bereikbaar te houden. 2. De aanpak van de Westelijke Binnenring, Westtangent en Fellenoord, Westelijke Ring in combinatie met de bereikbaarheid van het station aan Centrumzijde; Doel: Het ontmoedigen van doorgaan gemotoriseerd verkeer in het Centrum met als doel de luchtkwaliteit te verbeteren en de binnenstad aantrekkelijk te maken en houden voor haar burgers en bezoekers. 3. Stappenplan nul-emissiezone binnen de ring 2030; Doel: Met het stappenplan nul-emissiezone binnen de ring 2030 zet het college van burgemeester en wethouders in op een gefaseerde verschoning van het wagenpark binnen de ring. 4.

Sloopregeling brommers en scooters op landelijk niveau in combinatie met bromscooters verplaatsen van het fietspad naar de rijbaan; Doel: Een lagere uitstoot in het stedelijk gebied door schonere brommers en scooters. 5. Sloopregeling oude bestelauto’s en -busjes; Doel: Schonere bestelauto’s en -busjes. 6. Taxivervoer versneld verschonen; Doel: De Eindhovense gemeenteraad wil dat behalve het OV ook het taxivervoer versneld minder vervuilend wordt. En dan met name dat de bel- en bestelmarkt gelijkgetrokken wordt aan de opstapmarkt. 7. Aanpak houtstook op landelijk niveau; Doel: De uitstoot van schadelijke stoffen bij houtstook te reguleren en mogelijk zelfs te reduceren. 8. ILM 2.0 met burgerparticipatie. Doel: Meten is weten, en kennis leidt (vaak) tot verstandig beleid, kortom is van groot belang in de beleidscyclus We maken een koppeling tussen de gegevens uit het ILM 2.0 en rekenmodellen, LML RIVM, beleven/hinder luchtkwaliteit en burgermetingen. Zo krijgen we meer inzicht in wat werkt, en meer grip op de luchtkwaliteit. De projecten 1, 2 en 3 worden de komende jaren stapsgewijs uitgevoerd. Deze projecten lopen voor onderdelen in elkaar over. Zo worden in dat kader delen van de Westelijke Binnenring heringericht en wordt een snelheid van 30 km/uur ingesteld. De doorstroming op de (Westelijke) Ring wordt verder geoptimaliseerd.

De herinrichting van de Fellenoord is onderdeel van de gemeente Eindhoven

5

november 2021

Update Projecten Bidbook en Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord - 50 Gezondheidswinst door Schonere Lucht in 2030

voorgenomen herontwikkeling van het gebied en de transformatie naar meer openbare leefruimte, wonen en groen. De Westtangent zal daarop volgen. In het Stappenplan nul-emissiezone binnen de ring 2030 is opgenomen de stapsgewijze aanscherping van de eisen voor de milieuzone. In 2022 wordt daarin de volgende stap gezet. Voor vrachtwagens én autobussen/touringcars geldt dan dat deze alleen zijn toegestaan als deze voldoen aan tenminste emissieklasse 6. Voor de projecten 5 en 6 wordt via de landelijke overlegstructuren milieuzone en taxi overleg gevoerd met het Rijk voor invulling daarvan. Met name wordt een beroep op het Rijk gedaan om de vervanging van oude bestelauto’s en busjes voor de ondernemers mogelijk te maken door middel van een subsidieregeling. Dit om eigenaren te helpen om binnen het Stappenplan nul-emissiezone binnen de ring 2030 aan de juiste emissie-eisen te kunnen voldoen. Het versneld verschonen van het taxivervoer heeft betrekking op het mogelijk maken de bel- en bestelmarkt ook versneld te verschonen in analogie van de opstapmarkt waarover al afspraken zijn gemaakt. De opstapmarkt verschoont door het stellen van emissie-eisen aan voertuigen in bijvoorbeeld de milieuzone. De bel- en bestelmarkt wordt daaraan minder blootgesteld. Voor (onderdelen uit) de projecten 1, 3, 4, 7 en 8 is een beroep gedaan op de SpUK SLA, deze worden in hoofdstuk 4 beschreven.

6

gemeente Eindhoven

november 2021

Update Projecten Bidbook en Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord - 50 Gezondheidswinst door Schonere Lucht in 2030

3 Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord (SpUK SLA) De SpUk SLA biedt financiële steun voor projecten die zorgen voor schonere lucht en gezondheidswinst. De SPuk SLA is bestemd voor gemeenten en provincies die het Schone Lucht Akkoord hebben ondertekend. Er gelden verschillende voorwaarden bij het toekennen van een SPuK SLA. Projecten die hiervoor in aanmerking komen zijn:. - Emissieverlagende projecten: het gaat hierbij om projecten die zijn gericht op een directe en structurele verlaging van de belangrijkste verontreinigende stoffen in de lucht: stikstofoxiden (NOx), fijn stof (PM10 en PM2,5), ammoniak (NH3) en zwaveldioxide (SO2). De laatste twee zijn stoffen die in de lucht via chemische processen worden omgezet in schadelijk fijnstof. - Pilotprojecten opgenomen in de uitvoeringsagenda van het Schone Lucht Akkoord: Dit betreft pilots voor de sectoren en onderwerpen rondom mobiliteit, mobiele werktuigen, industrie, houtstook, binnenvaart en havens, landbouw, internationaal luchtbeleid en participatie. De stuurgroep van het Schone Lucht Akkoord stelt deze pilots vast. - Overige projecten, rondom: o innovatieve maatregelen: er wordt gebruik gemaakt van technieken, maatregelen of sociale innovaties (of een combinatie daarvan) die nieuw zijn voor Nederland. De technieken zijn gericht op het verbeteren van de luchtkwaliteit.

Het project is gericht op het oplossen van knelpunten, het beperken van risico’s of het verkrijgen van kennis door onderzoek en testen; o kennis- of adviesproducten: het product is het eindresultaat van een onderzoek, verkenning, inventarisatie, toets of berekening. Het project is gericht op het inventariseren of evalueren van maatregelen om de luchtkwaliteit te verbeteren; o communicatie- of participatieactiviteiten: het organiseren van activiteiten waardoor particulieren, bedrijven en organisaties zich bewust worden van de oorzaken en gevolgen van slechte luchtkwaliteit waarbij het handelt om een actieve inbreng van deze groepen. De uitkering bedraagt maximaal 50% van de kosten. Het maximum is afhankelijk van het soort project. Voor emissieverlagende en pilotprojecten: maximaal € 500.000 en voor overige projecten: maximaal € 100.000. Verplichtingen van de SpUK SLAzijn: - Het project start uiterlijk binnen zes maanden na ontvangst van deze verlening en is uiterlijk binnen drie jaar na de verlening van de uitkering afgerond. - Binnen drie maanden na afronding van het project worden de ervaringen, resultaten en eventuele kennis- of adviesproducten met de andere partijen van het SLA gedeeld. - Wijzigingen van het project worden onverwijld gemeld, voorzien van een toelichting en relevante stukken.

gemeente Eindhoven

7

november 2021

Update Projecten Bidbook en Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord - 50 Gezondheidswinst door Schonere Lucht in 2030

De financiële verantwoording gaat via het systeem van single information, single audit (SiSa),

8

gemeente Eindhoven

november 2021

Update Projecten Bidbook en Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord - 50 Gezondheidswinst door Schonere Lucht in 2030

4 Aanvragen SpUK SLA gemeente Eindhoven De gemeente Eindhoven heeft 4 aanvragen voor de SpUK SLA ingediend. Alle aanvragen zijn inmiddels gehonoreerd. 1. Challenge Frisse Lucht Soort project: emissieverlagend project Doelstelling: Bidbook SLA: project 4 en 8 Kosten: € 1.312.500, waarvan de omruil- en sloopregeling de grootste post vertegenwoordigt Bijdrage SPuK SLA: € 500.000 Dekking :

€ 40.000 vanuit programma gezondheid € 40.000 vanuit programma milieu € 500.000 vanuit SpUK SLA

Aanvullende dekking € 732.500 vanuit de programma’s milieu en verkeer en vervoer, uit te werken in dossier Bespaarde emissies: Fijnstof Stikstofoxiden Vluchtige organische stoffen

350 kg/jaar 875 kg/jaar 35.000 kg/jaar

Gezondheidsbaten

€ 150.135 per jaar

Dit project bevat twee pijlers. De eerste pijler sluit nauw aan bij de bewustwordingscampagne die ook bij Meetnet ILM2.0 met burgerparticipatie (project 8) een belangrijke rol speelt. De tweede pijler sluit aan bij de sloopregeling brommers en scooters in combinatie met het verplaatsen van bromscooters van het fietspad naar de rijbaan (project 4): o Er worden onder meer activiteiten georganiseerd waardoor particulieren, bedrijven en organisaties zich bewust worden van de oorzaken en gevolgen van slechte luchtkwaliteit waarbij het handelt om een actieve inbreng van deze groepen. Met de activiteiten in ’t Ven is hiermee een start gemaakt. Hier worden burgers actief betrokken bij het meten van de luchtkwaliteit. Begin december 2021 wordt in deze wijk een meetfiets beschikbaar gesteld. Bewoners kunnen daarvan gebruik maken en later via de meetgegevens kennis nemen van de lucht- en geluidkwaliteit tijdens de gemaakte trip. De meetgegevens zullen begin 2022 als open-data beschikbaar komen. Interpretatie van de meetgegevens zal na nadere analyse in Q2 van 2022 volgen; o Een omruil- en sloopregeling vervuilende mobiliteit (met name scooters) in de vorm van een subsidie. Deze regeling dient nog invulling te krijgen en is mede afhankelijk van de invoering van de helmplicht voor brommers en scooters medio 2022.

Een dossier hierover zal in Q2 van 2022 aan het college van burgemeester en wethouders worden aangeboden.

gemeente Eindhoven

9

november 2021

Update Projecten Bidbook en Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord - 50 Gezondheidswinst door Schonere Lucht in 2030

2. Meetnet ILM2.0 met burgerparticipatie Soort project: pilot project Doelstelling: Bidbook SLA: project 8 Kosten: € 3.375.000 Bijdrage SPuK SLA: € 500.000 Dekking via een begrotingswijziging ten behoeve van het door ontwikkelen van het bestaande Innovatief Lucht Meetnet AiREAS in Eindhoven naar een 2.0 versie, vastgesteld door de raad op 10 september 2019. Eindhoven heeft in een regionale samenwerking een regionaal dekkend luchtmeetsysteem gerealiseerd. De algemene doelstelling van dat luchtmeetsysteem is samenwerken aan schone lucht. Het ‘Regionaal Meetnet’ gaat inzicht geven in de omwikkeling van de luchtkwaliteit in het stedelijk gebied, het platteland en door de luchtvaart. De focus ligt op bewustwording door het realiseren van een regionaal meetnet. En daarmee het onzichtbare via openbare data zichtbaar te maken. Nieuwe kennis wordt gegenereerd door de ontwikkeling van een PM1 sensor (zeer fijnstof a.g.v. de luchtvaart) en een sensor voor het meten van ammoniak. Tevens wordt de koppeling met de Omgevingswet en de leefomgevingskwaliteit onderzocht. Het meetnetwerk is niet gericht op het afdwingen van handhaving, maar gaat om het ensceneren van een eerlijk gesprek tussen overheid en bewoners. En om uitwerking te geven aan de taak van de Omgevingswet om de kwaliteit van de leefomgeving te monitoren.

In eerste instantie bestaan de burgermeetnetten uit meetgroepen die door bewoners zelf zijn geïnitieerd. In een later stadium worden ook meetgroepen geïnitieerd vanuit de gemeente én worden ook scholieren en studenten betrokken in de meetnetten (School of Talents van de Stad van Morgen ). De Coöperatieve vereniging Aireas begeleidt de burgermeetinitiatieven Het consortium TNO, GGD, RIVM en UU IRAS faciliteert de koppeling met de burgermeetnetten met hun onderzoeks- en ontwikkelopdracht. Voor dit project is in totaal € 3.375.000 aan kosten begroot voor de totale looptijd van 5 jaar. Voor dit project is voor een periode van oktober 2021 tot en met september 2024 een bijdrage van € 500.000 toegekend. In de regiegroep ILM 2.0 is ingestemd met de volgende verdeling: - € 245.000 voor burgerinitiatieven in Eindhoven. Met ‘Samen meten wijk ’t Ven' is reeds een start gemaakt (zie Challenge Frisse Lucht). Voor de overige invulling is een dossier in voorbereiding dat in Q2 van 2022 aan het college van burgemeester en wethouders wordt aangeboden; - € 60.000 voor consortiumpartners en inwoners voor de organisatie van een jaarlijks event binnen de looptijd van de SpUK SLA van oktober 2021 tot en met september 2024en te geven masterclasses ten behoeve van het vergroten van de kennis over luchtkwaliteit; - € 195.000 voor burgerinitiatieven in regiogemeenten.

Hieronder horen onder meer de nieuwsbrieven en het subregionaal overleg 10

gemeente Eindhoven

november 2021

Update Projecten Bidbook en Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord - 50 Gezondheidswinst door Schonere Lucht in 2030

met betrekking tot participatie in het meetnet. Ook behoort hiertoe de uitbreiding van het aantal sensoren op en/of rondom hotspots in de regio en de facilitering van lokale meetplannen en samen werken aan schone lucht. 3. Pilot Micro Mobility Hub Soort project: emissieverlagend project Doelstelling: Bidbook SLA: project 1 en 3 Kosten: € 125.000 Bijdrage SPuK SLA: € 62.500 Dekking

€ 62.500 vanuit programma verkeer en vervoer (dossier B&W 14 december 2021) € 62.500 vanuit SpUK SLA

Bespaarde emissies: Fijnstof Stikstofoxiden Vluchtige organische stoffen Gezondheidsbaten

6.071 kg/jaar 101.177 kg/jaar 10.118 kg/jaar € 3.469.729 per jaar

Op zes verschillende locaties in Eindhoven wordt een micro hub geïmplementeerd. Door verschillende locaties te kiezen zorgen we ervoor dat we brede kennis en ervaring opdoen. Het gaat om totaal zes locaties in woonwijken, in het stationsgebied, in het centrumgebied en bij P+R locatie. Samen met de fysieke realisatie van deze locaties starten we een algemene communicatiestimuleringscampagne en een specifieke campagne gericht op de omwonenden en gebruikers. De locatie waar we als eerste uitrollen is gelegen aan de Castiliëlaan in Buurtschap te Veld. In Q1 van 2022 zal het college van burgemeester en wethouders nader geïnformeerd worden over de voortgang en stand van zaken hieromtrent. 4. Houtstook Soort project: Doelstelling: Kosten: Bijdrage SPuK SLA:

emissieverlagend project Bidbook SLA: project 7 € 660.000 € 330.000

Dekking

€ 330.000 vanuit SpUK SLA

Aanvullende dekking € 330.000 vanuit de programma’s milieu en gezondheid, uit te werken in dossier Bespaarde emissies: Fijnstof Stikstofoxiden Vluchtige organische stoffen

108 kg/jaar 87 kg/jaar 355 kg/jaar

Gezondheidsbaten

gemeente Eindhoven

€ 19.979 per jaar

11

november 2021

Update Projecten Bidbook en Specifieke Uitkering Schone Lucht Akkoord - 50 Gezondheidswinst door Schonere Lucht in 2030

Open haarden en houtkachels zijn verantwoordelijk voor 23 procent van de fijnstofuitstoot in Nederland. Het RIVM rekent nu ook fijnstof mee dat vlak buiten de schoorsteen ontstaat, doordat rookgassen in de buitenlucht condenseren tot kleine deeltjes. De nieuwste cijfers van het RIVM laten zien dat houtstook van open haarden en houtkachels in woonhuizen, naast bijvoorbeeld verkeer, industrie en landbouw, verantwoordelijk is voor bijna een kwart (23 %) van de luchtvervuiling. Het CBS schat dat er in 2018 ongeveer een miljoen houtgestookte installaties in gebruik waren, en dat daarin ruwweg een miljard kilogram hout is verstookt. Door de verfijnde manier van rekenen is duidelijk geworden dat de houtstook van woningen een grotere bijdrage aan de luchtvervuiling levert dan al het wegverkeer bij elkaar. Eindhoven gaat mede daarom inzetten op: - We starten met voorlichtingscampagnes voor verantwoord houtstoken binnens- en buitenshuis; - We gaan houtstookarme wijken stimuleren; - Met innovatieve sensoren worden, zowel binnen als buiten, roet/fijnstof in een aantal wijken in Eindhoven zoals Achtste Barrier en Eindhoven-Noord gemeten. Hiermee genereren we betrouwbare meetdata die tevens de overlast kunnen duiden.

We gaan deze gegevens ook actief communiceren naar de inwoners; Daarnaast nemen we 'houtrookoverlast' op in de gemeentelijke Leefbaarheidsmonitor en gaan binnen Eindhoven jaarlijks een onderzoek uitvoeren, waarin de overlast door houtstokende buren wordt opgenomen. In Q2 van 2022 zal hierover een dossier aan het college van burgemeester en wethouders worden aangeboden. In dit dossier zal de aanpak houtstook inclusief de communicatie hieromtrent verder worden uitgewerkt en zal de resterende dekking worden aangegeven.

12

gemeente Eindhoven