Bijlage 1 - Plan van aanpak Stadsvisie Het Eindhoven van de Toekomst

Stadsvisie

Het Eindhoven van de toekomst Plan van aanpak Maart 2024 N1' N1' EINDHOVEN N1'

-,!

"'

,.:_

'

TOEKOMSTVISIE OP DE STAD | 2

J

inhoud

lf

l!r l!r 1tr

1. Aanleiding

3

2. Doel

4

3. Aanpak

5

3.1 Behouden, versterken en vernieuwen 3.2 Reis met activiteiten: verbeelding 3.3.Ontwikkeldoelen van de stad 3.4.Relatie tot andere visiedocumenten en -trajecten van de gemeente 3.5.Stakeholders 3.6.Planning

6 6 8 9 9 10

4. Financieel kader

11

llr

1

HET EINDHOVEN VAN DE TOEKOMST | 3

Aanleiding

Eindhoven maakt een sterke ontwikkeling door. Het succes van de regio vormt een magneet voor mensen die hier aan de slag willen. Deze ontwikkeling is Eindhoven niet vreemd: de stad heeft zich in de recente geschiedenis in grote groeispurten ontwikkeld. Dat zien we nog steeds terug in de stad, denk aan Philipsdorp, Drents Dorp en het Witte Dorp, maar ook de Lichttoren, de TU/e en het Evoluon. Ter vergelijking met de groei van nu: alleen al tussen 1920 en 1940 verdrievoudigde de bevolking door de stormachtige uitbreiding van Philips. Begin jaren negentig ging het net andersom: door een sterke economische terugslag kampten we met het verlies van dertig duizend banen in korte tijd. Het was de aanzet om te komen tot een succesvolle triple-helix samenwerking in de Brainport tussen bedrijfsleven, overheid en kennisinstellingen, gericht op het aanjagen van onze unieke economische positie. En nu komen we in een nieuwe fase. Een fase waarin we, naast het verder versterken van het hightech ecosysteem als hart van onze economie, nog meer aandacht moeten geven aan de kwaliteit van leven in onze stad. De economische ontwikkeling in de regio zorgt voor banen en een hoog niveau van welvaart, maar legt ook druk op de beschikbaarheid van woningen en andere voorzieningen. Tegelijkertijd spelen ook in onze regio grote uitdagingen rond duurzaamheid en op sociaal gebied.

Daartoe wordt op alle fronten op dit moment een grote inspanning gepleegd, van mobiliteit tot wonen, van de energievoorziening tot het onderwijs, van armoedebestrijding tot vergroening van de stad.

Tegelijkertijd hebben we de behoefte om verder vooruit te kijken, om na te denken over de stad van de toekomst. Bij de huidige dynamiek is het urgent om met elkaar vast te stellen wat we zeker willen meenemen naar de toekomst, wat we willen versterken en wat we willen vernieuwen of toevoegen. We brengen hierbij verschillende invalshoeken samen: naast dat we inzoomen op de identiteit en kracht van de stad en de stadsdelen zoals ze zijn, kijken we ook vanuit het perspectief van de positie van onze stad in de regio, en de plek van de Brainport-regio in Nederland, Europa en zelfs de wereld. Ons de toekomst voorstellen is heel lastig. Het menselijk voorstellingsvermogen schiet al snel te kort en ontwikkelingen zijn niet altijd strak te sturen. Maar wat we wel kunnen vaststellen met elkaar is welke waarden we willen vasthouden, versterken of toevoegen. Verbeeldingskracht kan helpen om hier samen met de stad het goede gesprek over te voeren. Dat gaan we doen in dit traject van de stadsvisie om te komen tot gedeelde beelden over ‘Het Eindhoven van de toekomst’. In dit plan van aanpak schetsen we hoe we dat proces willen inrichten.

2

TOEKOMSTVISIE OP DE STAD | 4

Doel

Het doel van dit traject is: ƒ Het stimuleren van steeds weer gezamenlijk nadenken en spreken over de ontwikkeling van de stad, nu en in de toekomst; ƒ Het komen tot breed gedragen, positieve toekomstbeelden van de stad; ƒ Het formuleren van ontwikkeldoelen, om de gezamenlijke ambitie voor de stad, concreet te maken, richtinggevend voor nieuw te vormen beleid van zowel gemeente als van partners, en ontwikkelingen in de stad; ƒ Het aanspreken van de verbeeldingskracht over de toekomst van de stad bij inwoners, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen. De weg die we met de stad gaan afleggen staat centraal in dit traject. Het opleveren van de ontwikkeldoelen voor de stad is daarmee een tussentijdse mijlpaal, maar geen eindpunt: we blijven ook daarna in gesprek met inwoners en onze partners over de toekomst van onze stad. Met een doorlopend gesprek in de stad over onze gezamenlijke toekomst willen we ook bijdragen aan verbinding, om dwars door bubbels leefwerelden met elkaar te verbinden.

3

HET EINDHOVEN VAN DE TOEKOMST | 5

Aanpak

Het traject om tot de stadsvisie te komen wordt een actief traject, waarbij we met de stad, en ook met mensen en deskundigen van buiten, in gesprek gaan over de toekomst van Eindhoven. We doen dit aan de hand van drie kernvragen: ƒ Wat willen we richting de toekomst meenemen of behouden? ƒ Wat willen we versterken of loslaten? ƒ Wat zouden we daaraan toe willen voegen? Het beantwoorden van deze kernvragen vraagt om inspiratie en verbeeldingskracht. Om te weten waar we in de toekomst naar toe bewegen als stad, helpt het om te kijken vanuit de kracht die nu al aanwezig is in de stad, vanuit de identiteit van de stad. We vertalen, de antwoorden op de drie vragen naar richtinggevende ontwikkeldoelen (waar moeten we aan werken?), die de ambities voor de toekomst van Eindhoven dichterbij brengen. In dit traject gebruiken we de metafoor van een reis, die we samen met de stad gaan afleggen om tot beelden over het Eindhoven van de toekomst te komen. Met deze beelden eindigt de reis niet, want ook na het opleveren van de ontwikkeldoelen, blijven we in gesprek met de stad over onze toekomst. Inwoners, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen een actieve rol hebben in dit proces. We laten ons sturen door de resultaten die dit brengt, waardoor het volledige proces dus vooraf nog niet vastgelegd kan worden.

Dit plan van aanpak leggen we nu voor aan de gemeenteraad en we bepleiten dat een raadswerkgroep de verdere begeleiding van dit proces oppakt. Gaandeweg zal onze gemeenschappelijke reis, gevormd door allerlei verschillende activiteiten, steeds verder ingevuld en met veel ruimte voor nieuwe ideeën en initiatieven. Niet de eindstip, maar juist de reis met alle betrokkenen staat centraal.

In Q3 2025 leveren we twee dingen op: 1. Een verslag van (tot dan toe gemaakte) reis met de stad, met de opgedane nieuwe perspectieven op de toekomst van Eindhoven. We gaan gezamenlijk op zoek naar onze identiteit en beantwoorden de vragen: ƒ Wat willen we richting de toekomst behouden? ƒ Wat willen we versterken? ƒ Wat willen we daaraan toevoegen? Tevens zal hierbij een voorstel gedaan worden over het vervolgen van de reis na 2025. 2. Een set ontwikkeldoelen voor de stad. Om de ambities die we gezamenlijk voor onze stad formuleren dichterbij te brengen, gaan we werken met ontwikkeldoelen: waar moeten we concreet aan werken en met welk ambitie-niveau?

3.1 Behouden, versterken en vernieuwen De drie vragen staan centraal over het behouden, versterken en vernieuwen van de stad. Via de reis, bestaande uit veel verschillende inspirerende en verbeeldende activiteiten, wordt input opgehaald in de stad. Ook worden mensen daardoor geïnspireerd om na te denken over de toekomst van hun stad. Vanuit alles wat we hebben opgehaald maken we een vertaling naar richtinggevende ontwikkeldoelen van de stad.

HET EINDHOVEN VAN DE TOEKOMST | 6

3.2 Reis met activiteiten: verbeelding

Behouden Versterken

Vernieuwen Behouden We gaan samen met de stad op zoek naar antwoorden op de volgende vragen: ƒ Waar ligt de kracht van Eindhoven? ƒ Waar zijn we trots op? ƒ En dus: wat moeten we behouden? Versterken Daarnaast zoomen we in op wat we zouden willen versterken in Eindhoven. Met vragen zoals: ƒ Waar willen we een plus op zetten en waarom? ƒ Waar ligt de sterke basis van Eindhoven en hoe verstevigen we dat? Vernieuwen We zoeken samen op creatieve wijze naar antwoorden op de volgende vragen: ƒ Hoe zie jij Eindhoven voor je in de toekomst? ƒ Wat moeten we aan Eindhoven toevoegen voor de toekomst?

We maken een reisplan: een kalender gevuld met allerlei verschillende acties en activiteiten, waarbij we antwoorden zoeken op de vragen wat we willen behouden; wat we willen versterken; en wat we willen vernieuwen. Hiermee betrekken we de stad en dagen we mensen uit om mee te denken over, input te leveren aan en geïnspireerd te worden door nieuwe perspectieven van de Eindhovense toekomst. We kiezen voor een grote variëteit om een breed publiek te bereiken. Het reisplan maken we nadrukkelijk niet alleen als gemeente, en daarom gaan we hiervoor de stad in. We nodigen iedereen uit om met ons mee te denken en geven ruimte aan initiatieven die er al zijn of er bij komen. Daarnaast gaan we het gesprek aan met onder andere wijkteams in ieder stadsdeel, jongeren, internationals en culturele instellingen om eerste ideeën op te halen. Ook kijken we in deze fase goed rond binnen de gemeentelijke organisatie, om te weten welke ontwikkelingen al worden uitgevoerd met inwoners en organisaties in de stad, die hier al een mooi startpunt geven of hierop aan kunnen sluiten. Gedurende het traject blijven er nieuwe activiteiten gezocht en georganiseerd worden en toegevoegd aan het reisplan. Dit doen we continu en in samenwerking met eerdergenoemde en andere partijen. De reis zal zo verder worden vormgegeven.

HET EINDHOVEN VAN DE TOEKOMST | 7

Op reis We reizen spreekwoordelijk met verschillende ‘vervoerswijzen en langs verschillende routes’ naar verschillende ‘reisbestemmingen’ (we organiseren activiteiten met verschillende vormen en inhoud), om de reis zo toegankelijk als mogelijk te maken, voor zo veel mogelijk mensen in de stad. De volgende activiteiten gaan in ieder geval georganiseerd worden: ƒ Creatieve sessies met jong en oud om beelden over de toekomst te ontwikkelen en te delen en over hoe we verbonden blijven met elkaar. ƒ Interactieve acties via social media om via die weg verschillende inwoners te bereiken. ƒ In ieder stadsdeel op passende wijze gesprekken voeren over de wensen voor de toekomst. ƒ Een debatcentrum dat regelmatig lezingen, gesprekken of debatten over de toekomst van de stad organiseert. ƒ De Eindhovense toekomstprijs: een jaarlijkse terugkerende prijsvraag zowel onder scholieren en studenten als onder eenieder die wil meehelpen bij het verbeelden van de toekomst van Eindhoven. ƒ Inspirerende bijeenkomsten met deskundigen over stadsontwikkeling, community vorming, klimaat, etc. Omdat de reis vooraf niet helemaal gepland kan worden (we blijven open staan voor nieuwe ideeën en initiatieven), verkennen we gaandeweg nieuwe activiteiten.

Er is volop ruimte voor iedereen om mee na te denken over de vorm van de activiteiten, waaronder bij organisaties die bij de uitvoering hiervan een rol kunnen spelen. Ook zoeken we aansluiting bij bestaande activiteiten. Onderstaand staan een aantal voorbeelden van activiteiten die we naast de bovenstaande mogelijk uit kunnen voeren. ƒ Ontwikkeling van enkele ‘wijkateliers’ om in de wijken op creatieve manier inwoners te inspireren om mee te denken over de ontwikkelingen in de stad. ƒ Bij basisscholen langs voor een schoolopdracht waarbij leerlingen tekeningen hebben gemaakt over de toekomst van de stad. ƒ Studenten die vanuit het perspectief van hun eigen studierichting een opdracht uitvoeren over de toekomst van de stad en wat de volgende stappen zijn om naar die toekomst te bewegen.

ƒ Discussielessen op scholen. ƒ Social media acties om elkaar uit te dagen om mee te doen, met muziek, dans, fotografie, video, etc. ƒ Tentoonstelling over het ontstaan en de ontwikkeling van Eindhoven en Brainport. ƒ Met de rugzak langs verschillende lezingen over het heden, verleden en de toekomst van de stad. ƒ In samenwerking met culturele instellingen om verschillende toekomstperspectieven op de stad te verbeelden. ƒ Een ‘helikoptervlucht’ maken met VR-bril om van bovenaf te zien hoe Eindhoven gepositioneerd is in het land en in Europa met het doel om te verkennen welke mogelijkheden we vanuit deze grote afstand zien voor de toekomst. ƒ Met de fiets door de wijk om gesprekken te voeren over verbinding tussen inwoners in verschillende buurten. ƒ Etc. Uitgangspunten van de activiteiten: ƒ Het uitlokken van nieuwe perspectieven op de stad, die verder gaan dan de huidige uitdagingen waar we nu voor staan. ƒ Inspiratievol: mensen (kunnen) worden geïnspireerd en kunnen elkaar inspireren. ƒ Positiviteit: de kracht van Eindhoven identificeren en centraal zetten. Met behulp van positieve verbeeldingskracht kunnen we als stad verkennen hoe we daar naartoe kunnen bewegen of dit kunnen versterken. ƒ Open: alles mag gezegd worden, mits met respect. ƒ Inclusief en breed toegankelijk; hier helpt ook variëteit in het programma.

ƒ Mensen worden uitgedaagd en geïnspireerd op veel verschillende manieren, waaronder middels verbeeldingskracht.

HET EINDHOVEN VAN DE TOEKOMST | 8

reisplan

NU

3.3. Ontwikkeldoelen van de stad Tijdens de reis wordt input opgehaald die leidt tot richtinggevende ontwikkeldoelen van de stad. Dit zijn ambities die positief, toekomstbestendig en specifiek gericht zijn op Eindhoven. Ze worden herkend en erkend door Eindhovenaren en de vele partijen, organisaties en communities in de stad. De ontwikkeldoelen gaan over dat wat we als stad willen behouden (bijvoorbeeld identiteit, cultureel erfgoed, de ‘Unescolijst’ van Eindhoven), dat wat we willen versterken (bijvoorbeeld leidende principes ‘in Eindhoven doen we het zó), en dat wat we daaraan willen vernieuwen of toevoegen (bijvoorbeeld wat hebben we nog meer nodig). Het projectteam van de stadsvisie zal alle input clusteren en verwerken tot resultaten over het behouden, versterken en vernieuwen in de stad. Deze resultaten worden voorgelegd aan de stad, zodat de stad, in gezamenlijkheid, besluit wat de concrete ontwikkeldoelen of ambities van de stad worden. Iedereen in de stad kan de ontwikkeldoelen gebruiken om samen te werken aan de toekomst van de stad. De ontwikkeldoelen bieden richting, als een kompas, voor de reis die ook na de eerste oplevering vervolgd zal worden. We gaan tot in ieder geval 2028 activiteiten organiseren in het kader van de ‘Het Eindhoven van de toekomst’.

Hierdoor blijven inwoners en andere betrokkenen ruimte ervaren om te praten over de toekomst van hun stad en zal het steeds breder gedeeld worden in de stad.

Ontwikkeldoelen

Door de continue dialoog over de toekomst en ontwikkelingen van buitenaf kunnen ambities veranderen. Het voorstel is dan ook om iedere vier jaar de opbrengsten uit het traject te verzamelen en actief te delen met de stad en de gemeenteraad. Hoever staan we met het toewerken naar de geformuleerde ambities en zijn de ontwikkeldoelen nog steeds goed? Indien wenselijk is dat het moment om de ontwikkeldoelen bij te stellen en eventueel (deels) te herijken met de stad. Er wordt niet iedere vier jaar een volledig nieuwe visie op de stad geschreven. In 2028 worden de ambities uit 2025 voor het eerst op deze manier aan de (nieuwe) gemeenteraad voorgelegd en indien wenselijk herijkt.

HET EINDHOVEN VAN DE TOEKOMST | 9

3.4. Relatie tot andere visiedocumenten en -trajecten van de gemeente Eerder opgestelde visiedocumenten, of -trajecten die nog in ontwikkeling zijn, bieden waardevolle input voor dit traject. Inwoners en andere betrokkenen hebben vaak al mee nagedacht over inhoudelijke thema’s, die verder gaan dan de uitdagingen van vandaag de dag. Voorbeelden zijn de nieuwe Omgevingsvisie, het verstedelijkingsakkoord, de visie op de Sociale Basis of de nota Vitale Ouderen. Beleidskader ‘De Toekomst is van ons Samen’ (vastgesteld in januari 2022). Daarnaast wordt er op dit moment gewerkt aan onder andere het masterplan Mobiliteit, het PACT Woensel-Zuid en Brainport voor Elkaar. Input hieruit, dat gaat over de verdere toekomst van de stad, zullen we meenemen als een van de (vele) bouwstenen voor de reis, om te komen tot de stadsvisie ‘Het Eindhoven van de Toekomst’.

3.5. Stakeholders Het proces doorlopen we met ‘de stad’. De stad, dat zijn inwoners, jong en oud, uit verschillende wijken; hier geboren of ooit aangekomen. De stad, dat zijn studenten en scholieren en hun kennisinstellingen. Het zijn ondernemers; mensen die werken bij culturele instellingen of maatschappelijke organisaties die bij inwoners achter de voordeur komen; medewerkers die werken binnen de Brainport bedrijven en designers. De stad zijn inwoners met en inwoners zonder betaalde baan; inwoners actief in de wijk, vrijwilligers, mantelzorgers. De stad is kortom iedereen die in Eindhoven woont, werkt en verblijft, of voor de stad en haar inwoners zorgt. Ons plan is zo veel mogelijk gericht op de verschillende mensen uit de stad. We zijn ons er van bewust dat we niet álle inwoners kunnen bereiken en dat bepaalde inwoners moeilijker te bereiken zijn dan anderen, maar daarmee niet minder belangrijk zijn voor dit traject. Vanuit de opdracht van de stadsgezant Inwonersparticipatie worden in dit traject nieuwe ideeën en creatieve vormen

om moeilijker te bereiden groepen in de stad te betrekken verkend en getest, zoals jongeren, mensen met een migratieachtergrond en anderstaligen, mensen die dreigen af te haken en mensen met een licht verstandelijke beperking. Het onderwerp leent zich goed voor de inzet van vernieuwende technieken en innovaties gericht op specifieke doelgroepen, met daarbij als doel om participatie vooral ook een leuke ervaring te maken om via die manier betrokken te zijn bij de toekomst van de stad. We doen dit door de activiteiten en locaties daarvan dicht bij inwoners te organiseren, en innovatie in te zetten om steeds beter deze moeilijk te bereiken groepen aan ons te kunnen binden. We werken hiervoor samen met experts, inwoners zelf, maatschappelijke organisaties, en vertegenwoordigers en verbinders van deze groepen. Ook stimuleren we partijen in de stad om zelf activiteiten te organiseren die qua vorm en geest bij het reisplan passen om zo nog meer mensen te kunnen bereiken. De gemeenteraad is een belangrijke stakeholder in het hele proces, evenals alle eerder genoemde stakeholders. Daarom nodigen we de raad uit om actief mee te doen aan de verschillende activiteiten die georganiseerd worden. Tevens hopen we dat de raad in de vorm van een raadswerkgroep nauw betrokken wil blijven bij het verder vormgeven van de ‘reis’.

Eens in de vier jaar staan we actief opnieuw stil bij onze visie op de toekomst en de ontwikkeldoelen en bespreekt de raad de ontwikkeling en het perspectief, en past zonodig de ontwikkeldoelen aan.

HET EINDHOVEN VAN DE TOEKOMST | 10

3.6. Planning Dit plan bestaat uit twee fasen, die in de bovenstaande hoofdstukken nader zijn omschreven: 1. Het maken van een reis met de stad, om te komen tot de richtinggevende ontwikkeldoelen van de stad. ƒ Uitvoering: 2024 Q3 en Q4, en 2025 Q1 en Q2. ƒ Aanbieden ontwikkeldoelen raad 2025 Q3.

Voorbereiding Raadsvoorstel PvA 9 april 2024

2. Het vervolgen van de reis, ofwel de continue dialoog, het gesprek en activiteiten die blijvend georganiseerd worden, zowel door de gemeente als door de stad zelf, om de ambities levend te houden en aan te scherpen. ƒ Uitvoering: tweede helft 2025 tot aan 2028, waarna de nieuwe raad zich opnieuw over de ontwikkeldoelen zal buigen.

Fase 1: ontwikkeldoelen en op reis Gezamenlijke vorming Visie op de Stad

Resultaat: ontwikkeldoelen

Aanbieden raad 2025 Q3

Fase 2: vervolgen reis

Visie op de stad

Planvorming PvA

Vervolgen reis Visie op de Stad

Herijking ontwikkeldoelen 2028

Startnotitie en besluit raad 28 november

Doel: aanpassen en vaststellen Plan van aanpak

Doel: Het stimuleren van het steeds weer gezamenlijk nadenken en spreken over de ontwikkeling van de stad, nu en in de toekomst; Het komen tot breed gedragen, positieve toekomstbeelden van de stad; Het formuleren van ontwikkeldoelen, om de gezamenlijke ambitie voor de stad concreet te maken, richtinggevend voor nieuw te vormen beleid van zowel gemeente als van partners, en ontwikkelingen in de stad; Het aanspreken van verbeeldingskracht over de toekomst van de stad bij inwoners, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen.

Doel: vervolgen van de reis, de continue dialoog, het gesprek en activiteiten. Hiermee worden de ontwikkeldoelen levend gehouden en in 2028 aangescherpt.

2023

2024 Q1

2024 Q3 t/m 2025 Q3

2025 Q4 t/m 2028

4

HET EINDHOVEN VAN DE TOEKOMST | 11

Financieel kader

We proberen in dit traject zo veel mogelijk mensen te bereiken. Daarvoor: ƒ Organiseren we eigen trajecten ƒ Sluiten we aan bij initiatieven van anderen, die we co-financieren ƒ Sluiten we aan bij andere gemeentelijke initiatieven, die al eigen financiering kennen en waar nodig co-financieren De inschatting is, gebaseerd op eerdere trajecten, dat we in de bouwjaren 2024 en 2025 € 250.000 nodig hebben. In de jaren daarna verwachten we het traject te kunnen continueren met structureel € 100.000 per jaar, omdat de contouren van ‘de gezamenlijke reis’ er al staan en daar niet meer aan gebouwd hoeft te worden. In 2024 maken we gebruik van reeds toegekende middelen uit de post saldireserve actuele ontwikkelingen. Dekking voor 2025 en verder nemen we mee in de voorstellen voor de kadernota en de begroting.