Bijlage 1 - Plan GALA

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) Eindhoven 2024 – 2026

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 2

Inleiding In Eindhoven wordt veel georganiseerd zodat inwoners zo lang mogelijk gezond en gelukkig kunnen leven. Hierbij wordt integraal gekeken naar positieve gezondheid. Zo hebben we niet alleen oog voor de gezonde levensstijl van inwoners, maar ook de gezonde omgeving, mentale gezondheid, bestaanszekerheid, etc.

Preventieakkoord

Eindhovens Gezondheidsbeleid

Een stap naar preventieve gezondheid is genomen in het Eindhovens Preventieakkoord, wat een nadere uitwerking is van de gezondheidsnota. Dit akkoord is een samenwerking tussen ruim 50 partners in de stad die willen bijdragen aan een gezonder, fitter en gelukkiger Eindhoven. Het Preventieakkoord richt zich op de thema’s rookvrij, gezond gewicht, eenzaamheid, alcohol en drugs en mentale gezondheid.

In Eindhoven is in 2021 al een integraal gezondheidsbeleid vastgesteld. De volgende impact wordt hiermee beoogd:

Integraal Zorg Akkoord

‘Eindhovenaren leven lang en gelukkig(er). ‘Inwoners voeren zoveel mogelijk regie over hun eigen gezondheid en leven en hebben daarin gelijke kansen. Eindhoven is een stad met een sociale, groene leefomgeving waar de gezonde levensverwachting en kwaliteit van leven stijgt en je graag actief meedoet in de samenleving.’ De beoogde opbrengst is dat in 2030 elke Eindhovenaar 3 jaar extra in goed ervaren gezondheid leeft én dat gezondheidsverschillen verkleinen met 20%. Deze doelstellingen zijn in 2021 vastgesteld in de gezondheidsnota ‘Gezondheid Telt voor Iedereen 2022-2025’. Deze nota bevat een integraal plan op de sporen zingeving en mentale veerkracht, gezonde voeding, voldoende beweging, thuis voelen en erbij horen, werk en bestaans­ zekerheid, en een gezonde, groene omgeving. De gezondheidsnota heeft een brede beweging op gang gezet: De STAP naar gezonder. De stappen worden gezet door middel van een wijkgerichte benadering (communities), een verbindende communicatie (communication) en randvoorwaarden in beleid (policies). In de Uitvoeringsagenda wordt deze beweging vertaald naar acties.

Op regionaal niveau zetten we ook stappen. Eindhoven heeft samen met omliggende gemeenten en partners afspraken gemaakt in een Regioakkoord over hoe we uitdagingen in de zorg de komende jaren gaan aanpakken om deze betaalbaar en toegankelijk te houden. De partners vormen samen de Coalitie Vitaal in Brainport. De coalitie is in 2020 gestart en de uitgangspunten die daar worden nagestreefd sluiten naadloos aan bij het landelijk Integraal Zorg Akkoord (IZA) dat op 2 december 2022 is ondertekend. Het doel van dit akkoord is om de gezondheid te verbeteren, de toenemende vraag naar zorg in te perken en de toenemende kosten van de zorg in de Zorgverzekeringswet te beheersen door op een bottom up manier in te zetten op gezondheidsbevordering en preventie.

Sport- en Beweegvisie In 2021 is een stap gezet naar een actiever Eindhoven door de Sport- en Beweegvisie 2021 – 2025 vast te stellen. De Sport- en Beweegvisie heeft als doel inwoners zich fit te laten voelen en gezond te zijn door te sporten en te bewegen. Dit doen we door sport en beweging voor iedere inwoner leuk, passend en toegankelijk te maken.

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 3

Lokaal Sportakkoord I & II Met het Lokaal Sportakkoord (2021) en het Lokaal Sportakkoord 2.0 zet Eindhoven een stap naar een sportiever leven, als reactie op het Nationaal Sportakkoord uit 2018. In dit akkoord zijn afspraken gemaakt met sport- en beweegaanbieders, zorg, welzijn, onderwijs, bedrijfsleven, gemeente en andere maatschappelijke partners over gezamenlijke ambities in Eindhoven op het gebied van sport en bewegen.

1

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 4

1 Gezond en Actief Leven Akkoord Het Rijk heeft in februari 2023 een stap erbij gezet door in navolging van het IZA het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) te sluiten. In dit akkoord hebben de VNG, GGD GHOR Nederland, Zorgverzekeraars Nederland (ZN) en het ministerie van VWS gezamenlijk afspraken gemaakt op het gebied van gezondheid en welbevinden. In het GALA staan afspraken over hoe preventief gezondheidsbeleid kan worden versterkt en duurzaam kan worden geborgd. Het doel van het GALA is om de fysieke en mentale gezondheid te bevorderen en te behouden gedurende het hele leven. Hierbij wordt specifieke aandacht gegeven aan mensen in kwetsbare situaties. Er vindt een beweging plaats van ‘ziekte en zorg’ naar ‘gezondheid en preventie’. Het brede idee van positieve gezondheid staat hierbij centraal. Het GALA heeft als doel ‘’het fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis’’ op te zetten. Belangrijk hierbij is dat wordt doorgebouwd op wat er al is. Zo ook in Eindhoven.

Financiën Het ministerie van VWS heeft voor de periode van 2023 tot en met 2026 middelen beschikbaar gesteld voor gemeenten via een brede Specifieke Uitkering (SPUK). Deze SPUK is bedoeld om integraal uitvoering te geven aan het GALA. In mei 2023 is deze brede SPUK voor Eindhoven toegekend op alle (15) onderdelen van het GALA, welke in dit stuk worden toegelicht. De middelen van SPUK GALA worden veelal ingezet om opdrachten uit te zetten. Ook worden er subsidieregelingen ingericht om de juiste activiteiten uit te kunnen voeren. Veel activiteiten worden reeds uitgevoerd en worden voorgezet en/of uitgebreid met de middelen vanuit het GALA. Voor sommige onderwerpen geldt dat er extra middelen beschikbaar zijn om nieuwe activiteiten mee uit te voeren.

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 5

Integraliteit

Leeswijzer

In Eindhoven zoeken we de integraliteit met partners in de Brainport regio en de interne afdelingen van de gemeente al op in ons diverse gezondheidsbeleid. De vijftien enveloppen uit het GALA zijn daarom veelal niet nieuw en passen in bestaande structuren. De enveloppen zijn onderverdeeld in zeven gezondheidsdoelen welke integraal worden opgepakt in zowel bestaande activiteiten en samenwerkingsverbanden alsook in nieuwe (keten-) samenwerkingen.

Dit plan voor het GALA 2024 – 2026 bevat zeven gezondheidsdoelen met daaronder de 15 enveloppen uit het GALA onderverdeeld. De gezondheidsdoelen worden toegelicht met cijfers welke afkomstig zijn van de GGD. Hieruit wordt duidelijk waarop de nadruk in Eindhoven ligt. Toch is het niet mogelijk om deze doelen en de enveloppen los van elkaar te zien, het geeft slechts één van de mogelijke indelingen. Bijna alle 15 enveloppen kennen een eigen doel, impact, activiteiten, evaluatie, samenwerking en financieel plaatje. Deze worden per envelop toegelicht.

Betrekken van de doelgroep Het betrekken van onze inwoners, partners en wijken in de totstandkoming van de activiteiten en de uitwerking hiervan is cruciaal om verbeteringen te laten slagen. Vitaal in Brainport organiseert ‘bottom up’ sessies met inwoners om wensen en ideeën op te halen over gezonde buurten. Verder worden er meedenksessies, enquêtes en onderzoeken georganiseerd. Zo werkt de gemeente intensief samen met de Fontys Hogeschool. De studenten onderzoeken met name de behoefte van inwoners als het gaat om gezonde buurten, leefstijl en aanbod.

Cultuur Om een bredere blik op gezondheid te realiseren en om positieve gezondheid te benadrukken zet Eindhoven ook al in op cultuurparticipatie. Zo worden er bijvoorbeeld wandelroutes georganiseerd voor mensen met dementie en wordt er op een creatieve manier onderzoek gedaan met inwoners. Daarnaast worden er voorstellingen aangeboden over thema’s zoals mantelzorg voor uitleg en begrip. Social designers van de TU/e dragen hier ook aan bij door design gericht op (mentale) gezondheid. Ook dit blijven we voortzetten met de uitrol van het GALA.

Gezond en Actief Leven Akkoord Gezonde Leefstijl Gezondheids­ achterstanden  Terugdringen Gezondheids­achterstanden  Kansrijke Start

 Aanpak Overgewicht en Obesitas  Kansrijke Omgeving en Vroeg­signalering Alcohol

Vitaal Ouder Worden  Valpreventie  Mantelzorg  Eén tegen Eenzaamheid

Versterken Sociale Basis

Gezonde Leefomgeving  Leefomgeving  Lokaal Sportakkoord  BRC

 Versterken Sociale Basis

Mentale Gezondheid  Mentale Gezondheid  Welzijn op Recept

Preventie in Zorgstelsel  Versterken Kennis- en Adviesfunctie GGD  Coördinatie Regionale Aanpak Preventie

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 7

Gezondheidsachterstanden Huidige situatie: data en signalen Om impact te maken op het gebied van gezondheid voor mensen met kwetsbare sociaaleconomische posities is het belangrijk rekening te houden met kansen(on)gelijkheid. De sociaaleconomische status van inwoners wordt veelal bepaald door opleiding en werk en inkomen. In Eindhoven heeft 8.1% van de inwoners een laag inkomen, dat aandeel is groter dan gemiddeld in de regio. Er zit wel een afname in het aandeel huishoudens met een laag inkomen. Het werkloosheidpercentage daalt bovendien. Er zijn steeds minder inwoners met een lager opleidingsniveau. Deze groep bedraagt nu 24%, wat lager is dan het regionale gemiddelde. De laaggeletterdheid, aan de andere kant, neemt toe door vergrijzing, instroom van nieuwkomers en afname van leesvaardigheid bij kinderen. Ouderen en laaggeletterden hebben moeite om de digitalisering bij te benen met hun vaardigheden. Een (gezondheids-)achterstand begint vaak al in de eerste fase van een leven. Daarom kijken we breder dan alleen onze huidige inwoners. We zien dat bij inwoners met een reproductieve leeftijd meer schulden en/of psychische problemen spelen dan gemiddeld in het land en de regio. Vroeggeboorte en laag gewicht bij kinderen/geboorte zijn in Eindhoven niet anders dan in de regio.

We zien dat er minder (toekomstige) ouders met schulden zijn en dat de leefstijl van zwangere vrouwen verbeterd is de afgelopen jaren. Wel is er een toename van de groep mensen met een matig tot hoog risico op een depressie. Specifiek zien we dat ouders in WoenselZuid meer kwetsbaar zijn.

Samenhang Een eerlijke kans in gezondheid vanaf het begin en gedurende het leven is onlosmakelijk verbonden met een omgeving waarin inwoners gezond kunnen opgroeien, voldoende kunnen bewegen en de kans krijgen in goede gezondheid oud te worden. Dit sluit aan bij de impact uit het Eindhovens Integraal Gezondheidsbeleid dat elke Eindhovenaar in 2030 drie extra jaren in goede (ervaren) gezondheid leeft en dat we de gezondheids­ verschillen verkleinen.

 Terugdringen Gezondheids­achterstanden Doel We willen zoveel mogelijk Eindhovenaren een eerlijke kans bieden om in goede (ervaren) gezondheid te leven. Impact Door maximaal in te zetten op het benutten van het gezondheidspotentieel leven in 2030 alle inwoners van de Brainport regio tenminste 3 jaren extra in goed ervaren gezondheid en zijn de gezondheidsverschillen met 20% afgenomen. Activiteiten De beschikbare middelen worden in 2023 en 2024 ingezet voor 3 projecten die binnen Vitaal in Brainport zijn ontwikkeld en zich specifiek richten op inwoners met lage gezondheidsvaardigheden en een hoger risico op een slechte gezondheid: ƒ Jij verdient een gezond Leven (fitcoins) ƒ Lekker in je vel loket ƒ 2diabeat ƒ Eindhoven Vitaal (loopt door na 2024) Meten ƒ 25% van de inwoners met een lage SES-WOA nemen deel aan de ­ Fitcoin-community ƒ Er is een toename van activiteit onder de deelnemers ƒ Er is een toename van het gevoel van autonomie onder de deelnemers ƒ X% van de deelnemers maken gebruik van het leefstijlaanbod in de app ƒ X% van de deelnemers gebruikt minder medicatie vanwege deelname aan het leefstijl aanbod ƒ 50% van de bewoners van de wijk kent het loket. Daarvan maken minimaal 5% van de bewoners jaarlijks gebruik van de diensten van het loket.

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 8

Met wie Deze projecten worden in een multihelix samenwerking opgepakt met de partners van de coalitie Vitaal in Brainport (wijkteams, POH, huisartsen, MKB). Voor 2025 en 2026 worden ze verder uitgewerkt in de stad en regio. Financiën De toegekende budgetten die we ontvangen via GIDS (Gezond in de Stad) t.b.v. het terugdringen van gezondheidsachterstanden bij inwoners met een lage SES verschillen jaarlijks. In 2022 werd ongeveer € 480.000 beschikbaar gesteld waar zowel projecten t.b.v. het terugdringen van gezondheids­ achterstanden als Kansrijke Start uit betaald zijn. De GIDS middelen worden vanaf 2024 niet meer verwacht (of fors lager) en worden vervangen door de middelen vanuit GALA. De drie projecten worden opgestart en voortgezet met de middelen uit de SPUK. Herkomst middelen voorheen

Middelen Middelen Middelen Middelen Middelen 2023 (GALA) 2023 totaal 2024 (GALA) 2025 (GALA) 2026 (GALA)

€ 240.000 € 270.746,11 € 510.746,11 € 270.741,37 € 270.741,37 € 270.622 Gezond in (ver­vanging de Stad door GALA) (GIDS)

 Kansrijke Start Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. De eerste 1000 dagen van een kind zijn cruciaal voor een goede start. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van problemen - zowel fysiek als mentaal - op latere leeftijd. In Eindhoven zijn we momenteel bezig met twee projecten: ƒ Kansrijke Start ƒ Nu Niet Zwanger Deze activiteiten worden met de middelen van GALA voortgezet. Het programma Kansrijke Start richt zich met name op het versterken van lokale coalities in de geboortezorg. Het doel is daarom om te komen tot een ketenaanpak en afspraken rondom de eerste 1000 dagen van een kind. Het programma Kansrijke Start is gericht op kinderen die in een kwetsbare situatie worden opgevoed. Dit doen we met activiteiten vóór, tijdens en ná de zwangerschap. De leefstijl en gezondheid van de ouders spelen een belangrijke rol in de eerste levensjaren van het kind. Daarvoor zet het programma zich in voor een verbinding tussen het medische en sociale domein. Nu Niet Zwanger (NNZ) ondersteunt kwetsbare mensen (m/v) een bewuste keuze te maken over het moment van hun kinderwens, zodat zij niet onbedoeld zwanger worden. Het programma richt zich op mensen die (vaak) bekend zijn met een opeenstapeling van complexe problemen.

NNZ zet in op intensieve begeleiding, op vrijwillige basis, met een proactieve persoonlijke benadering. Beginnend bij een eerlijk gesprek over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie waarbij vanuit hun leefwereld wordt stilgestaan bij hun vragen, behoeften en (on)mogelijkheden.

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 9

Doel Het landelijke programma Kansrijke Start heeft als doel elk kind een zo goed mogelijke start van zijn of haar leven te geven. Impact De gewenste resultaten van Kansrijke Start Eindhoven en Nu Niet Zwanger zijn onderdeel van het preventief jeugdbeleid en gericht op ambitie 1: Iedere jongere een goede start. De activiteiten zijn allen gericht op de volgende gewenste situaties: ƒ Elk kind (in de eerste 1000 dagen) heeft de best mogelijke start. ƒ Ouders/verzorgers voelen zich gesteund bij het opvoeden en weten dat opvoedonzekerheden erbij horen. Activiteiten Kansrijke start ƒ Komen tot een ketenaanpak en afspraken rondom de eerste 1000 dagen van een kind; ook verbeterpunten in de prenatale fase; ƒ Verbeteren van de samenwerking tussen medisch en sociaal domein; ƒ Bouwen van een coalitie vanuit bestaande netwerken/organisaties die contact hebben met de kwetsbare gezinnen (bijvoorbeeld rondom geboortezorg en jeugdgezondheidszorg). NNZ Door actief het gesprek aan te gaan over kinderwens met de cliënt krijgt de hulpverlener inzicht in de individuele behoeften van de cliënt. Met maatwerk ondersteunt de professional de kwetsbare cliënt bij het maken van een bewuste keuze. Als de cliënt de kinderwens wil uitstellen, wordt de cliënt begeleid bij de keuze voor geschikte anticonceptie.

Meten In het actieprogramma Kansrijke Start is de gewenste outcome: ƒ Problemen (ook niet-medische) worden eerder gesignaleerd bij (aanstaande) kwetsbare gezinnen. ƒ Meer (aanstaande) kwetsbare ouders krijgen eerder de juiste hulp.

ƒ Meer kwetsbare ouders zijn toegerust zijn voor het ouderschap en de opvoeding. Beoogde resultaten NNZ: ƒ Aantal bij NNZ aangesloten instellingen/netwerkpartners ƒ Aantal instellingen dat beleid heeft gemaakt rondom NNZ ƒ Aantal NNZ Aandachtsfunctionarissen ƒ Aantal gegeven (bij)scholingen aan Aandachtsfunctionarissen ƒ Aantal opgeschaalde casussen naar de Inhoudelijk Coördinator ƒ Aantal keer dat anticonceptie is ingezet en gefinancierd vanuit het project ƒ Aantal door Inhoudelijk Coördinator begeleidde intervisies aan Aandachtsfunctionarissen Met wie Kansrijke start Projectleider Kansrijke Start met de coalitie gevormd uit professionals die werkzaam zijn in het medisch en sociaal domein. De coalitie bestaat uit: verloskundigen, projectleider “Gezond zwanger worden” Consortium Brabant, Baby Extra, VDA Kraamzorg namens de kraamzorgorganisaties in deze regio, POP-poli Catharina ziekenhuis, JEM Lumens (tienermoeders), voorzitter VSV Catharina, jeugdgezondheidszorg GGD Brabant Zuidoost, GGzE kind en jeugd, WIJeindhoven, Humanitas Expertisbureau OKJ, Lumens opvoedondersteuning en Buurtgezinnen. Nu Niet Zwanger: ƒ NNZ Projectleider ƒ NNZ Inhoudelijk Coördinator. ƒ Intensieve samenwerking met de ketenpartners in de sociaalmedische zorg Financiën De toegekende budgetten die we ontvangen via GIDS (Gezond in de Stad) t.b.v.

het terugdringen van gezondheidsachterstanden bij inwoners met een lage SES verschillen jaarlijks. In 2022 werd ongeveer 480.000 beschikbaar

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 10

gesteld waar zowel projecten t.b.v. het terugdringen van gezondheidsachterstanden als Kansrijke Start uit betaald zijn. De GIDS middelen worden vanaf 2024 niet meer verwacht en worden vervangen door de middelen vanuit GALA. Herkomst middelen voorheen

Middelen Middelen Middelen Middelen Middelen 2023 (GALA) 2023 totaal 2024 (GALA) 2025 (GALA) 2026 (GALA)

€ 240.000 € € € € € 270.622 Gezond in 203.059,58 443.059,58 216.593,10 216.593,10 de Stad (ver­vanging (GIDS) door GALA)

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 11

Gezonde leefomgeving Huidige situatie: data en signalen De gezonde leefomgeving gaat over gezondheidsbescherming (bijv. geluid, hitte en luchtkwaliteit) én gaat over gezondheidsbevordering (bijv., uitnodigen tot bewegen en ontmoeten, groen, cultuur en voorzieningen dichtbij). De (inrichting van de) omgeving helpt sterk bij het gemakkelijk maken van gezonde keuze. Een gezonde leefomgeving wordt als prettig ervaren door inwoners en nodigt uit tot gezond gedrag zoals bewegen en ontmoeten. 75% van de volwassenen vindt de eigen buurt in Eindhoven aantrekkelijk om te bewegen. Dit is minder dan het regionale gemiddelde. Ook scoort Eindhoven ongunstig op groenvoorzieningen, rustige plekken, verkoelingsplekken (65+) en mogelijkheden tot ontmoeting buiten vergeleken met de regio. Wel worden de voorzieningen die er zijn positief beoordeeld. De leefbaarheid krijgt van Eindhovenaren een ruime voldoende. In Eindhoven zijn relatief meer volwassenen vaker bezorgd over het milieu en de bijbehorende gezondheidsrisico’s. De buurt en het huis waarin men woont is hierin bepalend. Zo zijn mensen bezorgd over de drukte in de straten (Eindhoven-Centrum en Oud-Woensel), en over bedrijven en industrie in de nabije omgeving (Doornakkers, Halve Maan en Achtse Molen).

Door sommige buurten worden gevaarlijke stoffen vervoerd (EindhovenCentrum en Oud-Tongelre) of is overlast van het vliegveld (Achtse Molen en Meerhoven). In Oud-Tongelre, Ontginning en Dommelbeemd worden zorgen ervaren van hoogspanningslijnen. De zorgen om milieubronnen verschillen veel in wijken.

Samenhang Ook de plek waar inwoners opgroeien en leven is afhankelijk van de sociaaleconomische situatie waarin iemand zich bevindt. Het is daarom belangrijk om te zorgen dat inwoners de kans krijgen om gezonder te leven door een gezonde leefomgeving te creëren. Een gezonde leefomgeving is onlosmakelijk verbonden met een gezonde leefstijl, maar ook sociale contacten, cultuur en het langer in eigen regie thuis kunnen wonen. Deze gezonde leefomgeving wordt ook in de omgevingsvisie 2.0. opgenomen.

 Leefomgeving Eindhoven groeit sterk maar kan zich verbeteren als het gaat om een groene en gezonde leefomgeving. Niet elke wijk nodigt even goed uit tot spelen, bewegen en ontmoeten. Bovendien zijn luchtkwaliteit en hittestress ernstige vraagstukken. Doel Gezonder maken van de leefomgeving en het bevorderen van gebruik plekken en voorzieningen. Impact Eindhoven is een stad waar de toekomst gemaakt wordt, met een goede balans tussen onze unieke economie, ecologie en welzijn. We gebruiken de middelen uit het GALA voor verbetering en aanpassingen in de fysieke ruimte van plekken, buurten en wijken. Activiteiten De beschikbare middelen worden ingezet om: ƒ Twee buurten opwaarderen met ‘gezonde buurten ‘aanpak zoals in Vlokhoven ƒ Het opzetten en uitvoeren van een hitteplan (vanaf 2024 starten in Doelenstraat) ƒ Project Huys en Tuyn (dementievriendelijk ontmoeten) ƒ Dashboard en indicatoren gezonde leefomgeving ƒ Meebewegen en mee koppelen Gezondheid bij uitvoering Ruimtelijk Domein zoals bij Groenplan en Omgevingswet ƒ Jaarlijks stellen we middelen beschikbaar voor het in stand houden van een dekkend netwerk van AED’s in de stad. Het onderhoud en eventuele vervanging bij diefstal wordt hiermee uitgevoerd. Daarmee houden we Eindhoven Hartveilig wat bijdraagt aan de gezonde leefomgeving.

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 12

Meten We meten outcomes zoals luchtkwaliteit (bv NO2 en zorgen over luchtkwaliteit), hittestress(incidenteel), voorzieningenaanbod (mmv GGD) en hebben metingen fysieke gezondheid, mentaal welbevinden en veiligheid in specifieke gebieden in één dashboard ondergebracht. Met wie We zorgen voor een gezonde leefomgeving samen het Ruimtelijk en Sociaal Domein van de gemeente, de TU/e en de GGD. We werken samen in een multihelix samenwerking. Behoeften ophalen en evalueren wordt samen met inwoners op wijkniveau georganiseerd. Financiën De middelen GALA zijn nieuwe middelen die vanaf 2023 worden ingezet om de Eindhovense leefomgeving te verbeteren. Herkomst middelen voorheen

Middelen Middelen Middelen Middelen Middelen 2023 (GALA) 2023 totaal 2024 (GALA) 2025 (GALA) 2026 (GALA)

€0

€ € € € €0 135.373,06 135.373,06 135.370,69 135.370,69 (nieuw GALA)

 Lokaal Sportakkoord 2 Doel Bewegen en sporten zorgen ervoor dat steeds meer inwoners zich fit voelen en gezond zijn; voor iedereen is er een leuk, passend en toegankelijk sport- en beweeg aanbod. Impact Door in te zetten op de 6 pijlers; Inclusie en diversiteit, Sociaal veilige sport, Vitale Sportaanbieders, Vaardig in bewegen, Ruimte voor bewegen & Maatschappelijke waarde van topsport van het lokaal sportakkoord 2 komen meer Eindhovenaren in beweging. Het aantal Eindhovenaren dat voldoet aan de beweegrichtlijnen neemt daarmee toe. Activiteiten Vanaf 2023 worden 8 acties uitgevoerd in het kader van het lokaal Sportakkoord 2. Dit zijn acties die voortkomen uit het Sportakkoord I (periode 2018 t/m 2022) aangevuld met bestaande doelen (en acties) uit de Uitvoeringsprogramma’s van Sport. Meten Cijfers over sport- en bewegen (aantal mensen dat voldoet aan de beweegrichtlijn, lidmaatschap) halen we uit de inwonersenquête en de GGD-monitor. Activiteiten worden gemeten op projectniveau, vooral op basis van deelnemersaantallen, gemonitord door de sportregisseurs. Met wie De sportregisseurs van Eindhoven Sport zijn voor een groot deel verantwoordelijk voor de uitvoering. Er is een kerngroep ingericht bestaande uit de Fontys Hogeschool, SupportPunt en de Eindhovense Sportraad. Deze adviseert de betrokken partners over de uitvoering van het Sportakkoord.

Fontys Hogeschool onderzoekt de behoeften van inwoners. De acties zijn gericht op inwoners en partners, partners zijn onder andere:

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 13

sportaanbieders, kinderopvangorganisaties en kennisorganisaties (VWS, Sportservice Noord-Brabant etc.). De VSG (Vereniging Sport en Gemeenten) organiseert netwerkbijeenkomsten voor de regio Zuidoost Brabant zodat kennis en ervaringen met betrekking tot het Sportakkoord uitgewisseld kunnen worden. Financiën Er zijn geen extra middelen beschikbaar voor het lokaal sportakkoord. Vanaf 2023 zijn de middelen die voorheen beschikbaar werden gesteld vanuit de specifieke uitkering Sportakkoord en leefstijlinterventies vervangen door de GALA-middelen. Herkomst middelen voorheen

Middelen Middelen Middelen Middelen Middelen 2023 (GALA) 2023 totaal 2024 (GALA) 2025 (GALA) 2026 (GALA)

€ 176.000 (SPUK Sport­ akkoord t/m 2022)

€ € € € € 135.311 175.984,97 175.984,97 175.981,89 175.981,89 (ver­vanging door GALA)

 Brede Regeling Combinatiefuncties (BRC) Doel Met bewegen en sporten zorgen we dat mensen beter in hun vel zitten en voorkomen we dat fysieke- en mentale klachten verergeren of terugkomen. Bovendien kunnen sporten en bewegen ervoor zorgen dat het herstel na ziekte beter verloopt. Impact Er wordt ingezet op een intensievere samenwerking tussen de zorg-, cultuur-, welzijns- en sport- en beweegsector. Door die samenwerking kunnen mensen met gezondheidsrisico’s vaker naar blijvend gezonder gedrag worden begeleid. Activiteiten We verhogen de inzet van vakleerkrachten bewegingsonderwijs, buurtsportcoaches en cultuurcoaches en bevorderen daarmee de fysieke en mentale gezondheid van de inwoners van Eindhoven. Het gaat hierbij ook om kwetsbare groepen van mensen die achterblijven in sport-, beweeg- en cultuurdeelname T/m 2026 continueren we de bestaande BRC-regelingen voor het onderwijs, maatschappelijke organisaties en Eindhoven Sport. Extra middelen zetten we in 2023 om de achterstanden van corona weg te werken in het zwemonderwijs. Vanaf 2024 investeren we met deze middelen meer in gecombineerde leefstijl interventies (GLI) en ondersteuning van sportverenigingen. Meten Cijfers over sport- en bewegen en cultuurdeelname (zoals het aantal mensen dat voldoet aan de beweegrichtlijn, lidmaatschap) halen we uit de inwonersenquête en de GGD-monitor.

Samenwerkingspartners leggen resultaten vooral vast op basis van kwantitatieve data (bereik, deelnemersaantallen).

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 14

Met wie In het kader van de Brede Regeling Combinatiefuncties worden de combinatiefunctionarissen op dit moment op 3 manieren ingezet bij: Eindhoven Sport (Sportregisseurs), primair onderwijs (extra activiteiten vakleerkrachten) en maatschappelijke organisaties (buurtsport- en cultuurcoaches bij PSV Foundation, FC Eindhoven Foundation, CKE, jongerenwerk). Voor de laatste geldt dat een vernieuwde subsidieregeling wordt opgesteld om beter te sturen op het resultaat. Financiën De middelen vanuit de decentralisatie-uitkering Brede Regeling Combinatiefuncties (als onderdeel van de algemene uitkering uit het Gemeentefonds) specifieke uitkering Sportakkoord en leefstijlinterventies worden vervangen door de middelen vanuit het GALA, waarbij het bedrag is verhoogd naar (afgerond) €1,2 miljoen (was (afgerond) €1,0 miljoen). Daar bovenop is € 211.588 extra beschikbaar. Opgemerkt wordt dat in de regeling is opgenomen dat de gemeenten voor cofinanciering moeten zorgen (de bijdrage die de gemeente ontvangt is 40% van het totaalbedrag). Herkomst middelen voorheen

Middelen Middelen Middelen Middelen Middelen 2023 (GALA) 2023 totaal 2024 (GALA) 2025 (GALA) 2026 (GALA)

€ 1.015.121 (uitkering gemeente­ fonds)

€ € € € € 1.211.588,85 1.211.588,85 1.211.567,64 1.211.567,64 1.170.440,13 (vervanging door GALA)

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 15

mentale gezondheid Huidige situatie: data en signalen Mentale gezondheid heeft te maken met de manier waarop men zich verhoudt tot zichzelf en anderen en hoe zij omgaan met uitdagingen in het dagelijks leven. Het is niet altijd vanzelfsprekend dat dit goed gaat. Waar de cijfers onder jongeren vergelijkbaar zijn met het regionaal gemiddelde zien we bij Eindhovense volwassenen meer stress en suïcidegedachten dan gemiddeld. Risicogroepen zijn onder kinderen vooral jonge jongens en meisjes vanaf de middelbare school. Onder volwassenen zijn dat vooral vrouwen, jongvolwassenen, mensen met niet-Nederlandse afkomst, lager opgeleiden of mensen met een lager inkomen. In Eindhoven zijn net als in de regio de kwetsbaarheid in weerbaarheid, suïcidegedachten en psychische klachten onder jeugdigen toegenomen. Een invalshoek is om mensen met psychosociale klachten niet door te verwijzen naar zorg, maar te helpen met welzijn. In Eindhoven zien we minder mensen met zelfstandige sociale contacten dan elders in de regio. Meer jongeren en volwassenen voelen zich eenzaam. Ook zijn mensen vaak onbekend met voorzieningen vanuit de Wmo, terwijl de behoefte naar informatie er wel is.

Samenhang Mentale gezondheid heeft raakvlakken met een gezonde sociale leefomgeving omdat het hebben van sociale contacten vaak positief bijdraagt aan mentale gezondheid. Ook linkt het aan het langer in eigen regie thuis blijven wonen zonder dat iemand zich eenzaam voelt.

 Mentale Gezondheid Doel We leggen de focus op inwoners in een kwetsbare positie en zoeken verbinding met thema’s van beleid waarin mentale gezondheid voorkomt zoals het preventief jeugdbeleid, het ontwikkelplan mentale gezondheid en het samenwerkingsverband Samen verder. Beoogde resultaten: ƒ Het is voor alle inwoners gebruikelijk om te praten over hun mentale gezondheid. Onder meer door cultuur. ƒ Alle inwoners weten beter waar ze laagdrempelige ondersteuning kunnen vinden. ƒ Alle inwoners weten welke handvatten er zijn om met hun mentale gezondheid aan de slag te gaan. Impact In 2030 is een trendbreuk te zien in het aantal Eindhovenaren dat zich psychisch ongezond voelt. Door te investeren in mentale gezondheid verschuift de focus van ziekte naar gezondheid. Het is normaal geworden om over mentale gezondheid te praten, problemen worden aangepakt bij de bron waardoor zoveel mogelijk problemen voorkomen worden, de vroeg signalering is goed en er is sprake van een goede doorverwijzing naar (geïndiceerde) hulp daar waar extra ondersteuning nodig is. Activiteiten In Eindhoven zetten we ons in voor de mentale gezondheid van onze inwoners. Zo werken we aan het normaliseren van psychische problematiek en de ambulantisering van de GGZ. We voeren de volgende activiteiten uit: ƒ Mental Health First Aid: trainingen aan volwassenen om het stigma rond mentale gezondheid tegen te gaan

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 16

ƒ Buurtworkshops: actieve inwoners zoals vrijwilligers kunnen deelnemen aan een workshop BLIZZ, dat zich richt op het gesprek voeren over mentale gezondheid. ƒ Recovery College in ieder geval t/m 2024 ƒ Eindhovense week van de mentale gezondheid ƒ Activiteiten door partners uit de stad vanuit het deelakkoord Mentale gezondheid van het Eindhovens preventieakkoord dat in juni 2023 is toegevoegd aan het Eindhovens preventieakkoord. Meten We meten onze impact door cijfers op te halen over: ƒ Het aantal inwoners van Eindhoven dat gelukkig is stijgt ƒ Het aantal inwoners die zich somber voelen is gedaald ƒ Het aantal inwoners die zich psychisch ongezond voelen is gedaald ƒ Het aantal inwoners die een hoog risico heeft op een angststoornis/ depressie is gedaald ƒ Het aantal inwoners dat een suïcide overwoog heeft het afgelopen jaar is gedaald Met wie Voor het onderdeel Mentale gezondheid van het preventie akkoord hebben wij een projectleider aangesteld vanuit de GGD. Deze projectleider fungeert als contactpersoon en ambassadeur van het thema Mentale gezondheid. De projectleider stimuleert (potentieel) geïnteresseerden om aan te sluiten bij dit thema en verbindt partners zodat potentiële effectieve samenwerkingen kunnen ontstaan die een bijdrage leveren aan de gezamenlijke aanpak beschreven in dit deelakkoord.

Daarnaast neemt gemeente Eindhoven deel aan Samen Verder, samenwerkingsverband voor Mentale Gezondheid. Hierin wordt op innovatieve wijze gewerkt aan het bevorderen van Mentale gezondheid door de GGZ-zorgaanbieders, zorgverzekeraars, zorggroepen (o.a. huisartsen), gemeenten en sociaal domein partners.

Er is afstemming met de cliëntenraad Sociaal Domein en jongerenvertegenwoordiging Jong040. De activiteiten worden na afloop geëvalueerd en zo nodig bijgesteld. Financiën In het Eindhovens Preventieakkoord is in 2023 € 224.000 beschikbaar gesteld waarvan € 24.000 beschikbaar voor Mentale Gezondheid. Vanaf 2024 worden deze middelen vervangen door de opdrachten binnen GALA en het daarbij horende budget. De bestaande activiteiten worden hiermee voortgezet. Herkomst middelen voorheen

Middelen Middelen Middelen Middelen Middelen 2023 (GALA) 2023 totaal 2024 (GALA) 2025 (GALA) 2026 (GALA)

€ 24.000 (Preventie akkoord)

€ 94.761,14 € 118.761,14 € 67.685,34 € 67.685,34 € 0 (vervanging door GALA)

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 17

 Welzijn op Recept Doel Het doel is om inwoners met psychosociale klachten niet door te verwijzen naar zorg, maar naar een welzijnscoach. Suggestie: het verhogen van het welbevinden van mensen met psychosociale problematiek die hiervoor bij de huisartsenpraktijk komen en hiervoor geen medische of psychologische behandeling nodig hebben. Huisartsen verwijzen de patiënt naar de welzijnscoach. Op de langere termijn zorgen we hiermee voor behoud van kwalitatief goede en kosteneffectieve zorg in de eerste lijn. Impact In Eindhoven staan inwoners in hun eigen kracht. Ze zitten lekker in hun vel en ervaren voldoende zelfvertrouwen en sociale contacten. Degenen die het moeilijk hebben krijgen een duwtje in de rug. Activiteiten In Eindhoven loopt een soortgelijk initiatief als Welzijn op Recept, waarbij een aantal huisartsenpraktijken van Stroomz doorverwijzen naar generalisten/verbinders van Wij Eindhoven. Dit initiatief valt (nog) niet officieel onder Welzijn op Recept. Daarom breiden we dit initiatief uit naar meerdere huisartsenpraktijken in Eindhoven. Op langere termijn kijken we ook naar leefstijl op recept.

Meten ƒ Aantal huisartsenbezoeken van mensen met psychosociale problematiek zonder medische aard? ƒ Aantal (succesvolle) doorverwijzingen naar welzijn ƒ Is niet in staat om zelfstandig sociale contacten te leggen en te onderhouden (%) ƒ Vaak tot altijd eenzaam (afgelopen maand) (%) ƒ Ernstig eenzaam (%) ƒ Hoog risico op angststoornis of depressie (%)

ƒ Lid van een vereniging of club (%) ƒ Heeft niet genoeg mensen op wie teruggevallen kan worden bij narigheid (%) ƒ Weet waar men terecht kan bij vragen over WMO-voorzieningen (%) Met wie Huisartsenzorggroep (Stroomz) Huisartsenpraktijken Sociaal Domein (Wij Eindhoven) Financiën De middelen voor welzijn op recept zijn nieuw vanuit het GALA. Herkomst middelen voorheen

Middelen Middelen Middelen Middelen Middelen 2023 (GALA) 2023 totaal 2024 (GALA) 2025 (GALA) 2026 (GALA)

€0

€ 74.455,18 € 74.455,18 € € € (nieuw 128.602,15 155.676,29 182.669,85 GALA)

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 18

Gezonde leefstijl Huidige situatie: data en signalen Om een gezonde leefstijl te kunnen hanteren is het belangrijk dat inwoners kunnen opgroeien in een kansrijke omgeving waar ze kunnen sporten en bewegen. In Eindhoven zien we dat het middelengebruik boven het landelijke gemiddelde ligt, maar lager is dan in de regio. Wel wordt het vaak als ‘normaal’ gezien om alcohol of drugs te gebruiken. In Eindhoven is er meer behoefte aan opvoedondersteuning in het kader van een gezonde thuissituatie. Een gezin met een lagere sociaaleconomische status geeft een verhoogd risico voor kinderen om een minder gezonde leefstijl te krijgen. We zien dat meer kinderen en volwassenen vaker bewegen dan voorheen. Toch zijn er minder kinderen lid van een sportvereniging dan in de regio. Ondanks dat meer inwoners meer zijn gaan bewegen zien we geen verandering in het aantal inwoners met overgewicht.

Samenhang Een gezonde leefstijl is afhankelijk van een gezonde leefomgeving om deze leefstijl uit te kunnen voeren en de opvoeding van de ouders m.b.t. alcohol en drugs. Door zo lang mogelijk gezond te blijven leven kan men ook lang in eigen regie thuis blijven wonen. Voldoende beweging zorgt ook voor een lager risico op vallen. Daarnaast kan het sporten in gezelschap een positieve invloed hebben op het welbevinden van mensen.

 Aanpak Overgewicht & Obesitas Doel Een gezonde leefstijl met gezonde voeding en voldoende beweging is voor iedere Eindhovenaar gemakkelijk en bereikbaar. Eindhovenaren ervaren weinig drempels om op een gezond gewicht te kunnen zijn. De leefomgeving is gezond en het voedselaanbod is zo veel mogelijk duurzaam en bewust. Wij geloven in het principe jong geleerd, oud gedaan. Hierdoor ligt de focus op de doelgroep waar de meeste gezondheidswinst te behalen is voor de langere termijn; de jongeren en kinderen. Beoogde resultaten: ƒ Voor kinderen en volwassenen met overgewicht of obesitas is passende ondersteuning, begeleiding en zorg toegankelijk. ƒ In 2025 heeft Eindhoven een netwerkaanpak voor kinderen met obesitas. ƒ Er zijn samenwerkingsafspraken tussen gemeente, zorgverzekeraars en zorgaanbieders gemaakt. Impact We willen een dalende trend teweegbrengen in Eindhoven in het aantal mensen met overgewicht en obesitas, en in het bijzonder bij jongeren en kinderen. Activiteiten We gaan extra inzetten op de aanpak van overgewicht en obesitas door in kwetsbare buurten aan de slag te gaan met een verbeterd aanbod op het gebied van gezondheid, voeding en beweging.

We richten ons op: ƒ JOGG: Gezonde Jeugd, Gezonde toekomst ƒ Netwerkaanpak gezonde jeugd: ketenaanpak ƒ Aanbieden van cursus overgewicht voor ouders en kinderen ƒ Gezonde kantines bij scholen, sportverenigingen, buurthuizen, speeltuinen en kinderboerderijen;

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 19

ƒ Vergroening bij sportverenigingen, kinderopvang, scholen, schoolpleinen, bedrijventerreinen en buurten ƒ Gezonde voeding en leefstijl leuk maken ƒ Gezonde voeding beschikbaar voor iedereen Meten ƒ Er is in 2030 een dalende trend te zien in het aantal Eindhovenaren met overgewicht en obesitas en in het bijzonder bij jongeren en kinderen. ƒ In 2030 heeft maximaal 8% van de kinderen overgewicht (incl. obesitas) en maximaal 2% heeft obesitas. ƒ In 2030 heeft maximaal 10% van de jongeren overgewicht (incl. obesitas) en maximaal 0.5% heeft obesitas. ƒ In 2030 heeft maximaal 37% van de volwassenen overgewicht (incl. obesitas) en maximaal 10% heeft obesitas. ƒ In 2030 heeft maximaal 54% van de ouderen overgewicht (incl. obesitas) en maximaal 16% heeft obesitas. Met wie Wij hebben een projectleider aangesteld vanuit de GGD. Deze projectleider fungeert als contactpersoon en ambassadeur van het thema ‘Gezond gewicht’. De projectleider stimuleert (potentieel) geïnteresseerden om aan te sluiten bij dit thema en verbindt partners zodat potentiële effectieve samenwerkingen kunnen ontstaan die een bijdrage leveren aan de gezamenlijke aanpak beschreven in dit deelakkoord. Voor JOGG is een regisseur vanuit de GGD aangesteld. Met deze regisseur wordt gekeken naar hoe JOGG binnen Eindhoven verbeterd en uitgebreid kan worden naar het voortgezet onderwijs.

We werken hierbij samen met beleidsadviseurs van jeugd, onderwijs, gezondheid, sport en partijen als GGD, IVN, coöperatie Slimmer Leven en schoolleiders van middelbare scholen. Voor het toevoegen van beweegaanbod binnen GLI werkt het Sociaal Domein samen met het ruimtelijk domein te weten de afdeling Sport. Extern werken we samen met huisartsenpraktijken en gezondheidscentra.

Financiën In het Eindhovens Preventieakkoord was in 2023 50.000 beschikbaar voor aanpak overgewicht en obesitas. Vanaf 2024 worden deze middelen vervangen door het budget van GALA. Er komt een aparte subsidieregeling voor de activiteiten. Herkomst middelen voorheen

Middelen Middelen Middelen Middelen Middelen 2023 (GALA) 2023 totaal 2024 (GALA) 2025 (GALA) 2026 (GALA)

€ 50.000 € € € € €0 (Preventie­ 236.902,85 286.902,85 236.898,70 236.898,70 akkoord) (vervanging door GALA)

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 20

ansrijke Omgeving & Vroegsignalering  KAlcoholproblematiek Doel Samen willen we het aantal rokers in de stad drastisch verminderen en Eindhovenaren bewust maken van gezondere keuze ten aanzien van alcohol en drugs. We zetten ons in om thuis, op school, in vriendenkring en in vrije tijd het alcohol- en drugsverbruik onder jongeren te voorkomen. Beoogd resultaat: ƒ Voorkomen van het gebruik van alcohol, tabak en drugs door jongeren. ƒ Netwerksamenwerking voor vroeg signalering alcoholproblematiek. Impact We creëren een stad waarin Eindhovenaren veilig en gezond op de wereld kunnen komen, kunnen opgroeien en oud kunnen worden zonder verleidingen of hinder van roken, alcohol en drugs. Kinderen en jongeren groeien veilig en gezond op. Activiteiten Hoewel er al veel gebeurt in de stad is het niet vanzelfsprekend dat partijen elkaar weten te vinden en samenwerken. We zetten daarom vooral in op het beter op elkaar afstemmen, verbindingen leggen, deskundigheidsbevordering aan professionals en in voorlichting en kennisbevordering voor inwoners (met name zwangere vrouwen, jongeren en hun ouders/ opvoeders). Novadic Kentron is bezig met het opzetten van een basisnetwerkstructuur. Hiervoor zijn middelen beschikbaar gesteld vanuit de regeling versterken sociale basis.

In het GALA willen we inzetten op de overige hierboven genoemde aspecten te weten deskundigheidsbevordering en voorlichting. Voor een rookvrije omgeving zetten we in op eenduidige informatie, informatievoorziening, gemeentelijke accommodaties, buurthuizen, leer- en

zorgomgevingen rookvrij en positief gedrag. Hiervoor hebben we de roadmap ‘Rookvrij’ opgesteld. Hierin staat opgenomen waar we de komende 2 jaar mee aan de slag gaan. Meten Alcohol en drugs: ƒ In 2030 is de kennis rondom alcohol en drugsgebruik toegenomen. ƒ In 2030 drinken zwangere vrouwen geen alcohol meer. ƒ In 2030 is een dalende trend zichtbaar bij het aantal volwassen Eindhovenaren dat te veel drinkt of drugs gebruikt. ƒ In 2030 is een dalende trend zichtbaar bij het aantal jongeren in Eindhoven dat ooit (veel) alcohol heeft gedronken en/of drugs heeft gebruikt. ƒ In 2030 is een dalend trend zichtbaar bij het aantal studenten in Eindhoven dat te veel drinkt of drugs gebruikt. Rookvrij: ƒ In 2030 rookt geen enkele jongere dagelijks en maximaal 2% van de jongeren af en toe. ƒ In 2030 rookt maximaal 9% van de volwassenen en 6% van de ouderen. ƒ In 2030 rookt maximaal 4% van de vrouwen tijdens hun zwangerschap. ƒ Steeds meer plekken worden rookvrij. In 2030 zijn we een rookvrije gemeente. Met wie Met inwoners wordt samen gekeken naar voorlichting en kennisbevordering, speciaal gericht op jongeren en ouders. Wij hebben een projectleider aangesteld vanuit Novadic Kentron voor het thema ‘Alcohol en drugs’ en vanuit de GGD Brabant Zuidoost voor het thema ‘Rookvrij’. Deze projectleiders fungeren als contactpersoon en ambassadeur van de thema’s.

De projectleiders stimuleren (potentieel) geïnteresseerden om aan te sluiten bij het thema en verbindt partners zodat potentiële effectieve samenwerkingen kunnen ontstaan die een bijdrage leveren aan de gezamenlijke aanpak.

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 21

Financiën Het totale budget voor het preventieakkoord was in 2023 224.000,- waarvan 100.000 beschikbaar voor preventie alcohol en drugs, en de rookvrije generatie. Vanaf 2024 zijn deze middelen niet meer beschikbaar en worden vervangen door de opdrachten binnen GALA. Er komt een aparte subsidieregeling voor de activiteiten. Herkomst middelen voorheen

Middelen Middelen Middelen Middelen Middelen 2023 (GALA) 2023 totaal 2024 (GALA) 2025 (GALA) 2026 (GALA)

€ 100.000 € 33.843,26 € € 33.842,67 € 33.842,67 € 0 (Preventie­ 133.843,26 (vervanging akkoord) door GALA)

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 22

versterkte sociale basis Huidige situatie: data en signalen Zoals eerder beschreven, hanteren we in Eindhoven een brede kijk op gezondheid (positieve gezondheid). Onmisbaar daarbij is te kijken naar het sociaal welbevinden van inwoners; de mate waarin inwoners terug kunnen vallen op een sterk sociaal netwerk, een ondersteunende gemeenschap en/ of laagdrempelige vormen van ondersteuning in de directe omgeving. In de visie WIJeindhoven (2014) stond een sterke sociale basis al centraal. Binnen diverse subsidieregeling is blijvend aandacht voor preventie en mogelijke substitutie van zorg door investeringen in laagdrempelige vormen van ontmoeting en (informele) ondersteuning. Uit lokale gegevens blijkt dat de score voor ‘sociale cohesie’ in Eindhoven overeenkomt met het landelijk gemiddelde en weinig-niet verandert door de jaren heen. De meerderheid (50-74%) van de Eindhovenaren geeft bij stellingen aan zich ‘samenredzaam’ te voelen (zij willen en kunnen terugvallen op hun netwerk). Voor 11% van de Eindhovenaren is dat niet het geval; zij ervaren een (te) beperkt sociaal netwerk. Dit aandeel stijgt licht tussen 2015 en 2022 (met een score van 5% in 2015). 36% van de Eindhovenaren geeft aan vrijwilligerswerk te doen. Dit ligt in lijn met Coronajaar 2020. Andere jaren heeft dit altijd hoger gelegen, dus we zien een daling.

Samenhang Het thema ‘versterken sociale basis’ gaat dwars door veel (beleids)thema’s (en domeinen) heen en er is verwevenheid met tal van bestaande programma’s en activiteiten. De verwevenheid tussen het (overkoepelende) thema ‘versterken sociale basis’ en de andere GALA-thema’s is dan ook groot. Vele activiteiten uit andere thema’s dragen direct bij aan het versterken van de sociale basis (zoals mentale gezondheid, welzijn op recept, mantelzorg en één tegen eenzaamheid). Dit onderdeel staat dus niet op zichzelf en hangt direct samen met activiteiten onder genoemde ­ SPUK-onderdelen.

 Versterken Sociale Basis Doel Eindhoven kenmerkt zich door een sterke sociale basis met sterke gemeenschappen waarin wordt omgezien naar elkaar en waarin je wordt opgevangen en ondersteund bij tegenslagen. Passende laagdrempelige voorzieningen en een toegankelijk ondersteuningsaanbod dragen ertoe bij dat inwoners vroegtijdig passende ondersteuning ontvangen en (verergering) van problemen voorkomen kan worden (2>1>0). Beoogde resultaten zijn: ƒ Het gevoel van Eindhovenaren ergens bij te horen neemt toe; ƒ Er is een toename van (ervaren) steunbronnen in de omgeving van inwoners; ƒ Het gemeenschapsgevoel (samenkracht) of gevoel van saamhorigheid onder Eindhovenaren neemt toe; ƒ Inwoners(initiatieven) ervaren meer ruimte en vertrouwen om te doen wat nodig is. Impact In Eindhoven voelen inwoners zich fijn, gezien en gesteund. We kijken om naar elkaar en helpen elkaar als het nodig is waardoor we het vertrouwen houden dat het (weer) goed komt. Activiteiten In het GALA staat bij ‘uitgangspunten sociale basis’ omschreven dat we verder bouwen op wat er al is. Dit sluit naadloos aan bij de inzet zoals we die in Eindhoven vormgeven. Ook daarin heeft het college aan raad aangegeven dat we vertrekken vanuit reeds bestaande beleidsplannen en activiteiten om te bepalen wat er (extra) nodig is. Een aantal concrete activiteiten zijn: 1.

Zoals afgesproken in het bestuursakkoord ’22-’26 starten we met het vaststellen van een overkoepelende en verbindende visie op de sociale

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 23

basis waarin we bepalen hoe we zaken als gemeente (nog) beter kunnen doen. Daarin gaan we o.a. in op onze eigen faciliterende rol binnen bijv. subsidieregelingen en onze gebiedsgerichte uitvoering. Volgend op de nieuwe visie zal meer zicht komen op concrete activiteiten ter versterking van de sociale basis 2. Parallel aan dit proces geven we vorm aan een monitoringsstrategie voor de sociale basis (zie meten) om beter inzicht te hebben in– en te sturen op de beoogde resultaten. 3. In lijn met het bestuursakkoord zal er in ieder geval een toekomstbestendig vrijwilligersbeleid en beleid op buurtontmoeting volgen (met bijbehorende verbeteracties/activiteiten). 4. Tevens is blijvende dialoog met de stad over de kansen en mogelijkheden in de sociale basis een punt van aandacht dat we willen concretiseren in concrete (communicatie)activiteiten. Meten We geven vorm aan een monitoringsstrategie passend bij de sociale basis. Dit doen we samen met het Verwey-Jonker instituut. Hierbij stellen we steeds de beleving en ervaring van de inwoner centraal en voorkomen we onnodige administratieve lasten/bureaucratie bij onze partners in de sociale basis. Bij de vormgeving van een passend monitoringsplan betrekken we partners uit de sociale basis. Met wie De visie sociale basis is tot stand gekomen met zowel inwoners als partners in de stad.

Ook onderzoeksinstituut Verwey-Jonker en Fontys Hogeschool (lectoraat sociale veerkracht) zijn betrokken. Deze diverse stakeholders blijven betrokken bij de diverse activiteiten. Financiën De nieuwe middelen GALA worden ingezet boven op de bestaande middelen in de diverse subsidieregelingen (waaronder VSB, VSB voor vrijwilligersorganisaties)

Herkomst middelen voorheen

Middelen Middelen Middelen Middelen Middelen 2023 (GALA) 2023 totaal 2024 (GALA) 2025 (GALA) 2026 (GALA)

€0

€ 494.111,65 € (nieuw 494.111,65 GALA)

€ € € 487.334,47 487.334,47 365.399,69

Reeds vastgesteld: ƒ 100.000 euro op jaarbasis voor de subsidieregeling VSB voor vrijwilligersorganisaties Daarnaast (verwachting): ƒ Budget voor activiteiten/acties ter ondersteuning vrijwilligers(organisaties) ƒ Budget voor activiteiten/acties ter facilitering buurtontmoeting ƒ Budget voor communicatie-campagne sociale basis ƒ Budget voor intensivering Buurt in Bloei

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 24

Vitaal ouder worden Huidige situatie: data en signalen Mensen die vitaal zijn kunnen lang in eigen regie blijven leven in eigen omgeving. Dit heeft te maken met het lichaam, de mentale weerbaarheid, de sociale contacten en de zingeving van mensen. In Eindhoven woont 37% van de 65+’ers alleen thuis. Vooral de oudere alleenstaande thuiswonenden hebben verhoogd risico op vallen in de omgeving van het eigen huis. 32% van de 65+’ers is kwetsbaar: lichamelijk, sociaal of psychisch. Dit is meer dan het regionale gemiddelde. Daarnaast krijgt 27% van de ouderen in Eindhoven hulp, waarvan 17% betaalde hulp en 15% maakt gebruik van mantelzorg. Mantelzorg is niet zomaar vrijwilligerswerk: het is vaak een zware belasting voor mensen. Eindhoven kent minder mantelzorgers dan gemeenten in de regio. Ongeveer 15% van de mantelzorgers zegt zwaar belast te zijn. Door de vergrijzing wordt er meer beroep gedaan op oudere mantelzorgers die zelf ook kwetsbaar zijn. Zwaarbelaste mantelzorgers nemen toe en daarmee ook de behoefte aan respijtzorg. Eenzaamheid komt vaker voor in Eindhoven dan in de regio en ook meer dan enkele jaren geleden. We zien ook dat de coronapandemie een behoorlijk effect heeft gehad op de eenzaamheid bij jongeren.

Samenhang Voorkomen is beter dan genezen: zo ook voor het zelfstandig in eigen regie ouder worden. Door een gezonde leefstijl in een gezonde omgeving geven we inwoners om zo lang mogelijk vitaal te blijven. Het Actieplan Langer Thuis (2021) speelt in op de toenemende vergrijzing, dementie en kwetsbare ouderen in Eindhoven. We gaan ons in de komende jaren inzetten zodat inwoners zo lang mogelijk in eigen regie gelukkig thuis kunnen blijven wonen. Dit doen we door in te zetten op een zorgzame samenleving, de ondersteuners te ondersteunen en een herstelgerichte aanpak. Dit hangt sterk samen met een gezonde leefomgeving, mentale gezondheid en leefstijl om preventief te kijken naar zo lang mogelijk thuis wonen. Het linkt ook aan cultuur, met name aan de voorstellingen die we organiseren voor inwoners

en organisaties voor meer betrokkenheid en begrip voor wat er allemaal komt kijken bij het ouder worden: bijvoorbeeld dementie, mentale gezondheid en mantelzorg.

 Valpreventie Doel Valpreventie is erop gericht het risico op vallen te verminderen of te voorkomen om zo de zelfredzaamheid en kwaliteit van leven van ouderen te behouden en de druk op de zorg te verminderen. Impact Jaarlijks komen er minder ouderen (65+) op de spoedeisende hulp naar aanleiding van een val. Activiteiten Degenen die een verhoogd valrisico-profiel hebben leiden we toe naar een beweeginterventie in de eigen wijk. Daarnaast bieden we een gevarieerd beweegaanbod, waardoor ouderen vitaal blijven en het valrisico verminderd wordt. In 2023 starten we het programma valpreventie op met partners in de stad en publiceren we een subsidieregeling t.b.v. de ketenaanpak valpreventie. Meten Het aantal ouderen dat zich meldt bij de spoedeisende hulp na een val neemt af (landelijke trend). We monitoren het aantal ouderen dat deelneemt aan een valpreventieve beweeginterventie de is aangesloten bij de ketenaanpak Valpreventie Eindhoven.

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 25

Met wie De projectleider ketenaanpak Valpreventie Eindhoven wordt gesitueerd bij de GGD. De ketenaanpak is in samenspraak met GGD, beleidsadviseurs Sport, ouderenorganisaties en paramedici vorm gegeven. Deze partijen zijn tevens uitvoerders voor de wijkgerichte aanpak van valpreventie.

 Mantelzorg Veel ouderen in Eindhoven maken gebruik van een mantelzorger. De belasting op deze mantelzorgers wordt echter steeds hoger. Eén op de tien mantelzorgers ervaart een hoge belasting.

Financiën De middelen vanuit het GALA worden structureel ingezet voor de ketenaanpak en de andere activiteiten.

Doel Het doel is om mantelzorgers te verlichten zodat zij hun waardevolle hulp kunnen blijven leveren aan hun naasten en daarbij zelf niet overbelast raken.

Herkomst middelen voorheen

Middelen Middelen Middelen Middelen Middelen 2023 (GALA) 2023 totaal 2024 (GALA) 2025 (GALA) 2026 (GALA)

€0

€ 697.171,24 € 697.171,24 € € € (nieuw 643.010,76 643.010,76 663.023,89 GALA)

Impact Genoeg mantelzorgers zijn in staat zijn en blijven om de ondersteuning te bieden die inwoners nodig hebben zodat deze zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen Activiteiten In 2023 versterken we het Steunpunt Mantelzorg Verlicht en doen nader onderzoek naar respijtvoorzieningen Vanaf 2024 zetten we structureel in op de extra ondersteuning voor mantelzorgers door de budgetindicatie in de VSB te verhogen en specifiek aanbod in te kopen en te subsidiëren. Door theatervoorstellingen werken we aan acceptatie en erkenning van mantelzorgers. We onderzoeken de mogelijkheden voor meer beleidsmatige afspraken bij werkgevers. Meten ƒ De behoeften van mantelzorgers zijn beter in beeld ƒ Mantelzorgers weten waar en welke ondersteuning ze kunnen ontvangen ƒ Mantelzorgers voelen minder belasting Met wie Steunpunt Mantelzorg Verlicht, WIJeindhoven, Vrijwillige Hulpdienst Eindhoven, werkgevers in de regio,

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 26

Financiën De nieuwe middelen vanuit het GALA worden ingezet om bovenstaande activiteiten uit te voeren. Herkomst middelen voorheen

Middelen Middelen Middelen Middelen Middelen 2023 (GALA) 2023 totaal 2024 (GALA) 2025 (GALA) 2026 (GALA)

€0

€ € € € € 121.779,90 135.373,06 135.373,06 135.370,69 135.370,69 (nieuw GALA)

 Eén tegen Eenzaamheid Doel Een lokale aanpak eenzaamheid langs de vijf pijlers: bestuurlijk commitment, een sterk netwerk creëren, mensen met gevoelens van eenzaamheid zelf betrekken, aan een duurzame aanpak werken en monitoring en evaluatie organiseren. Impact In 2030 weet iedere inwoner wat eenzaamheid inhoudt en hoe er mee om te gaan (bewustwording), welke stappen gezet kunnen worden om de gevoelens van eenzaamheid te voorkomen (sociale vaardigheden) en wat te doen voor iemand in de omgeving die eenzaamheid ervaart (luisterend oor, bespreekbaar maken). In 2030 leven we in een stad waarin geen taboe rust op eenzaamheid, waar iedereen meetelt en waar naar elkaar wordt omgezien. We hebben een sterke sociale gemeenschap waarin we oog hebben voor elkaar zodat mensen het gevoel hebben erbij te horen en ertoe te doen. Activiteiten We zetten in op: 1. Vergroten van bewustwording 2. Vergroten van veerkracht en sociale vaardigheden 3. Versterken van het sociale netwerk 4. Ondersteuning en begeleiding Meten ƒ Er is in 2030 een dalende trend zichtbaar in het aantal Eindhovenaren dat eenzaamheid ervaart. ƒ In 2030 is het taboe op eenzaamheid verminderd

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 27

Met wie Wij hebben een procesbegeleider aangesteld die de coalitie gaat begeleiden. De coalitie zet zich vervolgens gezamenlijk in om bij te dragen aan de 4 genoemde punten en stimuleert partners om zich aan te sluiten bij de coalitie en het Eindhovens preventieakkoord. Bij de coalitie kunnen partners en organisaties terecht voor vragen en informatie over het thema eenzaamheid. We werken samen met alle partners in de stad die bezig zijn met het thema eenzaamheid. Zo willen we de aanpak van eenzaamheid verbeteren daar waar nodig en versterken. Vanuit het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid hebben we een adviseur die hierbij kan ondersteunen. Hier willen we zeker gebruik van gaan maken. Vanuit het actieprogramma Eén tegen eenzaamheid maken we gebruik van de ondersteuning van een adviseur. Financiën Het totale budget voor het preventieakkoord was in 2023 € 224.000,waarvan 50.000 beschikbaar voor eenzaamheid. Vanaf 2024 komen er geen nieuwe middelen meer beschikbaar vanuit het preventieakkoord. Deze middelen worden vervangen door de opdrachten binnen GALA. In 2023 worden de middelen vanuit het Eindhovens preventieakkoord uitgegeven middels opdrachten. De extra middelen in 2023 vanuit GALA gaan we ook inzetten middels opdrachten. Voor 2024 gaan we bekijken hoe we de gelden voor het thema ‘Eenzaamheid’ het beste kunnen wegzetten.

We willen gaan kijken om een netwerkcoördinator aan te stellen voor de coalitie eenzaamheid. De middelen hiervoor kunnen via een opdracht weggezet worden. Voor het restant bedrag gaan we bezien of dit ondergebracht kan worden bij de regeling versterken sociale basis of dat hiervoor een aparte, nieuwe subsidieregeling voor alle GALA middelen komt.

Herkomst middelen voorheen

Middelen Middelen Middelen Middelen Middelen 2023 (GALA) 2023 totaal 2024 (GALA) 2025 (GALA) 2026 (GALA)

€ 50.000 € € € € €0 (Preventie­ 135.373,06 185.373,06 135.370,69 108.296,55 akkoord) (vervanging door GALA)

Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) - Eindhoven 2024 – 2026 | 28

preventie in zorgstelsel Toelichting Voor dit algemene thema bouwen we voort op de afspraken die er in Eindhoven en de regio al zijn in het kader van het IZA.

 Versterken Kennis- en Adviesrol GGD Doel Gemeenten in Noord-Brabant vinden het belangrijk dat relevante data en informatie worden gebruikt bij het maken van keuzes op het gebied van gezondheidsbevordering en preventie. We zijn van mening dat de GGD-en in onze provincie de meeste kennis, ervaring en het grootste netwerk hebben om de relevante informatie te verzamelen, de interpreteren en een advies te brengen over de kansrijke interventies waarmee de grootste impact gemaakt kan worden voor de bewoners van onze provincie/ regio. Activiteiten De 3 Brabantse GGD’en hebben al een samenwerking (bijv. de gezamenlijke BrabantScan) en alle andere kennispartners werken in/voor de hele provincie (Academische Werkplaats TRANZO, Hbo-instellingen Fontys en AVANS, de Provincie etc.). Daarom is het logisch om te bouwen aan een Brabants netwerk van GGD’en dat samen met gemeenten de meest actuele lokale en regionale kennisvragen op gebied van preventie en publieke gezondheid gecoördineerd kan oppakken. Dit gebeurt samen met de andere kennispartijen in Brabant, in een gezamenlijke ontwikkelagenda, waardoor we denkkracht en ontwikkelkosten delen, versnippering tegengaan, meer data hebben voor onderzoek en profiteren van elkaars ‘best practices’. De GGD’en en andere kennispartijen werken samen aan: ƒ Opzetten en onderhouden van een regionale kennisinfrastructuur preventie