Document · PDF

Bijlage 1 - Ontwikkelkader Evoluon

Raadsvergadering 9 mei 2023, gemeente EindhovenBij agendapunt: Raadsvoorstel Ontwikkelkader Evoluon10.221 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

ONTWIKKELKADER EVOLUON

JANUARI 2023

Inhoudsopgave

1. Voorwoord 2. Uitgangspunten 3. Positie in de stad 4. Ter vergelijking 5. Memorandum 6. Routekaart 7. Ontwerpprincipes 8. Cultuurhistorie als basis 9. Parkgebouwen 10.Slim parkeren en logistiek 11. Parking als verbinder 12. Sponsrand 13. Heldere zonering 14. Groen podium voor Evoluon 15. Inspirerende objecten 16. Groene infrastructuur 17. Twee fasen

Ontwikkelkader Evoluon

Voorwoord Het Evoluon is een Nederlands icoon van modernistisch techno-optimisme. Het werd ontworpen als een tentoonstellingscentrum, een etalage van technologische vooruitgang, om Eindhoven een plaats op de wereldkaart van innovatie te bezorgen. Het gebouw en het omliggende park werden ontworpen en aangeboden aan de stad Eindhoven ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van Philips in 1966. Na decennia van langzame vergane glorie werkte de gemeente Eindhoven samen met Next Nature Network om de tentoonstellingsruimte nieuw leven in te blazen. LOLA werd ingehuurd om te onderzoeken hoe het Evoluon kon worden getransformeerd en uitgebreid en verbonden met de omliggende groene ruimte, die kan verdubbelen in omvang door samenvoeging met het naastgelegen Oppenheimerpark. Door de recente aankoop van het Wielewaalpark en de mogelijke afwaardering van de Tilburgseweg zou het Evoluonpark het startpunt kunnen worden van een nieuwe groene wig, die het stadscentrum verbindt met het buitengebied. Evolueren is groeien. Niet alleen in tijd en structuur, maar ook in groeien naar een rijkere, completere en betere wereld. In de handen van nieuwe eigenaren en gebruikers verandert het Evoluon in een museum over de relatie van de mens met de natuur en de toekomst van de aarde.

Door het park in dezelfde geest te programmeren, kan het een geliefd stadspark worden en een bestemming voor technologieliefhebbers. Een op de natuur gebaseerde plek voor ontspanning, educatie, inspiratie en zakendoen.

UITGANGSPUNTEN

“VERWARRING, CHAOS EN BANALITEIT BIJ DE ENTREE WORDT IN ÉÉN KLAP ALLES WAAR HET EVOLUON VOOR STAAT TEGENGESPROKEN.EVOLUON.” RUIMTELIJK KADER SECOND OPINION RIJKSBOUWMEESTER

Ontwikkelkader Evoluon

UITGANGSPUNTEN UITGANGSPUNTEN VANUIT GEMEENTE EINDHOVEN Begin 2021 werd bekend dat het Evoluon weer een museum voor wetenschap en techniek gaat worden onder leiding van het Next Nature Network. Het Ministerie van OCW, gemeente Eindhoven en provincie Noord-Brabant hebben gezamenlijk voor de financiering gezorgd. In het najaar van 2021 is de eerste attractie, een VR-installatie, geopend. Inmiddels is ook de eerste expositie, genaamd Retro Future, geopend. Het is het ultieme doel van de gemeente en van NNN om het museum uit te laten groeien tot een succesvol (rijks)museum. Het doel van de eigenaar-ontwikkelaar is eveneens om een succes te maken van deze gebiedsontwikkeling, maar ze wil er financieel niet op toeleggen. NNN huurt het Evoluon tegen een gereduceerde huurprijs. De ontwikkelaar wil gebouwen in het park toevoegen waarmee hij genoeg geld kan verdienen om de huurprijs voor NNN laag te houden. Dat is echter niet de enige reden. Door extra volume te realiseren wordt door de initiatiefnemers beoogd: het versterken van het gebruik van de koepel, het verlevendigen van het park en een duurzame exploitatie. BETEKENIS VOOR EINDHOVEN Het Evoluon is lange tijd hét symbool van Eindhoven geweest en ze heeft de potentie om dat opnieuw te worden. Tenminste als het gebouw en haar omgeving weer een belangrijke en urgente publiekstrekker wordt.

Het Evoluon als de plek waar Brainport en haar technologisch vermogen een uithangbord krijgt Die ambitie hebben de gemeente, de gebruiker (NNN) en de eigenaarontwikkelaar van het Evoluon. Het gebied rondom het Evoluon mag niet verworden tot een nieuwe vastgoed ontwikkelingslocatie. Toevoeging van gebouwen moet volledig ten dienste staan aan het realiseren van een herkenbaar concept en de exploitatie van het Futurelab. Denkbare functies zijn: Denkbare functies zijn: • • • • • • •

Expocentrum / museum Evenementen / festivals Congressen Werkplekken / field labs / ateliers Onderwijs / educatie (Museum)park Horeca (o.a. een hotel)

TIEN UITGANGSPUNTEN Daarnaast heeft de gemeenteraad tien uitgangspunten geformuleerd waaraan de ontwikkeling moet voldoen: 1.

Het Evoluon is een beeldbepalende icoon voor Eindhoven en de regio.

Ontwikkelkader Evoluon

Het park, en waar mogelijk het gebouw, moeten voor publiek toegankelijk zijn. 3. De openheid van het gebied rondom het Evoluon moet zo veel mogelijk worden behouden en de aansluiting met de directie omgeving moet worden verbeterd. 4. Het gebied en het gebouw vragen om een sterk concept dat de locatie stevig op de kaart zet. 5. Een concept op basis van samenwerking tussen bedrijfsleven, onderwijs en overheid gericht op toptechnologie in een brede context voor bedrijven en publiek wordt als kansrijk gezien. 6. Een concept gebaseerd op samenwerking dat op deze locatie ook fysiek vertaald wordt, is een sterk element om een marketingstrategie op uit te werken. 7. De huidige functie van het gebouw (vergader-, congres- en expo-accommodatie) is een goede basis voor het gefaseerd bouwen aan een nieuw concept voor het gebied. 8. Het gebied moet niet verworden tot een nieuwe vastgoed ontwikkelingslocatie. Eventuele toevoeging met enkele gebouwen moet volledig ten dienste staan aan het realiseren van een herkenbaar concept. 9. Het Evoluon en omgeving is geen locatie voor programma dat ook elders in de stad een plek kan vinden. 10. De ontwikkeling van het concept en de locatie moeten gebaseerd zijn op een breed draagvlak, maar ook daadkrachtig, faseerbaar en financieel realistisch ter hand worden genomen.

second opinion uit te brengen. Het ruimtelijk kader ging uit van toevoeging van een groot ondergronds volume inclusief ondergronds parkeren (6.000 tot 16.000m2 BVO) en een iconische slanke toren (9.000 m2BVO). Bureau Fakton heeft in opdracht van de gemeente becijferd dat een dergelijk ondergronds volume niet haalbaar moet worden geacht i.v.m. de zeer negatieve businesscase (te duur plan) met moeilijk verhuurbare meters (half) onder de grond.

Het Evoluon ligt aan de rand van de stad, omringd door grootschalige infrastructuur en diverse woonwijken. In die zin zal het Evoluon haar eigen aantrekkelijke biotoop moeten gaan vormen, sterk verankerd in de directe omgeving, met tentakels naar het Oppenheimerpark en naar Strijp S op steenworp afstand. Het Evoluon is uitstekend bereikbaar via de A2/N2 en het ligt direct aan de HOV-lijn tussen het station en de luchthaven.

•

CULTUURHISTORISCH ONDERZOEK EN RUIMTELIJKE KADER Steenhuis Meurs heeft een cultuurhistorische waardenstelling uitgevoerd en een transformatiekader opgesteld. Beiden zijn akkoord bevonden door de commissie ruimtelijke kwaliteit en door de rijksdienst voor cultureel erfgoed. Bij het transformatiekader is wel een advies geplaatst: detailleer en illustreer de richtlijnen voor de bebouwingsmogelijkheden en beschouw deze in de context van een op te stellen totaalplan. Op basis van dit onderzoek heeft de ambtelijke dienst een ruimtelijk ontwikkelkader opgesteld. Het college van B&W hebben een positieve grondhouding aangenomen maar tevens hebben ze de rijksbouwmeester gevraagd om een

SECOND OPINION RIJKSBOUWMEESTER FLORIS ALKEMADE Rijksbouwmeester Floris Alkemade heeft vervolgens een second opinion uitgebracht. De overall conclusie is dat het ontwerp-ruimtelijk kader bijstelling behoeft. Met name het grote ondergrondse bouwvolume blijkt niet realistisch en zeker niet de enige denkbare toevoeging van bebouwing. Het is volgens de rijksbouwmeester bovendien de vraag of de opgelegde onzichtbaarheid nodig is en ook of dit wel het meeste recht doet aan de kracht en boodschap van het Evoluon. •

•

Het Evoluon moet veel beter dan nu het geval is, worden aangehaakt en verbonden met haar directe omgeving. Het Evoluon moet uit haar isolement worden bevrijd. In dat verband wordt de fysieke relatie met het Oppenheimpark genoemd en de relatie met Strijp S via een opgewaardeerde voetgangersvriendelijke stadsboulevard over de Noord-Brabantlaan - Cederlaan. Er zijn kansen voor een belangrijke bovengrondse toevoeging op het Evoluon-terrein. Daarbij zal het dan moeten gaan om een krachtige architectuur die ernaar streeft even eenduidig en helder als het Evoluon te zijn en waarbij de uitbreiding ook niet ten koste van de open kwaliteit van het park mag gaan. Het is het waard te onderzoeken of er met half verdiepte parkeerplekken, wellicht in cirkelbogen als een echo van het Evoluon, ook een inpassing voor de auto gevonden kan worden. Het herstel van de zichtbaarheid van het Evoluon is één van de eerste en meest logische stappen die nu ondernomen kunnen worden, evenals het heropenen van de iconische hoofdentree aan de NoordBrabantlaan en het verduurzamen van het dak (met dubbel gekromde zonnepanelen).

TOT SLOT SLUIT DE RIJKSBOUWMEESTER AF MET HET ADVIES: • Een uitvraag bij een landschapsbureau voor een goed parkontwerp waarin een aantal scenario’s getest en geïllustreerd worden. Onderdeel van deze scenario’s, geredeneerd vanuit de kwaliteiten van het

•

park en vanuit de programmatische wensen om het museum en park te activeren, zijn volumestudies voor bovengrondse gebouwen. De scenario’s uit dit parkontwerp vormen de basis voor een herijking van het Ruimtelijk Kader door de gemeente.

OPDRACHT De opdracht is als volgt geformuleerd: “Maak een goed parkontwerp waarin een aantal scenario’s getest en geïllustreerd worden, neem hierin ook de fysieke verbindingen met de directe omgeving mee. Onderdeel van deze scenario’s, geredeneerd vanuit de kwaliteiten van het park en vanuit de programmatische wensen om het museum en park te activeren, zijn volumestudies voor bovengrondse gebouwen. Het is nadrukkelijk niet de bedoeling om ook in het Oppenheimerpark nieuwe gebouwen te projecteren. Echter, teneinde de barrière van de Tilburgseweg te slechten, zijn over- of onderkluizingen in de vorm van bebouwing denkbaar. ” Als belangrijkste uitgangspunt voor deze opdracht gelden: Als belangrijkste uitgangspunt voor deze opdracht gelden: • • • • • • • • •

Cultuurhistorische waardenstelling Steenhuis Meurs Second Opinion rijksbouwmeester Floris Alkemade Tien uitgangspunten van de raad Draagvlak bij de gemeente, eigenaren/ontwikkelaars en NNN Zichtlijn volume toe te voegen bebouwing in het Evoluon Park tussen de 15.000 en 25.000 m2 BVO (incl. parkeren). Nota bene: de eigenaren/ontwikkelaars streven naar minimaal 25.000 m2 BVO. Het Evoluonpark en het Oppenheimerpark vormen in potentie een hechte eenheid. Het is niet aannemelijk dat de Tilburgseweg haar verkeersfunctie zal verliezen. Aanwezige bomen mogen deels gerooid worden tbz zichtbaarheid van de koepel.

Het Parkontwerp heeft zich gedurende de opdracht geëvolueerd tot een ontwikkelkader voor het Evoluon langs de lijn van negen inrichtingsprincipes. Deze principes worden een voor een toegelicht en uitgewerkt. Het ontwikkelprincipe voor de toevoeging van parkgebouwen is het verst uitgewerkt tot een aantal concrete uitgangspunten en bouwregels voor nieuwbouw.

WIELEWAAL

BESTAANDE SITUATIE

STRIJP-S

sta

laan

r Cede

Bra

Beuken

d oor

tla n a b

Til b

im he en

laan

EVOLUON

at ra st

er Jacob Oppenheimerpark t

ijp

s se

r St

s eel

ter

Ontwikkelkader Evoluon

aa r t s

a ra

nje

laa

BESTAANDE SITUATIE De parkruimte rond het Evoluon is in de loop van de tijd behoorlijk veranderd. Het oorspronkelijke ontwerp van het Evoluon-cluster is verschillende keren gewijzigd met toevoegingen van nieuwe gebouwen. Het park verloor enkele van de originele elementen. Het werd afgescheiden met een hek en gedeeltelijk geprivatiseerd. Er zijn nieuwe landschapselementen, planten en bomen toegevoegd. Daardoor werd het Evoluon gaandeweg steeds minder zichtbaar. Afgezien daarvan hebben zich in de ruimte rond het gebouw steeds meer banale objecten verzameld, die de ervaring effectief tegenwerken. Ook het parkeren roept vragen op. Oorspronkelijk werd de auto gezien als een positieve moderne uitvinding, maar deze heeft inmiddels een andere connotatie. Ook de toegankelijkheid van het park en de omgeving zijn op dit moment niet goed. Ten slotte nodigt de versnippering van het park en het ontbreken van een programma niet veel bezoekers uit.

Plan - van open naar besloten

Ontwikkelkader Evoluon

Evoluon parking

Evoluon parkpad

Fietstunnel

Bomenrij naast Beukenlaan

Evoluon noordezijde

Dienstgebouw

Ha Ha muur met water deelt het park in tweeën

Evoluon hoofdingang

Ronde vijver voor het Evoluon

POSITIE IN DE STAD

Tekening van Gebouw OBH, het latere Evoluon - 1964 evoluon.dse.nl

Ontwikkelkader Evoluon

ONDERDEEL VAN DE PHILIPS ERFENIS Het Evoluon was het kroonjuweel van Philips’ koninkrijk in Eindhoven, de bakermat van innovatieve industrie die in de loop van de eeuw uitgroeide tot het unieke ecosysteem dat nu Brainport heet. Brainport heeft een sterke hightech maakindustrie, een bijzondere designsector en een uniek samenwerkingsmodel. De kennisintensieve maakindustrie kenmerkt zich door productie in kleine volumes van technologisch complexe producten. Daarnaast is er een levendige creatieve industrie met volop ruimte voor innovatieve start-ups. Het Evoluon bevindt zich er middenin, zowel fysiek als intellectueel.

Science park Philip s &Inno medical vatio n cen ter

Nano/micro technologie

r Brainpo us

t Camp

Philips Erfgoed

Flight Forum

Evoluon

Legenda Historisch stadscentrum

Eindhoven

Philips industrie

Innovatieve voedselproductie

Energie

Med-tech

Slimme mobiliteit

High tech clusters Philips woonwijk Evoluon Sportvelden Parkgebied ASML Slow Lane Gebied ontwikkeled door Philips

Philips erfgoed

Ontwikkelkader Evoluon

Do m

ONDERDEEL VAN EEN GROOT GROEN EN RECREATIEF NETWERK Park Evoluon is een toegangspoort tot de grotere natuurgebieden ten noordwesten van Eindhoven. Het park staat via de Tilburgseweg direct in verbinding met Landgoed de Wielewaal. Als je deze richting volgt, ben je ook al snel op de Oirschotse Heide. Een tweede verbinding kan worden gemaakt met het Philips de Jonghpark in het noorden. De Tilburgseweg is een sleutelstructuur in dit systeem van natuurlijke netwerken. De Tilburgseweg kan een nieuwe groene en recreatieve corridor worden die deze gebieden verbindt.

Oirschotse Heide

mel

Oirschotse Heide

Dom

Wielewaal

Evoluon Eindhoven

Groen en recreatief netwerk

Ontwikkelkader Evoluon

Evoluon

Wielewaal

Philips de Jongh park

VIER PUNTEN OVER VERBINDINGEN TUSSEN PARK EN STAD TILBURGSEWEG

NOORD BRABANTLAAN

De Tilburgseweg is vanaf het begin ontworpen als één van de poorten naar het stadscentrum...een auto-ingang. In de toekomst kan de verkeersfunctie mogelijk worden afgewaardeerd. Het deel van de Tilburgseweg dat nu het Evoluon scheidt van het Jacob Oppenheimerpark, verdwijnt dan mogelijk volledig. Dat biedt mooie kansen voor mens en natuur. De Tilburgseweg heeft de potentie om een mooie ecologische en recreatieve verbinding te worden tussen Evoluon en

Over de Noord Brabantlaan verbindt een snelbusroute Eindhoven Airport met Eindhoven Centraal Station. Deze passeert onderweg enkele van de belangrijkste gebieden van Eindhoven, zoals Strijp-S en het Evoluon. Voor veel bezoekers van Eindhoven geeft deze route een eerste indruk van de stad. De route is in eerste plaats ontworpen op efficiëntie van doorvoer; de ervaring van de reiziger is secundair. Het kan monumentaler worden vormgegeven, zodat de geschiedenis van de stad zich voor de ogen van de reiziger ontvouwt: het erfgoed van Philips en het innovatieve DNA van Brainport.

Wielewaal.

Tilburgseweg - langzaamverkeersverbinding

Buslijn - culturele kilometer

afstand tussen het Evoluonpark en Strijp-S is slechts 800 meter, waarvan een stuk van 400 meter tot de Cederlaan behoort. Het is een autogerichte verbinding met een matige openbare ruimte, omringd door woongebouwen zonder publiek programma op de begane grond. Het straatprofiel is voor verbetering vatbaar met meer bomen en meer uitnodigende openbare ruimte. Het netwerk van verbindingen moet verder worden bestudeerd om de fysieke banden tussen Evoluon, Strijp-S en Oud Strijp te versterken.

Ontwikkelkader Evoluon

400m

Strijp S

Evoluon

Oud strijp

Eindhoven ring - Verbeterde kruisingen en nieuwe verbinding met natuur

STRIJP-S EN EVOLUON De

De stadsring van Eindhoven is een grote infrastructuur die bereikbaarheid biedt voor auto’s maar tegelijkertijd een grote ruimtelijke barrière vormt met slechte stedelijke kwaliteiten. Het is een uitdaging voor de stad om van deze verkeersleegte een betekenisvolle openbare ruimte te maken. Een deel van de rondweg loopt langs het Evoluon. Over het algemeen zou het verkeersontwerp efficiënter kunnen: minder snelweg, meer stadsstraat, met betere oversteekbaarheid voor natuur en mens. Voor het gedeelte langs het Evoluonpark zijn specifieke verbeteringen in het straatprofiel voorgesteld.

STADSRING

Strijp-S verbeterde verbinding met Evoluon park

TER VERGELIJKING

Tekening van Gebouw OBH, het latere Evoluon - 1964 evoluon.dse.nl

Ontwikkelkader Evoluon

VERGELIJKING MET ANDERE PARKEN Een vergelijking met andere parken in de wereld laat de potentie van het Evoluonpark zien. Drie referenties zijn er uitgelicht, vergelijkbaar in grootte en functie: Museumpark in Rotterdam, Millenniumpark in Chicago en Vitra Campus in Weil am Rhein. We vergeleken verhouding tussen verharde en onverharde ruimtes, de afmetingen van pleinen en verbindende routes en de aanwezigheid van water. Ten slotte hebben we in deze vergelijking gekeken naar de totale voetafdruk van gebouwen in het park en het aanwezige parkprogramma. Uit deze vergelijking kunnen we de volgende conclusies trekken:

Ontwikkelkader Evoluon

m 323 9m 42

Evoluon, Eindhoven - 16ha

365m

279m

• Er ontbreekt een samenhangend padenstelsel. • Het Evoluonpark kan meer bebouwing in zich opnnemen. • Er kan meer parkprogramma worden toegevoegd. • Zowel de gebruikswaarde als de ruimtelijke kwaliteit van het water kan omhoog. • Er is programmeerbare ruimte nodig, zoals een evenementeplein of -weide.

428

Millenium Park, Chicago - 10ha

Vitra campus, Weil am Rhein -26ha

342

Museumpark, Rotterdam - 10ha

VERGELIJKING MET ANDERE PARKEN: PROGRAMMA EVOLUON, EINDHOVEN • Evoluon museum • Sculptuur & mast • Auditorium • Vijver • Tuinen • Kantoor en restaurantgebouw • Speeltuin • Buurtpark • College

MILLENIUM PARK, CHICAGO • Cycle Center • Harris Theater for Music and Dance • Jay Pritzker Pavilion (Amphitheater) • Great Lawn • Lurie Garden • Exelon Pavilion • Millennium Garage • BP bridge • Nichols Bridgeway • Chase Promenade • Cloud Gate Plaza • Boeing Gallery • Crown Fountain • Wrigley Square Millennium Monument • McCormick Tribune Plaza and Ice Rink • Art installation

Evoluon, Eindhoven

Millenium Park, Chicago

MUSEUMPAR ROTTERDAM

VITRA CAMPUS, WEIL AM RHEIN • Hall de production • Halls de production • Hall de production • Pavilion de conferences • Balancing Tool • Vitra Design Museum, Galerie & Entree • Caserne de pompiers • Hall de production • Alvaro Siza Promenade • Vitra Tour • Station-service • Dome selon Diogene • Airstream Kiosk • VitraHaus • Arret de bus • Piet Oudolf garden

• • • • • • • • • • •

Museumpark, Rotterdam

Ontwikkelkader Evoluon

Depotgebouw Het Nieuwe Instituut Museum Boijmans Van Beuningen Het Chabot Museum De Kunsthal Natuurhistorisch Museum Rotterdam Evenemeentenplein Plantentuin Beeldentuin Monument Kunst in openbare ruimte

Vitra Campus, Weil am Rhein

VITRA CAMPUS ALS VOORBEELD VAN EVOLUEREND MODEL (SINDS 1981)

Vitra werd in 1937 opgericht door Willi en Erika Fehlbaum. In 1957 begon het bedrijf met de productie van meubels uit de Herman Miller-collectie en groeide uit tot één van de meest toonaangevende producenten van designmeubels. Sinds 1953 heeft Vitra zijn hoofdkantoor in Weil en Rheim. In 1981 werd een groot deel van de productiefaciliteiten door een grote brand verwoest en kreeg de Britse architect Nicholas Grimshaw de opdracht een masterplan te ontwikkelen. Dit masterplan ging uit van een verzameling van eenvormige gebouwen, om zo de industriële identiteit van Vitra te versterken.

Vitra House - Herzog & de Meuron

Vitra design museum - Frank Gehry, 1989

Vitra vertrok van het oorspronkelijke plan van Grimshaw voor een uniform bedrijfsproject en koos ervoor om met verschillende architecten en ontwerpers samen te werken. Deze nieuwe filosofie voor de campus was verbonden met de identiteit van Vitra en weerspiegelde de voortdurende evolutie van het bedrijf, de technologie en de producten. Dit groeiende model vergelijkt de prestaties van ontwerpideeën uit vier decennia en stelt bezoekers zo in staat om deze verschillende tijd symbolen direct te vergelijken. De Vitra Campus is nu een levendige bestemming die veel bezoekers trekt. Vitra beheert continu een aantal projecten. Het begon allemaal met productiehallen, maar gaat verder met culturele en educatieve gebouwen, tijdelijke installaties, kunstprojecten, landschapsprojecten en een reeks evenementen gedurende het hele jaar.

Airstream Kiosk, 1968 / 2011

Balancing Tools - Claes Oldenburg & Coosje van Bruggen, 1984

Oudolf Garten - Piet Oudolf, 2020

Ontwikkelkader Evoluon

Brandweerkazerne - Zaha Hadid, 1993

Place Jean Prouvé - Vitra Campus, 2022

Gebeurtenissen

Tentoonstellingen

Workshops

Leren

Vitra Campus plan

Tankstation - Jean Prouvé, ca. 1953 / 2003

MEMORANDUM

Tekening Memorandum IPO 49 - 1966 evoluon.dse.nl

Ontwikkelkader Evoluon

MEMORANDUM IPO 49 Memorandum No. 49. De Philips Jubileumtentoonstelling 1966 “Hoofdgedachte en Naam” Instituut voor Perceptie Onderzoek. Insulindelaan 2, Eindhoven.

IIn 1965 schreef het Instituut voor Perceptieonderzoek te Eindhoven een memorandum voor Philips. Dit ging over de naam die de nieuwe tentoonstelling (en het gebouw) moesten krijgen. Na een aantal bespiegelingen over doel en inhoud van de tentoonstelling wordt de naam “Evoluon” als beste keuze voorgesteld. Het memorandum is samengevat in 7 kernpunten.

1. DE NAAM. KRITIEK EN CRITERIA Als naam is nu opgekomen “EXPORAMA”. Deze naam is samengesteld uit twee volkomen versleten stammen: EXPO en RAMA, die hoogstens een banale verwachting bij het publiek oproepen. Deze naam is dus verwerpelijk. Een naam moet symbool zijn of kunnen worden van datgene wat de tentoonstelling de bezoeker wil vertellen. Bovendien moet een naam een nieuwheid hebben die tot de verbeelding spreckt en de nieuwsgierigheid aanwakkert. Conclusie: Wij moeten ons eerst afvragen wat de “Philips Vertelling” (the Philips Story) is die wij met het tentoongestelde aan de bezoeker willen brengen. Hebben wij de hoofdgedachte van deze vertelling en is deze voldoende nieuw en interessant ten aanzien van andere tentoonstellingen, dan moet daaruit een symboliserende en pakkende naam kunnen worden afgeleid. Wij willen nu laten zien dat Philips met deze tentoonstelling iets zeer bijzonders te vertellen heeft.

2. DE HOOFDGEDACHTE VAN DE TENTOONSTELLING, ALS VRAAG Het is duidelijk dat het tentoongestelde een keuze is uit wat Philips in deze 75 jaar heeft gepresteerd en voortgebracht. Het is evenzeer duidelijk dat wij allerlei producten en werkwijzen zullen vertonen omdat zij wetenschappelijk, technisch, fabrikatorisch, commercieel of sociaal interessant zijn, of omdat zij antwoord geven op de vragen: hoe werkt het, hoe wordt het gemaakt of waartoe dient het? Het is ook duidelijk, dat aan historische, instructieve, bewegende en speelse elementen belangrijke aantrekkelijkheden moeten worden ontleend. Het is tenslotte duidelijk, dat de tentoonstelling aantrekkelijk moet zijn voor leken zowel als experts, voor mannen, vrouwen en jongelieden, voor eigen werknemers en voor buitenstaanders van waar ook ter wereld.

Ontwikkelkader Evoluon

Toch moet anderzijds de tentoonstelling géén verkapte stand op een wereldtentoonstelling zijn, noch een showroom van producten, noch een Science museum, een Palais de la Découverte of een Haus der Technik. Vraag: wat willen wij vertellen, wat is onze story die de signatuur van deze tentoonstelling bepaalt? Om deze vraag te beantwoorden moeten wij de wording en ontplooiing van Philips in haar 75 jaar plaatsen in het kader van de ontwikkeling van de Westerse maatschappij in de twintigste eeuw.

3. WAT KENSCHETST DE ONTWIKKELING VAN DE WESTERSE MAATSCHAPPIJ IN DE TWINTIGSTE EEUW? HET VOLGENDE. Omtrent de eeuwwisseling was er ondanks en dóór de industrialisatie een situatie ontstaan waarbij, onder thans volkomen onaanvaardbare arbeidsomstandigheden, veel te weinig werd geproduceerd om een ieder een voldoende consumptiepakket naar b.v. voedsel, kleding, behuizing, geneeskundige verzorging, scholing en ontspanning te geven. Het was toen onmogelijk aan de consumptieve behoeften van de maatschappij te voldoen met de bestaande productieve hulpmiddelen. Sindsdien heeft zich een industriele evolutie doorgezet. Door rationalisering, mechanisering en automatisering is het namelijk mogelijk gebleken het totaal geproduceerde consumptiepakket

enorm te vergroten en toch de menselijke arbeid verregaande te humaniseren. Men mag deze industiele evolutie gerust het epos van de Westerse mens in de twintigste eeuw noemen. Het epos van de mens die strijdt om de materie vernuftig te leren beheersen en daarmede zinvol te construeren en te fabriceren teneinde aan zijn materiele (en indirect aan zijn idiele) behoeften te kunnen voldoen. Het is de historische gang van zaken dat rationalisering, mechanisering en automatisering zich maar al te dikwijls als angstwekkende revoluties aan de werknemers voordeden en nog steeds voordoen. Evenzeer deden en doen de eisen tot humanisering van de arbeid zich niet zelden als angstwekkende revolutionaire gedachten voor aan de werkgevers. Het wonderlijke is echter, dat de Westerse maatschappij telkens weer kans heeft gezien deze schijnbaar tegenstrijdige revolutionaire invloeden te doen integreren tot de evolutionaire ontwikkeling waarin wij thans leven.

MEMORANDUM IPO 49 4. WELKE ROL SPEELDE PHILIPS IN DEZE ONWIKKELING? Het is duidelijk dat Philips in deze evolutionaire industriele ontwikkeling een uitermate belangrijke en boeiende rol heeft gespeeld. Het is de rol van een groeiende onderneming, die een onafzienbare rij van belangrijke producten en systemen in de gehele wereld heeft weten te brengen, als bijdrage tot de consumptieve behoeften van mens en maatschappij; die organisatorisch en financieel hechter is en op langere termijn denkt dan menig staatsbestel; die een welkome partner, leverancier en afnemer is van andere bedrijven en die werkgelegenheid en ontplooiing van arbeidsmogelijkheden biedt aan een tweehonderdduizend mensen. Dit is een essentieel dynamische rol. Al wat wij hebben en brengen is de huidige oplossing van het probleem van gisteren en het is onze intense wil en vertrouwen dat wij de problemen van heden morgen de baas zullen worden.

Ontwikkelkader Evoluon

5. DE HOOFDGEDACHTE VAN DE TENTOONSTELLING, ALS ANTWOORD De Jubileumtentoonstelling vraagt als zodanig reeds naar het perspectief van 75 jaren. Het is echter mijn overtuiging dat dit perspectief, deze dynamiek, deze voortdurende worsteling en wording te midden van een worstelende en wordende maatschappij, zelfs los van het jubileum, de hoofdgedachten moet uitmaken. Wij brengen dan niet een statische uitstalling van wat er nu is, zoals in een dierentuin, maar de evolutionaire dynamiek van de wording, van de menselijke worsteling om de problemen te overwinnen. Wij brengen dan niet een overweldigende hoeveelheid techniek, waardoor de bezoeker zich overdonderd en klein voelt bij het vertrek, maar de techniek als product van scheppende mensen ten dienste van een om die techniek vragende mens en maatschappij. Deze evolutionaire signatuur ontbreekt aan de meeste tentoonstellingen. Zij geeft daarmede aan onze tentoonstelling een allure en een glans die haar tot een uniek evenement kan maken. Het is natuurlijk duidelijk, dat wij deze evolutionaire gedachte er niet moedwillig bij de bezoeker moeten inhameren noch te pas en te onpas er in te moeten trachten te leggen. Dit zou door onwaarachtigheid tot verveling en ergenis leiden.

Het is ons echter in de praktijk reeds gebleken dat de vraag “welke story heeft U?” (en dus niet: “welke producten, machines, automaten, methoden of andere activiteiten heeft U?”) bij de betrokkenen vanzelf leidt tot de ontdekking dat zij een machtige story hebben te vertellen. Deze ligt nu eens in de trots op het bereikte, dan weer in de worsteling om het te bereiken; nu eens in de ernst van de vakman, dan weer in de speelse luim voor de leek; nu eens in de interne prestatie van welke afdeling dan ook, dan weer in de betekenis van onze producten en systemen voor mens en maatschappij. Deze verschillende aspecten zullen wij er door geschikte selectie evenwichtig in moeten brengen. Bovendien moeten al onze concernactiviteiten een evenwichtige representatie krijgen. Wij zijn echter van menig dat dit, juist met hulp van de story-gedachte, mogelijk zal zijn. Het stellen van onze activiteiten in het kader van een evoluerende maatschappij heeft bovendien het enorme voordeel dat men Philips gaat “begrijpen”. Iedere bezoeker, om het even of het een werknemer, een leek, een geleerde, een industrieel of een staatsman is, zal in de gestelde problematiek iets van zijn eigen problematiek terug vinden.

6. DE NAAM. HERNIEUWD VOORSTEL De heer Kleiboer heeft op 14 september 1964 nogmaals de naam EVOLUON of EVOLYON voorgesteld. Hij wenste een niet-versleten woord te gebruiken, dat aansluiting bij vrijwel alle talen heeft en eindigde zijn beschouwing met: “In het begrip evolutie ligt de grondgedachte van groei, niet alleen een groei in tijd (van vroeger naar later), niet alleen ook een groei in structuur (van eenvoudig naar gecompliceerd en gedifferentieerd), maar óók een groei naar het rijkere, volkomenere, betere. Evolutie is dan ook in wezen een optimistisch begrip, dat hoop op de toekomst biedt. Deze gedachte heeft mij bijzonder getroffen omdat ik onlangs, los van enige tentoonstellingsgedachte, er de betekenis voor ons concern van had onderstreept om de mechanisering, de automatisering en de humanisering van de menselijke arbeid in de conceptie van een “industriele evolutie” samen te vatten 1. Met een naam ontleend aan het begrip evolutie zou voldaan zijn aan de in de aanhef gestelde voorwaarden: dat zij symbool is voor wat de tentoonstelling de bezoekers heeft te vertellen en dat zij een nieuwheid heeft die tot de verbeelding spreekt en de nieuwsgierigheid aanwakkert.

Daar komt nog bij dat de aan deze naam ten grondslag liggende conceptie ons als commisie in de praktijk reeds een duidelijke en inspirerende richtlijn geeft voor de bepaling van datgene dat tentoongesteld zal moeten worden. Een nieuwe naam doe vrijwel altijd gril aan omdat zij nog niet associatief ligt verankerd en dus nog geen “betekenis” heeft. Deze betekenis groeit echter met het gebruik. Het is interessant op te merken dat heden menig wereldconcern en zelfs menige staat met goed recht een EVOLÚON zou kunnen inrichten. Wij hebben met deze hoofdgedachte en naam dus de primeur van een voor iedereen boeiende visie op ons eigen concern tegen de achtergrond van een visie op de twintigste eeuwse maatschappij. Tenslotte moge ik opmerken, dat het mij uit reclamepsychologische overwegingen zeer ongewenst voorkomt de naam PHILIPS expliciet in de naam van de tentoonstelling op te nemen. Iedereen wéét dat dit een Philips tentoonstelling is, maar het dunkt mij veel effectiever wanneer het Philipsimago zich natuurlijkerwijze in de bezoeker ontwikkelt, dan wanneer hem dit moedwillig wordt ingeprent. “

7. SCHETS; INDELING GEBOUW

“WHERE TECHNOLOGY AND NATURE ARE TRADITIONALLY SEEN AS OPPOSED, THEY NOW APPEAR TO MERGE OR EVEN TRADE PLACES” -THE NEXT NATURE NETWORK

Ontwikkelkader Evoluon

MEMORANDUM PDE 22 Hoofdgedachte voor het Park en Evoluon “Evolueren is groeien”

Het idee voor dit memorandum is geïnspireerd op het eerdere document “Memorandum 49” dat op de pagina’s hiervoor is afgedrukt. Memorandum PDE 22 is een integraal onderdeel van dit document en de visie voor het park en de ontwikkeling rondom het Evoluon. Memorandum PDE 22 is tot stand gekomen in breed overleg tussen LOLA Landschapsarchitecten, Gemeente Eindhoven en het Kwaliteitsteam. Ook is overleg gepleegd met The Next Nature Network, Vrienden van het Evoluon. Memorandum PDE 22 heeft 7 punten

1. HET EVOLUONPARK IS EEN SYMBOOL VAN EINDHOVEN’S HOOGSTE AMBITIES Frits Philips bracht zelf het idee van Evoluon tot leven. Hij wilde Eindhoven op de wereldkaart zetten als een bijzondere plek met idealistische visies. Velen noemden het Evoluon een “Eiffeltoren” van Eindhoven. Het gebouw was een futuristisch geschenk aan de mensen, een showcase van de nieuwste innovaties en ontdekkingen. Dit erfgoed is van unieke waarde! Visie voor de toekomst van het gebied kan niet bescheiden zijn. Als Evoluon zelf een “Eiffeltoren” van Eindhoven genoemd mag worden, dan verdient het park het om “Champ de Mars” van Eindhoven genoemd te worden en een plek te worden waar de hoogste ambities gerealiseerd kunnen worden.

2. EVOLUON EN PARK ONDERZOEKEN DE TOESTAND VAN BESCHAVING EN NATUUR Onvoorspelbaar als altijd, de natuur en technologie veranderen met ons mee. Terwijl we midden in de voortdurende groene en technologische revoluties leven, zijn klassieke, statische en banale ideeën over ons in deze wereld geen “way to go”. Het park moet een radicale verandering teweegbrengen in het kijken naar het milieu, de samenleving en technologie, waarbij hun gebruikelijke positie kan worden verschoven, overlapt of zelfs verwisseld in een voortdurende zoektocht naar Evolueden.

3. HET EVOLUON IS HET MIDDELPUNT VAN HET PARK Het Evoluon is goed te zien vanuit de omgeving en wordt mooi omlijst door weelderige parkbeplanting. Samen met de nieuwe gebouwen vormt het een sterk ensemble, dat vrij in het park staat. Het Evoluon is zelf overduidelijk de hoofdrolspeler.

Ontwikkelkader Evoluon

4. HET EVOLUONPARK IS EEN POPULAIR STADSPARK

6. HET EVOLUONPARK BLIJFT GROEIEN

Het park is voor iedere Eindhovenaar. Dankzij jarenlange sterke programmering tijdens het GLOW festival en de DDW, krijgt het park een steeds prominentere plek op de mind map van de bewoners. Door de samenvoeging met het Oppenheimerpark ontstaat er een park van formaat. Het Evoluon vormt de iconische achtergrond voor vele evenementen en concerten. Als de zon schijnt, vormt de door horeca omringde waterspiegel bij het Evoluon een magneet voor stedelijk leven.

Evolueren is groeien! Het park ontwikkelt zich als Eindhoven’s Vitra Campus, met een gecureerde collectie gebouwen, tuinen, kunstwerken en evenementen. Elke nieuwe gebouwde toevoeging is raak en wordt met ambitie en aandacht gemaakt. Elk gebouw wordt ontworpen vanuit een eigentijdse toekomstvisie. Zo ontstaat er langzaam een collectie van historische toekomsten.

7. DIAGRAM 5. HET EVOLUONPARK IS INTELLIGENT GROEN Het groen van het park is gezond, klimaatadaptief en biodivers en levert dankzij een slimme inrichting meetbare kwaliteiten aan Eindhoven en haar inwoners. Het park is een combinatie van hi-tech en low-tech groen. Dankzij een reeks doordachte ingrepen in de stedelijke en natuurlijke netwerken raakt het park steeds meer verweven met haar omgeving.

ROUTEKAART!

In Oktober 2013, Kraftwerk is begonnen aan de eerste van vier driedimensionale shows in het Evoluon in Eindhoven.

Ontwikkelkader Evoluon

ROUTEKAART

CURATORIËLE PROJECTEN

EVENEMENTEN

MEER PROJECTEN

TENTOONSTELLINGEN MUSEUM

INNOVATIE

THE NEXT NATURE NETWORK

PUBLIEK PARK

ONTWIKKELING

EVOLUON GESCHIEDENIS

Ontwikkelkader Evoluon

EVENEMENTENPARK

GROEIEND PARK KLIMAATADAPTIEF PARK

TWEEDE FASE - ANDERE CLUSTERS

EERSTE FASE - EVOLUON CLUSTER

INFRASTRUCTUUR

1964

PARK TWEEDE FASE

PARK EERSTE FASE

PARK

BIODIVERS PARK

VERBETERING -TILBURGSEWEG / NOORD BRABANTLAAN / BEUKENLAAN

2022

2032

2042

EVOLUON ERFGOED

ONTWERPPRINCIPES

Tekening van Gebouw OBH, het latere Evoluon - 1964 evoluon.dse.nl

Ontwikkelkader Evoluon

9 ONTWERPPRINCIPES Voor het park en de gebouwen worden negen hoofdontwerpprincipes voorgesteld. Elk van de principes wordt verder uitgewerkt en geïllustreerd op de volgende pagina’s. Principes verbinden samen het verleden, het heden en de toekomst. Ze gaan in op de historische waarden van deze unieke plek, de huidige noden van het stadspark en uitdagingen van de toekomst zoals klimaatverandering en verlies aan biodiversiteit.

Ontwikkelkader Evoluon

Cultuurhistorie als basis

Parkgebouwen

Slim parkereen en logistiek

Parkring als verbinder

Sponsrand

Heldere zonering

Een groen podium voor Evoluon

Inspirerende nieuw vormen

Groene infrastructuur

rlaan

Cede

PARK EN EVOLUON DRENTS DORP

Ti gr lbur oe gs n v ep er ad bi nd in g

Innovatie tuinen

n tlaa

rab

B ord

Designhotel

Hoofdentree weide

op Park Lo

groen viaduct

Evoluon terras

Innovatie tuinen

Sint Antonius Oostflank

Evoluon dak

Centrale weide

laan Conferentie pavilioen

terras

Til b

SCHOOT

parkin

Natuur tuinen

Radar toren

Waterspiegel

Westflank

terras

Evoluon terras

doorga

Toren

Beuken

e Publiek

e groen

Publiek

Hotel entreeplein

Grote vijver

Groene tribune

str

Park Evoluon

Tribune brug Vogel carillion

Speeltuin Zuidelijke weide Speeltuin

Start-up tuinen

Start-up incubator Start-up tuinen t

raa

st urt

Blé

raa

HET VEN Van

Ontwikkelkader Evoluon

Orangerie

Kennis cluster

Park Loop Hondentuin

Watertuin

st Kan

CULTUURHISTORIE ALS BASIS

Prins Bernhard en president-directeur Frits Philips bij de opening van het Evoluon in 1966.

Ontwikkelkader Evoluon

CULTUURHISTORIE ALS BASIS Het Evoluon in Eindhoven was een museum over wetenschap en technologie, en de plaats van technologie in de samenleving. De vliegende schotelvorm van het gebouw, ontworpen door twee architecten, Louis Kalff en Leo de Bever, maakte het tot een uniek architectonisch hoogstandje dat zijn weerga niet kent in de wereld. Dankzij het unieke ontwerp ziet het er nog steeds uit alsof het nieuw gebouwd is. De tentoonstelling is ontworpen door de Britse ontwerper James Gardner. Het was een museum met een boodschap. Getoond werd hoe mechanisatie en automatisering de productie hadden verhoogd en het leven comfortabeler hadden gemaakt. Je kon zien hoe de moderne samenleving zijn problemen had, van milieuvervuiling en uitputting van natuurlijke hulpbronnen tot overbevolking, maar ook hoe technologie oplossingen kon bieden voor deze problemen. Er was veel wetenschap en de technische toepassing ervan te zien. De computer was een vroeg onderdeel van de tentoonstelling. Heel bijzonder was dat de bezoeker werd aangemoedigd om alles aan te raken en dingen uit te proberen om te zien hoe ze werkten. Het gebouw kon 1500 bezoekers herbergen, later 2000. Veel technisch ingestelde mensen hebben door het bezoeken van deze prachtige tentoonstelling de weg naar hun latere hobby of beroep gevonden.

Naast de koepel staat een radartoren met een hoogte van 60 m van hoge historische waarde. Het werd samen met de koepel gebouwd. Ten westen van de koepel bevindt zich het dienstgebouw met een restaurant, toiletten, etc. In de kelder van dit gebouw waren nog een tentoonstelling en een kleine bioscoop. Ook dit gebouw is historisch waardevol. In het Oppenheimerpark werd het Philips Carillon gebouwd, maar deze moest na enkele jaren alweer worden ontmanteld. In 1991 bracht transformatie tot congrescentrum een nieuwe toevoeging aan de oostzijde van de koepel en een uitbreiding van het servicegebouw. Deze onderdelen zijn historisch minder waardevol. Samen met deze transformatie ontworpen door Architect Gert Grosveld en tuinarchitect Mark van Gils werd het oorspronkelijk geopende en toegankelijke park omgevormd tot een besloten en omheind terrein. Midden in het park zijn een halfronde sloot en en een dijkje toegevoegd, die de ruimte ernstig verstoren. Begin 2021 werd bekend dat het Evoluon weer een museum (een zogenaamd futurelab) voor wetenschap en techniek gaat worden onder leiding van het Next Nature Network.

Evoluon interieur

Origineel parkontwerp rondon Evoluon. 1968

Radartoren naast Evoluon

Philips Carillion aan de linkerkant

Het Evoluon is gelegen op een driehoekig stuk grond van circa 5,8 ha. Het wordt omringd door drie drukke wegen. De eerste, de Tilburgseweg, is een van de hoofdontsluitingen van de stad vanaf de A2. Het is een verhoogde weg die het Evoluonpark scheidt van het Oppenheimerpark. De tweede is de Beukenlaan, onderdeel van de stadsring. De Noord Brabantlaan verbindt het terrein met Strijp-S en de binnenstad. Het park rondom het gebouw is ontworpen als publiek toegankelijk. Park bestaat uit grasvelden met een geometrisch padenstelsel, een ronde vijver van ongeveer dezelfde grootte als de koepel ervoor, en een groot parkeerterrein. Aan de zuidzijde van het park bevindt zich een fietspadtunnel. Groepen bomen die in regelmatige rasterpatronen zijn geplant, omlijsten de parkranden.

Plan ca. 1962

Ontwikkelkader Evoluon

EERDERE STUDIES ALS INSPIRATIE In het verleden zijn door verschillende architecten meerdere ontwerpvisies gemaakt voor Evoluon en het park. Afgezien van de vorm en esthetiek zijn er in deze voorstellen twee stedenbouwkundige richtingen zichtbaar: 1. Evoluon-campus, met een groep gebouwen op een gewijzigde landvorm rondom het Evoluon. 2. Evoluon-icoon, met alle nieuwe functies verborgen in de landvorm om Evoluon als enige middelpunt van het park maximaal te laten zien. In geen van de voorstellen wordt het park expliciet geactiveerd.

Ontwikkelkader Evoluon

Origineel ontwerp

Studie OMA ,1999. In opdracht van Philips

Studie Architecten Cie, 1999. In opdracht van Philips

Het woestijnproject Constant, 1965.

Studie West-8, 1999. In opdracht van Philips

Studie Van Aken, 2017

CULTUURHISTORISCHE WAARDERING

and

ijverr nt en v e m e s ba ebouw hoofdg

Evoluo w

Audito en

De tor

Til b

ater

kend w

er Kenm

ebouw

riumg

gebou

Dienst

Deze cultuurhistorische waarderingskaart is de samenvatting van eerdere studies uitgevoerd door Steenhuis Meurs, de second opinion door de Rijksbouwmeester, uitgangspunten van de raad en gesprekken met gemeente, eigenaren/ ontwikkelaars en NNN. De cultuurhistorische waardering is fundamenteel voor alle volgende stappen. Alle elementen van hoge cultuurhistorische waarde moeten worden behouden, indien nodig, worden hersteld. Openbare ruimtes, met name latere toevoegingen, moeten worden aangepast aan de behoeften van de huidige tijd en toekomstige behoeften. Zo kan de watervijver worden omgevormd tot een waterspiegel. De Tilburgseweg, die als parkway voor auto’s is ontworpen, kan een parkway voor fietsers worden. Het Philips Carillion, een verloren element wordt nieuw leven ingeblazen in een nieuwe vorm. De huidige zonering, van (1) omgeving Evoluon, (2) Tilburgseweg en (3) Oppenheimerpark zat ook in het oorspronkelijke ontwerp en kan ook in de toekomst een vruchtbare basis zijn om verschillende functies en sferen een plek te geven.

Evoluon gebouwen en water spiegel

Locatie afgebroken Philips-beiaard

Tilburgseweg als groene corridor

Legenda bebouwing hoge waarde

indhov

Mbs E

bebouwing positieve waarde bebouwing indifferente waarde bomen zeer behoudenswaardig waardevol bomen behoudenswaardig Culturele waarden schema

Ontwikkelkader Evoluon

Radartoren en Philips carillion

Waardevolle bomen

PARKGEBOUWEN

Tekening van Gebouw OBH, het latere Evoluon - 1964 evoluon.dse.nl

Ontwikkelkader Evoluon

PARK GEBOUWEN - DRIE ONTWIKKELINGCLUSTERS In het gebied worden drie ontwikkelingsclusters voorgesteld. Ze zijn verankerd in zones die al bezet zijn door gebouwd programma. De ontwikkelingsclusters worden naar de randen van het park geduwd zodat het centrum open en vrij blijft. In de eerste fase wordt het Evoluon-cluster ontwikkeld. De definitie van dit cluster stond centraal in dit onderzoek. Het starterscluster kan op het terrein van de oude school worden geplaatst en bestaande voorzieningen hergebruiken. Het onderwijscluster versterkt de bestaande voorzieningen van Summa Plus.

Evoluo

ster

u on cl u l o v E

Evoluon cluster - referentie Brasilia parliament

Orangerie

Startup cluster - referentie Westergasfabriek terras

Startup cluster - referentie Spoor Noord Bar Antwerpen

Kennis cluster - referentie Kew Gardens, London

Kennis cluster - referentie Kanagawa University workshop

te s u l

u rt-

Summa Plus

n Ken Ontwikkelingclusters

Ontwikkelkader Evoluon

ter

s clu

UITGANGSPUNTEN NIEUWBOUW EVOLUON Uitbreiding van bouwvolume kan plaats vinden binnen de aangegeven bouwenvelop en conform de uitgangspunten zoals hier benoemd. De functies in de nieuwe gebouwen sluiten aan bij het ecosysteem van het futurelab. Ze versterken en ondersteunen elkaar: hotel, shortstay en extended stay, congres, educatie, onderzoek, creatieve werkruimten (t.b.v. innovatieve start-ups, onderzoeksinstituten, hoger onderwijs, tech- of designbedrijven), atelierruimtes en evenementen. Uitbreidingen, aanpassingen, sloop en transformatie moeten als één project worden gepland en bij voorkeur uitgevoerd. Het is aan te bevelen om een kwaliteitsteam in te richten dat de ruimtelijke kwaliteit en de programmering bewaakt.

ALGEMENE OPZET 1. 2. 3.

De uitbreiding en transformatie van het bestaande complex is architectonisch van hoge kwaliteit en ondersteunt en versterkt het Evoluon; De gebouwen staan ín het park, hebben hun adres in het park en zorgen voor een uitwisseling met het park; De compositie is gebaseerd op een verbindende plintvolume, met daarop de koepel van het Evoluon als centraal volume en twee torens of schijven aan de flanken. Ze vormen een nieuw iconisch ensemble met eenduidige, heldere volumes; De twee torens of schijven zijn puur en krachtig van vorm, ze zijn ingetogen en sober van karakter met een kenmerkend (geometrisch) volume en ze hebben beiden een andere hoogte. Ze verhouden zich qua vormgeving, expressie en gedachtegoed tot de koepel, waarbij de koepel – het icoon van Eindhoven – duidelijk het architectonische middelpunt blijft. Het gehele complex vormt een samenhangend ensemble; De torens of schijven houden bij voorkeur ten minste 40 meter (Oostflank) en 70 meter (Westflank) afstand tot de tentoonstellingsruimte oftewel de koepel van het Evoluon. Voor deze maten geldt een 10% margeregeling voor de afmetingen van beide nieuwe gebouwen, dus indien noodzakelijk en gemotiveerd kunnen voorgenoemde minimale afstanden worden teruggebracht naar 36 respectievelijk 63 m; De plint is een combinatie van bestaande bouw en nieuwbouw.

In hoogte en materialisatie is deze zo consistent mogelijk, maar het laat ook een gelaagde geschiedenis en een menselijke schaal zien: het is niet de bedoeling dat het één ongenaakbaar, terminal-achtig volume wordt. De hoogte is 5,5 meter (aansluitend op het dienstgebouw). Incidenteel kunnen

Ontwikkelkader Evoluon

elementen door het dak steken, zoals de Candela schalen van het dienstengebouw en de zaal van het eventueel te integreren auditorium; 7. De plint is zowel richting de omgeving als richting binnenruimtes zo transparant mogelijk. Waar mogelijk is de plint geprogrammeerd met functies die het park ‘voeden’; 8. Bestaande volumes die van lagere cultuurhistorische waarde zijn, kunnen worden gesloopt of worden getransformeerd zodat ze een betere relatie met het park aangaan; 9. De dichte wanden van het huidige dienstengebouw zouden eventueel ook vervangen kunnen worden door een nieuwe glasgevel. Vanwege de status als rijksmonument zal dit nader onderzocht moeten worden; 10. Technische ruimtes, zonwering, voorzieningen voor bewassing en overige toevoegingen maken onderdeel uit van het integrale gebouwontwerp; 11. Het gehele ensemble heeft een iconisch nachtbeeld.

WESTFLANK 1.

Ter hoogte van de huidige parkeerplaats kan een nieuw plintvolume worden toegevoegd met daarop een toren of schijf. De bouwenvelop voor de plint is bepaald door de rooilijnen van het oorspronkelijke dienstengebouw, inclusief eerste uitbreiding, te verlengen tot aan de Tilburgseweg; De nieuwe plint heeft een toegankelijk daklandschap met een groene inrichting, dat aansluit op de Tilburgseweg en met brede openbare trappen verbinding maakt met het Evoluonpark. De plint op het daklandschap is zo transparant mogelijk en voedt het daklandschap; Het oorspronkelijke dienstengbouw uit 1966 moet behouden blijven. De eerste uitbreiding kan behouden worden maar ook worden getransformeerd of worden vernieuwd (sloop-nieuwbouw). De laatste aanbouw moet worden verwijderd; Tussen de (nieuwe) plint en de vijver wordt een aantrekkelijke publieke ruimte gemaakt. Om deze publieke ruimte te laden is het belangrijk om een publiek programma te situeren aan de vijver, zoals horeca, een tentoonstellingsruimte of een workshopruimte; Er wordt een brede, uitnodigende openbare doorgang gerealiseerd van minimaal 15 meter breed. Aan deze doorgang met transparante gevels kunnen eveneens functies hun adres krijgen;

6. 7.

In het plintgebouw kunnen patio’s voor lichttoetreding worden opgenomen; Het gebouw op de plint bij de Tilburgseweg is zodanig van vorm, dat de cultuurhistorisch zichtvizieren vanuit de Tilburgseweg behouden blijven. De hoogte van deze slanke toren of schijf is maximaal 90 meter en deze toren of schijf heeft een maximale footprint van 1.000 m2; De parkeerplaatsen voor zowel het huidige Evoluon als de nieuwbouw worden inpandig en/ of deels ondergronds opgelost. De entree van de parkeergarage, inclusief de hellingbanen, wordt opgenomen binnen het bouwvolume (geen hellingbanen in openbaar gebied); Op het voorterrein is ruimte voor een zeer beperkt aantal taxiplaatsen, en laad- en losplaatsen, voor zover deze plaatsen niet gelegen zijn in een zichtlijn op de koepel. De halteplaats voor touringcars is alleen voor het in- en uitstappen van bezoekers. Een geschikte wachtplaats voor bussen is aanwezig op de P&R Meerhoven.

OOSTFLANK 1. 2.

3. 4.

5. 6. 7.

Het auditorium kan worden vervangen door een nieuw volume of worden getransformeerd zodat het een betere relatie met het park aangaat; De toren of schijf bij de beukenlaan is tussen 45 en 55 meter hoog (lager dan de zendmast) en heeft bij voorkeur een maximale diepte van 20 meter. Op voorgenoemde diepte geldt een 10% margeregeling, dus indien noodzakelijk en gemotiveerd kan dit gebouw maximaal 22 m diep worden; De toren of schijf en het auditorium zijn onderling verbonden door een plint en hebben een heldere grondvorm. Een losstaand gebouw is niet toegestaan; Het plintvolume is maximaal 65 meter breed en heeft een vergelijkbare diepte als het huidige auditorium (35 meter). De noordelijke rooilijn aan de zijde van de noord-brabantlaan ligt vast. De rooilijn aan de parkzijde ligt in principe vast, maar kan overschreden worden in het aangegeven gebied als kan worden aangetoond dat dit een duidelijke meerwaarde voor het complex en het park oplevert; De nieuwbouw houdt minimaal 10 meter afstand van de zendmast; De entree van de toren of schijf bevindt zich aan de kant van de beukenlaan, waar een parkachtig voorplein wordt gemaakt; De parkeerplaatsen voor de nieuwbouw worden in de rand van het park parallel aan de beukenlaan op maaiveld gerealiseerd.

OVERIGE BEBOUWING 1.

Los van het evoluon-ensemble is in het park ruimte voor een vrijstaand alzijdig paviljoen met een footprint van maximaal 500 m2 en een hoogte van maximaal 10 meter. Het aanwezige paviljoen kan worden omgebouwd om het aantrekkelijk te maken voor parkbezoek; Ook is het denkbaar om andere ondergeschikte kleinschalige paviljoens van ca. 100 m2 of elementen in het park te plaatsen, mits deze van toegevoegde waarde zijn voor de parkbeleving en het activeren van het park, en deze de cultuurhistorische zichtvizieren op het Evoluon niet belemmeren.

BOUWENVELOP In de kaart wordt de bouwenvelop weergegeven. 1. De rode lijnen zijn harde rooilijnen voor respectievelijk de plint en de torens of schijven. Bij bestaande bebouwing betekent dat de positie van de gevel vast staat, maar dat deze wel mag worden vervangen; 2. De paars gestreepte lijnen zijn rooilijnen van de toren of schijf volumes met een 10% marge op de lengte en breedte per vlak dat wordt gevormd door de paars gestippelde lijnen, met dien verstande dat ze niet voorbij de rode rooilijnen komen. De oostelijke paars gestreepte lijn van de westelijke toren of schijf, mag indien noodzakelijk en gemotiveerd maximaal 5 m in oostelijke richting worden opgeschoven; 3. De oranje lijnen zijn voorkeurs-rooilijnen die kunnen worden overschreden als kan worden aangetoond dat dit een duidelijke meerwaarde voor het complex en het park oplevert.

BOUWEREGELS ILLUSTRATIE

WESTFLANK

OOSTFLANK

Oostflank schets

WESTFLANK

Evoluon cluster

Ontwikkelkader Evoluon

OOSTFLANK

Westflank schets

BOUWEREGELS ILLUSTRATIE

WESTFLANK

OOSTFLANK

Ontwikkelkader Evoluon

UITZICHT VANAF VOETGANGERSBRUG OVER DE TILBURGSEWEG

Ontwikkelkader Evoluon

UITZICHT VANAF VOETGANGERSBRUG OVER DE TILBURGSEWEG 2E FASE TILBURGSEWEG ALS PARKWAY VOOR LANGZAAM VERKEER

Ontwikkelkader Evoluon

PANORAMISCH UITZICHT VANAF VOETGANGERSBRUG OVER DE TILBURGSEWEG

Ontwikkelkader Evoluon

UITZICHT VANAF EEN TERRAS NAAST HET HOTEL

Ontwikkelkader Evoluon

UITZICHT VANUIT CENTRALE WEIDE

Ontwikkelkader Evoluon

UITZICHT VANUIT KRUISPUNT BEUKENLAAN EN NOORD BRABANTLAAN

Ontwikkelkader Evoluon

UITZICHT VANUIT NOORD BRABANTLAAN BIJ VIADUCT

Ontwikkelkader Evoluon

SLIM PARKEREN EN LOGISTIEK

“IN ONZE TIJD NIET GOED MEER VOORSTELBAAR MAAR DE VRIJHEID DIE DE AUTO UITSTRAALT EN DE OPEN TOEGANKELIJKHEID VAN HET EVOLUON WAREN OORSPRONKELIJK EEN DUIDELIJK ZICHTBAAR ONDERDEEL VAN DE IDENTITEIT. DE AUTO NOG STEEDS ALS EEN GRAAG GEZIENE GAST?” EVOLUON RUIMTELIJK KADER SECOND OPINION RIJKSBOUWMEESTER

Ontwikkelkader Evoluon

SLIM PARKEREN EN LOGISTIEK

Openlucht parkeren oppervlakte - 3360m2 135 parkeerplaatsen

Uitgangspunt voor dit project was om 400 parkeerplaatsen voor auto’s en 500 plaatsen voor fietsen op te nemen. In de uitvraag werd voorgesteld om de parking op maaiveld in te passen. Ondergronds parkeren had volgens Facton niet de voorkeur. In de loop van de studies werd duidelijk dat een gemengde aanpak nodig zal zijn. Langs de Beukenlaan wordt een oppervlakteparking voorgesteld met 135 parkeerplaatsen. Het is bedoeld om hotel- en parkbezoekers te bedienen. Het is bedoeld als een openbare ruimte voor dubbel gebruik. De westflank heeft de mogelijkheid om een ondergrondse parkeergarage te integreren met een capaciteit van ongeveer 220 auto’s op 1 niveau. In dit voorstel werden twee ondergrondse verdiepingen geprojecteerd met een totale capaciteit van ongeveer 440 auto’s. Langs de noordgevels van gebouwen in het Evoluon-cluster wordt logistiek en noodtoegang voorzien. Het souterrain van het mix-use gebouw kan ook een logistieke ontsluiting bieden aan het oorspronkelijke deel van het dienstengebouw.

Auto’s zijn verscholen tussen hoge begroeiing

Ondergrondse parkeergarage oppervlakte - 2x 5600m2 totaal circa 440 parkeerplaatsen

Auto’s zijn verborgen tussen boomkruinen

Legenda logistiek parkeerroute parkeren elektrisch parkeren Parkeren en logistiek

Ontwikkelkader Evoluon

Parking als publieke ruimte

SLIM PARKEREN EN LOGISTIEK

Parkeren Westflank - doorsnede

Parkring

Parkeren Westflank - begane grond

Evoluon park

Parkeren Westflank - niveau -1 en -2

Ontwikkelkader Evoluon

Parkeren langs Beukenlaan - doorsnede

Beukenlaan (tunnel)

PARKRING ALS VERBINDER

Ontwikkelkader Evoluon

PARKRING ALS VERBINDER De parkring is een nieuwe openbare ruimte die twee gescheiden delen van het park onder de Tilburgse weg door met elkaar verbindt. Het maakt ook verbinding met de belangrijkste gebouwen en functies, Evoluon Museum, werk en kantoorruimtes en meer en wordt uiteindelijk een ketting met alle belangrijke programma’s eraan. De parkring is er om te fietsen, te wandelen en te ontspannen. Het stimuleert de verkenning van het park en alle thema’s die erin spelen. Rondom het Evoluoncluster wordt een aantal royale terrassen voorgesteld waardoor alle gebouwen zich in alle richtingen in het park kunnen openen. 500 fietsparkeerplaatsen zijn verspreid langs de lus, bij terrassen en belangrijke bestemmingen geplaatst. Ze moeten zorgvuldig worden geïntegreerd in de inrichting van de openbare ruimte, bij voorkeur zonder nietjes.

Slingerende voetpaden

Slingerend voetpad

Legenda Bushalte

Voetpad

Fietspad

Fietsenstalling Voetgangersnetwerk

Ontwikkelkader Evoluon

Terrassen

UITZICHT VANAF DE NIEUWE PARKRING

Ontwikkelkader Evoluon

SPONSRAND

Het noodweer zorgde ook voor lol. In de NoordBrabantlaan in Eindhoven werd gebadderd tijdens het noodweer. fotopersburo Bert Jansen/Dave Hendriks

Ontwikkelkader Evoluon

SPONSRAND

Regentuinen

Door ruimte voor tijdelijke waterberging te realiseren zullen overstromingsgevoelige gebieden zowel intern als in de nabije omgeving (Noord Brabantlaan) deels ontlast worden. We integreren een viertal ingrepen in de rand van het park tot een systeem dat samen werkt als één Sponsrand. Lineaire regentuinen zorgen ervoor dat afstromend regenwater begeleid wordt naar buffer -en infiltratiewadi’s. Adaptieve topografie zorgt ervoor dat afstromend regenwater maximaal wordt vastgehouden en de tijd krijgt om te infiltreren. Beplante regentuinen zullen tijdens het merendeel van het jaar droogstaan en enkel na piekbuien water vasthouden. De permanente vijver heeft een fluctuerend peil, naast het permanente waterniveau van de vijver (die in stand wordt gehouden met opgevangen regenwater van daken) is er ook extra buffercapaciteit voor water te bergen na piekbuien. De waterspiegel heeft een permanent waterpeil die in stand wordt gehouden met opgevangen regenwater van daken en heeft geen sponsfunctie.

Water spiegel

Lineaire regentuinen

Vijver Vijver, LUMA Arles

5-10cm 10-15cm 15-20cm 2030cm >30cm

Globale afwatering

Ontwikkelkader Evoluon

Gebied met overstromingsgevaar

Vogelbad kunstobject

Adaptieve topografie

HELDERE ZONERING

Opening van het 75-jarig bestaan van Philips met ballonvaarten, 1966. De ballonnen werden opgelaten vanuit het Oppenheimer Park.

Ontwikkelkader Evoluon

HELDERE ZONERING

Innovatieve tuinen

Eco- corridor

Het Evoluonpark is een park voor iedereen. Het is een park dat dagelijks mensen uitnodigt om lekker te joggen of te wandelen. Het is een park voor grote en kleine evenementen. Het is een park voor experimenten, evolutie en groei! De grote open weide in het centrum is geschikt voor picknicks, grote evenementen en parkspellen in het weekend. De randen van het park bieden plek aan een reeks tuinen. De thema’s van deze tuinen zijn onderverdeeld in verschillende categorieën, maar zijn niet bedoeld om permanent vast te liggen. Het is een groeiend park en een park van verandering. Daarom vinden zo nu en dan nieuwe initiatieven in het park een mooie locatie om te exposeren, spelen, onderzoeken, discussiëren en de omgeving opnieuw te definiëren.

Centrale weide

Eco- corridor

Dynamische landschappen

Innovatieve tuinen

Gemeenschapstuinen

Educatieve tuinen

Centrale weide

Seizoenen beleven Picknicks

Dynamische landschappen

Gemeenschapstuinen

Parkprogramma

Ontwikkelkader Evoluon

Seizoenen beleven

Biodiversiteit stimuleren

GROEN PODIUM VOOR EVOLUON

Evoluon en Radartoren Uitzicht vanaf Beukenlaan

Ontwikkelkader Evoluon

EEN GROEN PODIUM VOOR HET EVOLUON De bomen in het park zijn in de loop van de tijd aanzienlijk gegroeid en begonnen het uitzicht op Evoluon te blokkeren. Er is een boomevaluatie uitgevoerd en een boomanalyse. Veel van de bomen vertegenwoordigen geen significante waarde. Park Evoluon heeft ondanks een groene uitstraling een flinke make-over nodig met een holistische landschapsvisie voor de toekomst, ook met het oog op grote uitdagingen als klimaatverandering en verlies aan biodiversiteit. De juiste soorten moeten worden gekozen om aan deze agenda te voldoen. Met betrekking tot de relatie met het gebouw zijn twee aspecten belangrijk: (1) zichtbaarheid van het gebouw vanaf een afstand en (2) zicht vanuit het gebouw naar buiten. Al met al moet het park met alle bomen een neutrale, comfortabele setting creëren die het gebouw een podium geeft en de visuele kwaliteiten van parkranden bij elkaar brengt.

Beplanting opent zicht richting Evoluon

Legenda

grote zichtlijn ondergeschikte zichtlijn Bomen en zichtlijnen

Ontwikkelkader Evoluon

Beplanting opent zicht richting Evoluon. Waterspiegel weerspiegelt het gebouw

EEN GROEN PODIUM VOOR EVOLUON - BESTAANDE BOOMSOORTEN

Onbekend, H:30m

Waardevolle bomen

Legenda Nieuw aangeplante waardevolle bomen in 2006 Quercus robur Betula pendula Tilia europanea Quercus palustris

Tilia europaea geplant in 1960, H:15-18m

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/12487570/1