Bijlage 1 - Ontwikkelingsvisie stadsbos Eindhoven & ruimtelijk plan Landgoed De Wielewaal
Tekst van het document
02/11/2023
Ontwikkelingsvisie stadsbos Eindhoven & ruimtelijk plan Landgoed De Wielewaal
Ontwikkelingsvisie 25/10/2023 Versie 2.0
Voor de poorten open gaan, is deze ontwikkelingsvisie opgesteld. Het bevat plannen, wensen en ambities voor Landgoed De Wielewaal en de omgeving: het grote groene stadsbos van ruim 660 hectare in Eindhoven Noordwest waar het landgoed een onderdeel van is. De historische wandelkaart van de Wielewaal van de heer Philips is het vertrekpunt geweest bij het opstellen van de ontwikkelingsvisie. Het stadsbos is het groene gebied tussen het Beatrixkanaal, de Anthony Fokkerweg, de Elburglaan en de Boschdijk. Het stadsbos is naast Genneper Parken en Dommeldal het derde grote groene gebied, dat een groeiende stad als Eindhoven zo hard nodig heeft. Eindhoven staat namelijk voor een enorme verdichtingsopgave, er komen veel mensen en arbeidsplaatsen bij. Waardevol openbaar groen, leefruimte, natuur en water zijn randvoorwaarden voor een gezonde groei van de stad, een groene long voor de stad. Het stadsbos biedt waardevolle natuur om van te genieten of met rust te laten, om dieren ruimte en rust te geven. En ruimte voor kleine en grote activiteiten, zoals sport en spel en educatie, zodat ook de jonge generatie opgroeit met kennis over en liefde voor de natuur. Kortom een plek waar ontspanning en amusement samengaan met ecologische en klimatologische belangen.
Naast een ontmoetingsplek voor iedereen, direct toegankelijk voor de omliggende wijken zoals Meerhoven, Drents Dorp en wijken in Woensel, is het stadsbos ook van regionale of zelfs nationale betekenis vanwege de rijke Philipshistorie en de karakteristieke kenmerken met de bijzondere tuinen en functies. Net zoals het Kröller Muller (25ha) en landgoed Clingendael (80ha) kan het stadsbos een plek worden waar mensen vanuit het hele land naar toe komen. Deze ontwikkelingsvisie is opgesteld met behulp van experts en op basis van onderzoeken naar onder meer historie en natuur. En wat deze ontwikkelingsvisie extra bijzonder maakt, is dat meer dan 2500 Eindhovenaren afgelopen jaar hun geweldige ideeën hebben gedeeld. Velen kwamen langs tijdens stadsbosdagen, bij het stadsbosdoolhof of gaven online een bijdrage. De betrokkenheid van iedereen heeft deze visie verrijkt en versterkt en zorgt ervoor we er alles aan hebben kunnen doen om een stadsbos voor iedereen te maken. De komende jaren gaan we aan de slag om de ontwikkelingsvisie uit te voeren, met de natuur en het groen als belangrijkste inspiratiebronnen. Blijf meedenken, want het stadsbos is van ons allemaal! Rik Thijs Wethouder klimaat en energie, grond en groen
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
De Wielewaal is het prachtige landgoed met 142 hectare bos en park in Eindhoven Noordwest, voor altijd verbonden aan het Philips gedachtengoed, met Frits Philips als boegbeeld. Het landgoed is jarenlang privé bezit geweest en slechts met uitzondering toegankelijk voor het publiek. Zoals Strijp-S vroeger een ‘verborgen stad’ was waar alleen werknemers van Philips naar binnen mochten, was de Wielewaal een ‘verborgen tuin’. Daar komt in de toekomst verandering in. De gemeenteraad nam begin 2022 het historische besluit om het landgoed aan te kopen, om het open te kunnen stellen voor alle inwoners van Eindhoven en daarbuiten. Met Landgoed de Wielewaal krijgt Eindhoven een groot park erbij met de omvang en kwaliteit als Hyde Park in Londen.
5 / 67
Vooraf
2. De bestaande situatie 2.1 Ligging van het stadsbos en Landgoed De Wielewaal 2.2 Cultuur historisch erfgoed 2.3 Staat van het groen 3. Participatie 3.1 Stadsbos van de Eindhovenaren 3.2 Thema’s van het stadsbos 3.2.1 Erfgoed 3.2.2 Ecologie 3.2.3 Mobiliteit 3.2.4 Voedselproductie 3.2.5 Educatie 3.2.6 Programma 3.2.7 Zorg en welbevinden 3.2.8 Sport 4. Ontwikkelingsvisie Stadsbos 4.1 Integrale visie stadsbos 4.2 Hoofdstructuren stadsbos 4.3.1 Openbaar vervoer 4.3.2 Autoverkeer 4.3.3 Langzaamverkeer - fiets 4.3.4 Langzaamverkeer - voet 4.4 Natuur 4.4.1 Landschap van de Kromme Sloot 4.4.2 Ecologisch netwerk stadsbos 4.4.3 Versterken ecologische verbindingen 4.5 Cultuurlandschap stadsbos
5. Deelgebieden 5.1 Landgoed De Grote Beek 5.2 Landgoed Philip Fruittuin 5.3 Kennislandgoed Bioartlab en ISE 5.4 Sportpark de Herdgang 5.5 Philips de Jongh wandelpark 5.6 Landgoed Mispelhoef en buitenplaats Sprijpse Es 5.7 Philips van Lenneppark 5.8 Buitenplaats Welschap 6. Ruimtelijk plan Landgoed De Wielewaal 6.1 Landgoed De Wielewaal 6.2 Verbindende schakel 6.3 Tuinen en natuurgebieden 6.4 Stiltegebied als zoneringsmiddel 6.5 De Kromme Sloot 6.6 Bestaande Vennen 6.7 Inrichting en speciale plekken 6.8 Kalender Landgoed De Wielewaal en geleidelijke openstelling 6.9 Ruimtelijk plan Landgoed De Wielewaal
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
Inleiding 1. De opgave 1.1 Het stadsbos van Eindhoven 1.2 Intensief en extensief 1.3 Veiligheid 1.4 Erfgoed 1.5 Programmering van het stadsbos
7 / 67
Inhoud
Begin 2022 heeft gemeente Eindhoven Landgoed De Wielewaal aangekocht. Met de aankoop van dit gebied ontstaat de kans om van het gebied tussen het Beatrixkanaal en de Boschdijk een aaneengesloten stadsbos te maken. Dit stadsbos maakt onderdeel uit van Eindhoven Noordwest, een van de voor Eindhoven zo karakteristieke groene wiggen. De ontwikkelingsvisie stadsbos geeft richting voor de ontwikkeling van het stadsbos. Een stadsbos bedoeld voor inwoners en bezoekers van de stad met een vitale groenstructuur die zowel ruimte biedt aan de flora en fauna, als plek voor de Eindhovenaren. Een plek waar ontspanning en amusement samengaan met ecologische belangen. Deze ontwikkelingsvisie geeft de richtlijnen voor de ruimtelijke plannen die opgesteld moeten worden voor de deelgebieden in het stadsbos. In deze ontwikkelingsvisie is het ruimtelijk plan van De Wielewaal meegenomen. De gemeenteraad heeft bij de start van het proces kaders meegegeven voor de ontwikkeling van Landgoed De Wielewaal. Deze hebben voor een duidelijke omlijning van de voorwaarden en uitgangspunten gezorgd. De ontwikkeling van het stadsbos is een unieke kans om een stadspark te creëren voor inwoners van Eindhoven en bezoekers. In de steeds drukker wordende en verdichtende stad en in tijden van een veranderend klimaat is het toegankelijk maken van dit stadsbos nodig.
Het formaat van het stadsbos biedt bezoekers de ruimte om verkoeling te zoeken onder de bomen en er is ruimte voor activiteiten. Naast de levendigheid in het stadsbos is het noodzakelijk de balans te vinden tussen de ecologische waarden van het gebied en belangen voor inwoners van
Eindhoven en bezoekers. De zoektocht en uiteindelijke invulling van deze balans worden in deze ontwikkelingsvisie toegelicht. Deze ontwikkelingsvisie schetst een beeld voor de ontwikkeling van het stadsbos over een periode van 20 jaar. De ontwikkeling van het stadsbos zal stapsgewijs plaatsvinden – waarvan het opstellen van deze visie de eerste stap is. De vervolgstap is het maken van een uitvoeringsprogramma en stadsboskalender. Deze visie doet uitspraken over de grote lijnen van het stadsbos en biedt flexibiliteit om nieuwe functies en initiatieven geleidelijk te laten landen met respect voor de landschappelijke kwaliteit, de cultuurhistorische waardes en de biodiversiteit van het gebied. De resultaten zijn tot stand gekomen door een uitgebreid participatietraject met inwoners, stakeholders uit het gebied en andere belanghebbenden. Het participatieproces bestond uit het Stadsbosdoolhof, een online enquête, social media polls en de Stadsbosdagen. Ook kon iedereen zijn ideeën voor het stadsbos en De Wielewaal indienen via de wesbite www.eindhoven.nl/wielewaal. ZUS heeft in samenwerking met de gemeente toegewerkt naar een drietal scenario’s waar de stad weer op kon reageren. Hieruit volgend is de ontwikkelingsvisie stadsbos en Landgoed De Wielewaal tot stand gekomen. De genoemde ambities in deze visie zijn nog niet financieel gedekt.
Vervolgstap is het opstellen van een uitvoegingsprogramma waarin prioritering en financiële dekking wordt opgenomen.
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
Ontwikkelingsvisie Stadsbos en Landgoed de Wielewaal
9 / 67
Inleiding
1.2 Intensief en extensief Om de ecologische waardes in het gebied te beschermen wordt er in het stadsbos een onderscheid gemaakt tussen goed toegankelijk gebieden en rustgebieden. Dit noemen we intensieve en extensieve zones. In de intensieve zones is er ruimte voor activiteiten en voorzieningen voor de stad. In de extensieve zones staat natuurontwikkeling centraal en is de mens (soms) te gast. Het bestaande bos in het gebied moet gezond worden gemaakt waarbij het doel is de biodiversiteit te vergroten. Het stadsbos moet een robuust landschap worden, waarbij ook de waterhuishouding wordt aangepakt. Voor de verdichtende stad is deze groene long van groot belang voor de inwoners van Eindhoven.
Het stadsbos in Eindhoven Noordwest
1.3 Veiligheid Veiligheid speelt voor de ontwikkeling van het stadsbos een belangrijke rol. Duidelijke paden en afgesloten gebieden zorgen dat het stadsbos overdag en ’s nachts een veilige plek is. Goede en voldoende verbindingen met de omliggende gebieden dragen hieraan bij. 1.4 Erfgoed Het Landgoed De Wielewaal en het erfgoed in het stadsbos moeten beschermd worden. Het stadsbos maakt deel uit van het typisch Brabants landschap en daarmee van het Van Gogh Nationaal Park. In het stadsbos is het erfgoed van de familie Philips een belangrijk thema, zoals deze erfenis ook van groot belang is voor Eindhoven zelf. Het stadsbos bestaat uit verschillende gebieden die elk een eigen karakter kennen. Deze bestaande karakters worden behouden en versterkt. 1.5 Programmering van het stadsbos Aan de stad is gevraagd wat ze graag willen zien in het Stadsbos. De ontwikkelingsvisie stadsbos en Landgoed De Wielewaal moet berusten op wat de Eindhovenaren wensen, zodat het ook echt van hen wordt.
Het stadsbos is een van de belangrijke plekken in de stad voor het vinden van verkoeling op warme dagen.
11 / 67
1.1 Het stadsbos van Eindhoven Het stadsbos is onderdeel van één van de drie grote groene wiggen van Eindhoven en krijgt een onderscheidend karakter. Het stadsbos moet goed verbonden worden met het omliggende gebied en heeft meerdere langzaam verkeersverbindingen die richting het centrum en het buitengebied lopen, zoals bijvoorbeeld de Groene Corridor het fietspad over de Oirschotsedijk. De natuur in het gebied (waaronder Natuur Netwerk Brabant, NNB) wordt in kaart gebracht en waardevolle gebieden worden behouden en versterkt. In het gebied worden ecologische structuren met elkaar verbonden door middel van ecologische passages waardoor dieren zich op een veilige manier kunnen verplaatsen.
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
1. De opgave
Landgoed De Grote Beek
Mispelhoef Philips Fruittuin
Novotel
Bioart & ISE
De Herdgang
Tegenbosch
Philips de Jongh Park wandelpark
Brabant Water
Landgoed De Wielewaal
Welschap Philips van Lenneppark
Beatrixhaven
Het stadsbos Het stadsbos maakt onderdeel uit van het grotere Brabants landschap. Hiermee maakt het gebied onderdeel uit van het van Gogh Nationaal Park in oprichting. De Groene Corridor is een belangrijke fietsverbinding vanaf het hart van Eindhoven naar de historische markt in Oirschot. Deze loopt over de Oirschotsedijk en is een van de langzaam verkeersroutes (niet bedoeld voor autoverkeer) die door het gebied loopt. Twee andere prominente wegen zijn de Achtseweg Zuid en de A2, met afrit naar de Tilburgseweg. Aan de noordzijde ligt de Anthony Fokkerweg die richting de afrit N2 gaat. Aan de westzijde van het plangebied ligt het Beatrixkanaal. Aan de oostzijde van het gebied is de Boschdijk de grens. Daarnaast vormt ook de spoorlijn van Eindhoven naar Tilburg/Den Bosch een belangrijke doorsnijding in het gebied. Tussen deze noord-zuid verbindingen liggen de verschillende deelgebieden van het stadsbos. Een aantal van deze gebieden kenmerkt zich door een directe link met de familie Philips, andere hebben een op zichzelf staande identiteit. Wat alle gebieden gemeen hebben is dat ze een overwegend groen karakter hebben.
Landgoed De Wielewaal Een van de groenste gebieden is Landgoed De Wielewaal. Het landgoed is al ruim 100 jaar afgesloten voor het grote publiek. Dit heeft ervoor gezorgd dat de natuur zich gevarieerder heeft kunnen ontwikkelen waardoor er meer afwisseling is in het landschap. Op het landgoed zijn productiebossen te vinden en lange lanen. Tussen de productiebossen heeft Frits Philips verschillende tuinen aangelegd. Deze tuinen zijn via een uitgebreid padenstelsel met elkaar verbonden. Ligging in de stad Het stadsbos ligt nabij het BIC, Eindhoven Airport en het Urban Sport Park. Het maakt daarnaast onderdeel uit van de parkstrook langs het spoor richting Fellenoord, en de binnenstad. De Oirschotse dijk, als onderdeel van de Groene Corridor, is de centrale ader door het gebied en is van grote betekenis voor de stad Eindhoven. Met de komst van het stadbos wordt deze verbinding tussen de binnenstad en Oirschot nog belangrijker.
ch
s Bo
Acht
k dij
Gro ene corr idor
Prinsejacht
GDC
Be
An
n tho
yF
okker w
eg
BIC Zuid
l aa an ixk atr
Barrier
Vliegveld
Erp
Elb
an
Drents dorp
Zandrijk
Bosrijk Lievendaal
Grasdijk
Het stadsbos, inclusief Landgoed De Wielewaal, ligt langs de Groene Corridor en is een onderdeel van het grotere Brabants landschap.
Strijp
urg la
Flight Forum
Omliggende woonwijken en routes
an
nla
uke Be
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
2.1 Ligging van het stadsbos en Landgoed de Wielewaal
13 / 67
2. De bestaande situatie
1815
Stedelijke uitbreiding
Oirschotse dijk Lange Veen
Eijndhoven
Woenselse heide
1850
1883
Op de kaart van 1965 zien we dat het gebied gesplitst wordt door de komst van de Tilburgseweg. Daarnaast krijgt het gebied een heldere westgrens met de komst van het Beatrixkanaal. De tuinen en paden in Landgoed De Wielewaal worden aangelegd. Deze tuinen en paden zijn ook terug te zien in de Wandelkaart van Frits Philips. Deze wandelkaart werd gebruikt voor incidentele publieke wandelingen langs de rodondendronlaan als deze in bloei stond en de paddenstoelen wandeling in de herfst zijn hier voorbeelden van. Op de kaart van 1972 is voor het eerst de A2 te zien en hiermee ook het ontstaan van het Philips van Lenneppark in de ruimte tussen de Tilburgseweg en de A2. Met de komst van de A2 is de bron van de Grote Beek afgesloten.
Op de kaart van 1915 stroomt de Grote Beek door richting het noorden. De stukken heide zijn nagenoeg verdwenen. Het huis op nummer 5 aan de Oirschotsedijk is gebouwd. Er liggen vijvers op Landgoed De Wielewaal evenals bebouwing bij Tegenbosch. Op de kaart van 1935 zien we de aanleg van het Philips de Jongh Park en Landgoed De Grote Beek.
Productiebos Postdijkje
bron Kromme Sloot
Het behoud en het versterken van het cultuurhistorisch erfgoed in het gebied is een van de basisprincipes van de ontwikkelingsvisie. De ontwikkeling van het gebied door de tijd en de overblijfselen die de verschillende periodes hebben achtergelaten in het landschap, worden als aanknopingspunten gebruikt voor de nieuwe (herstelde) verbindingen. We zien in 1850 al de eerste verbindingen ontstaan. De Oirschotsedijk en de ‘Straatweg van ‘s Hertogenbosch’ lopen door de Strijpscheen Woenselsche heide. De Mispelhoef bestond toen al, net zoals twee woningen in het stadbos. In 1883 zien we de productiebossen verschijnen waarbij ook het Postdijkje wordt aangelegd en we zien het stroompje de Kromme Sloot (ook wel Kromme Sloot ) liggen. Deze loopt uit in een vennetje op de oude Woenselsche heide.
Streipsche Heide
1915
2.2 Cultuur historisch erfgoed
Tegenbosch
Landgoed de Grote Beek
1935 Philips de Jongh
1965
Tilburgseweg
1972
Beatrix Kanaal
Wandelkaart Frits Philips
15 / 67
De Eikkanrijt
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
De espeese Loop
Maar er is ook ruimte voor verbetering. Verdroging is bijvoorbeeld een probleem en ook de biodiversiteit kan versterkt worden. Dit vraagt om een aantal maatregelen. Deze zijn opgenomen in het groenbeheerplan van de gemeente Eindhoven. Zo kunnen de aanwezige rabatten, ooit bedoeld om overtollig water af te voeren, benut worden om water vast te houden en verdere verdroging te stoppen. Ook moet
In het stadsbos zijn verschillende landschappelijke structuren te vinden (verwilderd) bos - beken en weides
er meer horizontale en verticale gelaagdheid in en rondom het bos toegevoegd te worden. In de huidige situatie worden veel van de opkomende planten opgegeten door grazers, waardoor het bos enkel bestaat uit volwassen bomen. Daarnaast heeft het bomenbestand meer variatie nodig, waarbij met name aandacht moet zijn voor het toepassen van zogenaamde rijke strooiselsoorten. Rijke strooiselsoorten is een verzamelnaam voor een aantal boomsoorten die met name een positief effect hebben op de gezondheid van de bodem en het goed doen in schaduwrijke omstandigheden (onder bestaande bomen). Enkele voorbeelden hiervan zijn linde, hazelaar, Europese vogelkers en de esdoorn.
Bestaande groenstructuur
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
Het groen levert een belangrijke bijdrage aan klimaatadaptatie, biodiversiteit, gezondheid en de identiteit van de stad. Om deze functies goed te vervullen, is het belangrijk dat het groen in goede conditie verkeert. De basis in het stadsbos is goed. Er is een grote variatie van groene gebieden aanwezig. Van productiebos tot cultuurhistorische tuinen, van monumentale bomenlanen tot grasland. Een deel van het gebied is bestempeld als Natuur Netwerk Brabant (NNB).
17 / 67
2.3 Staat van het groen
Om te komen tot een ontwikkelingsvisie is de stad op verschillende manieren betrokken. Benaderd zijn onder meer: bewoners uit het gebied en de rest van de stad, organisaties uit het gebied, belangenorganisaties, experts en bedrijven. Ze zijn gevraagd naar hun mening en ideeën, maar ook naar wat zij zelf zouden willen en kunnen toevoegen aan het stadsbos. Alle ontvangen meningen en ideeën zijn verzameld en gepubliceerd op de website www.eindhoven.nl/wielewaal. De opbrengst is getoetst aan de kaders die met de gemeenteraad zijn afgesproken. Waar mogelijk is de opbrengst verwerkt in de ontwikkelingsvisie. In het verslag van de samenspraak is beargumenteerd wat wel en niet is opgenomen. Stadsbosdagen Tijdens vijf Stadsbosdagen zijn allerlei partijen uitgenodigd, zoals belangenorganisaties, experts, onder-nemers, bezoekers, bewoners uit het stadsbos en inwoners van Eindhoven. Tijdens deze dagen werd gediscussieerd over de inhoud van de visie, concepten zijn getoetst en opgehaalde meningen en ideeën zijn teruggekoppeld. Verslagen van de bijeenkomsten zijn gepubliceerd op de website www.eindhoven.nl/wielewaal. Stadsbosdoolhof, online enquête en social media Meer dan tweeduizend inwoners, bezoekers en betrokkenen hebben hun mening gegeven over de toekomst van het stadsbos en de Wielewaal.
Dat kon via het Stadsbosdoolhof, op verschillende plekken in de stad, een online enquête en via polls op social media. Resultaten zijn teruggekoppeld via de website.
Tijdens vijf Stadsbosdagen werd gediscussieerd over de inhoud van de visie.
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
3.1 Stadsbos van de Eindhovenaren
19 / 67
3. Participatie
Vertaalslag Aan de hand van deze thema’s is gekeken in welke richting de ontwikkelingsvisie voor het stadsbos moet gaan. Waar heeft de stad behoefte aan? Zo zijn er veel ideeën ingediend met als thema zorg, voedselproductie en educatie. Daarnaast zijn veel opmerkingen en kanttekeningen geplaatst over de mobiliteit en bereikbaarheid van het gebied, en dat deze in de huidige situatie te wensen overlaat. Daarnaast is er de afgelopen periode veel gesproken over de ecologische waarde van het gebied. Ja, het stadsbos moet publiek toegankelijk worden, maar houdt hierbij rekening met de bestaande ecologische waarden en zorg ervoor dat deze niet onder druk komen te staan.
21 / 67
Ideeën Via een online formulier op de website kon iedereen delen wat ze zelf wilden bijdragen aan het stadsbos en De Wielewaal. Ook kon je bij het Stadsbosdoolhof losse ideeën en meningen delen over het gebied. Hier zijn veel verschillende ideeën en initiatieven voor ingestuurd. Al deze ideeën zijn ingedeeld in de thema’s van het stadsbos. De volgende thema’s zijn geformuleerd: erfgoed, ecologie, mobiliteit, voedselproductie, educatie, programma, zorg en welbevinden en tot slot sport.
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
3.2 Thema’s van het stadsbos
Ideeën via Eindhoven.nl (Februari - december 2022)
Het verzamelen van ideeën en opmerkingen tijdens de Stadsdbosdag
De ideeën zijn soms ingekort voor de leesbaarheidIdeeën en het overzicht. De volledig uitgeschreven ideeënvia worden die zijn binnengekomen de waar mogelijk verwerkt in de ontwikkelingsvisie.
website van de gemeente Eindhoven
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
Een ge vo n
GO
IRS CH
OT
ro
PIN
de boswachter beheert
ETU
M
K
HU
TV AN
OO
MT ON BO
LA
re paddest nde zo
n
ME
TE
EL
LA
ND
SC
HA
PS
TU
safa
ri
mo
s s e n in d e b
o
er worden excursies en lessen gegeven over de ontwikkeling van natuur
STE
R
G
INE
TIN CH RI
SE
DE
sbo s
AD
NG
stad
P TS
ED
M
FIE
GO
REWILD!
TU
e
ND
RE
al is ‘s na c ewa iel izoen volled ht i se
len oe
AR
vogels kunnen, georganiseerd en onder begeleiding worden gespot
het n in oten s e gesl g
Philips’ oude landgoed is eindhovens erfgoed een plek om te vieren en te bezoeken
D bro e W ed
ERP AR
en
CED
ss
rde ee
bi j
geensc en
u te
door h et
RIC H
TIN
derij van Frits Phili chil ps ns zo eten krijgen de k mo in ple d
inente rom np ee la Vil e
os tieb uc
SP AD
u
pro d
FIE T
T HE
N
fau na pa ss
10 JAAR GESLOTEN
PR
OD
UC
TIE
BO
SO
PH
EID
EA
e ag
vrijwilligers komen om de zoveel tijd ecologie scannen, Verder is het gebied is niet toegankelijk voor publiek
23 / 67
natuurontwikkeling gemixt met activiteiten in het gebied van de Welschap
faunapassage
AN
GE
KO
CH
TD
OO
RA
NT
ON
PH
ILIP
S
De verzamelde ideeën voor het thema erfgoed ingetekend in het stadsbos
De verzamelde ideeën voor het thema ecologie ingetekend in het stadsbos
3.2.1 Erfgoed
3.2.2 Ecologie
De context en de betekenis van Philips in Eindhoven wordt als dusdanig belangrijk beschreven dat dit in de ontwikkeling van het stadsbos, en voornamelijk De Wielewaal, op een juiste manier mee zou moeten worden genomen in het concept. Gezegd wordt dat Philips een sociaal betrokken bedrijf was, wat zo goed mogelijk uitkeek naar het welzijn van haar werknemers, zo ook door buurten voor werknemers te ontwikkelen. Frits Philips wordt beschreven als een sociaal persoon met een grote passie voor het landschap. Innovatie wordt als kenmerkende kwaliteit genoemd en zou meegenomen moeten worden in het concept, bijvoorbeeld in combinatie met natuur en biodiversiteit. Desalniettemin wordt De Wielewaal als landgoed wel gezien als private vertoning van
welvaart voor een klein groepje mensen, en wordt het als positief ervaren dat de gemeente het heeft aangekocht om het toegankelijker te maken voor meer Eindhovenaren. Zo zou er een programmering in moeten komen die echt voor iedereen is, en zou er moeten worden ingespeeld op eigenaarschap en verantwoordelijkheidsgevoel van bezoekers. Mogelijk met een groep vrijwilligers “Vrienden van de Wielewaal”, of “de Wielewalers”, duidend op voormalige bewoners en in de toekomst de gebruikers van de Wielewaal.
M RU NT
CE
EDUCATIE
Een thema dat veel voorkomt, vooral in het gesprek over Landgoed De Wielewaal, is het behouden van rust ten behoeve van de ecologische waardes van De Wielewaal. Je zou het landgoed kunnen zien als ecologische schatkist omdat het in al die jaren niet toegankelijk is geweest. Een goede fasering tussen gebieden die met rust worden gelaten en stukken die toegankelijk kunnen worden gemaakt voor de stad wordt benoemd als middel om de waardes in stand te houden. Er zijn wensen om het gebied helemaal gesloten te houden ten behoeve van de natuur, en er enkel een paar boswachters te introduceren die het gebied monitoren.
De Wielewaal wordt in veel ideeën gezien als een ideale locatie om natuureducatie te voorzien. Kinderen en volwassenen kunnen hier leren over de bijzondere soorten en hoe je kunt omgaan met de natuur. Juist omdat hier de balans moet worden gevonden tussen menselijk gebruik en ecologie zou het een groeiend educatief programma kunnen zijn wat meegroeit met de ontwikkelingen op De Wielewaal. Ook in de rest van het stadsbos zijn ecologisch waardevolle locaties die gezamenlijk een sterk netwerk moeten gaan vormen. Ook hier moet de balans worden gevonden welke vorm van gebruik hier plaats vindt.
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
N
O
HO
waar voedsel wordt verbouwd voor en door bewoners
PHILIPS FRUITTUINEN
SC
O PO NS EI TR
E NT
BO
TIE
G
BE
S
e e t b are outes elr nd wa
ire r o
TR EI NS PO O R
C DU
RO
EP
D AG ELA
L NU!
in city 20 m
R O PO NS EI TR
een circu la
e zonde ut rd
R O PO NS
vatieve en herk en inno ba een re
EI TR
d en
N
SSE
R
dlopen oo
pa de
ro ut e
I
TE
RN
L NA
IO
AT
do or
I LE
Wielewa al p
logischere snelbushalte voor de ISE veiliger voor kinderen en minder drukte op de Achtseweg Zuid
HO
ND
FIETSPARKEERPLAATSEN AAN DE OIRSCHOTSEDIJK met laadpunt voor elektrische fietsen
parkeerplaatsen van de GGZE, de Herdgang en ISE kunnen in het weekend worden gebruikt door bezoekers van het stadspark
VE
het stads
de
ark het p van eit ntit e id
cten du ro
bos - ond erde el va n
SEN GGZE KAS naast voedsel worden er ook producten zoals zeep en grove den olie, natuurlijke schoonmaakproducten gemaakt uit de wielewaal
circulair voedselproductie systeem waar mensen onderdeel van zijn
de kabelbaan verbindt het stadsbos noord en zuid over de snelweg en het treinspoor
routes door de Wielewaal gesloten in het donker, toch nog alternatieve routes mogelijk zonder doodlopende stukken
hier kunnen inheemse, fruitdragende heesters worden geplant, aan bestaande hekken als eerste natuuronwikkeling
ecologische landbouw bewerking van de grond op permaculturele grondslag. Mogelijk terugbrengen van oude gewassen, behoud kleinveerassen.
ED UC
bu
rg
se
we
ge
ru
it
Beatrix kanaal als ader voor recreatieve vaart innovatie met generatieve landbouw en toekomstbestendige gewassen kan worden gekoppeld aan studieprogrammas van universiteiten
De verzamelde ideeën voor het thema mobiliteit ingetekend in het stadsbos
De verzamelde ideeën voor het thema voedselproductie ingetekend in het stadsbos
3.2.3 Mobiliteit
3.2.4 Voedselproductie
Een mobiliteitsconcept gebaseerd op langzaam verkeer is gewenst - met aandacht voor fietsparkeren langs de Groene Corridor en een fijnmazig netwerk in het stadsbos voor de voetganger.
In het algemeen is men het erover eens dat de auto niet mag domineren in het stadsbos en dat er naar slimme parkeeroplossingen gezocht moet worden. Zo is dubbelgebruik van bestaande parkeergelegenheden bij bijvoorbeeld Landgoed de Grote Beek en het parkeerterrein van de Internationale School Eindhoven een van de opties. Daarnaast worden er verschillende opties genoemd voor een betere verbinding over of onder de snelweg. Deze verbindingen haken aan op bestaande wegen waardoor de gebieden in het stadsbos onderling beter met elkaar verbonden worden.
De Philips Fruittuin en het bestaande voedselbos worden gewaardeerd en dit lijkt voor meerdere initiatiefnemers een drijfveer om dit concept in het stadsbos uit te breiden. Er is veel gesproken over generatieve (bodemherstellende) landbouwmethoden en voedselproductie op permaculturele (traditionele) grondslag. Maar ook over het sociale, verbindindende en educatieve aspect dat voedselproductie met zich meebrengt. Zo kan het worden gekoppeld aan educatieve programma’s in de natuur, voor Eindhovense scholen.
Er kan een Stadsbos- netwerk ontstaan, dat niet alleen ruimtelijk verbonden is. Het kan ook een platform zijn waar men onderling kan delen en communiceren, met als doel meer afstemming en mogelijkheid om gezamenlijk activiteiten te organiseren. Zoals bijvoorbeeld een oogstmarkt vanuit de volkstuinen.
25 / 67
IE AT
Til
ind
erb
ev
ter
be
het bestaande voedelbos is erg populair en dient als inspiratiebron voor verdere uitbreiding van voedselproductie in het stadsbos
p
cha
els
W ing
NS PO R O TR PO E TR
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
R O
D
NS EI
ISPELHOEF EM
IN SP O O R
hti
ng
tc
en
E TR
he
DE GROTE BEEK HEEFT CAFE’S DIE HET WAARD ZIJN OM TE BEZOEKEN IN DE ROUTE DOOR HET STADSBOS
R O O
ric
SP
ad
UITTUINEN S FR LIP HI
N EI TR
sp
R
iet
O O SP
elf
P
N EI TR
sn
tru
O O SP IN
m
R N EI TR
er is een stadscamping die met de auto goed bereikbaar is, maar waar je je auto geparkeerd kunt laten staan terwijl je de fiets naar het stadsbos of het centrum neemt
PO R O N EI TR O SP R O
PI
TU
M
O O R
TIJD ELI JKE
NE
SP
GEN RIN ME M RA
N EI TR
EVENEMENTEN NIET MEER IN PHILIPS DE JONGHE PARK MAAR NAAR STRIJP S
R O PO NS EI
TR OU W EN IZO SE
D
EL ST HO
rk
landart in de tuinen
bestaande casco in het landgoed gebruiken om functies en gebruik te zoneren - rondom de tuinen en Villa activiteiten hierbuiten vooral rust
ne
twe
openlucht sc in alle w hoo ee l, o rs
het landgoed zou een museum kunnen zijn in een bijzondere omgeving
STA YO KA Y
ite sen -bu n lessen klas en. en ghed uit andi b t f s om
AR
CE
ar A t e ies R in xpo ten PAR de K vil la
BO
RE
TU
M
PR OG
creatieve werkplekken in de natuur, workshops fotografie en multimedia
TR
pensioen verblijf voor academici, bron van kennis, open voor innovatie
NS EI TR
KiKa Kinderkampen was Philips’ idee. Kinderen zouden jaarlijks kunnen Kamperen op deWielewaal, en leren over de geschiedenis van Philips, van Eindhoven en van de natuur in het bos.
R O PO NS EI
innovatie met generatieve landbouwmethodes en toekomstbestendige gewassen kan worden gekoppeld aan studieprogrammas van universiteiten
TR
WIELEWAAL ALS CASE STUDIE VOOR ECOLOGIE
R O
ISE beter verbinden met de rest van het bos
O SP
appelboomgaard met pannekoekenrestaurant, bekend in de stad en een begrip in het stadsbos
Bij BioArt Laboratories komen wetenschap, natuur, technologie en creativiteit samen
ee k m e b i b l i o th
Voed selb os
en
INNOVEREN IS PHILIPS ERFGOED
een wijnerij? een stadscafe?
ge li
ucatie an ed ta nk
J
integraal woonproject op de locatie van Welschap sociaal wonen - sport voedselproductie
chefsrotatie in de villa van de Wielewaal. verschillende bekende en minder bekende chefs krijgen een seizoen in de villa - blijft voor iedereen toegankelijk
ERENIGING ENV BE HT A AC
IX TR
burgerschap educatie centrum - waar schoolkinderen komen om te leren over Philips’ rol in de stad en waarden als democratie, diversiteit, gelijke kansen, duurzaamheid cultuur en verbinding
27 / 67
enor
De verzamelde ideeën voor het thema educatie ingetekend in het stadsbos
De verzamelde ideeën voor het thema programma ingetekend in het stadsbos
3.2.5 Educatie
3.2.6 Programma
Het stadsbos wordt gezien als goede locatie voor natuureducatie in de brede zin. De educatieve initiatieven kunnen door de 50 bassischolen in Eindhoven worden gebruikt. Er zou zelfs een openluchtschool naar Deens voorbeeld een plek kunnen krijgen in het stadsbos. Het stadsbos wordt benoemd als een geschikte plek om te leren over natuurontwikkeling, voedselproductie en ecologie, maar ook over Philips erfgoed en maatschappelijke vraagstukken.
Ook zou het stadsbos een proeflocatie kunnen zijn voor innovatie in ecologie en nieuwe voedselproductiemethoden, mogelijk in samenwerking met verschillende universiteiten.
Het stadsbos wordt beschreven als een belangrijk groengebied voor de verdichtende stad. Het behoudt en versterkt de ecologie en het klimaat in de stad en biedt een comfortabel groen verblijfsgebied voor (nieuwe) inwoners. Voor het stadsbos moet een zoneringsplan worden opgesteld waarin afwegingen tussen plekken voor de mens en plekken voor natuur goed tegen elkaar worden afgewogen. Er wordt gesteld dat het openstellen van Landgoed De Wielewaal in het begin heel bijzonder is voor de Eindhovenaren. Het geheime karakter kan eindelijk doorgrond worden en mensen kunnen zelf zien of de mythes kloppen. Kun je uit het landhuis echt de Lichttoren van Strijp-S zien? Maar met de tijd zal deze spanning vervagen, en zal het ‘gewoon’ een onderdeel van de stad zijn. Door te faseren en het
gebied langzaam open te stellen, wordt een stukje van het geheimzinnige karakter van het landgoed behouden. Ook de tijdelijkheid van programmering maakt dat het gebied bijzonder blijft. Het Serpentine paviljoen in Londen en Christo en Jeanne Claude’s ‘Gates’ kunstwerk in New York worden aangehaald als goede voorbeelden. Het is bijzonder is als je erbij bent geweest, maar mischien nog meer bijzonder als je het net niet hebt gehaald om het te bezoeken terwijl het er was.
EI TR
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
de GGZE Is zelfvoorzienend en heeft eigen voedselproductie samen wordt zorg gedragen voor elkaar
O PO NS R N EI TR R O O SP P NS EI TR O
en bewu st sam z ie at
R O
di
eft
TO
din g
rb in
E
H
ICON
ka (n n w ieu or sn we de n e pla lwe ) ve v rb erst ats g e in e n va du din rkt n do do ide ge od lijk n o or lop e ve en rou r d tin e de p a g in de n
EEN LO GI SC
A AM VE RK
ROUT ED O
on
w
tes oprou rdlo ha
betere verbinding met bestaande sportvoorzieningen
BOUW IS LUID
outes
n t a i nb
i
29 / 67
mo u
ker
m et het stad sbo s
ng
ise n
su
ve
HE TG EB
O OR D
GZe
e rs G
EE RR OU TE
groep sm ed it fluitend e
C IS
R O O SP
lop e
N EI
aroma tuinen
zorgfunctie mogelijke hospice mogelijke wellness mogelijk stilteretrait zentuin kinder leefstyle coaching therapeutisch opleidingscentrum seniorencomplex
TR
SN EL W EG
e
R
VA NA FD E
er die het nodi g h r ied voo
O
E G
een ge
d e route en toe g a n g soor zo nd
Z G N LA
OM
PO NS EI TR
rits
in
HE
E BO OR D
EN PP
R
nd
rb
s nde bl a a d j e ele
anti-stress bos
LU ID SB UF FE R
be or vo
O PO NS EI TR
de
d win
ve
w e ging is gezo
R O
, be ezond sg
n
, nd zo ge is
PO NS
lokaal fruit en kennis van voedselproductie is gezond
ls ge vo
w ande len i
EI TR
atuur de n van ijn
kunstzinnige natuurervaring cursus
een inclusieve werkplek: er is ruimte voor dagbesteding en verbondenheid, om samen zorg te dragen voor dit bijzondere landschap
D IE
lavendel
jachtenvereniging Beatrix ruimte voor openbare sport- en bewegingsfaciliteiten, en betere verbinding met bestaande sportfaciliteiten
DE STAD IS DRUK
De verzamelde ideeën voor het thema zorg en welbevinden ingetekend in het stadsbos
De verzamelde ideeën voor het thema sport ingetekend in het stadsbos
3.2.7 Zorg en welbevinden
3.2.8 Sport
Voortbordurend op het concept van het gezonde landschap van de Kromme Sloot , prijzen mensen de rust in het gebied en zien dat, en de unieke omgeving, als aanleiding om het te koppelen aan een zorg of welzijn functie. Zo zou het perfect kunnen zijn voor stilte wellnessactiviteiten, een antistress bos, en worden er verschillende invullingen aangedragen voor in het landhuis. Daarnaast zou er ook een systeem van publieke routes door het gebied kunnen dienen als een wandelroute voor organisaties die wandelen met kwetsbare burgers uit de stad en kan het gebied een toevluchtsoord bieden aan kwetsbare jongeren. Er zouden dagbestedingsactiviteiten te bedenken zijn
in het onderhouden van het bos zodat samen zorg en verantwoordelijkheid wordt gedragen voor het Stadsbos.
Veel mensen zien kansen om in het gebied een gezonde levensstijl te stimuleren door een plek te bieden voor sportactiviteiten. De langzaam verkeer routing door het gebied kan worden versterkt door verbindingen over de snelweg, en er kan een betere verbinding worden gelegd met de bestaande en hooggewaardeerde sportfaciliteiten in de omgeving. De bestaande faciliteiten in het gebied zouden in de toekomst dubbel gebruikt kunnen worden. Zo zou er bijvoorbeeld na schooluren gebruikt kunnen worden gemaakt van de atletiekbaan van ISE. Een van de ingezonden ideeën gaat over het inrichting van een mountainbike route op Welschap.
Het beter bereikbaarmaken van de bestaande- en naastgelegen sportvoorzieningen van het gebied wordt als quickwin omschreven.
4.1 Integrale visie stadsbos
Stadsbos met diverse bestemmingen In het stadsbos zijn meerdere verschillende bestemmingen die gezamenlijk een rijk palet aan programma bieden voor de hele stad. De identiteit van het deelgebied bepaalt hoe het programma op deze plek eruit kan zien. Sommige bestemmingen hebben een ingetogen en rustig karakter, dat past bij het omliggende landschap. Op andere plekken is ruimte voor wat meer reuring. Stadsbos voor iedereen De Wielewaal is een lange tijd privaat geweest. De gemeente heeft het aangekocht voor de stad, daarom moet het voor iedereen goed te bereiken en te gebruiken zijn, en een programma bieden dat voor iedereen interessant en aantrekkelijk is. Gestoeld op het gedachtegoed van Philips Innovatie, gezondheid, duurzaamheid, design en inclusiviteit zijn de kernwaarden van Philips’ nalatenschap. In het stadsbos komen deze waarden tot leven via het programma, de openheid en toegankelijkheid, de objecten, en de inspanningen voor het revitaliseren en behouden van natuurlijke waarden. Maar ook door het behoud en versterking van het culturele erfgoed van de Wielewaal als landgoed. Een plek van rust, waar de natuur zich kan ontwikkelen Het stadsbos is verdeeld in zones met diverse mate van toegankelijkheid. Hierdoor is een aantal delen uitnodigend en goed bereikbaar.
Andere zijn juist gereserveerd zijn voor natuurontwikkeling, die gebieden bieden ruimte voor rust en recreatie met wandelpaden voor voetgangers.
Een plek voor avontuur Binnen de dynamische gebieden van het stadsbos is er volop gelegenheid voor avontuur. Talrijke locaties voor spel en sport zijn beschikbaar, evenals een fietsroute die door de boomkruinen slingert. Vanaf een unieke uitkijktoren hebben bezoekers zicht op alle landgoederen, parken en buitenplaatsen en wellicht zelfs op wild, in de rustige delen van het stadsbos. Met inspireerde cultuur Het stadsbos biedt ruimte aan diverse permanente en tijdelijke evenementen en (kunst)tentoonstellingen. Door een jaarlijkse agenda met bijzondere culturele activiteiten, afgestemd op de plek waar ze plaatsvinden, blijft het gebied voortdurend boeiend en aantrekkelijk. Waar wat te doen is In elk landgoed, park en buitenplaats is er iets te doen, afhankelijk van het karakter van het deelgebied. Zo kunnen er tijdelijke kleinschalige evenementen worden georganiseerd, zoals kleine liveshows, dineren of yoga in het bos. Daarnaast is er in sommige landgoederen ruimte voor een permanent programma. Maar vooral Stadsbos Het stadsbos is vooral een bestemming voor de Eindhovenaar, hier kan worden gewandeld, gefietst, gespeeld, gerecreëerd, gesport. Er kan veel worden gedaan, of juist helemaal niets. Met een herkenbaar beeldmerk Net zoals Eindhoven een sterke grafische identiteit heeft, zou het stadsbos dat ook moeten hebben, passend bij die van de stad.
Dit zorgt ervoor dat de diverse landgoederen, parken en buitenplaatsen, met elk hun eigen karakter, één geheel vormen en het stadbos een herkenbare bestemming is.
31 / 67
Het Stadsbos is een verzameling landgoederen, parken en buitenplaatsen De bestaande onderdelen van het stadsbos, zijn waardevol en vormen de basis voor de ontwikkeling van het overkoepelende stadsbos. We zien in het gebied landgoederen (De Wielewaal, Mispelhoef, Grote Beek), parken (Philips de Jonghpark, Philips van Lenneppark) en buitenplaatsen (De Philips Fruittuinen, Internationale School Eindhoven). Al deze plekken hebben nu al een eigen identiteit en functie, maar hebben als gemene deler dat ze onderdeel uitmaken van het grote groene gebied in de stad. In de toekomst worden ze verbonden door een gezamenlijke stadsbos identiteit.
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
4. Ontwikkelingsvisie stadsbos
BOOMTOPPENPAD
TIJDELIJKE KUNST INTERVENTIES
UITKIJKTOREN
SPELEN IN HET BOS
KLASSIEKE MUZIEK
YOGA IN HET PARK
THEETUIN
STRUINPAD
LEGENDA ONTWIKKELINGSVISIE STADSBOS Gezond landschap Revitalisatie bossen P
Diversificatie grasland Behoud en versterking van heidelandschap Water: terugbrengen historische Groote Beek Rabatten voor de opslag van water Lanen Ecologische Zone (NNB) Voedselproductie Prive eigendom
P
P
Verbonden park
P
Verbindende route: fietspad+voetpad Visuele as Postdijk richting de Elburglaan
P
P
Verbindende route: voetpad Struinpad door natuurgebieden
P
Entreepaviljoen stadsbos met publieke functie
P
Entree deelgebied stadbos op een kruising Entree stadsbos markering
P
P
Parkeerplekken / mobiliteitschakel
Landgoederen en parken P
Philips van Lenneppark Buitenplaats Welschap Landgoed De Wielewaal Philips de Jonghpark wandelpark
P
Landgoed Philips Fruittuin Landgoed Mispelhoef en Strijpse Es Kennislandgoed BioArtlab en ISE Sportpark de Herdgang Landgoed de Grote Beek
P
Landgoed de Grote Beek
Landgoed Mispelhoef en Strijpse Es
Landgoed Philips Fruittuin Kennislandgoed Bioart & I.S.E
Sportpark de Herdgang Landgoed de Wielewaal
Philips de Jongh Wandelpark
Onderverdeling van het stadsbos in zones Het startpunt van het stadsbos is het behouden en versterken van diverse landschappen, waaronder Revitalisatie bossen open velden, bossen, heiden en tuinen. Zonering en waardering van de diversiteit zorgt voor een rijke Diversificatie grasland en gevarieerde beleving van het park. Ook biedt het Behoud en versterking van heidelandschap ruimte voor de bevordering van natuurontwikkeling terugbrengen historische en kan er Water: ingespeeld worden op Grote de de specifieke Beek behoeften Rabattensysteem van elk deelgebied. Binnen elk landgoed, voor de opslag van water park of buitenplaats zijn er zones voor activiteiten en gedeelten Cultuurlandschap waar natuurontwikkeling centraal staat. In deze visie Lanen wordt een globale zonering aangegeven. In het vervolgtraject, na het afronden van alle Ecologische Zone (NNB) lopende natuuronderzoeken, kunnen de definitieve zoneringskaders worden vastgelegd. Intensieve Voedselproductie monitoring van het gebied voor openstelling en in de Prive eigendom jaren na langzame openstelling is noodzakelijk om bijtijds te kunnen bijsturen.
Buitenplaats Welschap Philips van Lenneppark
Verbindende route: fietspad+voetpad Verbindende route: voetpad Struinpad door natuurgebieden
entreepaviljoen stadsbos met publieke
Entreepaviljoen Stadsbos met publieke functie
entree deelgebied Stadsbos op een kruising
Entree deelgebied Stadbos op een kruising
entree stadsbos markering Natuurlandschap Entree Stadsbos markering verbindende routes Revitalisatie bestaand bos Parkeerplekken / mobiliteitschakel Natuurlandschap Versterken aanwezige natuurwaarde revitalisatie bestaand bos Revitalisatie bestaand bos Teversterken ontwikkelenaanwezige natuurwaarde natuurwaarde Versterken aanwezige natuurwaarde
P
Heidelandschap ontwikkelen natuurwaarde Teteontwikkelen natuurwaarde
Recreatief Heidelandschap enheidelandschap productielandschap
recreatief landschap Recreatief landschap Recreatief en productielandschap productielandschap Productielandschap Recreatief landschap fietser
Productielandschap
voetganger
Het stadsbos is een goed ontsloten en herkenbaar gebied met daarin een verzameling van landgoederen, buitenplaatsen en parken.
Beatrixkanaal
Ontsloten voor gebruik Het stadsbos is een plek voor de mensen uit Eindhoven en moet dus voor iedereen makkelijk te bereiken zijn. Het stadsbos is goed verbonden met de stad, en de verschillende delen zijn ook goed met elkaar verbonden door verschillende soorten paden. In het stadsbos ligt de focus op langzaam verkeer, waarbij de automobilisten hun auto in hubs (overstappunten) buiten het stadsbos kunnen parkeren, om over te stappen op een herkenbare deelfiets. Niet alleen in het stadsbos, maar ook van en naar het stadsbos ligt de focus op langzaam verkeer. Het stadsbos wordt van alle kanten ontsloten met hoogwaardige fietsverbindingen. Kom je met de auto, dan parkeer je auto op een hub buiten het stadsbos om te voet verder gaan of over te stappen op een deelfiets.
37 / 67
Verzameling van parken en landgoederen Het stadsbos omvat diverse unieke deelgebieden met een al bestaande eigen identiteit of functie. Binnen het stadbos worden deze kenmerkende landgoederen, buitenplaatsen en parken verder ontwikkeld en verrijkt en wordt er een gepast programma aan toegevoegd om hun herkenbare karakter te versterken. Overkoepelend worden deze deelgebieden verbonden door een herkenbare wegenstructuur, bijzondere entrees en overgangen en een kenmerkende huisstijl in de vorm van bewegwijzering, informatieborden en meubilair.
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
4.2 Hoofdstructuren stadsbos
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
4.3 Mobiliteit en bereikbaarheid
E
P
E E
E E
P
P
E P P
m 1k
E
P
E
P
E P
E
1k
m
E
Mobiliteit
EINDHOVEN INTERNATIONAL AIRPORT
P
Mobiliteit
E
wegen Beatrixkanaal spoor
Beatrixkanaal
E
P
E
Herkenbaarheid
E
E
reguliere bushalte tussen 6:30 en 18:30 NS Strijp S
E
P
schakelpunt mobiliteit
P
dubbelgebruik P
39 / 67
Haltes
E
P
wegen
E
E E
stadsbos
P
hoofdentrees stadsbos
4.3.1 Openbaar vervoer
4.3.2 Autoverkeer
Op stedelijk niveau is het stadsbos bereikbaar met het openbaar vervoer vanuit Strijp-S en het Centraal Station. Toch is het stadsbos onvoldoende ontsloten. Bestaande bushaltes bevinden zich relatief ver van de entrees en de bushaltes aan de Achtseweg Zuid zijn niet altijd in functie. Voor de toegankelijkheid van het stadsbos is het aanleggen van haltes dichter bij de entrees een vereiste, dit moet in een mobiliteitsvisie worden opgenomen. Op de Anthony Fokkerweg wordt een nieuwe halte gerealiseerd. Dit zou de halte van het Stadsbos kunnen worden.
Het stadsbos is bereikbaar voor autoverkeer tot aan de randen. Daar worden parkeergelegenheden gerealiseerd in de vorm van hubs (overstappunten) waar de auto kan worden geparkeerd en een deelfiets kan worden gepakt. Bestaande parkeergelegenheden in en rondom het stadsbos krijgen een dubbelfunctie, waarbij door de week door gebruikers en in de weekenden recreatief geparkeerd kan worden. Bijvoorbeeld op het GGZE-terrein, het GDC, Brainport Industries Campus, BIC, Flight Forum en op Strijp-T. Maar ook de nieuwe parkeer-hub bij de Herdgang kan in het weekend gebruikt worden voor bezoekers.
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
P
P
P P P
P
P P
P
Mobiliteit
Mobiliteit P
Utilitaire routes
P
subpaden
P
Beatrixkanaal
bestaande paden
Herkenbaarheid
Herkenbaarheid
schakelpunt mobiliteit
Struinpad
41 / 67
Recreatieve routes
hoofdpaden
P
4.3.3 Langzaamverkeer - fiets
4.3.4 Langzaamverkeer - voet
Voor de (mobile) Eindhovenaar is het een logische keuze om de fiets naar het Stadsbos te pakken. Het bos is goed bereikbaar via het stedelijke fietsnetwerk. Voor wie komt zonder fiets zijn er aan aan de rand van het stadsbos en bij de Beatrixhaven deelfietsen beschikbaar die door bezoekers van het stadsbos gebruikt kunnen worden. De fietsroute van Tegenbosch over de Postdijk en over de Wielewaal zijn recreatief. De Groene corridor is een utilitaire/woon-werkverkeersroute.
Voor de voetpaden geldt ook dat zorgvuldig moet worden omgegaan met de waardevolle natuurgebieden. Er wordt in het stadsbos zoveel mogelijk gebruik gemaakt van bestaande paden. In het vervolgtraject moet een zorgvuldige afweging gemaakt worden welke materialen op welke locatie wordt toegepast, zodat het stadsbos enerzijds goed toegankelijk wordt gemaakt voor alle type gebruikers en anderzijds de natuur er niet door wordt gehinderd.
Vanuit de stad is het stadsbos goed te bereiken op de fiets, langs de Groene Corridor. In de visie wordt het fietspad langs het Beatrixkanaal afgemaakt. In het stadsbos wordt gefietst op de daarvoor bestemde fietspaden. Aangezien er in het stadsbos sprake is van waardevolle natuurgebieden die beschermd moeten worden, komen er geen mountainbikepaden. Deze vorm van sportrecreatie past niet bij de kwetsbaarheid van het landschap. Wel is er plek voor een zwevend fietspad door de boomtoppen vliegen ter hoogte van de Tegenboschfietsbrug waar het nieuwe fietspad richting het zuidoosten afbuigt naar de Postdijk.
Een van de paden is het knuppelpad (Strijpse pad, struinpad) die door het hele stadsbos loopt. Dit pad ligt iets los van de grond, waardoor wandelaars op het pad blijven. Zo heeft het pad geen impact op de natuur, maar wordt het bos wel toegankelijk voor bezoekers. Afsluitbaarheid van bepaalde paden in de avond- en nachturen is noodzakelijk voor de instandhouding van leefomgeving voor dieren. De aanleg van het padenstelsel in het stadsbos gebeurt gefaseerd en is afhankelijk van de uitkomsten van de natuuronderzoeken.
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
4.4 Natuur
Ecologie Natuurlandschap
Natuurlandschap
revitalisatie bestaand Revitalisatie bestaand bos bos Revitalisatie bestaand bos
NNB Versterken aanwezige natuurwaarde
Versterken aanwezige natuurwaarde
Water
Te ontwikkelen natuurwaarde te ontwikkelen natuurwaarde
water Water
Heidelandschap heidelandschap
Te ontwikkelen natuurwaarde
historische Sloot Historische looploop groteKromme beek Rabbatten in lager gebied aan de beek waterbuffer waterbuffer in gelegen rabatten
Heidelandschap
ecologische hoofdstructuren
Recreatief en productielandschap
Recreatief en productielandschap Recreatief landschap
Rabbattenstructuur rabattenstructuur
Recreatief landschap recreatief landschap Productielandschap
Afwateringrichting afwatering
Productielandschap productielandschap
4.4.1 Landschap van de Kromme Sloot Het toekomstige stadsbos heeft een gezond watersysteem met ruimte voor meer waterberging gebaseerd op de oorspronkelijke loop van de Kromme Sloot . Voorheen slingerde deze beek door het gebied voordat de bouw van wegen het opknipte en gedeeltelijk deed verdwijnen. De oude loop is nog altijd zichtbaar op hoogtekaarten van het terrein. De bron van de Kromme Sloot ligt op het gebied van Welschap, waar de volkstuinen zijn, de hernieuwde beek wordt hieraan gekoppeld met een ondergrondse duiker. Extra duikers onder de Tilburgse weg, de Oirschotsedijk en het spoor en een betere verbinding met water in de omgeving moeten de watercyclus herstellen en de waterkwaliteit verbeteren. Een groot deel van de natuurontwikkeling ontstaat door het vernatten van het bos. De historische functie van de rabatten wordt weer benut. Ooit werden deze langwerpige ophogingen die gelegen zijn tussen greppels, gebruikt voor waterafvoer in het productiebos. Nu krijgen ze een nieuwe rol, waarbij ze worden gebruikt voor wateropslag. Dit geeft een nieuwe betekenis aan de rabatten, terwijl tegelijkertijd de ecologische gezondheid van het stadsbos wordt bevorderd. Er wordt gekeken welke oevers van de Kromme Sloot op natuurlijke wijze kunnen worden aangelegd zodat er meer ruimte is voor infiltratie en verschillende type habitat voor planten en dieren.
43 / 67
Water
4.4.2 Ecologisch netwerk stadsbos Het Stadsbos Eindhoven is het laatste stuk van substantiële omvang binnen Eindhoven dat de potentie heeft om natuur grootschalig te herstellen. Het is waarschijnlijk ook de allerlaatste kans in de tijd om dat te doen, met alle voordelen voor onze samenleving die daaruit voortvloeien, waaronder de gezondheid en vitaliteit van mensen: niet alleen voor degenen die het Stadsbos bezoeken, maar voor iedereen in Eindhoven. Op landgoed De Wielewaal is er een gebrek aan biodiversiteit, door de monoculturen (gebruik van één soort) die zijn ontstaan als gevolg van historisch gebruik als productielandschap en een periode van matig beheer. De introductie van uitheemse soorten in de tuinen van Frits Philips hebben geleid tot verdroging, aangezien deze soorten gedurende het hele jaar water uit de grond opnemen en niet voldoende vocht vasthouden. Bovendien is de aanwezigheid van wild, dat ooit werd geïntroduceerd voor de jacht, verantwoordelijk voor het verdwijnen van de kruid- en struiklaag in het bos, aangezien deze dienen als voedselbron voor het wild. Hierdoor zijn de bossen uit balans. Het doel is de bossen te revitaliseren door het toevoegen van verschillende inheemse soorten, en het herstellen van de gelaagdheid in de bossen. Een ecologisch verantwoord groenbeheerplan is opgesteld, parallel aan deze ontwikkelingsvisie.
In het stadsbos zijn er verschillende ecologische zones aangeduid. Deze ecologische zones zijn gebaseerd op het actuele Natuur Netwerk Brabant, gebieden die ecologisch versterking nodig hebben en gebieden waar al ecologie aanwezig is. Daarnaast zijn er delen van het stadsbos aangewezen als natuurontwikkelingsgebied, op basis van de loop van de Kromme Sloot en de noodzaak om het bos te vernatten.
Revitalisatie bestaand bos Versterken aanwezige natuurwaarde
bestaande ecopassage
Heidelandschap
revitalisatie bestaand Revitalisatie bestaand bos bos
nieuwe ecopassage
NNB Versterken aanwezige natuurwaarde
missing link in natuurwaarde Recreatief en productielandschap
te ontwikkelen ontwikkelen natuurwaarde Te natuurwaarde
recreatief landschap Recreatief landschap
heidelandschap Heidelandschap
productielandschap Productielandschap
4.5 Cultuurlandschap
Recreatief en productielandschap Recreatief landschap
45 / 67
Productielandschap
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
Te ontwikkelen natuurwaarde
Ecologie Natuurlandschap
4.4.3 Versterken ecologische verbindingen
Het stadsbos vormt een belangrijke schakel in de ecologische structuren van Eindhoven. Het gebied wordt doorkruist door drie groene corridors die stad en land met elkaar verbinden: langs het spoor, de Oirschotsedijk en langs het Beatrixkanaal. Daarnaast worden noord-zuid verbindingen uitgebreid, om een brug te slaan tussen de groenstructuren in Meerhoven en Woensel. Er wordt gebruik gemaakt van al bestaande ecopassages, waarbij enkele nieuwe verbindingen zijn toegevoegd om ecologische verbindingen te versterken, zowel binnen de stadsbosgrenzen als naar de omliggende omgeving.
De versnippering van de leefgebieden voor dieren wordt aangepakt. In gevallen waar tussen gebieden van hoge ecologische waarde, potentiële ecologische hotspots en binnen het Natuur Netwerk Brabant een verbindingsstuk ontbreekt, worden deze gecreëerd door middel van ecologische schakels zoals ecopassages, nieuwe zones voor natuurontwikkeling of lanen.
Cultuurlandschap stadsbos Per landgoed, park of buitenplaats is er een verschillende mate van cultuur- of gebruikslandschap met eigen identiteit en type functie per gebied. De gebieden zijn gezoneerd rondom bestaand programma, cultuurhistorisch relevante plekken en plekken van lagere ecologische waarde. Functies die een plek krijgen moeten kleinschalig zijn, geen negatieve effecten hebben op de natuur en gebruik maken van het specifieke karakter van de plek. Afhankelijk van het gebied zou het cultureel programma kunnen zijn, horeca, zorg, regeneratieve landbouw (een vorm van landbouw waarin soorten en bodem samenwerken), sport en spel of educatie.
Het cultuurlandschap moet ook goede faciliteiten bieden zoals bijvoorbeeld de voorziening van voldoende toiletten in het stadsbos. De bestaande paviljoens en horecabestemming zijn toegankelijk voor een toiletbezoek - mogelijke extra voorzieningen zullen in de ruimtelijke uitwerkingen per deelgebied in beeld worden gebracht.
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
5. Deelgebieden
Landgoed de Grote Beek
Landgoed Philips Fruittuin Kennislandgoed Bioart & I.S.E
P P
Sportpark de Herdgang
Landgoed de Wielewaal P
P
Buitenplaats Welschap
P
Philips de Jongh Wandelpark P
P
P
P
P
Philips van Lenneppark P
Het stadsbos - een verzameling van landgoederen, buitenplaatsen en parken
In het stadsbos bevinden zich verschillende deelgebieden. Gezamenlijk vormen zij het stadsbos. Elk van deze deelgebieden heeft al een sterke eigen identiteit. Veel van deze gebieden hebben ook al een eigen ruimtelijke agenda en plannen, met daarin plannen voor uitbreiding van het huidige programma, het toevoegen van plekken voor recreatiewoningen of het renoveren van bestaande architectuur. In deze ontwikkelingsvisie wordt richtingen gegeven gebaseerd op wat is opgehaald uit de stad. Voor verdere uitwerking zullen kaders en uitgangspunten per deelgebied moeten worden vastgesteld zoals ze voor Landgoed De Wielewaal zijn vastgesteld.
47 / 67
P
Landgoed Mispelhoef en Strijpse Es
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
5 7
7
4 2 3
7
6
1
8
Landgoed De Grote Beek is een zorglandgoed met als opgave het creëren van een gastvrij landschap en plek voor ontmoeting en genezing. Landschappelijke opgaves zijn de revitalisatie van het groen en het herstel van de Kromme Sloot . Het is een therapielandschap met als doel de maatschappij dichterbij te brengen. Hiervoor wordt programma toegevoegd.
7 P 9
P
1 2
Gezond landschap
5
P
Visie • Revitalisatie van het bestaande bos
Revitalisatie bossen Diversificatie grasland Behoud en versterking van heidelandschap Water: terugbrengen historische Groote Beek Rabatten voor de opslag van water
P
Lanen Ecologische Zone (NNB) Voedselproductie Prive eigendom
P Verbonden park Verbindende route: fietspad+voetpad Visuele as Postdijk richting de Elburglaan Verbindende route: voetpad Struinpad door natuurgebieden Entreepaviljoen stadsbos met publieke functie Entree deelgebied stadbos op een kruising Entree stadsbos markering
P
Parkeerplekken / mobiliteitschakel
deelgebied Landgoed De Grote Beek
1. Opgave verbinden ecologische hoofdstructuur (ecoverbindingen) 2. Langzaam verkeer brug(gen)/ onderdoorgang(en) naar overzijde spoor 3. Aanleg Strijps pad/struinpad gekoppeld aan het Breinpad (route op Landgoed de Grote Beek) 4. Programmatische hoofdentree aan de Boschdijk nabij het Ketelhuis 5. Stadsbosentree aan doorgaande fietsverbinding van Vredeoord naar de Anthony Fokkerweg in noord-zuid richting 6. Stadsbos entree aan Boschdijk over historische as richting Philips de Jongh Park
7. Dubbelgebruik parkeervoorziening Grote Beek voor bezoekers van stadsbos in het weekend overstappunt fiets en voet 8. Toevoegen programma voedselproductie passend bij Boederij de Haen in lanen en rabatten 9. Zoeklokatie voor programma met focus op zorg zoals een bijna thuis huis, levenispit en dagbesteding met focus op natuurbeheer.
49 / 67
5.1 Landgoed De Grote Beek
Stadsbos Eindhoven - Ontwikkelingsvisie
5.2 Landgoed Philips Fruittuin
5.3 Kennislandgoed Bioartlab en ISE
De ontwikkelingen van Landgoed Philips Fruittuin gaan door op de bestaande kwaliteiten van de fruittuin. Het karakter van het landgoed is sterk geënt op het Philips cultuurlandschap en historie. De fruittuin krijgt een herkenbare identiteit aan de Anthony Fokkerweg.
Het Kennislandgoed Bioartlab en Internationale School Eindhoven (ISE) is een onderwijslandschap in een groene en gezonde omgeving. De opgave is het gebied goed te ontsluiten en publiek toegankelijk te maken en houden.
3. 4.
1. Gebied waterberging aan de Anthony Fokkerweg mogelijkerwijs combineren met aanleg voedselbos 2. Een beperkt aantal mobiele recreatiewoningen/werkplekken gekoppeld aan teeltbedden. Onderzoeksgebied voor uitwerking ruimtelijk plan met mogelijk
5. 6. 7.
(gedeeltelijke) bestemmingswijziging van agrarisch naar recreatie. Uitbreiding Struinpad Scouting gekoppeld aan thema van voedselproductie Hoofdentree aan dwarsroute Oirschotsedijk Tweede entree landgoed Philips Fruittuin langzaam verkeer aan Oirschotsedijk Gebiedsentree en gezicht Philips Fruittuin aan Anthony Fokkerweg
Visie: • Ruimtelijk plan voor kennislandgoed Bioartlab - ISE • Ecologische vitalisering bos 1. Zoeklocatie openluchtschool 2. Strijps pad ontsluiten met Herdgang en richting Wielewaal P
3. Dubbelgebruik parkeervoorziening Internationale School 4. Inrichting Bio-art inspiratiebos 5. Entrees van het kennislandgoed in alle windstreken 6. Opgave verbeteren verbinding ov-halte van Achtscheweg Zuid met Strijps pad richting Bio-Artlab
51 / 67
Visie: • Ruimtelijk plan voor de Philips Fruittuin • Ecologische vitalisering bosranden
P
6 Legenda Landgoed Philips Fruittuin
Legenda Kennislandgoed Bioartlab en ISE
Gezond landschap
Gezond landschap
Revitalisatie bossen
Revitalisatie bossen
Diversificatie grasland
Diversificatie grasland
Behoud en versterking van heidelandschap
Behoud en versterking van heidelandschap
Water: terugbrengen historische Groote Beek
Water: terugbrengen historische Groote Beek
Rabatten voor de opslag van water
1
2
Voedselproductie
P
Verbindende route: fietspad+voetpad Visuele as Postdijk richting de Elburglaan Verbindende route: voetpad
P
Prive eigendom
P
4
Verbonden park
6
Struinpad door natuurgebieden
3
5
Verbonden park
P
Verbindende route: fietspad+voetpad
Landgoederen en parken Philips van Lenneppark
5
3P
3
Struinpad door natuurgebieden Entreepaviljoen stadsbos met publieke functie Entree deelgebied stadbos op een kruising
Entree stadsbos markering Parkeerplekken / mobiliteitschakel
P
Verbindende route: voetpad
Entree deelgebied stadbos op een kruising
P
5
5
Entree stadsbos markering
deelgebied Philips Fruittuin
2
Visuele as Postdijk richting de Elburglaan
P
Entreepaviljoen stadsbos met publieke functie
5
Ecologische Zone (NNB)
P
5
Prive eigendom
4
Lanen
Ecologische Zone (NNB) Voedselproductie
1
Rabatten voor de opslag van water
7
Lanen
5
P
P
P
Parkeerplekken / mobiliteitschakel
Landgoederen en parken Philips van Lenneppark
deelgebied Kennislandgoed Bioartlab en ISE