Bijlage 1 - Onderzoek Omgevingskwaliteit en welstand 2021

BIJLAGE: Onderzoek Omgevingswet & welstand 2021

Aanleiding & Doel Omgevingswet heeft gevolgen voor welstandstoetsing: ▪

Plannen toetsen op omgevingskwaliteit

▪

Gemeente kiest zelf haar instrumenten (commissie, supervisoren, stadsbouwmeester)

▪

Onderscheid tussen wettelijke en extra adviestaken

Eindhoven getrapte aanpak: ▪

Fase 1 wettelijke vereisten: beleidsneutraal over → instelling commissie omgevingskwaliteit

▪

Fase 2 breder onderzoek Omgevingskwaliteit en welstand

▪

Fase 2a: versnellen op onderdeel supervisie Centrum

Doel: Input geven voor nieuwe bouwstenen voor het borgen Van (de toets op) Omgevingskwaliteit in de toekomst

Aanpak onderzoek Omgevingswet en Welstand

Rapport BEECKK

5 Dialoogsessies

18 interviews

met interne experts en huidige commissieleden

5 Steden Benchmark Amsterdam, Utrecht, Rotterdam, Den Haag en Groningen

HUIDIG FUNCTIONEREN Wat gaat goed en wat kan beter met de huidige werkwijze van de Commissie Ruimtelijke Kwaliteit en de Supervisoren

WENSBEELD + AANBEVELINGEN Wat is het ideale scenario voor het borgen van Omgevingskwaliteit en het inrichten van een nieuwe adviescommissie?

Inzoomen op onderdelen 1. Evaluatie werkwijze commissie en supervisoren (rapport BEECK Ruimtemakers)

Onafhankelijk Onderzoek: BEECKK RUIMTEMAKERS

18 Interviews Intern en externe experts

Bijwonen vergaderingen CRK en ateliers supervisoren

Wat gaat goed?

Wat kan beter?

Overall: positieve beoordeling van werkwijze commissie en supervisoren

▪ Heldere procesbeschrijving voor gebruikers en initiatiefnemers;

▪ Open en constructieve werkwijze van de CRK en supervisoren ▪ Goede samenwerking tussen de CRK en supervisoren; ▪ Grote betrokkenheid van de supervisoren en CRK bij de stad;

▪ Waardering voor de onafhankelijke rol CRK en supervisoren; ▪ Ontwikkelingsgerichte houding: mogelijk maken van plannen ▪ Sterk ecosysteem & “infrastructuur” Brainport: mensen weten elkaar te vinden

▪ Efficiëntie van het proces van initiatief tot vergunning;

▪ Plannen blijven soms te lang liggen door een beperkte capaciteit; ▪ Regievoering vanuit de gemeente op niveau van projecten en stad; ▪ Bredere invulling van de rol van de CRK

▪ Versterken van de “infrastructuur“ voor welstandtoetsing voor betere doorstroming plannen

Quick Wins Quick wins gericht op kwaliteitsslag op korte termijn, binnen nu en 2 jaar PROCES OPTIMALISATIE

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Uitbreiden van het secretariaat Onderzoeken vergunningen die ambtelijk kunnen worden afgehandeld Maken van heldere afspraken over het proces van de intake tot de vergunning (inhoud) Maken Explainer voor gebruikers (vorm) Vastleggen wijze van samenwerking tussen CRK en supervisor Onderzoeken of een technisch voorzitter aangesteld moet worden Optimaliseren van het ICT-systeem vergunningen → loopt al Ruimte voor integrale afweging

REGIE EN INSPIRATIE

9. Meer ongevraagd advies laten geven door CRK 10. Verbreden debat ruimtelijke kwaliteit 11. Regie op de raakvlakken supervisorgebieden 12. Overleg tussen wethouder en supervisoren weer oppakken met voorzitter CRK

Toename druk op CRK, secretariaat en supervisoren Toename aantal beoordelingen commissie en supervisoren sinds 2015 ▪ Aantal adviezen neemt toe sinds 2015, terwijl in 2016 de omvang van de commissie is afgenomen van 9 naar 6 leden

▪ Aantal aanvragen erfgoed sterk gestegen. ▪ Meer complexe aanvragen, dus meerdere keren beoordelen ▪ Aantal vergaderingen stijgt beperkt, dus meer plannen per vergadering

Aantal beoordelingen

Totaal

2015

2016

2017

2018

2019

2020

1149

1424

1663

1441

1635

1671

2. Dialoogsessies Omgevingskwaliteit

inclusief aanbevelingen voor de toekomst

Stedenbouw

Erfgoed

Planologen Strategen Intake

Stedenbouw Vergunningen Intake

Sessies met interne experts van diverse disciplines

CRK

Kwaliteiten behouden

‘COMMISSIE EN SUPERVISOREN TILLEN PLANNEN NAAR EEN HOGER NIVEAU!’ 1 0

Commissie

Supervisoren 3 2

▪ Tevreden over rol en advisering CRK en supervisoren ▪ Multidisciplinaire samenstelling van de commissie. ▪ Onafhankelijke en deskundige commissie. ▪ Tevredenheid over Erfgoedadvisering.

Goed

Voldoend Ruim Voldoend e e

0

0

Mati g

Onder de maat

ROL EN ADVISERING CRK

▪ Commissie en supervisoren brengen plannen naar een hoger niveau.

6

▪ Toegankelijk en inspirerend. ▪ Supervisoren zijn aanvulling op de commissie: zij opereren op een ander schaalniveau en zijn meer betrokken bij de projecten.

3 2

2

1

▪ Supervisoren dragen bij aan de ambities van de stad. ▪ Supervisoren bewaken de gebiedskwaliteit, samenhang en zijn een continue factor.

Goed

Voldoend Ruim Voldoend e e

Mati g

ROL EN ADVISERING SUPERVISOREN

Onder de maat

Tips voor de toekomst

Commissie

Supervisoren

Betere Rolverdeling tussen cie en supervisoren

Zorg voor meer rolzuiverheid supervisor

▪ Rolverdeling commissie en supervisoren, verduidelijken en vastleggen (incl. belangenclubs van Abbe Stichting, etc.) Breed toetsen op omgevingskwaliteit, welstandsbeleid op laten aanpassen Welstandsbeleid actualiseren

▪ Kansen om welstandsbeleid te actualiseren en matchen met begrip omgevingskwaliteit. Nadenken over andere werkwijze: b.v. meer ‘rondom een tekening’ gaan werken

▪ Plannen ‘rondom een tekening’ bespreken, meer richting een gesprek gaan i.p.v. reactie.

▪ Voorkom dubbele rol (als architect en als supervisor) supervisoren in eigen gebieden ▪ Heldere rol en verantwoordelijkheden beschrijven Zorg voor meer samenhang in Centrum, maatwerk per (deel) gebied

▪ Onderlinge afstemming tussen supervisoren in het centrum verbeteren. Ruimte voor discussies en sparren. Meer maatwerk per (deel) gebied ▪ Overkoepelende regie nodig op grensvlakken supervisie centrum (vakgroep stedenbouw inzetten) Betere communicatie & samenwerking met gemeente en commissie

▪ Voldoende afstemming tussen supervisoren en projectteams om goed op de hoogte te zijn van elkaar en individueel handelen te voorkomen.

Tips voor de toekomst

Gemeente

Planvormingsproces verhelderen

▪ Planvormingsproces voor verwachtingen intern en extern goed beschrijven.. Meer Regie voeren en meer zichtbaarheid van vakgroep stedebouw

▪ Overkoepelende regie voeren op centrumgebied: snijvlakken van de supervisorgebieden. ▪ Meer zichtbaarheid vakgroep Stedebouw Interne afstemming en communicatie verbeteren tussen cie , intake, supervisoren en gemeente

▪ Interne communicatie verbeteren tussen instrumenten (Commissie, supervisoren, intake, adviseurs). O.a. eenduidige advisering en verslaglegging.

Erfgoed WAT VIND JE VAN DE HUIDIGE ADVISERING VAN DE CRK OP GEBIED VAN ERFGOED

8

4 2

0 Goed

Ruim

Voldoende Matig Voldoende

0 Onder de maat Wat kan beter?

▪ Commissie is betrokken met erfgoed ▪ Brede deskundigheid met actieve inbreng

▪ Geen roulerend architectenlid in erfgoedcommissie toepassen om consistentie in advisering te borgen. ▪ Rol en status van belangenclubs helder omschrijven en vastleggen ▪ Erfgoed tijdig betrekken bij supervisie ▪ Er worden wel eens adviezen via casemanager bij externe partijen opgevraagd: dit zou beter een consistent team kunnen zijn. ▪ Erfgoed als volwaardige pijler

Toekomstige instrumenten (i.r.t. commissie) WELKE INSTRUMENTEN ZIJN BELANGRIJK VOOR HET BORGEN VAN OMGEVINGSKWALITEIT?

6 Intake

8 Gebiedstafel (intake)

12

10

Nieuwe Commissie

Vakgroep Stedenbouw

Stadsbouwmeester + welstandsbeleid van deze tijd

1

2 Anders

10 Supervisoren

1

6 Omgevingsvisie

Programmeertafe l

Toekomst: samenstelling commissie BESTAANDE VAKDISCIPLINES HANDHAVEN EN UITBREIDEN MET SPECIFIEKE DESKUNDIGHEID

Huidige commissieleden Nieuw commissielid

27

26

25

22

Landschapsarchitect

Architect

Erfgoed specialist

Restauratie architect

▪ Erfgoed specialist en Architect in een ▪ Of inzetbaar in flexibele schil

ALGEMEEN

+

18

16

Extra andere discipline

Burgerlid

Suggesties extra comissielid: Duurzaamheid (Stads)socioloog Cultuurhistorisch landschap

▪Werken met een vaste kern en flexibele schil ▪Belangrijk om chemie te hebben in het team en consistente advisering ▪Voldoende leden nodig om elkaar te kunnen vervangen. In huidige commissie kun je niet gemist worden. ▪Het aantal plannen is gestegen, aantal leden is gelijk gebleven.

▪ Burgerlid vervangen of andere rol geven ?

3. Benchmark G4 steden welstandtoetsing

Amsterdam

Utrecht

Rotterdam

Den Haag

Groningen

Amsterdam Huidige welstandstoetsing • Commissie Ruimtelijke Kwaliteit • • •

15 leden 9.500 adviezen per jaar 5 subcommissies

• 15 à 20 supervisoren • 6 secretarissen

Toekomstige toetsing • Commissie Omgevingskwaliteit • Overgang beleidsneutraal

872.757 inwoners 9.500 rijks- en gemeentelijke monumenten

Utrecht Huidige welstandstoetsing • Commissie Welstand en Monumenten • • •

8 leden (incl. 1 burgerlid) 3.100 adviezen per jaar Kwaliteitsteam Merwedekanaalzone

• 7 à 8 supervisoren: supervisoren regeling • 1 secretaris Toekomstige toetsing • Commissie Omgevingskwaliteit • Uitbreiding

357.719 inwoners 3.000 rijks- en gemeentelijke monumenten

Rotterdam Huidige welstandstoetsing • Commissie Welstand en Monumenten • • •

7 leden (incl. 1 burgerlid) 2.500 adviezen per jaar, 90% ambtelijk Welstandskamer Feyenoord City

• 10 supervisoren • 9 secretarissen

Toekomstige toetsing • Commissie Omgevingskwaliteit • Overgang beleidsarm

651.376 inwoners 1.070 rijks- en gemeentelijke monumenten

Den Haag Huidige welstandstoetsing • Welstands- en Monumentencommissie • • •

8 leden (incl. 1 burgerlid) 6.000 adviezen per jaar, 85% ambtelijk Subcommissie dakopbouw

• 2 supervisoren • 3 secretarissen

Toekomstige toetsing • Commissie Omgevingskwaliteit • Neutrale overgang

547.757 inwoners 2.250 rijks- en gemeentelijke monumenten

Groningen Huidige welstandstoetsing • Stadsbouwmeester en Atelier stadsbouwmeester • • •

700 adviezen per jaar door Stadsbouwmeester Externe Monumenten commissie 2 kwaliteitsteams

• 0 supervisoren (wordt 9) • 2 secretarissen Toekomstige toetsing • Stadsbouwmeester én Commissie Ruimtelijke Kwaliteit • Adviesrol commissie

233.218 inwoners 1.752 rijks- en gemeentelijke monumenten

Eindhoven Huidige welstandstoetsing • Commissie Ruimtelijke kwaliteit • • • •

6 leden (incl. 1 burgerlid) 1.680 adviezen per jaar 2 secretarissen 4 Subcommissies

• 4 supervisoren • 2 secretarissen

Toekomstige toetsing …

253.707 inwoners 550 rijks- en gemeentelijke monumenten

Benchmark bevindingen Huidige toetsing •

Alle gemeenten maken gebruik van een commissie en supervisoren

•

Aantal inwoners + monumenten mede bepalend voor hoeveelheid adviezen en aantal leden commissie

•

Rol secretariaat belangrijk: Rotterdam en Den Haag veel ambtelijk afgehandeld

•

Aantal supervisoren wisselt, in Utrecht groter mandaat door supervisorenregeling

•

Model Stadsbouwmeester Groningen is diffuus en afhankelijk van type stadsbouwmeester

•

De helft van de gemeenten hebben burgerlid, de andere niet (Amsterdam. Den Haag en Groningen niet)

Amsterdam

Utrecht

Rotterdam

Den Haag

Groningen

Toekomstige toetsing •

Huidige stelsel van commissie en supervisor wordt gehandhaafd en versterkt

•

Nadruk op duurzaamheid en integraliteit

•

Huidige stelsel commissie en supervisoren handhaven en versterken

•

Burgerlid wordt door sommige gemeenten geschrapt, omdat Omgevingswet voorziet in participatie

Benchmark samenvatting – huidige toetsing Aantal leden

Secretarissen

Supervisoren

Subcommissies

Amsterdam

Utrecht

Ambtelijk

Extra’s

15

6

15-20

5

75% 5 secrt.

Doorstroom systeem commissieleden

8 (incl. 1 burgerlid)

1

8

0

1 secrt.

Supervisorenregeling

7 (incl. 1 burgerlid)

9

10

0

90% 9 secrt.

Welstands-kamer Feyenoord City

8

3

2

1

85% 3 secrt.

Rotterdam

Den Haag Groningen

Eindhoven

Min. 12 leden

2

9

0

2 secrt.

6 (incl. 1 burgerlid)

2

5

4

2 secrt.

Atelier Stadsbouwmeester & monumenten commissie

Benchmark G4 + Groningen samenvatting – toekomstsplannen Samenvatting

Overgang

Aantal leden

Supervisoren

Subcommissies

Amsterdam

Beleidsneutraal

15

15-20

5

Utrecht

Uitbreiding

9 (+1)

8

Extra’s

1

Verbreding duurzaam en groen, burgerlid vervangen door vakdeskundig lid

Rotterdam

Beleidsarm

7

10

1

Architect aan Zet Subcommissie Q-team , burgerlid mogelijk weg

Den Haag

Beleidsneutraal

8

2

1

Integraal kwaliteitssysteem

Groningen

Toevoeging CRK

Min. 12

9

0

Breder adviesteam om Stadsbouwmeester

Eindhoven

Model stadsbouwmeester , 1e bevindingen Bevindingen uit dialoogsessies • 1 persoon kan nooit alle kennis in zich verenigen van alle vakdisciplines samen • Je wilt niet de omgevingskwaliteit van de hele stad 8 overlaten aan 1 persoon. Gebiedstafel (intake) • Stadsbouwmeester past niet bij dynamiek hele stad Eindhoven en de diversiteit van gebieden

12

Nieuwe Commissie

10 Vakgroep Stedenbouw

Bevindingen uit benchmark • Geen van de G4 steden kiest voor model stadsbouwmeester, sluit niet aan bij de dynamiek • Stadsbouwmeester in Groningen treedt op als supervisor op hoofdlijnen, gesteund door fors ambtelijk team • Model stadsbouwmeester in Groningen is geëvalueerd en Supervisoren dit leidt tot bijstellingen. • Groningen gaat model stadsbouwmeester uitbreiden met commissie CRK en supervisoren

10

Aanbevelingen inclusief Quick Wins

Aanbevelingen - samenvatting DE COMMISSIE IN DE TOEKOMST BEHOUDEN VOOR STURING OP OMGEVINGSKWALITEIT VAN PLANNEN.

Supervisoren

SUPERVISOREN GEVEN EEN BOOST AAN DE STAD: ROL BEHOUDEN EN EVT. UITBREIDEN

Nieuwe Commissie

Gemeente

ROL GEMEENTE: OVERKOEPELENDE REGIE VOEREN EN PROCESSEN BETER STUREN EN BEGELEIDEN

Quick Wins – kwaliteitsslag korte termijn Opstellen van een nota van reglement voor CRK

Commissie. Secretariaat en supervisoren

• Vastleggen afspraken werkwijze cie • vastleggen werkafspraken tussen CRK en supervisoren

Instellen van een nieuwe, extra subcommissie Centrum • • • •

Verbeteren supervisie model centrum Opbouwen gebiedskennis, meer maatwerk en meer samenhang Supervisoren schuiven frequent aan

Ga voor een goede rolzuiverheid supervisoren • geen architect en supervisierol in 1 gebied) • Betere afbakening rol en taken van supervisoren

Kwaliteitsslag toets Omgevingskwaliteit • Planvormingsproces beter beschrijven voor zowel voor intern als extern • goede communicatie en info op website, • budgetten op orde

Meer capaciteit binnen CRK en secretariaat • Aantal plannen neemt toe. Extra secretaris wenselijk ( 1 fte) om meer plannen af te kunnen handelen • Bij cie: denk ook aan grootte van het team, vervanging, frequentie van bijeenkomsten

Maatwerk per supervisiegebied • Maatwerk op basis van identiteit en ontwikkeltempo per gebied • Heldere opdrachtbeschrijving supervisoren • Versterken supervisie in het centrum

Aanbevelingen: Nieuwe adviescommissie

Nieuwe Commissie

Treed op als klankbord voor nieuwe initiatieven

Welstandsbeleid updaten : Adviseer breed op omgevingskwaliteit

• Overweeg een andere werkwijze, “gesprek rondom een tekening “”

▪ Welstandsbeleid beter laten aansluiten op omgevingskwaliteit .

Overweeg extra specialisme toe te voegen ▪ Breed adviseren op omgevingskwaliteit vraagt misschien om extra lid: duurzaamheid of stadssocioloog? ▪ Rol van burgerlid op termijn opnieuw bezien, nu participatie is opgenomen in Omgevingswet ▪ Technisch voorzitter als verbinding/gastheer onderzoeken

Capaciteit uitbreiden van commissie en adviseurs stedebouw ▪ Aantal plannen neemt toe. Meer capaciteit gewenst om plannen af te handelen binnen wettelijke termijnen ▪ Extra capaciteit in ontwikkelgebieden wenselijk vanwege meer plannen.

▪ De commissie pakt de rol al om breder te adviseren, maar dat correspondeert nog niet met het huidige beleid.

Zet in op efficiëntere rolverdeling met supervisoren en gemeente ▪ Rolverdeling tussen commissie en ambtelijke organisatie verbeteren om de werkdruk af te nemen

Werk aan een doorstroom systeem voor nieuwe leden ▪ Chemie in het team en consistentie in advisering borgen door doorstroming van leden i.p.v. vervangen van meerdere leden tegelijkertijd.

Aanbevelingen: Supervisoren

Supervisoren

Behoud supervisoren en denk aan uitbreiden naar meer gebieden

Bepaal samen met cie en gemeente het mandaat supervisor i.r.t. commissie

▪ Zij geven een boost aan de stad en zijn vaak de lange consistentie in een gebied

• Betere afbakening verantwoordelijkheden supervisoren. Mandaat bepalen op basis van fase gebied.

▪ Andere G4 steden hebben relatief meer supervisoren ▪ Overweeg extra supervisoren in de stadsdelen op basis van de verdichtingsopgave

Baken de rol goed af in overleg met gemeente, maatwerk per gebied. Geen dubbele petten ▪ Maatwerk supervisor per gebied ▪ Rolzuiver, geen dubbele petten ▪ Bepaal voor welke periode en met welke taken supervisie wordt gevoerd ▪ Specifiek kijken naar supervisie Centrum, zorg voor meer samenhang en regie daar:

Aanbevelingen: Zet in op actualisatie welstandsbeleid

Gemeente

▪ Zet in op actualisatie welstandsbeleid: zorg dat de commissie de juiste kaders heeft om plannen te sturen op omgevingskwaliteit

Ga meer overkoepelende regie voeren

Zorg voor meer zichtbaarheid vakgroep Stedenbouw

▪ Gemeente heeft overkoepelende regie rol: onder andere ook sturen en richting geven aan partijen in het centrumgebied. (zowel op proces als inhoud)

▪ Stedenbouw moet haar rol pakken: verbinder tussen commissie, intake en supervisoren.

Zet in op verbeteren interne communicatie ▪ Verhouding en rolverdeling tussen instrumenten (intake, supervisoren, commissie, vakgroep Stedenbouw) duiden.

Versterken supervisie centrum • Betere samenwerking CRK, gemeente en supervisoren • Gemeente neemt regie rol aan •

Langjarige continuïteit

SLOT