Bijlage 1 - Notitie soortgericht onderzoek bever op locatie hoogbouw

Notitie soortgericht onderzoek bever op locatie hoogbouw, Eindhoven In het kader van de Wet Natuurbescherming

In opdracht van: Gemeente Eindhoven

Notitie soortgericht onderzoek bever op locatie hoogbouw, Eindhoven Auteur Peter Twisk Collegiale toest Ronald van Os Datum 1 oktober 2021 Opdrachtgever Gemeente Eindhoven Contactpersoon Karel Beljaars Foto’s Ronald van Os en Peter Twisk Foto voorzijde Bever passerend op de Dommel ter hoogte de locatie waar hoogbouw gepland is. Bij de liggende tak is zichtbaar dat zijtakken zijn afgebeten. Op de voorgrond is een railing zichtbaar die aanwezig is tussen de Dommel en een fietspad. Foto Ronald van Os.

Vos Natuurbeheer Hal 11 5296 PZ Esch Tel: 06-51213344 KvK: 17220880 ronald@vosnatuurbeheer.nl www.vosnatuurbeheer.nl

1. Inleiding Er zijn plannen om nabij Centraal Station Eindhoven nieuwbouw uit te voeren in de vorm van hoogbouw. De initiatiefnemer hiervan is EDGE. Recent zijn in de directe omgeving van de planlocatie sporen van bever (Castor fiber) waargenomen. Bever is beschermd onder de Wet natuurbescherming, regime Habitatrichtlijn. De Gemeente Eindhoven heeft Vos Natuurbeheer gevraagd te onderzoeken of de genoemde nieuwbouwplannen een negatief effect kunnen hebben op bever. Deze notitie bevat hiervan het resultaat.

2. Plangebied en ingreep Het plangebied voor de nieuwbouw ligt 200 m ten oosten van Centraal Station Eindhoven en was ten tijde van het onderzoek in gebruik als parkeerterrein. Rondom de parkeerplaats staan bomen. Direct ten oosten van het plangebied stroomt de Dommel. Zie Figuur 1. Onder het spoor door loopt langs de westzijde van de Dommel een faunapassage. Dit maakt aannemelijk dat deze oever als ecologische verbindingszone fungeert. Langs de oostelijke oever van de Dommel loopt een druk gebruikte fiets- en voetgangersroute. Ten noorden van het plangebied lopen spoorlijnen, ten zuiden ervan ligt de Stationsweg, ten westen staat hoogbouw.

Figuur 1. Plangebied (rood omlijnd) van de nieuwbouwplannen voor hoogbouw. De locatie ligt ten oosten van Centraal Station Eindhoven en direct ten westen van de Dommel. Met blauwe lijnen is het gebied aangegeven dat op 21 juli ‘21 is onderzocht op beversporen, met paarse stippen de locaties waar op deze datum geobserveerd is voor activiteit van bevers.

De nieuwbouw zal bestaan uit twee kantoorgebouwen, een woontoren en een ondergrondse parkeergarage. De kantoren worden 45 m hoog, de woontoren 70 m. In verband met het ruimtebeslag zullen acht laanbomen worden gekapt aan de oostzijde van het plangebied en zes laanbomen aan de westzijde. Vijf bomen aan de oostzijde blijven behouden, en ook zal de groenstrook langs de Dommel behouden blijven. Voor foto’s van de Dommel ter hoogte van het plangebied zie Bijlage 1.

3. Doel Het doel van het uitgevoerde onderzoek is te bepalen of van de bouwplannen een negatief effect is te verwachten op het leefgebied van bever, en of de ingreep ten aanzien van bever een overtreding vormt van de Wet natuurbescherming.

4. Korte beschrijving leefwijze bever De bever is het grootste knaagdier dat in Europa voorkomt. Kenmerkend is de platte, peddelvormige staart. De soort is hoofdzakelijk ’s nachts actief, sterk aan water gebonden, en hoofdzakelijk te vinden op plaatsen waar ook bomen direct langs het water staan. Bevers staan erom bekend dat ze bomen om knagen. De voorkeur gaat uit naar zachte boomsoorten als wilg en populier. Knaagsporen van bevers zijn vaak eenvoudig te vinden en blijven nog lange tijd herkenbaar aanwezig. Bewoningssporen kunnen bestaan uit een beverburcht, een leger (ligplaats, vaak tussen struiken), maar ook uit enkele takken die bovenop het dak van een ondergronds hol zijn gebracht. De ingang van een beverburcht of -hol ligt meestal onder de waterlijn. Een in de oever gegraven hol kan onzichtbaar aanwezig zijn. Andere sporen zijn onder andere prenten, wissels en geurmarkeringen. Bevers leven in paren samen met hun jongen en zijn territoriaal naar andere beverparen. De grootte van een territorium wordt bepaald door het voedselaanbod en kan honderd tot duizenden meters oever beslaan.

5. Methode Verkenning en observeren Ten behoeve van de beoordeling van de effecten van de nieuwbouwplannen is het plangebied op 21 juli 2021 bezocht door Ronald van Os en Peter Twisk. Het in Figuur 1 met blauwe lijn aangegeven gebied is onderzocht op sporen van bevers, waarbij vooral gelet is op bewoningssporen. Voorts is op de avond van genoemde datum op twee plaatsen nabij het plangebied geobserveerd voor activiteit van bevers. Zie ook Figuur 1 voor de locaties waar geobserveerd is. De zuidelijke locatie is nabij de plaats waar in recent verleden sporen van bever werden waargenomen. Bij het observeren zijn verrekijkers en een warmtebeeldcamera gebruikt. Voorts zijn bij dit onderzoek een fototoestel en een smartphone gebruikt om foto’s en een filmpje te maken.

Zoeken naar holen Zoals hiervoor vermeldt kan een hol van bever onzichtbaar in een oever aanwezig zijn. Om na te gaan of in het deel van de Dommel ter hoogte van het plangebied een hol van bever aanwezig is, is daarom, aanvullend op het hiervoor beschreven onderzoek, de oever van de Dommel onder de waterlijn onderzocht op aanwezigheid van holen. Dit is gebeurd op 7 september 2021 met behulp van een waadbroek en met een waterbestendige endoscoop. Het werd uitgevoerd door Ronald van Os.

6. Resultaten Op 21 juli werden in de groenstrook ter hoogte van het plangebied op de westelijke oever van de Dommel oude en verse knaagsporen van bever aangetroffen. In het gebied ten noorden van het spoor werden op enkele plaatsen oude knaagsporen van bever gevonden. Aanwijzingen voor de aanwezigheid van bewoning werden niet gevonden. Rond zonsondergang werd een bever waargenomen die in zuidelijke richting in de Dommel zwom. Zie de foto op de voorzijde van deze notitie. Het dier kwam onder de Stationsweg door gezwommen, waarna het de westelijke oever van de Dommel opklom en daar korte tijd actief was. Daarna ging het dier weer het water in en verdween in noordelijke richting onder de spoorbrug. Het voorgaande gebeurde op een tijdstip dat er met grote regelmaat fietsers en wandelaars passeerden. Dit leek geen effect op de bever te hebben. Ruim tien minuten later werd de bever op het noordelijke punt waargenomen (zie Figuur 1), nog steeds zwemmend in noordelijke richting. Ongeveer 10 m voordat

het dier de brug bereikte waar de waarnemer stond dook het dier onder, om 8 m na het passeren van de brug weer boven te komen. Het dier leek daarmee te reageren op de aanwezige waarnemer op de brug. Daarna verdween het dier in noordelijke richting. Het zoeken naar holen op 7 september leverde geen aanwijzingen op dat er een hol aanwezig is de oever van de Dommel ter hoogte van het plangebied. De oever is ter plaatse verstevigd met keien, waardoor deze niet optimaal geschikt is voor bevers om zich er te vestigen.

7. Discussie Bij het uitgevoerde onderzoek ter hoogte van het plangebied werden verse en oude knaagsporen van bever gevonden. Ook werd er een bever waargenomen die hier korte tijd actief was, ondanks op enkele meters afstand passerende fietsers en wandelaars. Er werden geen aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van bewoning door bevers ter hoogte van het plangebied. Het onderzoek leverde sterke aanwijzingen dat een vestiging van bevers aanwezig is ten zuiden van het plangebied. Dit tezamen maakt aannemelijk dat de Dommel ter hoogte van het plangebied gebruikt wordt als foerageergebied en als route tussen het hol of de burcht ten zuiden van het plangebied en foerageergebied in noordelijke richting. De waarnemingen laten zien dat de waargenomen bever zich weinig aantrekt van kunstlicht en van passerende mensen.

Relatieve belang plangebied voor bever Aannemelijk is dat de locatie die grenst aan het plangebied voor hoogbouw maar een klein deel vormt van het leefgebied van bevers. Ten noorden en zuiden van de locatie is veel meer geschikt leefgebied voor bevers aanwezig. Zie Figuur 2. In beide richtingen is de omgeving van de Dommel herkenbaar als een groen lint met veel bomen. Aangenomen mag daarom worden dat het deel van de Dommel dat grenst aan het plangebied maar een heel klein deel is van geschikt leefgebied voor bevers, en met name van het foerageergebied. Wel vormt dit deel van de Dommel een belangrijke schakel tussen de twee delen. Gelet op het gedrag van de bever op 21 juli ’21 is er echter geen reden om aan te nemen dat die functie door de bouwplannen negatief wordt beïnvloed.

Figuur 2. Impressie van aanwezigheid geschikt leefgebied voor bevers langs de Dommel. Het plangebied is rood omlijnd. Aan de linker zijde is het deel van de Dommel ten noorden van het plangebied te zien, rechts het deel ten zuiden ervan. De blauwe stippen laten zie waar de afbeeldingen op elkaar aansluiten. Bron afbeelding: Google.

Te verwachten invloed van de ingreep Het voornemen is om nabij Centraal Station Eindhoven hoogbouw te realiseren op de locatie waar nu een parkeerterrein aanwezig is. Hiervoor moeten bomen gekapt worden en moeten uiteenlopende bouwwerkzaamheden worden uitgevoerd. In de aanlegfase kan dit leiden tot een toename van lawaai, trillingen en kunstlicht. Een toename van lawaai en trillingen vindt alleen plaats op momenten dat werkzaamheden plaatsvinden en te verwachten is dat die grotendeels of geheel overdag plaatsvinden. In de gebruiksfase kan de ingreep eveneens leiden tot een toename van kunstlicht. Deze effecten leiden niet tot een directe vermindering van de functies foerageergebied en verbindingsroute, omdat er geen werkzaamheden plaatsvinden binnen het gebied dat die functies vervult. Wel kunnen in beginsel de toename van kunstlicht, lawaai en trillingen leiden tot minder gunstige omstandigheden voor bevers. Gelet op het gedrag van de bever die werd waargenomen op 21 juli ’21 lijkt het toen waargenomen dier weinig tot niet gevoelig voor kunstlicht en lawaai. Ook waarnemingen van bevers elders in Nederland (eigen waarnemingen) wijzen erop dat de soort weinig tot niet gevoelig is voor deze factoren. Een toename van trillingen zal niet of sporadisch samenvallen met momenten dat bevers actief zijn, zodat dit hoogstens incidenteel een licht storend effect zal hebben.

Waarnemingen tijdens de aanleg van het Maximakanaal bij ’s-Hertogenbosch (eigen waarnemingen) wijzen er bovendien op dat ook trillingen geen merkbaar negatieve invloed hebben op bevers.

8. Conclusies Op basis van het hiervoor beschreven onderzoek kunnen de volgende conclusies worden getrokken:  het deel van de Dommel dat grenst aan het plangebied voor hoogbouw in Eindhoven wordt gebruikt als foerageergebied, maar gelet op de hoeveelheid geschikt foerageergebied in de omgeving is dit geen essentiële functie;  het betreffende deel van de Dommel vormt een essentiële schakel tussen verschillende delen van leefgebied van bevers in Eindhoven, maar van de ingreep is op die functie geen negatieve invloed te verwachten;  in het deel van de Dommel dat grenst aan het plangebied is geen bewoning van bevers aanwezig;  van de ingreep is zodoende geen directe of indirecte negatieve invloed op de functies van de Dommel ter hoogte van het plangebied te verwachten;  ten aanzien van bever vormt de ingreep geen overtreding van de Wet natuurbescherming.

Bijlage 1. Foto’s Dommel ter hoogte van het plangebied

Figuur 3. De Dommel ter hoogte van het plangebied, kijkend in noordelijke richting. Rechts is de fiets- en wandelroute aanwezig. Aan de linkerzijde van de brug is de faunapassage zichtbaar.

Figuur 4. De groenstrook op de westelijke oever van de Dommel, met op de achtergrond de reeds aanwezige hoogbouw nabij Centraal Station Eindhoven.

Figuur 5. De Dommel ter hoogte van het plangebied, kijkend in zuidelijke richting. De brug maakt deel uit van de Stationsweg.