Bijlage 1 - Kadernota 2024

Kadernota 2024 1. Bestuurlijke hoofdlijn

2

2. F  inanciële kaders en intensiveringen voor 2024 

7

3. Lange termijn investeringen

13

4. Indeling begroting

16

Bijlage Beschikbare middelen aan de hand van ­financieel afwegingskader18

1|

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

1. Bestuurlijke hoofdlijn Ten eerste Eindhoven blijft groeien en internationaliseert verder. Dat is een mooie ontwikkeling die we voluit moeten en willen omarmen. Tegelijkertijd voelen veel Eindhovenaren dat het succes van Brainport druk legt op de stad. Nieuwe woningen en groeiende bedrijvigheid zoeken een plek. De veranderende ­bevolkingssamenstelling brengt voor velen verrijking en voor sommigen vervreemding met zich mee. Dit alles in de context van een klimaat- en biodiversiteitscrisis en de noodzaak om onze energie­ voorziening en onze manier van leven te verduurzamen. Ons bestuursakkoord legt het fundament om deze groei de komende jaren verantwoord te laten plaatsvinden. Een fundament dat ervoor moet zorgen dat Eindhoven een stad blijft van gelijke kansen, van eerlijk delen en van zorg voor elkaar. Een stad waar iedereen profiteert van het succes van Brainport en waar we een nieuwe balans vinden tussen welzijn, economie en ecologie. Dit kunnen we niet alleen en daar hebben we alle partners in de stad en regio bij nodig. De strategische agenda Brainport vormt de centrale agenda waarop we ook het Rijk binden aan de groei en bloei van Eindhoven. De groei wordt steeds zichtbaarder en voelbaarder. Meer dan ooit maakt de tijd van beleid en visies plaats voor de urgentie van uitvoering en resultaten.

Dat manifesteert zich bijvoorbeeld op het gebied van woningbouw en bereikbaarheid. We zijn vol aan de bak om de ontwikkeling van de stad in goede banen te leiden. Ook vanuit het besef dat het vertrouwen in de overheid kwetsbaar is, voelen we bij uitstek de plicht om naast onze inwoners te gaan staan als ze het nodig hebben. Om een bereikbare en herkenbare gemeente te zijn waar de menselijke maat het uitgangspunt is. Of het nu gaat om de publieksdienstverlening, ondersteuning voor inwoners, organisaties en bedrijven die dat nodig hebben, het samenleven in veilige wijken met goede voorzieningen, het in goede banen leiden van de groei van de stad of het nemen van een stevige verantwoordelijkheid voor een klimaatneutrale, gezonde en groene stad: we zijn ervan, we laten zien wat we doen en we zijn erop aanspreekbaar. Ook als we keuzes moeten maken die die niet door iedereen enthousiast worden ontvangen.

Financiën en uitdagingen We staan er financieel gelukkig goed voor. Dat maakt het mogelijk om fors te investeren in de stad. Het geeft ons ook ruimte om te anticiperen op de vele onzekerheden waar we mee geconfronteerd worden, zoals de naweeën van de coronapandemie, de oorlog in Oekraïne, het effect daarvan op de energieprijzen en het nemen van onze verantwoordelijkheid in het opvangen van vluchtelingen. We zien daarnaast ook stevige risico’s. De stijgende rente zet mogelijk een rem op noodzakelijke investeringen. Oplopende inflatie heeft effecten op de koopkracht van inwoners en de bestaanszekerheid van onze kwetsbare inwoners. Het raakt ook het gemeentelijke huishoudboekje. En het sociaal domein bevat naar de toekomst toe ook de nodige risico’s en onzekerheden: de uitwerking van de hervormingsagenda Jeugd, de dubbele vergrijzingen met een groeiende zorgvraag, de krapte, maar soms ook mismatch op de arbeidsmarkt en de onzekerheden rondom de rijksinkomsten nopen ons tot behoedzaamheid. Tegelijkertijd zijn we onverminderd ambitieus met de uitvoering van ons bestuursakkoord en hoe we met een lange-termijnblik sparen en investeren in de toekomst van Eindhoven.

Klimaat en groen We werken samen met Helmond aan het klimaatcontract voor de Europese missie “Klimaatneutrale en slimme steden in 2030”, wanneer ook Europa en het Rijk commitment geven op deze opgave versnellen we onze bestaande ambities. De klimaatambities vertalen we komend jaar naar concrete doelstellingen voor de verschillende programma’s en sectoren binnen de gemeente. Van slimme mobiliteit tot ­verduurzaming van sportaccommodaties, en ander maatschappelijk vastgoed, van openbare verlichting tot werk maken van circulariteit. We gaan werken met een nieuw monitoringinstrument, zodat we in alle portefeuilles de voortgang en resultaten beter in beeld krijgen. Dit maakt dat we nog scherper de gaten zien tussen klimaatambities en realisatie. Dat helpt om scherpere keuzes te maken en gerichter te

2|

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

prioriteren. Dit is noodzakelijk in een stad waar door de snelle groei extra druk ligt op de ruimtelijke en maatschappelijke leefomgeving. Het behoud en versterken van de groene leefomgeving is hierbij van groot belang voor mens en dier en vraagt extra inzet en aandacht.

Woningbouw We staan voor de opgave om de fysieke groei van de stad mogelijk te maken. Dat betekent volle inzet op het ‘bouwen, bouwen, bouwen’ van woningen voor iedere portemonnee. De bouwwereld heeft onder meer te maken met onzekerheid ten aanzien van rentestijgingen, wijzigingen in wet- en regelgeving en prijsstijgingen in bouw- en ontwikkelkosten. Dit vraagt onze volle inzet en aandacht onder het motto ‘Eindhoven bouwt door’. Ook nemen we onze verantwoordelijkheid in het versterken van de regionale samenwerking. Het opvangen van de groei is namelijk niet alleen een zaak van Eindhoven. We gaan tot 2040 ca. 19.000 nieuwe woningen bouwen in onze ontwikkelingslocaties. Tegelijkertijd verdichten we met 20.000 woningen de bestaande buurten in de stad. Voor de ontwikkelingslocaties worden visies ontwikkeld en investeringsstrategieën bepaald. Voor de verdichting van de bestaande stad is ook een plan nodig, een visie hoe we tot verdichting willen komen. Daarbij is het volgende uitgangspunt leidend: we zorgen er voor dat elke woningbouwontwikkeling extra waarde toevoegt aan de kwaliteit van het woon- en leefklimaat in de buurt. Het toevoegen van extra waarde vraagt om maatwerk, gebaseerd op het principe op buurtniveau van “kennen, herkennen en erkennen”. Maatwerk vraagt om inzicht in wat er speelt in een buurt en wat belangrijk is voor de buurtbewoners.

Het is onze bedoeling om met verdichtingsvraagstukken beter aan te sluiten op de bredere behoeften van de bewoners. Door verbeterde processen van samenspraak en participatie halen we veel op bij bewoners. We breiden onze buurtkennis nog verder uit door beter gebruik te maken van onze systemen (o.a. buiten beter app, meldpunt woonoverlast, ­woningbouwmonitor).

KnoopXL Nu de financiering vanuit het Rijk is gekomen bouwen we de komende jaren aan een nieuw stuk stad rondom het stationsgebied en de Fellenoord (KnoopXL). Het afgelopen jaar zijn hier al enorme stappen in gezet. KnoopXL is veel meer dan het realiseren van woningen en bereikbaarheid. Het moet er prettig leven zijn voor de bewoners; aangenaam, levendig en veilig. Mensen moeten er met plezier kunnen verblijven in een omgeving met voldoende ruimte voor ontmoeting. ‘City making’ in optima forma, à la Strijp-S, maar dan groter. Na jaren van praten en plannen maken, hebben we verschillende positieve uitspraken van de Raad van State gehad. De focus gaat nu volledig op de uitvoering. We willen binnenkort de bouwkranen zien aan de zuidzijde van het station. Voortvarende uitvoering is hier het centrale devies. Aan de Noordzijde willen we na realisatie van de bunkertoren ook de eerste volgende stappen nemen.

Binnenstad, ondernemen en MKB We blijven investeren in onze ondernemers in de stad en in een vitale binnenstad. Zowel in verschillende woningbouwplanen zoals VDMA, Nieuw Bergen, Stadhuisplein en Schellens, als ook in het onderhoud en de aanleg van meer groen, zoals op het Wilhelminaplein. Samen met ondernemers werken we aan de acties uit onze binnenstadsdeal. De binnenstad is er voor iedereen. Het blijft dé plek om te gaan winkelen. Nu er steeds meer mensen gaan wonen in onze binnenstad en er steeds meer bezoekers zijn, letten we op een goed evenwicht tussen leefbaarheid, veiligheid en levendigheid. We intensiveren onze aandacht voor het MKB als ruggengraad van onze economie door het ondernemersloket op te zetten en het concept rond de MKB deals te intensiveren. Ons transformatieteam pakt de leegstand aan in het centrum én in verschillende wijkwinkelcentra.

3|

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

Mobiliteit De binnenstad wordt meer autoluw en ook het parkeren op maaiveld zal steeds minder het straatbeeld bepalen. Vanuit de visie dat mobiliteit een middel is om (sociale) ontmoetingen te faciliteren richten we ons op vlotte, veilige, schone en slimme mobiliteit. We zetten in op het verleiden van mensen om meer te kiezen voor lopen, fietsen, openbaar vervoer en nieuwe mobiliteitsvormen. Tegelijkertijd blijft de auto belangrijk. Op de ring en auto-radialen heeft de vlotte doorstroom van auto’s prioriteit om elders ruimte te creëren.

Lange termijn investeringen en MIRT Om een goed beeld te krijgen van onze lange termijn-opgaven hebben we een meerjarige strategische investeringsagenda gemaakt. Dit geeft een eerste beeld van welke investeringen de komende jaren nodig zijn in de stad om de groei te faciliteren, de klimaatopgave te realiseren en het voorzieningenniveau in de volle breedte mee te laten groeien. We gaan ervan uit dat – gezien het belang van de ­Brainportregio – ook andere overheden en partners mee gaan investeren. Deze agenda maakt duidelijk dat we zelf meer moeten doen om langjarig voldoende te sparen voor toekomstige benodigde grootschalige investeringen. Daar maken we dan ook ruimte voor. In deze kadernota dekken we dan ook de voor Eindhoven verwachte cofinancieringsbijdrage (circa €100 miljoen) aan het MIRT-pakket van €1,6 miljard af. Dit betekent dat voor Eindhoven de verplichtingen uit de MIRT afspraken gedekt zijn. Dat geeft vertrouwen naar onze partners in de regio en het Rijk. Deze strategische investeringsagenda gaan we de komende jaren verder verfijnen en periodiek actualiseren als onderdeel van de begrotingscyclus.

Inwonersparticipatie en samenleven Ons uitgangspunt is dat elke woningbouwontwikkeling extra waarde toevoegt aan de kwaliteit van het woon- en leefmilieu in de buurt Meer inwoners maakt dat voorzieningen voor onderwijs, medische zorg, winkels, sport en ontspanning blijven bestaan en dat daarmee een gebied aantrekkelijk blijft of wordt, maar het kan ook het karakter van de buurt veranderen. Voor ons een belangrijke aanleiding om onze inzet op inwonersparticipatie verder te versterken. We willen er zeker van zijn dat alle stemmen gehoord worden en ieders inbreng een plaats krijgt in de te maken keuzes. In de volle breedte van onze ambities. Daarbij zoeken we ook naar manieren om de toekomstige bewoners een stem te geven. Daarnaast is het van belang dat het voor inwoners duidelijk is waar ze terecht kunnen met vragen over veiligheid, ­woonoverlast of ondersteuningsvragen op het gebied van bijvoorbeeld bestaanszekerheid, opvoeden en welzijn. Door de groei van de stad hebben we ook te maken met complexe grootstedelijke veiligheidsvraagstukken. In onze veiligheidsaanpak werken we gebiedsgericht en onder andere door uitbreiding van de gemeentelijke toezichts- en handhavingscapaciteit op veiligheid en leefbaarheid (de boa’s) houden we buurten zichtbaar veilig en leefbaar.

Mensen met allerlei achtergronden, zoals kennis- en arbeidsmigranten, vluchtelingen en asielzoekers, komen naar Eindhoven en steeds vaker blijven zij hier wonen en bouwen een leven op. Zoals aangekondigd in ons bestuursakkoord gaan we in 2024 een burgerberaad houden en dit zou daarvoor een mooi thema kunnen zijn. Inclusiviteit en diversiteit heeft blijvend onze aandacht. Wij hebben ons gecommitteerd aan vluchtelingen­­opvang met als uitgangspunt dat asielzoekers en statushouders vanaf dag één mee kunnen doen aan de samenleving.

Sociale stad - Buurten en wijken Wij zijn zichtbaar en aanspreekbaar voor de bewoners en ondernemers in de verschillende buurten en wijken van onze stad. We werken al gebiedsgericht maar we gaan een stap harder lopen om juist samen met bewoners te werken aan die zaken die voor hun van belang zijn. Dit doen we door gericht in te zetten op wijkbudgetten om onze actiegerichtheid en wendbaarheid te vergroten en direct te kunnen inspelen

4|

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

op realisatie van initiatieven uit de wijk. Daarnaast willen we buurtontmoeting faciliteren en daarbij afspraken kunnen maken voor een langere termijn. Dit als “huiskamer” voor de buurt. Even een kop koffie, langslopen bij het spreekuur van werkplaats financiën of deelnemen aan een taalcursus. De stadsdeelbibliotheken leveren een wezenlijke bijdrage aan de sociale basisbekabeling. Het zijn laagdrempelige voorzieningen waar iedereen kan binnenlopen. De behoefte maar ook de ontwikkeling van de bewoners staan centraal. Van het Pact Woensel Zuid wordt er langjarig, 20 jaar gewerkt aan de kansengelijkheid van de bewoners in dit stadsdeel. We sluiten aan op de leefwereld van bewoners en betrekken bewoners en ondernemers op de keuze en insteek van de te ondernemen activiteiten en maatregelen in hun buurt. Dit doen we door een integrale en samenhangende aanpak. Daarbij houden we rekening met de eigenheid van iedere buurt en wijk. De lessen en ervaringen die we opdoen bij het Pact Woensel Zuid, zetten we ook in de andere buurten in onze stad in.

Sociale stad - Perspectief bieden Voor het vergroten van bestaanszekerheid herijken we de armoederegelingen en inzet om gemakkelijker aan het werk te komen. Dit is extra noodzakelijk vanwege de stijgende inflatie en energieprijzen. Daarnaast is versterking van de transformatie nodig om antwoorden te vinden op de toenemende arbeidsmarkttekorten en voor de grote uitdagingen in het sociaal domein. In de zorg hebben we te maken met een dubbele vergrijzing. We zien dat een aantal zorgpartijen moeite heeft om het hoofd financieel of qua personeel boven water te houden. We houden vanuit onze verantwoordelijkheid stevig vinger aan de pols.

Brainport, talent en onderwijs We houden oog voor de lange-termijn-ontwikkelingen van de Brainportregio. De jarenlange inzet om stad en regio op de kaart te zetten, heeft inmiddels geleid tot een intensief partnerschap met Rijk en provincie. Met het halfjaarlijkse bestuurlijk overleg Brainport (BO Brainport) hebben we een vaste tafel met de voor deze regio belangrijkste bewindspersonen. De Strategische Agenda Brainport is het centrale kompas hierbij. Binnen deze agenda hebben we als gemeente een stevige rol op alle pijlers, met name op de pijler ‘Talent’ en de pijler ‘Voorzieningen’. Daarnaast stellen we onder andere in 2024 samen met de MBO-instellingen en MBO-studenten, Fontys en TU/e een actieplan op om de beeldvorming rond het MBO te doen kantelen, zodat het MBO als volwaardige vervolgopleiding wordt gezien net als HBO en WO. Zodat MBO’ers de waardering en de gelijkwaardige positie in de samenleving krijgen die ze verdienen. Voldoende en goed opgeleide vakmensen zijn cruciaal voor de maakindustrie en om de samenleving uit te rusten voor de uitdagingen van de toekomst. We investeren in de Rijke Schooldag door deze uit te breiden naar nog meer scholen. Om op het gebied van onderwijs goed voorbereid te zijn op de groei maken we een 16 jarig IHP en maken daarvoor nu al een grote financiële reservering.

Cultuur, sport en erfgoed De coronacrisis heeft een flinke impact op de culturele sector gehad en de naweeën hiervan zien we nog terug in achterblijvende bezoekersaantallen. We heffen de coronareserve op, maar we geven daaruit nog een eenmalige impuls aan onze culturele instellingen als een steun in de rug. Juist omdat cultuur, creativiteit en design een belangrijke rol kunnen spelen bij de aanpak van onze maatschappelijke opgaven, zoals bijvoorbeeld bij het samenleven in een stad in steeds diverser wordende wijken, het vanuit inwonersperspectief kijken naar klimaatadaptatie of placemaking bij gebiedsontwikkelingen. Cultuur bindt en verbindt. Daarnaast zetten we in op een strategische agenda creatieve industrie en gaan we design meer zichtbaar maken in de stad, onder andere om de ‘D’ van design uit ons TDK-profiel te versterken. We blijven inzetten op meer Eindhovenaren in beweging. Het is dan ook goed nieuws dat ledenaantallen van verenigingen na corona weer terugveren. Door sportvelden en clubhuizen verder te verduurzamen houden we de contributies betaalbaar. Ons waardevolle erfgoed houden we in stand en brengen we beter voor het voetlicht: van archeologisch onderzoek tot het plaatsen van borden in de stad en het aanwijzen van monumenten.

5|

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

Brainport voor elkaar In goede Eindhovense traditie werken we intensief samen met bedrijven, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen om onze maatschappelijke opgaven te realiseren. Het beste voorbeeld hiervan is de lancering van “Brainport voor Elkaar”. Al langer klinkt de roep om naast de economische agenda ook een sociaal-maatschappelijke Brainportagenda te ontwikkelen om ervoor te zorgen dat iedereen zich onderdeel van het succes van Brainport voelt. Het gaat hierbij om concrete initiatieven van bedrijven, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen, zoals hulp bij armoede en schulden onder andere door vroegsignalering via werkgevers, inzet van bedrijfsvrijwilligers voor maatschappelijke initiatieven of technieklessen op basisscholen. Nieuwe partijen zijn welkom daarbij aan te sluiten. Zij kunnen daarvoor terecht bij het gezamenlijke programmabureau dat in 2024 verder wordt uitgebouwd en van waaruit impactvolle programma’s en projecten worden uitgevoerd, gebundeld en opgeschaald.

Organisatie We pakken bovengenoemde opgaven voortvarend op met een sterke focus op zichtbare resultaten en uitvoeringskracht. Daarom investeren we komend jaar ook in de gemeentelijke organisatie. Die moet namelijk mee kunnen groeien met de groei van de stad om ook als gemeente voor inwoners en bedrijven nabij, zichtbaar en benaderbaar te zijn. Iedere buurt heeft zijn eigen vraagstukken. In de verdichting van de bestaande stad zien wij aanleiding om gericht in te grijpen op vragen van buurtbewoners op het gebied van veiligheid, sociaal-economisch en fysiek. Deze vragen moeten binnen onze organisatie kunnen worden geadresseerd en met daadkracht worden uitgevoerd. We maken een groot aantal functies structureel die in de afgelopen periode tijdelijk zijn gefinancierd, zodat we mensen aan ons kunnen binden. In een krappe arbeidsmarkt is dat een hele uitdaging. We investeren daarnaast in de uitvoeringskracht en het vergroten van de diversiteit in de organisatie. Randvoorwaardelijk is het investeren in IT en versterken van management, medewerkers en sturing.

Tot slot Het verminderen van ingewikkeldheid om tempo te kunnen maken. Het vereenvoudigen en versimpelen, zodat inwoners en bedrijven zien en voelen dat we in Eindhoven zaken makkelijker maken en anders aanpakken. Niet praten, polariseren en geitenpaadjes bedenken, maar resultaten boeken en zorgen dat Eindhoven klaar is voor de volgende fase in haar ontwikkeling. Dit vanuit de gedachte dat we Samen Morgen Mooier Maken en dat groei alleen kan, als het ook echt kan.

6|

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

2. Financiële kaders en intensiveringen voor 2024 Het maken van een gedegen financieel plaatje voor de komende jaren is op dit moment complex. Vanuit het Rijk is er nog geen duidelijkheid over het ‘ravijn’ van 2027 en het vervolg op kortingen die bevroren zijn tot 2026 maar vanaf 2027 vooralsnog terugkomen. Ook voorlopige ramingen van indexcijfers (CPB) lijken nog niet definitief. Wij werken daarom in deze kadernota met best mogelijke aannames. Het kan richting begroting 2027 dan ook noodzakelijk zijn dat op onderdelen heroverweging zal moeten plaatsvinden. Financiële kaders Voor het bepalen van onze financiële kaders werken we met twee scenario’s, een voorzichtig en ­optimistisch scenario. Op hoofdlijnen geeft dat het volgende beeld:

Het gemeentefonds is de belangrijkste bron van inkomsten voor gemeenten. Over de hoogte daarvan na 2025 heeft het Rijk tot op heden geen duidelijke uitspraken gedaan. Wel is door het Rijk voor 2026 een extra incidentele bijdrage van 17,4 miljoen gedaan. In het voorzichtige scenario gaan we er van uit dat we ~60% van de bijdrage 2026 (10 miljoen) structureel ter beschikking hebben in alle jaarschijven. In het optimistische scenario trekken we de 17,4 miljoen volledig structureel door. In de meicirculaire komt hier naar verwachting meer duidelijkheid over. De beschikbare incidentele middelen (van 95 tot 102 miljoen) bestaan uit 3 onderdelen: ▪ Als eerste het voorlopig rekeningresultaat over 2022. Naar verwachting zal een bedrag van 48 miljoen vrij inzetbaar zijn (op een resultaat van ongeveer 52 miljoen). Dit overschot wordt voornamelijk gedreven door extra inkomsten uit het gemeentefonds (26 miljoen) en verschillende effecten in het sociaal domein (17 miljoen). Het definitieve resultaat is afhankelijk van de lopende accountants­ controle en kan dus nog veranderen. Met de publicatie van de jaarrekening 2022 zullen we hier u nader over informeren. ▪ Daarnaast laten we de coronareserve (21 miljoen) vervallen en zijn er lagere rentelasten (3 miljoen) ▪ Tenslotte is er vanuit de begroting een incidenteel restsaldo in de jaarschijf 2024.

In het voorzichtige scenario is dat 30 miljoen en in het optimistische scenario 23 miljoen (omdat we dan meer van die middelen structureel maken). In de bijlage werken we de beschikbare middelen en het financieel afwegingskader verder uit. Op hoofdlijnen alloceren we de middelen als volgt:

7|

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

In onderstaand overzicht staat de samenvatting van de bestuurlijke aandachtspunten en intensiveringen voor 2024, voor zover het onderwerpen betreft waar extra middelen aan worden toegekend. Hierbij gaan we uit van het voorzichtige scenario. We lichten per thema van het bestuursakkoord de belangrijkste punten toe. Vanzelfsprekend is dit geen uitputtend overzicht. Inzet op hoofdlijnen van intensiveringen kadernota, miljoenen euro's Actueel Bestuursakkoord Thema Onderwerp Inc. Str. Onderwerp 1. Klimaat en weer Verduurzamen vastgoed Groen beheer en onderhoud 2a. Ondernemende stad Oa arbeidsmarkt en MKB deals 2b. Onderwijs LEA en onderwijshuisvesting 2c. Sociale stad Energie buffer 7,5 Initiatieven Sociaal Domein Opvang 5,0 Opvang beleidscapaciteit 3a. Woningbouw Woningbouwversnelling, Pact Grondbeheer 3b. Bereikbaarheid oa masterplan mobiliteit 4. Fijne en veilige wijken Openbare ruimte en veiligheid Fonds Bovenwijks Maatschappelijk vastgoed 5. Levendige stad Cultuur en sport 6. Organisatie Structureel werk 24,5 4,0 Slagkracht vergroten IT Totaal 37,0 4,0

Inc. 7,2 2,3 2,1 1,8 5,5 8,2 0,5 1,3 2,2 6,5 0,7 4,3 20-22 5,9 64,9

Lange termijn investeringen Str. Onderwerp Str. Warmte en energietransitie 0,4 0,6 0,1 Eindhoven Noord-West 0,2 1,2 0,3 0,1 KnoopXL 1,0 0,2 OV en bereikbaarheid 1,0 Wijkvernieuwing 3.0

0,5 0,2

0,1 Voorzieningen Bedrijfsvoering

0,1 0,3

3,5

2,5

Bedrag van 64,9 is exclusief 3.3 incidenteel dat vrijvalt agv opbouw structurele intensiveringen

Klimaat en weersverandering (groen en water)

▪ Met de klimaatgelden van ~4,3 miljoen in 2024 kiezen we voor uitvoering van het aardgasvrij maken van onze stad, het E-besparingsprogramma, de versnellingsopgave in het kader van de Missie Europa en om werk te maken van circulariteit en verduurzaming van het vastgoed. Daarbij speelt ­bewustwording bij partners en inwoners uit de stad een belangrijke rol. ▪ We investeren stevig in het verduurzamen van ons eigen vastgoed (o.a. buurthuizen, cultuur­ instellingen en sportaccommodaties) en maken daarvoor ~7,2 miljoen incidenteel beschikbaar. Deze kunnen ook ingezet worden om onrendabele toppen te dekken. ▪ Voor vergroening gaan we voor uitwerking van het Groenplan Centrum, de versterking van de ­biodiversiteit, gevelgroen, uitvoering plan van aanpak groenarme wijken en de versterking van onze Groene Wiggen. ▪ We trekken een been bij op het beheer en onderhoud van groen (2 miljoen incidenteel en 0,4 miljoen structureel). We investeren 0,15 miljoen structureel voor dierplaagbestrijding ▪ We zetten de komende jaren 1 miljoen in voor de eerste aanpak van het achterstallig onderhoud op landgoed de Wielewaal o.a. voor het versterken van de biodiversiteit. We dekken dit uit de Reserve Strategische Investeringen (wegens niet honoreren van cofinanciering in de regiodeal).

Ondernemende stad

▪ Het MKB loket wordt ingesteld. Voor continuering van de uitvoering reserveren we voor de komende vier jaar 0,25 miljoen per jaar. Vanuit hier worden voorbereidingen voor het programma ‘snappen of schrappen’ (minder regels) opgezet. ▪ We blijven investeren in en met ons MKB en zetten 1,0 miljoen apart als onze cofinanciering voor de op te tuigen MKB-deals ▪ We investeren 0,1 miljoen structureel (waarvan de helft al uit het bestuursakkoord) om ons ­arbeidsmarktbeleid op te waarderen ▪ We gebruiken 0,4 miljoen incidenteel voor de opzet van de plintenstrategie en programma ­voorzieningen vanuit het belang van functioneren en de aantrekkelijkheid van de stad en de ­wijkwinkelcentra. ▪ We reserveren 0,8 miljoen als gebiedsbudget voor de ontwikkelde gebiedsvisie Eindhoven Airport (0,8 miljoen incidenteel)

8|

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

▪ Om het team transformatie centrum en wijkwinkelcentra te continueren investeren we 0,3 ­structureel en 0,7 miljoen incidenteel.

Onderwijs

▪ We nemen de intensivering als opdracht uit het bestuursakkoord rondom de Rijke Schooldag mee in de Lokaal Educatieve Agenda (LEA). Daarnaast reserveren we 1,6 miljoen als uitvoeringsbudget voor het nieuwe meerjarenplan voor de LEA. ▪ De afgelopen jaren is er veel achterstallig onderhoud gepleegd op het gebied van onderwijs­ huisvesting. Om te voldoen aan de zorgplicht voor goede huisvesting naar de toekomst, de ­schaalsprong die we zien aankomen en voor een (binnenkort verplicht) 16-jarig IHP investeren we in capaciteit (0,2 miljoen structureel) en maken we een start met het sparen van kapitaallasten (oplopend naar 1,0 miljoen structureel per 2027). ▪ We gebruiken 0,25 miljoen incidenteel om het MBO een impuls te geven (o.a. MBO awards)

Sociale stad

▪ We willen naast onze inwoners staan. We zetten gericht in op de bestaanszekerheid van inwoners door enerzijds een vangnet te bieden en anderzijds door samen met partners in te zetten op duurzame perspectieven, bijvoorbeeld werk. ▪ We vormen een buffer van 7,5 mln voor het dekken van de hoge energiekosten. Dit verdelen we over de stad, van onder meer ons vastgoed tot maatschappelijke infrastructuur en mogelijke ­energiecompensatie voor inwoners. Dit komt boven op de eerder gealloceerde middelen die potentieel nog in te zetten zijn, zoals de middelen voor bestaanszekerheid en energiecompensatie. ▪ Ook zetten we in op de transformatie van het sociaal domein bijvoorbeeld door het transformatie­ programma te versterken, duurzaam werk te stimuleren, en de vier ontwikkellijnen van Deltaplan Jeugd en de vereenvoudiging van sociaal domein uit te voeren. We zetten hiertoe 0,3 miljoen ­structureel en 5,5 miljoen totaal incidenteel voor de komende jaren van dit bestuursakkoord in. We onderzoeken in hoeverre we incidentele middelen binnen Jeugd kunnen inzetten voor het realiseren van structurele verbeteringen binnen Jeugd. ▪ We maken 5 miljoen incidenteel vrij voor opvang: o.a. de onrendabele toppen voor Maatschappelijke Opvang locaties en het verlengen van de winter-noodopvang.

▪ Daarnaast zetten we de bestaande Oekraïne reserve van ~8 miljoen in voor opvang in de brede zin van het woord (MO, asielzoekers, etc.).

Brainport voor elkaar

▪ In 2024 wordt de eerste editie van de Sociale Brainport Agenda met de daarbij behorende programma’s en projecten ten uitvoer gebracht. Deze agenda wordt jaarlijks herijkt door het Platform Brainport voor Elkaar dat bestaat uit bedrijven, kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en overheden. Dit platform – dat in 2023 is gevormd - wordt in 2024 doorontwikkeld. In 2024 wordt het aantal deelnemende bedrijven en organisaties in Brainport voor Elkaar, mede door actieve werving vanuit het gezamenlijke programmabureau, verder uitgebreid. ▪ In 2024 wordt een fondsenmakelaar ingezet die met behulp van een te ontwikkelen fondsenportaal private fondsen en maatschappelijke initiatieven met elkaar in contact brengt en aan elkaar verbindt, waardoor waardevolle initiatieven met inzet van deze private fondsen gerealiseerd kunnen worden.

Inwonersparticipatie

▪ Voor het versterken van onze inwonersparticipatie investeren we 0,2 miljoen incidenteel naast de middelen uit het bestuursakkoord (0,15 miljoen structureel). Daarmee geven we invulling aan het verder implementeren van de uitgangspunten uit het Nota IOP. We investeren in het verder ­professionaliseren van de participatie, in het versterken van het lerend vermogen en kennisborging, alsmede het ontwikkelen van vernieuwende werkwijzen (zoals bijvoorbeeld het burgerberaad).

9|

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

Woningbouw

▪ We werken aan versnelling van de woningbouw door inzet van middelen en capaciteit en langlopende samenwerkingen. ▪ We zetten 7,5 miljoen incidenteel in voor woningbouwversnelling voor de gehele stad, hierbij kijken we nadrukkelijk naar het dekken van bijvoorbeeld onrendabele toppen en bijstorten van grexen om woningbouw in uitvoering te krijgen. ▪ Voor het tegengaan van woon-overlast zetten we incidenteel 0,3 miljoen opzij, mede in relatie tot de uitbreiding van de BOA-capaciteit (zie onder veilige wijken). ▪ We verhogen het kwaliteitsniveau voor het beheren van door ons verworven gronden (0,5 miljoen incidenteel).

Bereikbaarheid

▪ We gaan verder met de uitwerking van het masterplan om de mobiliteitstransitie in de stad vorm te geven en de verkeerscirculatie in de komende jaren in goede banen te leiden. ▪ We nemen 1,0 miljoen incidenteel extra op voor mobiliteit omdat de parkeerinkomsten vertraagd stijgen door uitstel van digitalisering parkeerkaarten. ▪ We stellen een fundamenteel onderzoek versneld in om het aanleggen van een aantal ongelijkvloerse kruisingen op de ring om de doorstroom op de Ring te verbeteren (bijvoorbeeld bij het Strijps Bultje). ▪ Voor de aanleg van onder meer ongelijkvloerse fietskruisingen investeren we 0,2 miljoen structureel. ▪ We nemen onze verantwoordelijk in het MRE en dragen 0,3 miljoen incidenteel bij om kwartiermakers mobiliteit aan te nemen voor het uitwerken van de BO MIRT afspraken. ▪ Het gemeentelijke team voor de uitwerking van oa de BO MIRT gelden (“PSM”) dekken we t/m 2027 met 2,0 miljoen incidenteel uit de reserve strategische investeringen. ▪ Daarnaast investeren we vanuit de strategische investeringen in KnoopXL zodat alle verplichtingen vanuit Eindhoven vanuit het BO MIRT (circa 100 mln) gedekt zijn.

Fijne en veilige wijken

▪ We laten bewoners zien dat we werken vanuit de behoeften van de stad om wijken schoon, heel en veilig te houden en te maken. ▪ We creëren buurtontmoetingsplekken zoals de stadsdeelbibliotheek. ▪ We nemen extra BOA’s aan (oplopend naar 0,6 miljoen structureel per 2027 en 0,5 miljoen ­incidenteel), zodat onze BOA-inzet meer in lijn is met vergelijkbare steden. ▪ We investeren 0,4 miljoen incidenteel voor de programmatische ondersteuning van Pact Woensel Zuid. Dit betreft onze gemeentelijke bijdrage aan het Programmabureau, naast de Rijksbijdrage ▪ We maken 1,7 miljoen incidenteel vrij om de openbare verlichting te verledden. ▪ We sparen 6,5 miljoen incidenteel in de reserve Fonds Bovenwijks voor onder meer een bijdrage aan het Wilhelminaplein, pilot openbare toiletten, de toegankelijkheid van station Strijp-S, de ­Edisonstraat en de herinrichting van de binnenstad. De inzet binnen de reserve Fonds Bovenwijks wordt bij de begroting aan de raad voorgelegd. ▪ Voor de pilot openbare toiletten (inclusief watertappunten) investeren we 0,04 miljoen structureel uit fonds Bovenwijks (investering) en 0,04 miljoen structureel voor onderhoud. ▪ Door areaalgroei van de binnenstad investeren we structureel 0,3 miljoen voor aanleg en onderhoud. ▪ We reserveren 0,6 miljoen om ontwikkelingen in ons maatschappelijk vastgoed mogelijk te maken (bijvoorbeeld verwacht boekverlies vastgoed Ergon).

▪ In 2024 implementeren we het nieuwe buurthuizenbeleid dat in 2023 in een participatieproces tot stand is gekomen.

10 |

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

Cultuur en evenementen

▪ Cultuur, design en evenementen bieden ontspanning, ontmoeting en dragen bij aan reflectie en ontwikkeling. Ook versterken ze de aantrekkingskracht van Eindhoven voor inwoners, bezoekers en bedrijven. ▪ We voeren ons in 2023 vast te stellen erfgoedprogramma 2023-2026 uit dat focust op archeologie, monumenten / gebouwd erfgoed en zichtbaarheid in de stad. ▪ In 2024 komen we met de Strategische Agenda Creatieve Industrie waarbij we inzetten op atelier/ makerspaces van designers en andere makers, gebiedsontwikkelingen, betrokkenheid bij ­maatschappelijke vraagstukken en de zichtbaarheid in de openbare ruimte bijvoorbeeld via het Design District. ▪ Voor het verbeteren van de slagkracht en lange termijn strategie op cultuur en design investeren we in totaal 1,3 miljoen incidenteel (in deze bestuursperiode) in de capaciteit en het werkbudget. ▪ Voorbereidingskosten voor het ontwikkelen van grootstedelijke voorzieningen (in totaal voor de komende jaren 1,2 miljoen incidenteel) in relatie tot bijvoorbeeld de stadsvisie dekken we uit de reserve strategische investeringen. ▪ Culturele organisaties hebben nog te maken met de na-ijleffecten van corona, en zien dat publiek achterblijft bij de pre-corona periode, daarom zetten we 1 miljoen incidenteel in voor een ­cultuurherstelfonds.

▪ We gebruiken 0,25 miljoen incidenteel om locatieprofielen voor evenementen te herijken (voor 0,13 miljoen gedekt met middelen bestuursakkoord). ▪ Om Oud & Nieuw in de nieuwe vorm te organiseren zetten we 0,9 miljoen incidenteel apart.

Sport

▪ We upgraden kleedkamers van sporthallen (0,06 miljoen structureel) om de capaciteit te verhogen met 20.000 sporters per jaar en toegankelijkheid te verbeteren. ▪ We investeren stevig in het verduurzamen van sportvelden: 0,15 miljoen structureel (waarvan 0,1 miljoen uit de bestaande stelpost kapitaallasten warmte & energietransitie) en 0,2 miljoen ­incidenteel werkbudget. ▪ We sparen tot en met 2026 extra voor onze topsport evenementen (0,8 miljoen incidenteel).

Organisatie bedrijfsvoering

▪ We investeren 0,5 miljoen structureel om de bezetting van burgerzaken, KCC en belastingen te matchen met stijgende aanvragen. Dit dekken we vanuit het aan de organisatie toegekende deel van de bestaande stelpost strategische kapitaallasten. ▪ Voor het voldoen aan de SISA-regelingen investeren we 0,2 miljoen incidenteel. ▪ We kennen raadsleden de wettelijke vergoeding toe voor het treffen van voorzieningen voor arbeidsongeschiktheid, ouderdom en overlijden. Deze mogelijkheid wordt bij ongeveer de helft van de 100.000+ gemeenten uit onze steekproef (12 / 25) toegepast. Van de G4 passen 3 gemeenten de regeling toe. Kosten zijn 0,3 miljoen incidenteel voor deze bestuursperiode.

Organisatie ontwikkeling Er zijn forse investeringen in de organisatie nodig voor het verbeteren van onze slagkracht; zodat de focus op zichtbare resultaten komt te liggen. Hierbij moet onder andere gedacht worden aan: ▪ Om onze uitvoeringskracht te vergroten nemen we 10 projectleiders aan voor in ieder geval 5 jaar (6 miljoen incidenteel). Zij zullen onder meer projecten tot uitvoering brengen op het gebied van tegengaan van woonoverlast, bouwprojecten voor onderwijs, mobiliteit, cultuurinitiatieven in de wijken, gebiedsontwikkelingen in de binnenstad, en het realiseren van stadsdeelbibliotheken i.c.m. buurthuizen (geen overlap ten opzichte van de eerder genoemde intensiveringen). ▪ We corrigeren de aflopende financiering van collega’s die structureel werk doen door 4,0 miljoen structureel en 25 miljoen incidenteel te investeren. ▪ Om meer aandacht te geven aan de individuele medewerker, zichtbaarder in de stad te zijn en processen te versnellen/ sneller besluiten te kunnen nemen (betere dienstverlening) verbeteren we

11 |

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

▪ ▪

▪ ▪

de verhouding management-medewerkers (de zogenaamde ‘span of attention’) door 9 tot 11 miljoen incidenteel te investeren. We zetten 5,9 miljoen incidenteel apart voor investeringen in IT. Hiervan wordt 0,9 miljoen gebruikt voor het vernieuwen van het financieel systeem. Voor het uitvoeringsprogramma van de I-visie nemen we een stelpost op van 5,0 miljoen. We investeren 4 miljoen incidenteel voor de organisatieontwikkeling, onder andere voor: ▪ de stadvisie, ▪ verbeteren stuurinformatie inclusief capaciteits- en portfoliomanagement, ▪ investeren in vakmanschap inclusief leiderschapsontwikkeling, ▪ versterking van P&O (strategische personeelsplanning, faciliteren ­organisatieontwikkeling etc.), ▪ reiskostenvergoeding (middelen naar voren halen). De directieraad zal via nog vast te stellen indicatoren halfjaarlijks het college bijpraten over de uitvoering van bovenstaande ontwikkelingen. De opvolging van het Berenschot onderzoek zal aan de raad gepresenteerd worden.

12 |

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

3. Lange termijn investeringen Aanleiding is een completer financieel beeld van de schaalsprong te krijgen Door de kennisintensieve maakindustrie blijven werkgelegenheid en inwonersaantal in en rondom Eindhoven hard groeien. In de periode tot 2040 worden regionaal zo’n 62.000 woningen en 72.000 arbeidsplaatsen toegevoegd, waarvan ca. 40.000 woningen in Eindhoven. Daarnaast ligt er op het gebied van de klimaatopgave en energietransitie een forse opgave. Om de groei in goede banen te leiden zijn investeringen in onder andere voorzieningen, mobiliteit, warmte- en energievoorziening nood­ zakelijk. Daarom hebben we een update gemaakt van onze investeringsportefeuille.

Het totale investeringsvolume t/m 2040 is ~12 miljard We onderscheiden vier type investeringen met een gezamenlijke omvang van 2023 t/m 2040 van ~12 miljard. De getallen zijn inclusief bijdragen van derden en exclusief BTW. Vanzelfsprekend bevatten de kostenraming en de ingeschatte cofinanciering een behoorlijke mate van onzekerheid (denk aan bandbreedte ± 15%). Totale investeringsportefeuille

Het grootste deel betreft strategische investeringen (~7 miljard) voor de schaalsprong (focus van deze kadernota). Deze zijn opgebouwd uit projecten met verschillende mate van financiële concreetheid. Voor de reguliere vervangingsinvesteringen en “vervangingen +” gebruiken we kengetallen. Investeringen voor de organisatie worden nog uitgewerkt.

De strategische investeringen zijn door herijking gegroeid naar ~7 miljard Ten opzichte van de vorige raming (bestuursakkoord) zijn de strategische investeringen fors gestegen (van ~3 naar ~7 miljard). Onderstaand is te zien dat dit voornamelijk komt door het toevoegen en ­kwantificeren van ambities op mobiliteit (+1,6 miljard), energietransitie (+1,3 miljard) en voorzieningen (+1,0 miljard). Deze investeringsgolf zorgt voor vraagstukken op het gebied van financiering, interne executiekracht en extern ‘absorptievermogen’ van de stad en markt. In deze kadernota gaan we in op het financiële perspectief.

13 |

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

Overzicht strategische investeringen ten opzichte van vorige raming

Voorzieningen zijn toegevoegd aan de hand van ‘Utrechtse barcode’ Om de benodigde voorzieningen te kunnen kwantificeren sluiten we aan bij de Utrechtse ‘barcode’ systematiek. Hierin worden per 10,000 woningen kengetallen gebruikt om investeringen in onderwijs, cultuur, sociaal-maatschappelijk en sport in te schatten. Na ambtelijk overleg met Utrecht zijn deze kengetallen ruwweg vertaald naar Eindhoven op basis van 40.000 woningen. Daarnaast hebben we grootstedelijke voorzieningen toegevoegd op basis van inzet in regiodeals. De cijfers zijn indicatief en worden verfijnd. Weergave Utrechtse barcode

Cofinanciering is essentieel Voor het financieel in goede banen leiden van de schaalsprong staan wij niet alleen aan de lat. We werken daarom nauw samen met onze partners in het SGE, de MRE, de provincie Noord-Brabant, het Rijk, de kennisinstellingen, het bedrijfsleven en andere initiatiefnemers in de stad. Logischerwijs zullen we bij een strategische investeringsportefeuille van ~7 miljard ook miljarden aan cofinanciering nodig hebben. De strategische investeringen zijn daarmee een belangrijk onderdeel van onze lobby-agenda.

14 |

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

Noodzaak om te sparen via de stelpost strategische kapitaallasten De strategische investeringen dekken we met incidentele en structurele middelen. De structurele stelpost strategische kapitaallasten is opgericht om het overgrote deel van de investeringen te dekken (afschrijving en kapitaallasten). Voor ons deel van de investeringen zouden we in 2040 110-120 miljoen aan strategische kapitaallasten gespaard moeten hebben. De kapitaallasten kunnen geleidelijk opgebouwd worden. Er zit immers een groeimodel in en de investeringen vallen niet allemaal in korte tijd. We hebben al 7 miljoen gespaard in de begroting 2021, het bestuursakkoord 2022-2026 en de begroting 2023. Onderstaand is te zien hoe deze 7 miljoen op hoofdlijnen is opgesplitst, waarbij de 1 miljoen van 2023 voorlopig pro rata is verdeeld. Van de strategische kapitaallasten wordt overigens 10% gespaard voor volumegroei van de bedrijfsvoering (paspoort-uitgifte, KCC, etc.). Tabel: totaalverdeling strategische kapitaallasten

Gezien de hoogte van de opgave is de urgentie om te sparen echter onverminderd. Daarom zullen we in de begroting 2024 voorstellen om extra te sparen, waarbij we uitgaan van 2,5 miljoen in het voorzichtige scenario. Hiermee kunnen we onder andere onze bijdrage dekken aan de gecommitteerde BO-MIRT afspraken (op basis van de huidige inzichten). Dit is een sterk signaal richting onze partners in het totale pakket van 1,6 miljard. Voor de verdeling van de overige middelen houden we (net als bij de begroting 2023) voorlopig de verhouding uit het bestuursakkoord aan en zullen deze herijken o.b.v. de ­investeringsportefeuille en kansen op co-financiering.

De reserve strategische investeringen wordt ingezet voor incidentele dekking De incidentele kosten van strategische investeringen betreffen voorbereidingskosten en bijdragen aan investeringen van derden. Deze dekken we zoveel mogelijk uit de reserve strategische investeringen. Deze reserve wordt op drie manieren gevoed: via een deel van het grondresultaat, met het incidenteel vrijvallende geld uit de stelpost strategisch kapitaallasten en mogelijk vanuit de algemene middelen. In de begroting 2024 en verder zal het college voorstellen voor welke projecten een (voorbereidings)budget wordt opgenomen. Het college zal ook een procesvoorstel doen over de werkwijze bij tussentijdse onttrekkingen die niet begroot zijn. Voor deze reserve is nu namelijk geen mandaatgrens ingesteld, waardoor elke onttrekking wordt behandeld als raadsvoorstel.

Volgende stappen

▪ We lichten de update van de investeringsportefeuille graag nader toe aan uw raad. ▪ We ontwikkelen een gestructureerde aanpak van de investeringen (“portfolio management”) met eenduidige definities en assumpties, criteria voor prioritering, allocatie van middelen, besluitvorming per projectfase, monitoring portfolio, etc. . ▪ In het programma plintenstrategie en voorzieningen maken we een Eindhovense barcode voor investeringen in voorzieningen. ▪ We bereiden dekkingsvoorstellen voor ten aanzien van de BO MIRT afspraken rond mobiliteit en verstedelijking, en het warmtenet voor de Generalenbuurt.

15 |

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

4. Indeling begroting De huidige indeling van de begroting stamt uit 2017. De gehanteerde namen en indeling van de programma’s en de taakvelden is gebaseerd op de BBV. De prioriteiten van het bestuursakkoord zijn hierdoor niet altijd goed zichtbaar. Daar staat tegenover dat we niet elke 4 jaar de indeling van de begroting volledig willen veranderen en daarmee de trends in vergelijkende cijfers doorbreken. Voor de Begroting 2024 hebben we een indeling gemaakt die aan beide gezichtspunten voldoet. Hieronder is de indeling uitgewerkt. In de nieuwe indeling laten we de taakvelden (administratief) intact. In hoofdzaak worden de namen van de taakvelden en programma’s meer herkenbaar en de volgorde meer afgestemd op het bestuursakkoord. Voor het sociaal domein gaan we meer rapporteren op het niveau van de 4 thema’s (sociale basis, werk/inkomen, Wmo en jeugd). In schema:

Door de taakvelden in stand te houden zullen de prestatie- en effectindicatoren ook beter uitgelijnd zijn op het bestuursakkoord. In de begroting 2024 voegen we hier ook de klimaatdoelstellingen per domein van de organisatie aan toe.

Doorvertalen van klimaatambities In het bestuursakkoord ‘Samen Morgen Mooier Maken’ is afgesproken de klimaatambities van Eindhoven te vertalen naar concrete doelstellingen voor de verschillende taakvelden. Dit gebeurt in samenhang met de implementatie van een nieuw monitoringssysteem, waarmee we beter inzicht krijgen in de emissies van broeikasgassen en de effecten van voorgenomen beleid. Eindhoven gaat daarvoor gebruik maken van de tool Climateview. Het is bij de vaststelling van deze Kadernota nog niet gelukt de doorvertaling van de emissiedoelstelling naar de diverse taakvelden gereed te hebben. Voor de zomer wil het college een eerste inzicht geven in de doorvertaling van de broeikasgasemissies naar de taakvelden, conform de voorgenomen nieuwe indeling van de begroting. In de Begroting 2024 worden vervolgens per taakveld reductiedoelstellingen vastgelegd.

16 |

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

In de jaarrekening wordt jaarlijks verantwoording afgelegd over de gerealiseerde reductie. Daarmee wordt de aparte jaarlijkse klimaatbegroting geïntegreerd in de begroting. Met deze aanpak wordt het klimaatbeleid geïntegreerd in de reguliere P&C-cyclus en worden Klimaatdoelstellingen breed verankerd in de gemeentelijke organisatie.

17 |

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

Bijlage Beschikbare middelen aan de hand van ­financieel afwegingskader Financieel (meerjaren)beeld In het bestuursakkoord is het financieel afwegingskader vastgelegd. Daarvoor maken we inzichtelijk of er extra middelen beschikbaar zijn, zowel structureel als incidenteel. Voor het structurele deel heeft het Rijk nog geen nieuwe informatie verstrekt en zullen we zelf een standpunt moeten innemen. Voor het incidentele deel kijken we naar rekeningresultaat, de reserves en het bestaande restsaldo in 2024. Daarnaast gaan we in op het nieuwe fenomeen van de brede doel-uitkering. Dit is een soort ­(bestedingsgebonden) specifieke uitkering van het Rijk. Structurele middelen In de septembercirculaire gemeentefonds is het ‘ravijnjaar’ 2026 door het Rijk eenmalig (deels) gedicht met 17,4 miljoen. Dit betekent dat het ravijnjaar opschuift naar 2027 en er nog geen structurele duidelijkheid ontstaat. Dit betekent dat we zelf -met inachtneming van de richtlijnen- moeten bepalen óf en zo ja hoeveel middelen we als structureel beschouwen. Dit is niet zonder risico. Er is geen garantie dat we middelen daadwerkelijk structureel ter beschikking krijgen. In de meicirculaire 2023 komt hier naar verwachting meer duidelijkheid over. Voor deze kadernota werken we met 2 scenario’s.

In het ­voorzichtig scenario beschouwen we een bedrag van 10,0 miljoen als structureel, in het optimistische scenario is dat 17,4 miljoen. Incidentele middelen Vanwege het ravijnjaar zijn de saldo’s in de jaarschijven 2024 t/m 2026 in principe nog steeds ­incidenteel. Richtlijn is dat we -net als in 2023- alleen het restsaldo van de jaarschijf 2024 inzetten. Dit vullen we aan met het vrij beschikbare rekeningresultaat 2022. Volgens de concept-jaarrekening is dat 48 miljoen. We heffen de coronareserve van 20,6 miljoen op omdat hier (op enkele uitzonderingen na) geen behoefte meer aan is. Daarnaast zetten we de reserve opvang ontheemden Oekraïne van 8,1 miljoen breder in op asielzoekers, vluchtelingen en andere vormen van maatschappelijke opvang. Serieel incidenteel Buiten de algemene uitkering uit het gemeentefonds gaat het Rijk steeds vaker werken met een brede doeluitkering (BDU). Een goed voorbeeld hiervan is de BDU ‘Uitvoeringsmiddelen klimaat- en ­energiebeleid’. Het Eindhovens aandeel hierin is een bedrag van (tenminste) 4,3 miljoen per jaar voor 2023, 2024 en 2025. Verdeling in de jaren daarna (t/m 2030) volgt later. Het bedrag is bestemd voor uitvoeringskosten (=personele en bijbehorende materiële kosten) en besluitvorming hierover loopt via een separaat dossier. Indexering De indexering bestaat in 2024 uit twee componenten: de reguliere indexatie o.b.v.

het bestaande systeem en de compensatie voor de bovenmatige prijsstijgingen waar de reguliere indexatie aantoonbaar onvoldoende is. Reguliere indexering Voor de reguliere indexering van de personeelslasten volgen we de (verwachte) cao, die uitkomt op 4,5% (waarvan 0.2% uit stelpost 2023). Voor de reguliere indexering van de overige lasten hanteren we het gemiddelde van twee CPB-cijfers: overheidsbestedingen (IMOC) en overheidsinvesteringen (IBOI). De actuele cijfers van maart komen gemiddeld uit op 2,8%. Omdat de meicirculaire 2023 (en daarmee het accres) ook van deze CPB-cijfers uitgaat is het uitgangspunt dat de reguliere indexatie voor de begroting 2024 budgettair neutraal kan verlopen voor een bedrag van 27 miljoen. Dit is inclusief

18 |

Kadernota 2024 - gemeente Eindhoven

de reguliere indexering van de lokale lasten. In het bestuursakkoord is vastgelegd dat we -als er geld te verdelen is- de lokale lasten voor OZB, afval, riool met niet meer dan het reguliere indexpercentage verhogen. Voor riool komt dit nagenoeg overeen met het raadsvoorstel van december (2,6%). Voor afval is de verwachting dat de stijging hoger is. In dat geval kan de OZB mogelijk maar beperkt stijgen. De lokale lasten liggen in 2023 3% onder het gemiddelde van de G40 (=plaats 15). Bovenmatige prijsstijgingen Voor een aantal budgetten is de reguliere indexering naar verwachting niet voldoende. Het Rijk heeft echter aangekondigd dat er – bij uitzondering – in de meicirculaire een extra loon- en prijsbijstelling komt. We schatten dat bedrag in op 4 tot 4,5 miljoen. Dit bedrag zetten we apart voor de bovenmatige prijsstijgingen. Een eerste quickscan in de organisatie wijst uit dat dit bedrag voldoende moet kunnen zijn. Richting de begroting wordt de compensatie gefinaliseerd o.b.v. goede onderbouwingen. Hoewel de energieprijzen op dit moment weer dalen, is het onzeker wat die prijzen de komende winter gaan doen. Uit een rondvraag bij enkele 100.000+ gemeenten blijkt over het algemeen dat de compensatie van energieprijzen als incidenteel wordt beschouwd. Dit sluit aan ook bij de resultaten uit onze interne quickscan.

Hierin komt de benodigde incidentele extra compensatie voor gemeentelijke kosten in 2024 uit op 5 miljoen. Ook hiervoor geldt dat richting de begroting de compensatie gefinaliseerd wordt o.b.v. nadere onderbouwingen. Beschikbare middelen Op basis van bovenstaande voorstellen komt de startsituatie voor de Kadernota 2024 uit op een bedrag van 10,0 miljoen structureel en 101,9 miljoen incidenteel. In schema:

Weerstandsvermogen Met ingang van 2015 bedraagt de norm voor het weerstandsvermogen 10% van het begrotingstotaal. Zoals aangekondigd volgt eind 2023 een raadsvoorstel over aanscherping van het huidige risicomanagement in relatie tot het weerstandsvermogen. Onderdeel hiervan is de berekening van de norm. In de Begroting 2023 is namelijk gebleken dat de interne overboekingen tussen reserves (bijvoorbeeld van het weerstandsvermogen naar de reserve Samen Morgen Mooier Maken) leidt tot een hoger begrotingstotaal en daarmee onbedoeld ook tot een hogere norm voor het weerstandsvermogen. En daarmee gaat ook onnodig een deel van het rekeningresultaat naar aanvulling van het weerstandsvermogen. Een optie is om de norm te gaan berekenen over het begrotingstotaal exclusief mutaties reserves. Dat is ook hoe we volgens de BBV de kengetallen solvabiliteit en netto-schuldquote moeten berekenen. Met deze aanpassing blijft de norm naar verwachting stabieler liggen rond het niveau van 2022, zijnde 100 miljoen. In de verdeling van de incidentele middelen anticiperen we hier op door het weerstandsvermogen niet op voorhand aan te vullen.