Bijlage 1 - Concept nota 'Gezondheid telt voor iedereen'

Gezondheid telt voor iedereen Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025

Voorwoord door de wethouders Voor u ligt de integrale gezondheidsnota ‘Gezondheid telt voor iedereen 2022-2025’. Hiermee geven we richting hoe we van Eindhoven een gezondere stad willen maken. We willen gezondheid bevorderen door leefstijl en leefomgeving met elkaar te verbinden. Een integrale aanpak, over en door domeinen heen; vóór en dóór onze inwoners. We bundelen de krachten bestuurlijk, ambtelijk en vooral ook met de stad en partners in de regio om samen een beweging op gang te brengen richting een gezond en vitaal Eindhoven. Een stad waar mensen (nog) beter in hun vel zitten en zich gezond(er) voelen. De coronapandemie heeft de urgentie om ons te richten op gezondheid én preventie meer dan ooit benadrukt. Een focus op het opheffen van gezondheidsachterstanden is zeer nodig, omdat er grote verschillen tussen (groepen) inwoners bestaan. Als gemeente hebben we de afgelopen jaren onze wettelijke taken uit de Wet Publieke Gezondheid uitgevoerd. Toch zien we de noodzaak om meer preventief, in goede samenhang en vooral ook gerichter aan de slag te gaan met het thema gezondheid. We stimuleren en faciliteren een gezonde leefstijl. Als belangrijkste pijler daarvan creëren we een gezonde, groene leefomgeving, waar het goed toeven is en die verleidt tot gezond gedrag met voldoende beweging.

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 2

Deze nota biedt richting voor keuzes die we gaan maken in activiteiten en uitvoering om gezondheid in de stad te bevorderen. Onderdeel van de nota is het Eindhovens Preventieakkoord waarmee we in 2021 zijn gestart met de thema’s Rookvrij, Gezond Gewicht, Eenzaamheid en Alcohol en Drugs­ preventie. De nota beschrijft het fundament met visie en doelen. Het preventieakkoord is juist concreet over de samenwerking op ambities, doelen en activiteiten met partners in de stad. We beginnen concreet en overzichtelijk, waarna we de komende jaren gezamenlijk een beweging in gang zetten en meer samenwerkingspartners stimuleren en verleiden om aan te sluiten. We zijn er trots op dat we in Eindhoven de handen in elkaar slaan voor de gezondheid en vol vertrouwen dat in Eindhoven een krachtige beweging ontstaat met een positieve invloed op de gezondheid van al onze inwoners.

Namen wethouders en portefeuilles: Renate Richters, wethouder van Zorg en Welzijn Stijn Steenbakkers, wethouder van Sport Rik Thijs, wethouder van Openbare ruimte en Groen Monique List, wethouder van Cultuur

Inhoud 1. Alles is gezondheid

4

2. Visie en impact 6 Brede welvaart als uitgangspunt 6 Visie op gezondheid 6 Impact6 3. Outcome en aanpak  7 Outcome  7 Aanpak8 4. Gezonde leefstijl en gezonde leefomgeving – 6 sporen

9

Gezonde leefstijl 1. Zin(geving) en mentale veerkracht 2. Gezonde voeding 3. Voldoende beweging

10 11 12 13

Gezonde leefomgeving 4. Thuis voelen en erbij horen 5. Werk en bestaanszekerheid 6. Gezonde, groene omgeving

14 15 16 17

5. Krachtig verder 

18

Bijlage 1 Verdieping op de zes sporen

19

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 3

1

Alles is gezondheid

Waarom deze nota? Gezondheid geldt voor velen als het allerhoogste goed. Ze bepaalt onze individuele mogelijkheden en die van onze samenleving. Ondanks de stijgende uitgaven voor gezondheidszorg en ‘gezonde’ producten, wijzen niet alle gezondheidscijfers en -trends de goede kant op. We kennen grote gezondheidsverschillen in Nederland. We zien dat mensen met een basisopleiding of een VMBO-opleiding gemiddeld 6 jaar korter leven en 15 jaar minder gezonde levensjaren ervaren dan mensen met een HBO of universitaire opleiding. Al stijgt de gemiddelde levensverwachting, het aantal levensjaren in goede gezondheid stijgt niet even hard mee1, wat betekent dat we deze extra levensjaren in slechte(re) gezondheid doormaken. Uit de jaarlijkse inwonersenquête en de vierjaarlijkse Jeugd-, Jongeren-, Volwassenen-, en Ouderenmonitor van de Gemeentelijke Gezondheids­ dienst Brabant Zuidoost (GGD BZO) weten we dat het over het algemeen goed gaat met de gezondheid van Eindhovenaren. Wanneer we echter op deze cijfers inzoomen, zoals in het voorjaar van 2021 is gebeurd met ‘Blik op Eindhoven’ op basis van de regionale monitor Brede Welvaart van het CBS, zien we echter dat er ook nog veel gezondheidswinst te behalen is.

Opvallend is dat Eindhoven laag scoort op het gebied van 'ervaren gezondheid' ten opzichte van het landelijke gemiddelde en diverse andere grote steden (zoals Amsterdam, Utrecht, Groningen, Tilburg en Almere). De kwaliteit van de directe leefomgeving, schone lucht, de bereikbaarheid

en toegankelijkheid van de openbare ruimte, de sociale omgeving, werk, inkomen en huisvesting hebben allen invloed op de ervaren gezondheid. De landelijke gezondheidsnota spreekt ook wel over de ‘Health in all Policies’- benadering: gezondheid moet in alle beleidsterreinen aandacht krijgen, want alles is gezondheid. Publieke Gezondheid De Wet publieke gezondheid (Wpg) is het wettelijke kader voor maatregelen om de gezondheid van onze inwoners te beschermen en te bevorderen. De wet geeft tegelijkertijd ruimte om invulling te geven aan de ambitie en te bouwen aan een Eindhoven waar Eindhovenaren langer en gelukkig(er) leven. Waar inwoners zoveel mogelijk zélf de regie voeren over hun eigen gezondheid en leven, met gelijke kansen.De gemeente heeft volgens de Wpg ook de verplichting om wettelijke opdrachten bij de Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) in de regio te leggen. Denk hierbij aan taken als gezondheidsbevordering, de jeugdgezondheidszorg, bestrijding van infectieziekten en ook psychosociale hulp bij rampen.

1

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 4

CBS – Projecties van de gezonde levensverwachting tot 2030

De Wpg heeft zich tot op heden voornamelijk gericht op collectieve preventie van de mens en minder op de gezondheid van de fysieke omgeving, terwijl we weten dat een bredere aanpak een grote invloed heeft op het individu. De aankomende Omgevingswet biedt een concreet instrument om ook gezondheid in de fysieke leefomgeving op de agenda te zetten. Een overkoepelende aanpak, versterken en verbinden Er gebeurt al veel in Eindhoven om de gezondheid van inwoners te bevorderen. Zo wordt er bijvoorbeeld al enkele jaren concrete uitwerking gegeven aan de opgave om de Omgevingswet vorm te geven en gezondheid hierin een plek te geven. Of het nu gaat om sociaal beleid, maatschappelijk beleid, ruimtelijk beleid, economisch beleid, cultuurbeleid of sportbeleid: ze hebben allemaal direct en indirect invloed op de gezondheid van de Eindhovenaren. Wij gaan daarom de komende jaren in alle beslissingen en overwegingen binnen onze beleidsterreinen de impact op publieke gezondheid nog bewuster meenemen. Samen voor een gezonder Eindhoven Deze nota is tot stand gekomen op basis van data, analyse en input vanuit bedrijven, maatschappelijke organisaties, zorg- en onderwijsinstellingen in de stad.

Een verkenning door een Kwartiermaker Integrale Gezondheid heeft een beeld opgeleverd van de blinde vlekken in het huidige gezondheidsbeleid, wat er in Eindhoven al speelt en op welke thema’s en samenwerkingen we ons de komende jaren moeten richten. De hieruit volgende aanbevelingen vormen mede de basis van deze nota, waarmee we de richting aangeven waarin we de komende jaren bewegen en de methodieken op basis waarvan we dat doen. De te behalen impact en outcome zijn bepaald. In verdere co-creatie maken we de doelstellingen concreet, geven we inzicht in hoe we de resultaten gaan meten en welke rollen we als gemeente kunnen en moeten spelen in de verdere uitvoering van het beleid, samen met inwoners en partners in de stad en regio.

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 5

Wat kunt u verwachten van deze nota? In hoofdstuk 2 beschrijven we welke impact we willen maken met dit gezondheidsbeleid, en de context van en visie achter ons beleid. Hoofdstuk 3 licht de concrete gezondheidsdoelen en onze Eindhovense aanpak toe. De combinatie van een aanpak voor gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving, beschreven in zes verschillende sporen, komt aan bod in hoofdstuk 4. In elk spoor wordt toegelicht waarom het bijdraagt aan gezondheid en welke doelen we de komende jaren nastreven. Ten slotte leggen we in hoofdstuk 5 uit hoe we het gezondheidsbeleid nog verder gaan vertalen naar de uitvoering en hoe we komen tot concrete acties en meetbare resultaten, met andere woorden; hoe we krachtig verder gaan. In bijlage 1 geven we een verdieping op de zes sporen en een eerste richting voor de op te stellen uitvoeringsagenda.

2

Visie en impact

Brede welvaart als uitgangspunt Om de ontwikkeling van de stad in perspectief te plaatsen en verder vorm te geven, gebruiken we steeds vaker de bril van brede welvaart. Brede welvaart gaat over de kwaliteit van leven in het hier en nu. En over de mate waarin deze ten koste gaat van de latere generaties of van mensen op andere plekken in de wereld. Het raakt aan economie en inkomen, maar bijvoorbeeld ook aan gezondheid, het onderwijsniveau, het veiligheidsgevoel van mensen, de toegankelijkheid van voorzieningen, de kwaliteit van de natuurlijke leefomgeving en veel andere factoren. Dit maakt dat de ontwikkeling van brede welvaart en de inzet op integrale gezondheid onlosmakelijk met elkaar samenhangen. Inzetten op integrale gezondheid, draagt direct bij aan het versterken van brede welvaart in de stad.

Visie op gezondheid

Deze benadering wordt ook wel aangeduid met de term Positieve Gezondheid en wordt door de grondlegster Machteld Huber omschreven als: ‘als het vermogen zich aan te passen en een eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven.’ Onze visie op gezondheid luidt als volgt: Iedereen merkt hoe belangrijk gezondheid is. Hoe gezondheid, (brede) welvaart en welbevinden met elkaar verbonden zijn en welke invloed gezondheid heeft op alle aspecten van ons dagelijks leven en onze mogelijkheden. Gezondheid is meer dan niet ziek zijn en gezondheid wordt in belangrijke mate buiten de zorg bepaald. Het gaat om het vermogen je aan te passen, om welbevinden, eigen regie, veerkracht, meetellen en zingeving. We willen inwoners, professionals en organisaties versterken met de kracht van deze brede blik op gezondheid, met aandacht voor wat mensen echt belangrijk vinden.

Impact

We hanteren een brede kijk op gezondheid. We richten ons eerst en vooral op het fysieke en mentale welzijn van Eindhovenaren, en de kwaliteit van leven. Bovendien richten we ons op wat wél kan en op het versterken van het vermogen van onze inwoners om antwoorden te vinden op de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven.

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 6

Als stad willen we de komende 10 jaar de volgende impact maken: ‘Eindhovenaren leven lang en gelukkig(er). Inwoners voeren zoveel mogelijk regie over hun eigen gezondheid en leven en hebben daarin gelijke kansen. Eindhoven is een stad met een sociale, groene leefomgeving waar de gezonde levensverwachting en kwaliteit van leven stijgt en je graag actief meedoet in de samenleving.’

3

Outcome en aanpak

Outcome De gemeente Eindhoven streeft ernaar dat elke Eindhovenaar in 2030 3 jaar extra in goed ervaren gezondheid leeft. Dit streven hebben we samen met andere Brabantse overheden omarmd. We hebben de handen ineengeslagen om deze beweging in gang te zetten. Voor Eindhoven betekent dit dat we in 2022-2025 inzetten op: 1. De kwaliteit van leven voor iedere Eindhovenaar neem toe; Dit doel is individueel, ervaringsgericht en geldt iedere dag opnieuw voor iedere Eindhovenaar. Hoewel de samenleving niet maakbaar is, streven we ernaar dat geluk en kwaliteit van leven kunnen worden ervaren ondanks eventuele tegenslagen. 2. De gezondheidsverschillen tussen wijken en groepen inwoners worden kleiner; Dit doel is collectief, probleemgericht en werkt structureel aan het bieden van gelijke kansen om actief mee te doen en gezonde beslissingen te nemen. Het gaat om het wegnemen van de bronnen die gezondheidsschade en ziektelast veroorzaken.

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 7

Aanpak De gemeente Eindhoven speelt een belangrijke rol als partner én als aanjager in bestaande en nog nieuw te ontwikkelen initiatieven. We bouwen via drie benaderingen verder op wat nu al goed loopt en bijdraagt aan gezondheid. Ook vernieuwen we daar waar we negatieve trends moeten doorbreken. 1. Integrale samenwerking Om een zo groot mogelijk effect te hebben op positieve en goed ervaren gezondheid, en om de negatieve gezondheidstrends te doorbreken, is een andere manier van werken nodig. Wanneer we sectorale (programma) doelen koppelen aan integrale gezondheid, maken we meer impact. Gezondheid zou in elk beleidsterrein als overweging meegenomen moeten worden, zoals ook de Health in all Policies benadering aangeeft. De uitkomst van integrale samenwerking is dat alles wat we doen meerdere aspecten raakt welke invloed hebben op gezondheid. Zowel op de fysieke, sociale leefomgeving als op de leefstijl. Mensen en middelen kunnen hierdoor efficiënter worden ingezet. Of het nu gaat om sociaal beleid, maatschappelijk beleid, ruimtelijk beleid, economisch beleid, cultuurbeleid of sportbeleid: ze hebben allemaal direct en indirect impact op de gezondheid van de Eindhovenaren. 2. Positieve en gebiedsgerichte benadering We maken gebruik van verschillende nieuwe methodieken en we leren van andere lokale, regionale en (inter)nationale voorbeelden.

Zo kijken we nieuwsgierig naar zogenaamde blue zones of vital zones. Blue zones zijn gebieden waar buitengewoon veel vitale honderdjarigen leven, zoals Sardinië in Italië en Okinawa in Japan. Deze speciale plekken bieden inspiratie. De doorvertaling van de blue zones naar onze eigen omgeving noemen we vital zones. Dat zijn plekken waar mensen gelukkig en vitaal leven, werken en ouder worden in een gezonde omgeving.

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 8

Met een gebiedsgerichte aanpak sluiten we aan bij de acties en de projecten die er al zijn en bijdragen aan gezondheid. We dagen uit om het gezondheidsbeleid effectief te maken in de stad. In onze community-aanpak maken we gebruik van de positieve energie en kracht in de stad en de regio. We vragen de inwoners van Eindhoven wat ze nodig hebben en wat ze belangrijk vinden. Elke omgeving in het dagelijks leven van de inwoner (wijk, school, werk en vereniging) is immers anders. We sluiten aan bij de eigenheid van elke omgeving, versterken bestaande bewegingen en richten ons daarbij met name op de wijken die een extra impuls kunnen gebruiken. 3. Gericht op gezondheidswinst en gezondheidspotentieel Het benutten van het gezondheidspotentieel richt zich zowel op het verkleinen van de gezondheidsverschillen als op gezondheidswinst en dus een toename van het aantal jaren in goed ervaren gezondheid. Bij het verkleinen van de gezondheidsverschillen ligt de nadruk op kwetsbare groepen. Immers, het meeste gezondheidspotentieel is te behalen bij mensen die minder ‘gezondheidsvaardig’ zijn en ongezondere keuzes maken. We weten dat een groot deel van het gezondheidsverlies en dus de gezondheidsverschillen verklaard wordt door bijvoorbeeld financiële stress, eenzaamheid, luchtkwaliteit, depressie en roken.

Ze hebben een negatief effect op het aantal jaren in goede gezondheid en de kwaliteit van leven. We gaan deze uitdagingen op een positieve manier aanpakken langs een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving. Ze bevorderen een goede gezondheid en kwaliteit van leven en werken versterkend ten opzichte van elkaar.

4

Gezonde leefstijl en gezonde leefomgeving – 6 sporen Een gezondere leefstijl en gezonde keuzes, veelal individueel op zowel lichamelijk als mentaal gebied, vragen regie van de Eindhovenaren zelf, maar ook van hun naasten en de directe omgeving. Sociale steun, aandacht en zorg kunnen het beste gebeuren binnen de belangrijkste gemeenschappen waar mensen elke dag leven: thuis, bij vrienden en familie, op het werk, op school, in de wijk. Een gezondere leefomgeving, bijvoorbeeld de inrichting van de openbare ruimte, is vooral een collectieve verantwoordelijkheid. Mensen worden bewust en onbewust sterk beïnvloed door hun omgeving. Wanneer die omgeving uitdagend, groen en gezond is, worden mensen geprikkeld om naar buiten te gaan, om te ontmoeten, om mee te doen. Voortvloeiend daaruit hebben het erbij horen, je ergens thuis voelen in een fijne omgeving een grote positieve invloed op gezondheid. Juist deze samenhang tussen gezonde leefstijl en gezonde omgeving is de concrete vertaling van de integrale aanpak. Als voorbeeld: Inwoners worden gestimuleerd om te bewegen door middel van voorlichting. Dan is het natuurlijk van belang dat er ook mogelijkheden zijn om te bewegen door het laten aansluiten bij een wandelgroepje of het neerzetten van een bankje waardoor er prettig gewandeld kan worden.

Om de gewenste impact te kunnen maken en gezondheidsuitdagingen aan te pakken, zetten we de komende jaren samen met de inwoners en de partners actief in op een gezonde leefstijl en een gezonde leefomgeving. We verleiden tot gezond(er) gedrag door middel van een aanpak op de volgende 6 sporen:

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 9

Gezonde leefstijl 1. Zin (geving) en mentale veerkracht 2. Gezonde voeding 3. Voldoende beweging

Gezonde leefomgeving 4. Thuis voelen en erbij horen 5. Werk en bestaanszekerheid 6. Gezonde, groene omgeving

Een toelichting op deze sporen, hoe deze zich verhouden tot bestaand beleid en uitvoering en op welke wijze we de sporen de komende jaren stimuleren, leest u hieronder. In algemene zin geldt dat de 6 sporen heel nauw aansluiten bij de thema’s die naar voren zijn gekomen uit Blik op Eindhoven2. De een-opeengesprekken die eind april 2021 zijn gehouden met ongeveer 450 Eindhovenaren op 15 plekken in de stad, laten zien dat een gezonde, groene en veilige woonomgeving veel inwoners aan het hart gaat. Zij hechten ook veel waarde aan het je thuis kunnen voelen, jezelf kunnen zijn en kansen voor iedereen: op een baan, een betaalbare en fijne woning, ontwikkeling en ontplooiing.

Gezonde leefstijl Voor het stimuleren van een gezonde leefstijl is het creëren van bewustwording, de juiste gezonde omgeving en gezonde omstandigheden noodzakelijk. Daarnaast is het belangrijk om goede informatie te verspreiden en mensen te prikkelen zodat zij zelf de regie kunnen én willen nemen en gezonde keuzes kunnen maken. Een gezonde leefstijl bestaat uit tal van factoren. Gemeente Eindhoven ziet het meeste potentieel in zingeving en mentale kracht, gezonde voeding en voldoende beweging. Want een gezonde geest in een gezond lichaam maakt dat mensen optimaal kunnen functioneren.

2

www.blikopeindhoven.nl Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 10

1. Zin(geving) en mentale veerkracht Zin in het leven is de basis voor een fijn leven. Het vermogen van mensen om veerkrachtig om te gaan met tegenslagen en hun zin in het leven overeind te houden wanneer het (even) tegenzit, is afhankelijk van verschillende factoren: persoonlijkheid, houding, vaardigheden en omgeving. Zonder motivatie en energie is het moeilijker gezonde beslissingen te maken. De mentale druk stijgt bij verschillende groepen in de samenleving. Deze wordt stevig beïnvloed door de vele keuzes die in het leven te maken zijn (school, vervolgopleiding, wonen en werk) en de sociale media (erbij horen, buitengesloten voelen, jaloezie). Zelfvertrouwen, tegen een stootje kunnen en gezonde relaties horen bij mentale veerkracht. We willen dat alle Eindhovenaren het leven als zinvol ervaren en op hoge leeftijd graag actief mee blijven doen. Met als ultieme streven dat alle Eindhovenaren gelukkiger in het leven staan. Iedereen loopt wel eens ergens tegenaan. We willen bereiken dat iedereen beter om kan gaan met de mentale en fysieke tegenslagen die in het leven kunnen gebeuren, zelf of met hulp van anderen. Ook de fysieke en sociale leefomgeving hebben impact op zin en zingeving. Onder de sporen Thuis horen en erbij voelen en Werk en bestaanszekerheid besteden we hier verder aandacht aan. Doelen 2022-2025 A. Het aantal inwoners dat regelmatig somberheid ervaart, daalt.

B.  Het aantal Eindhovenaren dat voldoende regie ervaart, neemt toe. C. Het aantal plekken in de stad waarmee inwoners worden gestimuleerd te ontmoeten, deel te nemen en erbij te zijn (geluksplekken) neemt toe.

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 11

Verbindingen met bestaand beleid ▪ Preventief Jeugdbeleid ▪ Sport –en beweegvisie ▪ Kunst en cultuur beleid ▪ Multi Helix aanpak Brainport ▪ Subsidiegids Versterken Sociale Basis

2. Gezonde voeding Bij een gezond voedingspatroon eten we niet te veel of te weinig en roken we niet en eten we vooral plantaardige en weinig dierlijke producten3. Gezonde voeding geeft energie, draagt bij aan een goede weerstand en verkleint de kans op overgewicht. Het draagt bovendien bij aan de preventie van veel verschillende chronische ziekten. Tot slot levert gezonde voeding de juiste benodigdheden voor het lichaam om dagelijks goed te kunnen functioneren. Kiezen voor gezond eten en drinken is echter niet voor iedereen vanzelfsprekend. Dit hangt af van gedrag (kennis, vaardigheden), de omgeving, financiële toegankelijkheid en ook de achterliggende oorzaken zoals stress, depressie en mentale klachten kunnen een belangrijke rol spelen. Het is daarom belangrijk om de gezonde keuze, de gemakkelijke keuze te maken en ervoor te zorgen dat dit ook een structurele keuze wordt. Hoe we omgaan met een gezonde of ongezonde leefstijl wordt veelal in het begin van onze jaren gevormd. Zoals ook in het Nationaal Preventieakkoord benadrukt wordt, zorgen alcohol, roken en overgewicht voor een groot deel van het gezondheidsverlies en de sociaaleconomische gezondheids­verschillen in Nederland.

We willen daarom bereiken dat het voor iedereen, en van jongs af aan, makkelijk wordt gemaakt om voor gezonde voeding te kiezen, en dat alle Eindhovenaren (jong en oud, lage of hoge sociaal economische status) zich bewust zijn van wat die gezonde keuze in voeding inhoudt.

Verbindingen met bestaand beleid ▪ Eindhovens Preventieakkoord ▪ Sport- en Beweegvisie ▪ Lokaal Sportakkoord

Doelen 2022-2025 A.  We belonen en stimuleren het maken van gezonde keuzes (alcoholarm, voldoende water, gezonde voeding, niet roken). B.  We geven het goede voorbeeld. Per 2025 hebben alle kantines in gemeentelijk beheer een gezond voedselaanbod. C.  We stimuleren bewustwording voor gezonde keuzes, waardoor Eindhovenaren eerder kiezen voor gezond (alcoholarm, voldoende water, gezonde voeding, niet roken).

3

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 12

Gezonde voeding | RIVM

3. Voldoende beweging Bewegen kan op veel verschillende manieren. Natuurlijk valt sporten hieronder, maar ook naar school of werk fietsen, een lunchwandeling maken, buiten spelen, skateboarden en tuinieren dragen allemaal bij aan een actieve leefstijl. Hoe meer mensen bewegen en hoe meer we lang stilzitten voorkomen, hoe beter.

Verbindingen met bestaand beleid ▪ Sport- en beweegvisie 2021-2025 ‘Heel Eindhoven beweegt!’ (2021) ▪ Lokaal Sportakkoord Eindhoven (2021) ▪ Omgevingsvisie ‘Eindhoven: kloppend hart van Brainport’ (2020) (zie ook spoor 6: gezonde omgeving) ▪ Eindhoven op weg (2013) (zie ook spoor 6: gezonde omgeving) ▪ Subsidiegids Versterken Sociale basis

De beweegrichtlijnen van de Gezondheidsraad (2017) adviseren volwassenen om iedere week minimaal 150 minuten aan matig intensieve inspanning te doen, verdeeld over verschillende dagen. Kinderen en jongeren van 4 t/m 17 jaar zouden zich elke dag minstens een uur matig intensief moeten inspannen. Een actieve leefstijl zorgt voor verschillende gezondheidsvoordelen, die zich vertalen in een betere kwaliteit van leven, minder ziekteverzuim, meer arbeidsproductiviteit, minder zorgkosten en een hogere levensverwachting4. Regelmatig bewegen zorgt ervoor dat mensen goed in hun vel zitten, fysiek en mentaal. Het geeft energie en maakt mensen weerbaarder. Zo kan regelmatig bewegen het risico op hart- en vaatziekten, diabetes type 2, een beroerte, depressies, en borst- en darmkanker verlagen. Daarnaast kan beweging de kwaliteit van slaap verbeteren en een belangrijke bijdrage leveren aan een gezond gewicht5. Het voldoen aan de beweegrichtlijnen levert dus een belangrijke bijdrage aan onze ambitie van van 3 jaar extra in goed ervaren gezondheid leven. Elke vorm van beweging telt. Daarom is het belangrijk dat we de Eindhovenaren hier in de fysieke omgeving continu toe uitnodigen en uitdagen. Samen, in groepsverband, bewegen en sporten levert ook een belangrijke bijdrage aan je thuis voelen en erbij horen (spoor 4).

Deze contacten zorgen ervoor dat we andere mensen ontmoeten, nieuwe vrienden maken en hulp en steun bij kunnen krijgen en geven als we ergens tegenaan lopen. We willen steeds meer Eindhovenaren in beweging brengen én houden. De grootste winst is te boeken bij mensen die op dit moment nog niet voldoen aan de beweegrichtlijnen. Voor twee leeftijdsgroepen hebben we extra aandacht: kinderen en jongeren, en 65-plussers. We zien dat de beweegparticipatie daar het sterkst achterblijft op het gemiddelde6. Hoe jonger we kinderen beginnen aan te moedigen om vaker en met plezier te bewegen, hoe groter hun beweegparticipatie op latere leeftijd. Ook daar is het gezondheidspotentieel dus groot. Doelen 2022-2025 A. We dragen bij aan het realiseren van de doelen van Heel Eindhoven Beweegt, Sport- en beweegvisie 2021-2025. B. We maken de buitenruimte, sportaccommodaties en parken aantrekkelijker zodat Eindhovenaren er intensiever gebruik van kunnen maken om te bewegen, te ontspannen en elkaar te ontmoeten.

www.ecorys.com 5 www.volksgezondheidenzorg.info 6 www.sportenbewegenincijfers.nl

4

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 13

Gezonde leefomgeving We kunnen nooit gezond zijn in een ongezonde leefomgeving. Ongezonde lucht (bijvoorbeeld door roken, fijnstof of de industrie) maakt mensen ziek. Stedelijke drukte en verkeer werkt stress in de hand. In een gezonde, inclusieve en sociale omgeving kunnen mensen zich thuis, veilig en gezond voelen, bestaat er sociale cohesie in de buurt en is het aantrekkelijk wonen en werken. Een gezonde fysieke en sociale omgeving werkt gezondheidsbevorderend én gezondheidsbeschermend.

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 14

4. Thuis voelen en erbij horen Het uitgangspunt is dat het leven met anderen een stuk fijner, completer, gezelliger en gezonder is. Het gevoel hebben dat je erbij hoort in je sociale omgeving, je thuis voelen, een band hebben met je buurt/omgeving, buurtgenoten die er zijn voor elkaar, zelfredzaam zijn, het gevoel van veiligheid: het heeft allemaal invloed op je gezondheid. Het gaat erom dat buren elkaar kennen en naar elkaar omkijken. De sociale omgevings­factoren hebben direct effect op de leefbaarheid en sociale veerkracht van de buurt. Een gezonde sociale omgeving kan de risico’s op eenzaamheid en armoede beperken en speelt ook een belangrijke rol in de ondersteuning voor oudere Eindhovenaren. De sociale omgeving levert een belangrijke bijdrage aan de gezonde leefstijl van mensen. De omgeving kan het juiste voorbeeld geven, je ziet immers elkaar het juiste of het foute gedrag voordoen. De omgeving kan ook sociale steun bieden. Bovendien hebben ontmoetingsplekken en sporten in groepsverband een positief effect op het gevoel dat je erbij hoort. Je sociale omgeving kan zo een instrument worden om eenzaamheid, stress en (over)gewichtgerelateerde ziekten te verminderen. We willen een gezonde, inclusieve en veilige sociale leefomgeving creëren. Een omgeving waarin alle Eindhovenaren de mogelijkheid krijgen om zichzelf te zijn, zichzelf te ontplooien en gezonde keuzes te maken.

Eindhoven wil wijken en netwerken bouwen waar de bewoners zich mee verbonden voelen, waar ze een aantrekkelijke openbare ruimte terug­vinden die voor iedereen toegankelijk is en die zich leent voor beweging en ontmoeting. We letten op kwetsbare mensen, denk hierbij aan laag­geletterden, mensen met een taalachterstand en mensen met een sociale, verstandelijke of fysieke beperking. We willen zo veel mogelijk barrières wegnemen, zodat alle Eindhovenaren gemakkelijker kunnen deelnemen aan sociale en maatschappelijke processen. Doelen 2022-2025 A. Het aantal Eindhovenaren dat zich eenzaam voelt, neemt af en het taboe rondom eenzaamheid ook. B. We ondersteunen en stimuleren de ingezette beweging van communityvorming en wijkgerichte aanpak C. We zorgen ervoor dat het aantrekkelijk en gemakkelijk wordt om elkaar te ontmoeten door voldoende (naar behoefte) en aantrekkelijke ontmoetingsplaatsen in de wijken te realiseren.

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 15

Verbindingen met bestaand beleid ▪ Preventief Jeugdbeleid ▪ Beleidsplan Armoede & Schulden: ”Een nieuw gezamenlijk perspectief” 2020-2024 ▪ Subsidiegids Versterken Sociale basis ▪ Stadsplan Laaggeletterdheid 2019 – 2023 ▪ Eindhovens Preventieakkoord ▪ Nieuwe Wet Inburgering: Thuis in Eindhoven

5. Werk en bestaanszekerheid Werk en bestaanszekerheid is het samen werken en samen leven in de stad en daarbuiten. Als het even tegenzit is er een vangnet, en als je met pensioen gaat is er nog steeds een inkomen. Ook als daar ondersteuning bij nodig is. Voor iedereen is bestaanszekerheid anders. En voor iedereen is (passend) werk anders.

Verbindingen met bestaand beleid ▪ Beleidsplan Armoede & Schulden: ”Een nieuw gezamenlijk perspectief” 2020-2024 ▪ Stadsplan Laaggeletterdheid 2019 – 2023 ▪ Nieuwe Wet Inburgering: Thuis in Eindhoven

Het goed kunnen rondkomen kan geldzorgen, schulden of armoede chronische stress en langdurige ziekten voorkomen. Daarnaast heeft het een positieve invloed op het mentale welzijn, het voorkomen van psychosociale problemen en op opvoedproblematieken. Tot slot levert werk en bestaanszekerheid ook een bijdrage aan een gezonde leefstijl8. Met werk en bestaanszekerheid worden de basisbehoeftes voorzien, waardoor er ruimte en energie is om te werken aan de eigen gezondheid en welbevinden. Het hebben van werk en bestaanszekerheid kan ook bijdragen aan hoe 'gezondheidsvaardig' je bent. Dit wil zeggen dat je in staat bent informatie over je gezondheid te verkrijgen, deze te begrijpen en te gebruiken om beslissingen te nemen welke effect hebben op je ervaren gezondheid. We willen bereiken dat de gezondheidsvaardigheden van mensen met een lagere opleiding en/of een laag inkomen worden vergroot en dat zij in staat worden gesteld om een gezond leven te kunnen leiden en mee te kunnen doen in de maatschappij. Zij krijgen de handvatten om hierover regie te nemen. Om mensen met een hulpvraag rondom werk en bestaans­zekerheid beter te kunnen helpen, is er synergie nodig in de taken en verantwoordelijkheden van gemeente Eindhoven op het gebied van armoede en schuldhulpverlening en gezondheid. Doelen 2022-2025 A.

Meer Eindhovense werkgevers stimuleren gezondheid en werkplezier op de werkvloer, waarbij we als gemeente Eindhoven het goede voorbeeld geven. B. We dragen bij aan de doelen uit het beleidsplan Armoede en Schulden en gaan preventief en vanuit gezondheidsperspectief om met schuldenproblematieken.

8

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 16

Feiten en cijfers over de relatie tussen armoede en gezondheid | Loketgezondleven.nl

6. Gezonde, groene omgeving Mensen worden bewust en onbewust sterk beïnvloed door hun omgeving. Daarbij gaat het allereerst om de fysieke leefomgeving zoals de inrichting en het gebruik van de openbare ruimte: groen, gezond en uitnodigend. Een gezonde leefomgeving is groen en draagt nauwelijks bij aan gezondheidsverlies (door luchtkwaliteit, geluid, straling). Een gezonde leefomgeving is ook uitnodigend om de gezonde keuzes te kunnen maken en een gezonde leefstijl te kunnen hebben. Een gezondere leefomgeving is vooral een collectieve verantwoordelijkheid. Het RIVM benadrukte het grote belang van een gezonde leefomgeving. Gezonde leefomgeving bevordert en beschermt het fysiek, mentaal en sociaal welbevinden van mensen. Een gezonde omgeving creëren, onderhouden en beschermen is doel van ons beleid. Dit is opgenomen in onze Omgevingsvisie. We willen meer gezondheidswinst boeken door omgevingsbeleid als we niet alleen inzetten op bescherming (klassiek milieubeleid), maar ook op bevordering van gezondheid. Bij gezond­ heidsbescherming hanteren we minimale wettelijke eisen voor onder andere lucht en geluid. Bij bevordering vergroten we gezondheidswinst (gezondheid, waarde, water, hittestress, ruimte, groen). De leefomgeving moet ertoe uitnodigen dat mensen meer bewegen, minder stress ervaren, elkaar kunnen ontmoeten en kunnen participeren in de maatschappij.

Juist dát in een sterk groeiende stad noodzaakt het vrijmaken en inrichten van ruimte voor gezonde en groene leefomgeving (vooral binnen de ring). We geven hier zoals gezegd uitwerking aan via de Omgevingsvisie en voegen gezonde aantrekkelijke openbare leefruimte toe. Doelen 2022-2025 A Er komen meer groene en beweegvriendelijke plekken in de stad voor alle Eindhovenaren welke uitnodigen tot ontmoeting. B. De fysieke leefomgeving wordt veiliger en schoner voor alle Eindhovenaren.

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 17

Verbindingen met bestaand beleid ▪ Omgevingsvisie ‘Eindhoven: kloppend hart van Brainport’ (2020) ▪ Eindhoven op weg (2013) ▪ Groenbeleidsplan (2018) ▪ Schone Lucht Akkoord (2020) ▪ Klimaatplan (2021-2025) ▪ Handboek Openbare Ruimte (2021) ▪ Ontwikkelperspectief centrum Eindhoven 2040

5

Krachtig verder

Deze gezondheidsnota vormt het fundament en geeft kaders voor de beweging richting een gezondere stad en de impact die wij de komende 10 jaar willen maken. We werken aan de doelen ‘meer kwaliteit van leven’ en ‘het verkleinen van de gezondheidsverschillen’ via de integrale aanpak op leefstijl en leefomgeving en doen dat door in te zetten op de 6 sporen die de meeste invloed hebben op gezondheid en gezondheidsbeleving. Elke wijk in Eindhoven is anders, en ook de behoefte en het aanbod verschilt. Dat is ook de reden dat we in deze nota nog geen concrete invulling geven aan de outcome, activiteiten of de input die daar voor nodig is. Deze formuleren wij met samen met partners en wijken, waarbij we ook afspraken maken hoe ieder daar op zijn eigen manier aan kan bijdragen én stellen we vast welke mogelijkheden en rol wij als gemeente hebben om impulsen te kunnen organiseren. De mensen waarvoor we het doen (kwetsbaren) worden opgezocht en gevraagd wat zij nodig hebben. Met deze nota leggen we de basis om krachtig verder te bouwen aan wat is gestart de afgelopen jaren: ▪ Om ons gemeentelijke beleid regionaal te verankeren in de Brainport regio is er samen met de GGD, Slimmer Leven en GROZzerdam een regionale visie, aanpak en afspraken ontwikkeld.

▪ Met het ondersteunen van en participeren in de fieldlab Grozzerdam ‘Vitaal in Brainport’ doen we ervaring op met de landelijke ontwikkelingen en bouwstenen. Hier kunnen we van leren en deze toepassen in onze community-aanpak.

▪ We zijn al actief aan de slag met de thema’s Rookvrij en Gezond Gewicht en werken actief samen met werkgevers en wijken aan o.a. Frisse Lucht en actief verplaatsen, en blijven dit in 2021 en 2022 doen. ▪ We gaan versterkt door met de programmalijn vitaliteit van het programma sport. ▪ Bestaande initiatieven die raken aan integrale gezondheid en die aansluiten op de energie en het netwerk in de buurt versterken we en verbinden we aan elkaar. ▪ Om het meer impact te genereren wordt er gewerkt aan een eenduidige en gezamenlijke boodschap. Ook wordt een plek gecreëerd om de succes- en ervaringsverhalen van de stad te delen welke aansluiten bij deze gezamenlijke boodschap. De goede praktijken worden zichtbaar gemaakt en erkent. ▪ In de Omgevingswet is gezondheid als thema toegevoegd. Dat gaan we in de ontwikkeling van de stad concreet uitwerken volgens de gestelde doelen die bijdragen aan de stedelijke opgaven. Daarmee willen we de gezondheidswaarde van de openbare ruimte versterken zodanig dat die verleidt tot gezond gedrag, sociale ontmoeting, actieve verplaatsing. Onderweg zullen wij allemaal bij- en afleren, uitproberen en leren wat werkt. En dan weer luisteren naar het effect. Dat verwachten we van onszelf en dat verwachten we ook van inwoners en partners. Met als bedoeling om de ervaren gezondheid en daarmee kwaliteit van leven te verhogen voor iedere Eindhovenaar.

Deze gezonde beweging maken we samen.

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 18

B

Bijlage 1 Verdieping op de zes sporen Spoor 1: Zin en mentale veerkracht Mentale problemen worden vaak, naast buiten genetische aanleg, veroorzaakt door stress en druk die een mens ervaart als gevolg van levensgebeurtenissen, leefomgeving, sociaal isolement of de veeleisende (digitale) samenleving. Zo krijgt ongeveer 1 op 5 mensen tussen 18 en 65 jaar te maken met depressie of met heftige angsten die dagelijkse activiteiten verstoren. Ook zijn er vaker mentale klachten na covid-19 en krijgt bijna de helft van opgenomen ic-patiënten last van psychische klachten en concentratieproblemen. De mentale druk stijgt bij verschillende groepen in de samenleving, waaronder jongeren en studenten en mensen met een migratieachtergrond. Ook neemt eenzaamheid bij ouderen toe. We zetten daarom in op: ▪ het verhogen van de mentale veerkracht. Gezondheidsverlies willen we beperken als het gaat om niet goed in je vel zitten, somberheid, overmatige stress, slecht slapen, verslaving, burn-out en zinloos werk.

Actief bijdragen, in goede en in slechte dagen; ▪ een goed voorbeeld geven, vaardigheden trainen en succeservaringen op jonge leeftijd helpen om een leven lang invloed te nemen op mentaal welbevinden; ▪ versterken en verbinden in een betere samenwerking richting integrale gezondheid met bestaande partners bijvoorbeeld door aansluiting te zoeken bij de buurtcontracten welke middels gebiedscoördinatoren en sportregisseurs met buurten worden opgesteld en de

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 19

gezondheidswerkgroepen in de buurten en wijken waarbij ook gezondheidsconsulenten, bevorderaars en makelaars van de GGD betrokken zijn; ▪ het welbevinden van leerlingen op school.

Spoor 2: Gezonde voeding Zoals ook in het Nationaal Preventieakkoord benadrukt wordt, zorgen alcohol, roken en overgewicht voor een groot deel van het gezond­ heidsverlies en de sociaaleconomische gezondheidsverschillen in Nederland. Uit een panelonderzoek onder Brabanders dat is uitgevoerd door de GGD’en in mei 2021 blijkt dat we in Coronatijd meer zijn gaan snoepen en snacken8. In Eindhoven eet 50% van de jongeren niet dagelijks groente en 71% zelfs niet dagelijks fruit9. Acht procent van de zwangere vrouwen in Eindhoven geeft aan te roken tijdens de zwangerschap10. Ook rondom alcoholgebruik beginnen jongeren geregeld op jonge leeftijd11. Deze cijfers zijn alarmerend. De keuze om ongezond te eten, te roken en te drinken is voor ons gemakkelijker dan te kiezen voor gezonde voeding. Op gezonde voeding zit dus een enorm gezondheidspotentieel, er is dus veel gezondheid te winnen door een gezonder voedingspatroon.

Corona in Brabant - Positieve gezondheid PROVINCIAAL mei (ggdbzo.nl) 9 Eindhoven infographic JM1218 2019 (ggdbzo.nl) 10 Eindhoven JM 0-11 2017 Tabellenboek (ggdbzo.nl) 11 Eindhoven Tabellenboek JM 1218 2019 (ggdbzo.nl) 8

We zetten daarom in op: ▪ het stimuleren van een gezond voedselaanbod in de omgevingen waar mensen wonen, leren, werken, sporten en uitgaan. Voorbeelden hiervan zijn de kantines van sportverenigingen en scholen. We zoeken voor elke omgeving de meest logische partners om samen dat gezonde aanbod uit te stippelen. Als gemeente geven we zoveel mogelijk het goede voorbeeld in onze eigen gebouwen; ▪ het ontmoedigen van jongeren en kinderen om te beginnen met roken, we ondersteunen volwassenen om te stoppen met roken; ▪ het Eindhovens Preventieakkoord waarin we afspraken maken met partners over hoe we Eindhovenaren kunnen stimuleren in het maken van gezonde keuzes op de thema’s Rookvrij en Gezond Gewicht; ▪ het aanmoedigen dat sport, gezond eten en gezond drinken steeds meer hand in hand gaan. We richten ons hierbij specifiek op sportevenementen en sportkantines. De sportcoaches en sportregisseurs hebben een voorbeeldfunctie voor gezond gedrag; ▪ we richten ons met de JOGG-aanpak op de kinderen en hun ouders. We starten in de 3 wijken waar overgewicht het meest voorkomt.

Spoor 3: Voldoende beweging Cijfers op Nederlands niveau tonen dat te weinig bewegen voor een verlies van 0,42 gezonde levensjaren zorgt12. Een behoorlijk aantal inwoners voldoet nog steeds niet aan de beweegrichtlijnen13. We zetten daarom in op: ▪ scholen en buurten die kinderen en jongeren uitdagen om te bewegen. Dit is een belangrijk aandachtspunt binnen de JOGG-aanpak, waarmee we halverwege 2021 zijn gestart (zie ook spoor 2). We stimuleren bijvoorbeeld de aanleg van meer gezonde schoolpleinen, zowel voor het basis- als voortgezet onderwijs;

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 20

▪ bewegen als medicijn. Hiervoor leggen we een sterkere verbinding tussen het beweegdomein en het zorg- en welzijnsdomein. Zo nemen we de focus op bewegen (en gezondheid in bredere zin) consequent mee bij de subsidies die we verstrekken en de opdrachten die we geven aan onze zorg- en welzijnspartners; ▪ een fysieke omgeving die uitnodigt tot bewegen (zie ook spoor 6). In het verlengde van de Sport- en beweegvisie werken we aan (ontwerp) richtlijnen voor een beweegvriendelijke inrichting van de openbare ruimte. Financiële middelen zijn nog te vaak een barrière. Daarom gaan we kijken naar mogelijkheden om dit beter te borgen; ▪ een werkomgeving die bewegen stimuleert. Daarvoor bouwen we door op de Multi Helix aanpak in Brainport Eindhoven. We maken concrete afspraken met de grote werkgevers in de stad en de regio over het bevorderen van vitaliteit op de werkvloer, vanuit de ambitie om niet alleen de slimste, maar ook de vitaalste te zijn.

Spoor 4 Thuis voelen en erbij horen Ten opzichte van het landelijke gemiddelde is de mate waarin Eindhoven zich thuis voelen en het gevoel hebben erbij te horen gemiddeld (72% landelijk ten opzichte van 69% in Eindhoven). Het vertrouwen in elkaar, in je buren en je sociale kring is daarentegen hoog in Eindhoven. Dit vertrouwen ligt ook boven het landelijke gemiddelde. Daarentegen staat Eindhoven bij de meeste veiligheidsindicatoren onderaan de lijst. De stad staat op de een-na-laatste plaats in de ranglijst voor het aantal geregistreerde misdrijven14.

https://www.vtv2018.nl/leefstijl-en-omgeving 13 Zo voldoet 45% van de Eindhovenaren van 18 jaar en ouder niet aan de beweegrichtlijnen. https://www.volksgezondheidenzorg.info/onderwerp/bewegen/regionaal-internationaal/ regionaal#node-voldoen-aan-beweegrichtlijnen-gemeente 14 Gesprekken Brede Welvaart 12

We zetten daarom in op: ▪ extra kracht zetten bij de weg die is ingeslagen in de beweging van 0-1-2. We sluiten aan waar al energie aanwezig is vanuit onder andere de sociale basis; ▪ de connecties in de wijk versterken middels Buurt in Bloei, de buurt­ contracten en de gezondheidswerkgroepen in de buurten. Daar waar nog geen netwerk in de buurt ligt, besteden we aandacht om een netwerk op te zetten dat ook aansluit bij de energie en behoeften in de buurt; ▪ waar de kwetsbaarheden duidelijk zijn, zoeken we de talenten, vaardig­ heden en contacten van de wijk of buurt om haar regie en kracht te geven. Daarnaast zoeken we actief de niet-zichtbare kwetsbaarheden op. Buurthuizen, maatschappelijke organisaties, lokale verenigingen en andere plekken waar veel mensen samenkomen in de buurt spelen hierbij een cruciale rol.

Spoor 5 Werk en bestaanszekerheid Het aantal mensen dat hulp ontvangt via de Voedselbank is in Coronatijd fors opgelopen met een stijging in de tweede helft van 2020 van 6% ten opzichte van de eerste helft. De regionale verdeling in welvaart is ongelijk. In Eindhoven is het werkloosheidscijfer structureel hoger dan het landelijke gemiddelde15. Ook op het gebied van besteedbaar inkomen scoort Eindhoven significant lager dan het nationaal gemiddelde, maar hoger dan Den Haag, Rotterdam en Amsterdam16. We zetten daarom in op: ▪ inzicht verkrijgen in de situatie van Eindhoven, waarbij juist ook gekeken wordt naar de combinatie van armoede of schuldhulp en de gezondheidssituatie; ▪ Eindhovenaren die ervaringen hebben (gehad) met geldzorgen betrekken bij de aanpak om een gezond leven te kunnen leiden;

▪ het het actief steunen van vrijwilligerswerk en versterken van verbindingen in de wijk met Buurt in Bloei.

Spoor 6: Gezonde, groene omgeving Het RIVM, Raad voor de leefomgeving en infrastructuur (Rli) en Atlas voor de leefomgeving meten de kwaliteit van de leefomgeving op landelijk, regionaal en lokaal niveau. Op basis van gegeven data wordt inzichtelijk dat actie nodig is om iedereen in een gezonde omgeving te kunnen laten zijn en leven. Uit de monitor Leefomgeving uit 2019 van GGD BZO blijk ook dat de gezonde leefomgeving onder druk staat. Eindhovenaren zijn minder positief over de aantrekkelijkheid om te bewegen, om verkoeling te zoeken en om een rustige plek op te zoeken in vergelijking met de rest van Zuidoost-Brabant17. We zetten daarom in op: ▪ vergroening van de stad, frisse lucht en bewegen via fiets, wandelen en Openbaar Vervoer is heel gemakkelijk toegankelijk of onvermijdelijk ▪ de stad aantrekkelijk maken voor inwoners en bezoekers die de stad op de fiets/lopend willen bezoeken; ▪ merkbaar terugzien van impact van gezondheid in ruimtelijke, sociaal en maatschappelijke gebiedsontwikkelingen; ▪ investeren in het verbeteren van de milieukwaliteit (gezondheidspreventie); ▪ voorkomen en verminderen van verstening en verdringing; ▪ versterken en verbinden waar al hard wordt gewerkt en waar de energie zit; ▪ vernieuwen en innoveren, de goede praktijk wordt uitgelicht en gestimuleerd. 15 16 17

Gezondheidsnota Eindhoven 2022 - 2025 21

https://www.waarstaatjegemeente.nl/dashboard/dashboard/Werk-en-inkomen/ Gesprekken Brede Welvaart Leefomgeving Eindhoven VTV 2019 GGD Brabant-Zuidoost (ggdbzo.nl)