Bescherming van onze kunstwerken (Vrije motie VM2)

Vrije Motie bescherming van onze kunstwerken

VM2

Alles van waarde is weerloos, is wederom waarheid gebleken. De uitspraak van Lucebert is toepasselijk, nu weer één van kunstwerk uit de Eindhovense wederopbouwperiode onherstelbaar is beschadigd. Het betreft een glaskunstwerk van Harry op de Laak (1925-2012) dat gemaakt was voor het voormalige hoofdkantoor van Philips Nederland aan de Boschdijk. Dit gebouw is sinds 2022 aangewezen als Rijksmonument. Het werk bestond uit een circa 15 meter lange aquarelachtige glaswand in plaqué- glas die fungeerde als scheiding tussen hoofdingangshal en het restaurant van het gebouw. Het was al geruime tijd opgeslagen in de kelder, wachtend op een nieuwe bestemming in het gebouw. Alleen nu resten enkel gruzelementen. Helaas is het niet enige geval van de vernietiging van kunstwerken dat we de laatste jaren hebben meegemaakt. Ons erfgoed blijft kwetsbaar en zeker nu de stad hard groeit. Monumenten en kunstwerken worden vaak als sta in de weg gezien in onze stad. Wat heb je aan monumenten en cultuurhistorie als je weer een flitsende icoon kan neerzetten die de status als hoofdstad van Brainport onderstreept. Alleen veel inwoners kan het wel wat schelen. De raadsleden hebben gehoord dat: • Wederom een monumentaal kunstwerk van de wederopbouwperiode vernietigd is. • Het incident niet alleen staat.

o Het monumentale kunstwerk van Wally Elenbaas aan het voormalige postkantoor werd verkeerd opgeslagen na de sloop van het gebouw. Het was totaal vernietigd als gevolg. 1 o Bij de sloop van de school aan de Maria van Bourgondiëlaan 2 zijn enige tijd geleden drie waardevolle kunstwerken verloren gegaan.i o Een kunstwerk van Maarten Baas, dat eigendom van de gemeente was, in de prullenbak beland is. ii Een soortgelijke geval was de verlichting van de oude raadszaal.iii o Monumentale bronzen kunstwerk van Dick Elffers voor het stadhuis, nu hopelijk ergens in het stadhuis of in een opslag, uit het oog verdwenen is. o Kunstwerk aan de Piazza dat verdwenen is. • We in onze stad verschillende gebouwen hebben die herontwikkeld gaan worden, zoals scholen, kerken en overheidsgebouwen. Een goed voorbeeld is het Stadhuisplein. Het plein kent verschillende kunstwerken in of aan gebouwen welke herontwikkeld gaan worden, zoals de voormalige bank aan de wal; het voormalige stadhuis/gerechtsgebouw en het designhuis. • Bij Rijksmonumenten, maar vaak ook gemeentelijke monumenten al het “nagelvaste”, dus wat vastzit aan of in een gebouw, per definitie beschermd is. Dus ook kunstwerken.

1

https://www.ed.nl/eindhoven/kunstwerk-wally-elenbaas-op-voormalig-postkantoor-eindhoven-isvernietigd~a13ab0da/

•

Er genoeg inzicht is bij de afdeling erfgoed van de monumentale kunstwerken en dat ook het kennisbestand groeiende is, gelet op de laatste rapportages.

De raadsleden vinden dat: • We vernietiging van kunstwerken en erfgoed in onze stad ten alle tijde moeten voorkomen. • Wij, als stad, onze ‘vaste’ monumentale kunstwerken in of aan gebouwen moeten koesteren, zoals de kunstwerken uit de wederopbouwperiode. • Wij de gemeentelijke kunstcollectie die verspreid is over verschillende gebouwen goed in kaart moeten brengen en houden. • Dat bij nieuwbouw, herbouw of andere veranderingen in de omgeving van onze kunstwerken steeds vóóraf gekeken en geadviseerd wordt wat ermee moet worden gedaan. • Er een probleem is bij de vergunningverlening. Dat betreft zowel het inzicht over: a. waar en welke kunstwerken er zijn in (publieke) gebouwen; b. hoe ze te beschermen tijdens de verbouwing of in een tijdelijke opslag; c. de controle op de opslag als op de herplaatsing van de kunstwerken. • Wij moeten luisteren naar de adviezen en noodkreten van onze erfgoedstichtingen en de landelijke bond Heemschut, welke ook geraadpleegd zijn voor deze motie. De raadsleden roepen het college op om: 1. Een onderzoek op te starten naar de redenen waarom zo vaak in Eindhoven monumentale ‘nagelvaste’ kunstwerken sneuvelen bij herontwikkeling van panden 2. In dit onderzoek ook te kijken naar het proces van vergunningverlening, afspraken maken tussen betrokken partijen, borgen en controle van afspraken.

Tevens hierbij te kijken naar de contacten tussen de afdeling erfgoed, vergunningverlening en ontwikkelaars. 3. In dit onderzoek ook de omgang van (mobiele) kunstwerken en design in de publieke gebouwen mee te nemen, gelet op de vernietiging van gemeentelijke kunstwerken zoals het werk van Maarten Baas. 4. Op basis van dit onderzoek een actieplan op te stellen hoe het proces van bescherming van kunstwerken in de openbare ruimte/publieke gebouwen, zowel nagelvast, als de gemeentelijke kunstcollectie, te verbeteren. 5. Naar de raad terug te keren met onderzoek en actieplan in Q1/Q2 2024. Eindhoven, 20 september 2023 De leden van de raad. Niels Groot (CDA Eindhoven), voorsteller Dré Rennenberg (OAHvE), voorsteller Rudy Reker (LPF), voorsteller Jacco Rubenkamp (Volt), voorsteller Inge Teklenburg (Volt), voorsteller Ruud van Acquoij (50PLUS), voorsteller Niels Tournoij (GL), voorsteller Rosa van den Nieuwenhof (PvdA), voorsteller ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Deze vrije motie is ingetrokken (na toezegging) in de vergadering van 20 september 2023. J. Jongbloed, griffier.

i

https://www.ed.nl/eindhoven/toch-weer-kunstwerk-vernield-bij-de-sloop-van-eindhovens-gemeentepanden-dat-zou-nooit-meer-gebeuren~a649b193/ ii https://www.ed.nl/eindhoven/weer-roemloze-aftocht-van-waardevol-kunstwerk-in-eindhoven-bijzondereklok-van-maarten-baas-afgevoerd~abcfae0c/ iii https://www.ed.nl/eindhoven/kunstwerken-in-stadhuis-eindhoven-bij-renovatie-vernietigd~aa748960/