Behandeladvies raadsvoorstel Vaststellen Begroting 2026 inclusief observaties accountant
Tekst van het document
Behandeladvies Raadsvoorstel Vaststellen Begroting 2026 + Raadsvoorstel Verordeningen gemeentelijke belastingen, heffingen en rechten 2026 Ten behoeve van de agendacommissie Deadline besluit
15 november 2025
Motivatie deadline
De begroting moet voor 15 november aangereikt worden bij de toezichthouder Gedeputeerde Staten worden gedeponeerd. Meningsvorming 28-10-2025, Raadsvergadering 04-11-2025
Behandeladvies griffie
Achtergrond Het college legt de raad een conceptbegroting voor. De raad stelt de verdeling van de middelen op programmaniveau vast. In de begroting wordt per programma op taakveldniveau aangegeven wat het doel is, welke prestaties de gemeente gaat leveren om het doel te bereiken en wat de verwachte baten en lasten zijn. Het Raadsvoorstel Verordeningen gemeentelijke belastingen, heffingen en rechten 2026 Gemeente Eindhoven wordt in samenhang met de Begroting 2026 geagendeerd, omdat de begroting deels gefinancierd wordt door lokale belastingen en heffingen. Een overzicht van de planning en andere informatie vindt u hier. Voorstel Het college stelt o.a. voor: 1. De Begroting 2026 met een totale omvang van € 1,36 miljard vast te stellen met een verdeling over de programma’s. 2. De investeringskredieten te autoriseren en € 17 miljoen te onttrekken aan de reserve strategische investeringen en daarvoor het college te mandateren de bijbehorende begrotingswijzigingen vast te stellen. 3. Instemmen met het Eindhovense beleidshuis als basis voor een uniforme beleidscyclus en de ontwerpprincipes. Aandachtspunten en beleidskeuzes Observaties van de accountant (zie bijlage) Deloitte heeft de begroting niet gecontroleerd. Wel heeft de accountant vanuit het perspectief van de raad naar een eerdere versie van de conceptbegroting gekeken. De opmerkingen onder punt “4.
Relatie kadernota en begroting” hebben geleid tot de volgende aanpassingen in de definitieve begroting: - fysieke bedrijfsinfrastructuur: er is een zin toegevoegd op p. 29; - indexatie: er is een zin toegevoegd op p. 160. Brief auditcommissie De auditcommissie informeert de raad in een brief over de uniformering van de beleidscyclus en het weerstandsvermogen. • Beslispunt 1: Storting van € 49 miljoen in de reserves. De griffie heeft vragen gesteld aan de organisatie over de stortingen, onttrekkingen, omvang en toelichting op de reserves.
• Beslispunt 2: De Accountant mist bij de programma’s de investeringen. De investeringen (tabel p.158) zijn in de vorm van kapitaallasten opgenomen in de toelichting bij de taakvelden. o Hoe waardeert de raad de relatie tussen de ‘Staat van investeringen’ (p.158) en de programma’s? o De accountant constateert een boeggolf aan 293 miljoen extra bruto investeringen ten opzichte van begroting 2025. •
Weerstandsvermogen o Paragraaf 3b (p.125): in jaarschijf 2029 resteert € 3 miljoen? Dit is nog niet besteed.
•
Van kadernota naar begroting Bij de Kadernota 2026 koos de raad over de extra beschikbare middelen: € 16,8 miljoen incidenteel en €17,3 miljoen structureel. Het jaarrekeningresultaat 2024 bleek 3 miljoen euro hoger dan waarvan is uitgegaan bij de kadernota. Uit de meicirculaire blijkt dat de gemeente de komende jaren jaarlijks ca. 20 miljoen meer middelen uit het Gemeentefonds krijgt. Voor de evt. extra middelen gaf de raad de prioriteiten mee: mobiliteit, onderhoudsniveau groen, brede opgave sociaal domein en voorzieningen (waaronder cultuur). Van de extra incidentele middelen van € 36,6 miljoen wordt 22,2 miljoen besteed aan de versnelling van de woningbouw (kadernota 2026: 0,9 miljoen incidenteel) Hoe waardeert de raad: o De uitwerking van de kadernota in de begroting? o De toelichting op de baten en lasten (p.160) en de aanvullende ambtelijke toelichting; m.n. herkomst en verdeling middelen? o Het behandelmoment van de kadernota.
•
Raadsvoorstel Verordeningen gemeentelijke belastingen, heffingen en rechten 2026 Gemeente Eindhoven Hoe waardeert de raad dat: o Het voorstel geen nieuwe keuzes bevat? De wijzigingen zijn gebaseerd op eerdere besluitvorming of zijn technisch van aard. o De tarieven maximaal kostendekkend blijven?
•
Programma 1 Klimaat en weer o Benoemd wordt dat de scherpe CO₂-daling in 2023 grotendeels eenmalig was (door hoge gasprijzen) en dat de effecten van structurele maatregelen minder snel zichtbaar zullen zijn. Dekt het begrote budget de feitelijke kosten die nodig zijn voor de klimaatdoelstellingen of is dit te veel gebaseerd op de gunstige cijfers van 2022? o Vorig jaar is het Energiebedrijf opgericht. Hoe weegt de raad de informatie over het energiebedrijf? Destijds stond in het raadsvoorstel: ‘Het functioneren van Eindhoven Energie BV en Eindhoven Warmte BV wordt tenminste tweemaal per jaar geëvalueerd tijdens de strategische en financiële aandeelhoudersvergadering (AVA). Het college informeert de raad middels een collegebrief over uitkomsten van beide AvA’s en legt verantwoording af via de jaarrekening en begroting van de gemeente.’ Deze verantwoording komt niet expliciet terug in deze begroting. o Hoe weegt de raad de financiële inzet en capaciteit van de organisatie op het oplossen van netcongestie?
2
•
Programma 3a Woningbouw en fijne wijken o Er wordt 15 miljoen gestort in de saldireserve specifiek voor Eindhoven Bouwt Door. Welke projecten worden hiermee gefinancierd? Of is dit een reservering voor als initiatiefnemers zich melden? o Er wordt 1 miljoen gestort in de reserve verwervingen internationale KnoopXL voor het egaliseren van exploitatieresultaten. Kan de raad beoordelen of dit voldoende is?
•
Programma 3b Bereikbaarheid o Hoe weegt de raad de daling van de totale lasten (van 71 miljoen in 2025 naar 70 miljoen in 2026) af tegen het feit dat 2026 eerder genoemd werd als het jaar van grootschalige uitvoering van het Masterplan Mobiliteit? Klopt dit dan nog? o Hoe waardeert de raad de balans in de investeringsprioriteit voor 2026 tussen de ontwikkeling van grote mobiliteitsprojecten (zoals de uitwerking van de HOV-4 en de Brainportlijn) en de korte termijn verbeteringen in de openbare ruimte in de wijken (herinrichting woonstraten 30 km/uur)?
3
Begroting 2026 | Gemeente Eindhoven
Onderwerpen
1. 2. 3. 4. 5. 6. 7.
Algemeen beeld Financiële positie Koppeling doelstellingen en euro’s Relatie kadernota en begroting Investeringen Algemene dekkingsmiddelen Jeugd
NB: Wij hebben de concept begroting 2026 d.d.15 september 2025 beoordeeld.
© 2025 Deloitte The Netherlands
2
1. Algemeen beeld
•
De combinatie van investeringen, aanwending van reserves en inzet van Rijksmiddelen is voor 2026 ontzettend ambitieus: Is dit haalbaar?
•
De personeelslasten blijven vrijwel gelijk terwijl de gemeente hierin vanwege toenemende taken en ter versterking van de realisatiekracht in (zou) moet(en) investeren: In hoeverre past dit bij het hoge ambitieniveau?
•
De post lasten subsidies en overdrachten is voor 2026 enorm hoog en daarna daalt deze sterk (basisvoorzieningen, jeugd en wmo): Waarom kent 2026 zo’n grote ‘piek’?
•
De programma opbouw heeft – naast een aantal observaties bij onderdeel 3 en 4 hierna – een aantal mooie aspecten c.q. verbeteringen: zoals: ‘in 2026 richten we ons vooral op’ en de opbouw van ‘wat mag het kosten’ (intensiveringen, mutaties in meerjarenbeeld)
•
Bij de programma’s missen we de investeringen
•
Bijlage 3 ‘Financieel overzicht’ en 5 ‘Meerjarenraming 2026-2029’ zijn heel inzichtelijk
© 2025 Deloitte The Netherlands
3
2. Financiële positie
© 2025 Deloitte The Netherlands
•
Begroting is meerjarig sluitend
•
Ratio’s blijven binnen VNG normen
•
Weerstandsratio blijft boven 1
•
Wel valt op dat de gemeente de komende jaren jaarlijks gaat interen op haar reserves
3. Koppeling doelstellingen en Euro’s •
De koppeling tussen doelstellingen en daarvoor beschikbare euro’s is niet altijd eenvoudig te volgen.
•Voorbeeld 1 | De gemeente streeft naar een aangenaam woon- en leefklimaat, en wil groei van de stad faciliteren:
•Uit de toelichting van de taken – waaronder de personeelslasten – blijkt niet hoe de gemeente dit gaat realiseren, bijv. door meer personeel aan te trekken en/of (tijdelijk) in te huren:
• Hiervoor gaat de gemeente o.a. de doorlooptijden van vergunningen verkorten: •Mogelijk wil de gemeente dit bereiken met de incidentele extra formatiemiddelen uit de Begroting 2026:
Conclusie | Nu moet de lezer van de begroting zelf zoeken en interpreteren, terwijl je als Raadslid zou verwachten direct en eenduidig te kunnen zien en lezen hoe en met welke middelen de gemeente dit gaat realiseren.
© 2025 Deloitte The Netherlands
3. Koppeling doelstellingen en Euro’s • •
Voorbeeld 2 | Doel is o.a. CO2-reductie, wat ook de effectindicator is. Niet concreet uitgewerkt in de Begroting 2026 is wat de gemeente in dit kader gaat doen om het doel te realiseren. Er is verwezen naar de middelen zoals opgenomen in het IHP, maar niet duidelijk is welke middelen hiervoor precies bestemd zijn, en hoe de gemeente daarmee het doel gaat realiseren. Een expliciete en duidelijke relatie tussen doel/prestatie en euro’s ontbreekt. Opvallend is voorts dat de directe CO2-uitstoot over 2024 als 30 Kton was, en het doel in de Begroting 2026 is 32 Kton à gemeente lijkt zo een toename van 2 Kton na te streven? Dat doel in Begroting 2025 hoger was dan Realisatie 2024 is verklaarbaar want die begroting is opgesteld voordat de realisatie 2024 bekend was.
© 2025 Deloitte The Netherlands
4. Relatie kadernota en begroting • •
Een verbetering in de Begroting 2026 t.o.v. 2025 is dat de intensiveringen vanuit de Kadernota expliciet per programma terugkomen. De link tussen de ontwikkelingen, doelen, en bijstellingen volgens de Kadernota 2026 en de Begroting 2026 verbeterd, maar nog niet altijd eenduidig te leggen c.q. volgen. Op onderdelen kan dit wel beter:
Voorbeeld 1 | Ondernemende stad. Gemeente gaat op 2 punten intensiveringen doorvoeren/realiseren:
Hierbij de volgende observaties: • De term ‘gebiedspaspoorten’ komt in de Begroting 2026 niet terug. De gebiedskaders zijn wel in de Begroting 2026 vermeld als actie/aandachtspunt, maar beschrijvend dat hiervoor (extra) aandacht is (in lijn met beschrijving in Kadernota 2026). Niet duidelijk is wat de gemeente precies gaat doen om daadwerkelijk te intensiveren en de beoogde doelen te realiseren. • Bij Fysieke bedrijfsinfrastructuur (tv 3.2) – waar het Toekomstfonds Bedrijventerreinen betrekking op heeft – is in de toelichting het fonds wel enkele keren vermeld, maar volgens het onderdeel Intensiveringen is geen sprake van een intensivering voor dit onderdeel:
© 2025 Deloitte The Netherlands
4. Relatie kadernota en begroting Voorbeeld 2 | De reserve Samen Morgen Mooier Maken: In de Kadernota 2026 staat de verwachting dat € 2 mln. wordt ingezet/gerealiseerd in 2026 voor Klimaat, isolatie, verduurzamen vastgoed, zie snip. In de Begroting 2026 is niet te traceren wat hiervan de status is (zoeken op ‘Samen Morgen’ en ‘verduurzamen vastgoed’ geeft enkele ‘hits’ maar geen link naar c.q. status van de verwachting bij de Kadernota 2026.:
Voorbeeld 3 | Woningbouw en fijne wijken. Hier is als intensivering o.a. vermeld structurele rentekosten BIC1 van € 2,2 mln. Dit is in de Kadernota 2026 niet terug te vinden (zoeken op ‘BIC1’ en ‘rentekosten’ geeft geen ‘hits’)? Dit was ten tijde van de Kadernota 2026 nog vertrouwelijk?
•
In de Kadernota 2026 is als bijlage 1 een Model van indexatie opgenomen. Eenzelfde tabel komt niet terug in de Begroting 2026. Is in de Begroting 2026 dan geen rekening gehouden met eenzelfde wijze van indexatie? Hoe is hiermee dan rekening gehouden en waaruit blijkt dat? De termen ‘indexatie’ en ‘indexering’ komen verspreid in de begroting meerdere keren terug, maar je zou als Raad op een centrale plaats willen zien hoe hiermee is omgegaan, mede i.r.t. de Kadernota 2026.
© 2025 Deloitte The Netherlands
5. Investeringen •
Investeringen ten opzichte van voorgaand jaar nemen toe
•
De gemeente heeft een boeggolf aan investeringen
•
In de begroting 2026 is voor een bedrag van € 293 mln. aan nieuwe investeringen toegevoegd
•
Te hoge investeringsplannen leidt ertoe dat je te hoge kapitaallasten inrekent in de begroting wat een beslag legt op financiële ruimte Bron: begroting 2026
Bron: begroting 2025
© 2025 Deloitte The Netherlands
5. Investeringen •
In de paragraaf onderhoud kapitaalgoederen mis je als lezer vooral de integraliteit met de investeringsprognose en -begroting.
•
Voorbeeld 1| Openbare verlichting:
•
•
Bijna 10% van masten en 34% van armaturen is ouder dan de geschatte levensduur van 40 resp. 20 jaar. Gemeente toetst de veiligheid van de (oudere) masten en armaturen. Maar wat betekent het feit dat 10% resp. 34% ouder is dan de geschatte levensduur voor de te hanteren waarderingsgrondslagen? Behoeft de levensduur aanpassing?
•
Als 1 op de 10 masten en 1 op de 3 armaturen ouder is dan de levensduur, dan komt er (snel?) een moment dat veel vervanging moet plaatsvinden. Is daarmee rekening gehouden in de investeringsbegroting?
Voorbeeld 2 | Bruggen, tunnels en viaducten: • Technische inspectie vindt iedere 3 tot 5 jaar plaats. Laatste inspectie was 2021, wat betekent dat uiterlijk in 2026 nieuwe inspecties moeten zijn uitgevoerd. Zijn deze gepland en zijn hiervoor middelen begroot? • Uit risicoanalyse blijkt dat 78 kunstwerken van voor 2000 voldoen aan eisen, en 13 kunstwerken van voor 2000 voldoen met gewichtsbeperking. Niet duidelijk is of er dan ook nog kunstwerken van voor 2000 zijn die niet voldoen aan de huidige eisen. • Voorts is vermeld dat de risico’s van kunstwerken van voor 2000 inzichtelijk zijn en duidelijk is welke maatregelen getroffen moeten worden. Niet duidelijk is welke risico’s er zijn/resteren, wat kans x impact is en dus risico voor de gemeente (en in hoeverre hiermee in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing rekening is gehouden), welke maatregelen getroffen moeten worden, hoeveel middelen nodig zijn om de betreffende maatregelen te treffen, en of deze middelen in de exploitatie- en/of investeringsbegroting zijn verwerkt.
© 2025 Deloitte The Netherlands
6. Algemene dekkingsmiddelen •
Voor de OZB is enkel een stijging van de opbrengsten ingerekend in 2029. Woningprijzen in de regio stijgen echter jaarlijks.
© 2025 Deloitte The Netherlands
7. Jeugd •
De lasten jeugdhulp zijn in de begroting 2026 in lijn gebracht met de realisatie 2024. Vervolgens zie je in de jaren die volgen een stevige verwachte afname van de lasten. Er wordt ingezet op een transformatie Jeugdhulp waarmee een kentering gerealiseerd moet worden. In hoeverre is dit realistisch binnen het gestelde tijdsbestek?
© 2025 Deloitte The Netherlands