23bst01742 Raadsvoorstel Ontwikkelingsvisie Stadsbos en Landgoed De Wielewaal

gemeente Eindhoven Inboeknummer

23bst01742

Dossiernummer

23.50.251

B&W beslisdatum

12 december 2023

Raadsvoorstel Ontwikkelingsvisie Stadsbos en Landgoed De Wielewaal

Inleiding Met de aankoop van Landgoed De Wielewaal op 25 februari 2022 (Raadsvoorstel Aankoop Landgoed de Wielewaal 22bst00189) heeft de raad besloten een omvangrijk stadspark toe te voegen aan de stad. Een stadspark direct gelegen tegen de woonwijken en 3 km van het centrum. Het landgoed is een belangrijke stad-land verbinding en regionale voorziening met een rijke geschiedenis en valt binnen het Natuur Netwerk Brabant (NNB). Landgoed De Wielewaal – dat tot 2005 is bewoond door Frits Philips en tot 2022 privé eigendom was – is op dit moment nog in gebruik en niet openbaar en daarom ook wel ‘de verborgen tuin’ genoemd. Het doel is om ‘de verborgen tuin’ vanaf 2025 voor alle inwoners op een verantwoorde manier (gedeeltelijk) openbaar toegankelijk te maken en de unieke kwaliteiten van het landgoed te behouden en versterken. Deze openstelling draagt bij aan een gezonde, klimaatbestendige, duurzame leefomgeving ten behoeve van de mentale, sociale en fysieke vitaliteit van onze inwoners in de Brainportregio. Om dit mogelijk te maken is bijgevoegde ‘ontwikkelingsvisie stadsbos’ opgesteld (bijlage 1). De ontwikkelingsvisie bevat ambities voor Landgoed De Wielewaal en de omgeving: het grotere groene stadsbos van ca. 660 hectare waar het landgoed een onderdeel van is. Het stadsbos is het groene gebied tussen de wijken Strijp, Meerhoven, Acht en Woensel.

Voor Landgoed De Wielewaal is in de ontwikkelingsvisie een verder uitgewerkt ruimtelijk plan opgenomen. De ontwikkelingsvisie is opgesteld met behulp van experts en op basis van onderzoeken die geleid hebben tot het groenbeheerplan voor het landgoed (bijlage 2) en het cultuur- en tuinhistorisch rapport (bijlage 3). Daarnaast is in de ontwikkelingsvisie rekening gehouden met de kaders en uitgangspunten (bijlage 4) die uw raad op 14 september 2022 heeft meegegeven

Inboeknummer 23bst01742 (Raadsvoorstel Startnotitie Participatieproces Wielewaal 22bst00864). Het samenspraakproces dat u in de startnotitie heeft vastgesteld is doorlopen en vastgelegd in het samenspraakverslag (ook in bijlage 4). Meer dan 2500 ideeën en reacties zijn terug te vinden in het logboek waarin de indiener terug kan vinden wat er met zijn of haar reactie is gedaan. Kortom de uitgevoerde onderzoeken, de kaders meegegeven door uw raad en het brede participatietraject hebben geresulteerd in een ontwikkelingsvisie stadsbos en Landgoed De Wielewaal die ter vaststelling aan u wordt voorgelegd. In de financiële paragraaf gaan we in op de structurele lasten om open te kunnen gaan voor publiek en de afspraken die hierover met uw raad zijn gemaakt bij de aankoop van het Landgoed. Tot slot heeft uw raad bij de Startnotitie ingestemd met het aanstellen van een externe adviescommissie. Deze adviescommissie met experts met verschillende achtergronden (o.a. landschapsarchitectuur/financiën en gezondheid) heeft per fase een reflectie gegeven in het proces. De externe adviescommissie heeft een advies uitgebracht welke als bijlage aan dit raadsvoorstel is toegevoegd (bijlage 5).  Wettelijke taak

 Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college Hiermee geven we uitvoering aan de ambities geformuleerd in het Bestuursakkoord 2022-2026 en het daarbij horende uitvoeringsprogramma.   Onvermijdelijk Doelstelling Het unieke groen/natuur van Landgoed De Wielewaal versterken en op een verantwoorde manier gefaseerd openbaar toegankelijk maken voor publiek. Daarmee draagt het landgoed bij aan een gezonde en duurzame verstedelijking van Eindhoven en aan het zichtbaar en toegankelijk maken van het industrieel en cultureel erfgoed van Eindhoven.

Voorstel 1. De ontwikkelingsvisie Stadsbos en het ruimtelijk plan van Landgoed De Wielewaal vast te stellen als ontwikkelrichting, om deze verder te onderzoeken op zowel inhoud als ook financiële haalbaarheid, uitgaande van de volgende ambities: 1.1 het creëren van een aaneengesloten stadsbos voor iedereen door het realiseren van verbindingen tussen de deelgebieden voor ecologie, wandelaars, mensen met een beperking en fietsers.

2

Inboeknummer 23bst01742 1.2 het creëren van een herkenbaar beeldmerk voor het stadsbos waarbij elk deelgebied een eigen identiteit en functie behoudt. 1.3 het realiseren van zones waar de natuur prioriteit heeft en zones waar recreatie kan plaatsvinden met respect voor de natuur en identiteit. 1.4 een gefaseerd ruimtelijk plan voor Landgoed De Wielewaal met herstel van de Kromme Sloot, de natuurwaarden en biodiversiteit (op grond van het groenbeheerplan), aanleg wandelpaden en een fietspad over de Postdijk en herstel van de historische tuinen (op grond van het cultuur- en tuinhistorisch onderzoek). 2. Ook voor de andere gebieden uit het stadsbos ruimtelijke plannen op te stellen: 2.1: voor deelgebied buitenplaats Welschap een gebiedskader waaraan initiatieven getoetst kunnen worden. 2.2 voor de deelgebieden Landgoed De Mispelhoef en de Philips Fruittuin verder uitgewerkte ruimtelijke plannen op initiatief van derden/eigenaren uit het gebied. 3. Op grond van de ontwikkelingsvisie het college opdracht te geven een uitvoeringsplan op te stellen van 2024 tot 2040.

Argumenten 1.1 De ontwikkelingsvisie stadsbos en het ruimtelijk plan voor Landgoed De Wielewaal leveren een bijdrage aan de grote opgave waar we als stad voor staan. De ontwikkeling van het landgoed moet gezien worden als een voorwaarde voor de verdichtingsopgave (inclusief groei van het aantal inwoners). Extra openbaar groen/natuur (‘ademruimte’) wordt gecreëerd voor de stad. Het stadsbos levert de komende 20 jaar een bijdrage aan een aantal grote opgaven waar we als stad voor staan. Denk aan de te verwachten economische groei wat leidt tot meer dan 70.000 extra banen in het Stedelijk Gebied Eindhoven (met bijvoorbeeld de ontwikkeling van de naastgelegen Brainport Industries Campus). Ruimte voor ontspanning en recreatie is er in het stadsbos. Daarnaast zien we dat ook in het onderwijs het thema groen en natuur steeds belangrijker wordt. Een stadsbos van dit formaat in de stad geeft nieuwe mogelijkheden voor buiten spelen, schooluitjes en natuur- en milieueducatie. In de ontwikkelingsvisie zijn deze ambities ruimtelijk uitgewerkt door zones aan te brengen voor natuurontwikkeling en zones voor recreatie. De realisatie van de doorwaadbaarheid van het totaalgebied, de verbindingen tussen de deelgebieden en de ruimtelijke inrichting, herstel van het groen en het erfgoed zal fasegewijs door de jaren heen uitgevoerd worden.

1.2 De ontwikkelingsvisie is middels een breed samenspraak traject tot stand gekomen.

3

Inboeknummer 23bst01742 Het samenspraakverslag (bijlage 4) geeft inzage in het participatietraject dat in opdracht van uw raad is doorlopen (Raadsvoorstel Startnotitie Participatieproces Wielewaal 22bst00864). Meer dan 2.500 inwoners hebben via het stadsbosdoolhof, een online enquête, social media polls en Stadsbosdagen hun mening en ideeën gedeeld over de toekomst van het stadsbos en Landgoed De Wielewaal. Het innovatieve Stadsbosdoolhof heeft in verschillende wijken op een toegankelijke manier meningen en ideeën opgehaald van 282 inwoners. Via de website, de online enquête en stadsbosdagen hebben ruim 2.200 inwoners hun ideeën en meningen ingediend. Tijdens de zeven interactieve Stadsbosdagen konden veel inwoners en vertegenwoordigers van diverse organisaties de ideeën bespreken en reageren op de concept ontwikkelingsvisie. Daarnaast zijn afzonderlijke gesprekken gevoerd met organisaties, bewoners en ondernemers uit het gebied (coöperatie Brainport Park) en met belangenorganisaties als Trefpunt Groen Eindhoven, Brabants Landschap, Natuurmonumenten en de Henri van Abbestichting. De opbrengsten van alle participatie-activiteiten zijn vastgelegd in verslagen, die te raadplegen waren via de gemeentelijke website www.eindhoven.nl/wielewaal en nu ook in het samenspraakverslag en het gedetailleerde logboek (bijlage 4).

Op basis van de input vanuit het participatietraject, uitgevoerde onderzoeken en de kaders van de Raad, is toegewerkt naar een drietal scenario’s/denkrichtingen voor het stadsbos. Hier heeft de stad op gereageerd wat vervolgens heeft geresulteerd in de concept ontwikkelingsvisie. Deze concept ontwikkelingsvisie is op 12 juli gepresenteerd aan de stad en is vervolgens van 19 september tot 27 oktober ter inzage gelegd. De reacties van deze terinzagelegging zijn opgenomen in het logboek en hebben geleid tot de laatste aanpassingen in de ontwikkelingsvisie. 1.3 De inbreng van inwoners en organisaties is verwerkt in de ontwikkelingsvisie. Het logboek (bijlage 4) heeft een overzicht van alle inbreng en hoe het verwerkt is. Op advies van Trefpunt Groen Eindhoven (TGE) en de fietsersbond is bijvoorbeeld het fietspad op de Postdijk niet doorgetrokken tot aan de Elburglaan. Dit voorkomt dat het een doorfietsroute wordt in plaats van een recreatieve fietsroute. Ook is een extra paviljoen/kiosk op locatie Philips De Jongpark/Herdgang uit het plan gehaald om balans te houden tussen recreatie en natuur. Het paviljoen in Philips De Jongpark blijft op de huidige locatie. De eigenaar heeft plannen om het paviljoen te vernieuwen. Bovendien zijn in de ontwikkelingsvisie de paviljoens grotendeels gekoppeld aan de entrees van het stadsbos.

De provincie, vereniging Landelijk Brabant en de Nederlands Kastelenstichting hebben complimenten gegeven over hoe in de ontwikkelingsvisie is omgegaan met historisch erfgoed. Brabants Landschap en Natuurmonumenten hebben uitgesproken met elkaar een samenwerking aan te gaan en bij te dragen aan de uitvoering en het bewaken van de ontwikkelingsvisie en het groenbeheerplan. De commissie ruimtelijke kwaliteit heeft een positief advies uitgebracht op het plan (te vinden op pagina 11 van het Logboek (bijlage 4).

4

Inboeknummer 23bst01742 1.4 De kaders en uitgangspunten van de raad zijn herkenbaar terug te vinden in de ontwikkelingsvisie voor Landgoed De Wielewaal In bijlage 4 (Kaders en uitgangspunten van de raad) is te lezen hoe ze verwerkt zijn in de visie. Zo speelt natuurherstel en biodiversiteit een belangrijke rol in de ontwikkelingsvisie. Op grond van natuuronderzoeken is het groenbeheerplan (bijlage 2) tot stand gekomen. Dit vormt de basis voor keuzes die gemaakt zijn in het ruimtelijk plan voor Landgoed De Wielewaal. Het groenbeheerplan gaat in op maatregelen om de bodem en het watersysteem te verbeteren, het revitaliseren van bomen en het overige groen. Daarnaast worden mogelijkheden onderzocht om historische gazons biodivers te maken met behoud en herstel van het erfgoed. Ook is terug te zien dat in de ontwikkelingsvisie rekening is gehouden met het waardevol erfgoed op Landgoed De Wielewaal. “De Wielewaal, met zijn omvang en rijke geschiedenis, is een (potentieel) topmonument in Nederland, met het Landhuis De Wielewaal en de prachtige tuinen daaromheen als hoogtepunt. Het verborgen landschap en de thematische tuinen, zoals het pinetum, hebben een grote potentie voor een publieke toegankelijkheid.

Het verhaal van de geschiedenis van deze plek en het cultuurlandschap van Philips verdient het om zichtbaar te blijven en doorverteld te worden en de cultuurhistorische waarde als vertrekpunt te gebruiken” aldus SteenhuisMeurs (bijlage 3). De onderzoekers adviseren in overweging te nemen het Landgoed voor delen als gemeentelijk monument aan te wijzen. Het gaat daarbij in eerste instantie om het landhuis, met de aangrenzende tuinen (cederpark, pinetum, arboretum, groene mall, sterrenbos) en het omliggend bosareaal. Dit advies wordt opgepakt. 1.5 De Externe Adviescommissie heeft een advies uitgebracht (bijlage 5) In algemene zin merkt de Externe Adviescommissie op dat de gemeente Eindhoven al jarenlang het goede beleid heeft gevoerd voor dit gebied: een restrictief planologisch beleid, met groen/natuur en recreatie. De ontwikkelingsvisie kiest de richting om dat vast te houden en te borgen en sluit aan bij de reeds ingezette koers, met als goed voorbeeld hiervan het autovrij maken van de Oirschotsedijk en deze om te vormen tot Groene Corridor. In de reflectie wordt tevens ingegaan op de waardevolle verbindingen tussen de deelgebieden en tussen het stadsbos en de omliggende wijken. Om de bestendige, lange lijn te borgen, adviseert de EAC dat er een organisatie komt die op afstand staat van de gemeente.

Daarnaast staat de EAC in haar advies stil bij de identiteit, een stadsbos voor iedereen en de financiën. 2.1 De ontwikkelingsvisie bevat alleen een verder uitgewerkt ruimtelijk kader voor Landgoed De Wielewaal met als doel de (gefaseerde en gedeeltelijke) openstelling van het Landgoed in 2025. Andere deelgebieden zoals buitenplaats Welschap, Landgoed De Mispelhoef en De Philips Fruittuin vragen om een eigen verdieping met kaders en uitgangspunten voor een uitgewerkt ruimtelijk plan. De ontwikkeling van Landgoed De Wielewaal wordt echter niet op zichzelf bezien, maar wordt in de ontwikkelingsvisie bekeken in relatie tot haar directe omgeving die ook belangrijke (groen)functies herbergt. Veel ideeën en initiatieven rondom

5

Inboeknummer 23bst01742 regeneratieve voedselproductie, initiatieven rondom het thema zorg zouden volgens de ontwikkelingsvisie beter tot hun recht komen in de andere delen van het stadsbos dan op Landgoed De Wielewaal zelf. Er zijn ook initiatieven ingediend met grotere ruimtelijke ontwikkelopgaves (zoals woningbouw) die op het niveau van het betreffende deelgebied moeten worden bekeken. Voor het deelgebied buitenplaats Welschap is het vanwege beperkingen op gebied van water, geluid, groen, bereikbaarheid wenselijk om een gebiedskader op te stellen waar toekomstige plannen aan getoetst kunnen worden. Voor de andere deelgebieden volstaat een verdere uitwerking van ruimtelijke plannen. 3.1 Aan de hand van de ontwikkelingsvisie kan het uitvoeringsprogramma opgesteld worden en de eerste maatregelen getroffen worden om Landgoed De Wielewaal gefaseerd open te stellen voor iedereen. Direct na de vaststelling van de ontwikkelingsvisie zal gestart worden met maatregelen om open te kunnen voor publiek. Denk daarbij herstel van achterstallig onderhoud, aan erfafscheidingen, bescherming van natuurlijke zones, bewegwijzeringsborden en aanleg van veilige wandelpaden. Parallel daaraan zal een uitvoeringsprogramma worden opgesteld voor projecten zoals herstel van de Kromme Sloot, de recreatieve fietsroute, de ecologische verbindingszones.

Daarnaast wordt ingezet op matchmaking tussen instellingen/organisaties, gemeente en initiatiefnemers over de invulling van (maatschappelijke) functies en programmering (bijvoorbeeld natuureducatie en zorg). 3.2 Herbestemming van Landhuis de Wielewaal maakt ook deel uit van het uitvoeringsprogramma en de businesscase. Tijdens het participatietraject is een breed scala aan ideeën opgehaald voor het Landhuis waarbij een nadrukkelijke wens is uitgesproken voor een stadsbrede publieke toegankelijkheid. De haalbaarheid hiervan zal nader onderzocht worden vanwege de druk op de structurele lasten. Daarnaast wordt een marktconsultatie gestart om interesses te peilen. Kanttekeningen 1.1 Onder de komende omgevingswet zou deze visie als een programma worden betiteld. In juni 2020 heeft uw raad de omgevingsvisie Eindhoven: Kloppend hart van Brainport vastgesteld. Deze ontwikkelingsvisie stadsbos en Landgoed De Wielewaal draagt bij aan de hierin benoemde stedelijke opgaven. Deze ontwikkelingsvisie is vooruitlopend op de omgevingsvisie 2.0. (de opvolger van de eerste omgevingsvisie), waarin wordt beschreven hoe we omgaan met de ambities en opgaven waar we als stad voor staan. 1.2 Niet alle reacties hebben een plek gekregen in de ontwikkelingsvisie stadsbos en Landgoed De Wielewaal Niet alle initiatieven hebben een concrete plek in de ontwikkelingsvisie.

Wel zijn er zoeklocaties opgegeven die in het uitvoeringsprogramma – indien passend – nader uitgewerkt zullen worden. Daarnaast zijn er ook afwegingen gemaakt op basis van de

6

Inboeknummer 23bst01742 kaders en uitgangspunten waardoor bijvoorbeeld woningbouw op Landgoed De Wielewaal is afgewezen. Ook is gezocht naar een basis tussen natuur (klimaat en biodiversiteit), erfgoed (identiteit) en recreatie/ontspanning (gezondheid). Het voorstel van TGE om meer nieuwe natuur te realiseren op locaties waar recreatie zou kunnen plaatsvinden, minder wandelpaden te realiseren en meer stiltegebieden toe te voegen is niet overgenomen, om balans te houden waarbij ook recht wordt gedaan aan voldoende ruimte voor recreatie en ontspanning. De aanleg van een mountainbikeroute of zwemvijver (ingediend door inwoners uit de stad) zijn niet opgenomen vanwege bescherming van de natuur. 1.3 Er is financiële dekking voor de aanpassingen die gedaan moeten worden om open te kunnen gaan in 2025. Voor de investeringen en structurele lasten dient nog dekking gevonden te worden. Voor het openstellen van het landgoed dienen ruimtelijke aanpassingen gedaan te worden in wandelroutes, verwijs- en informatieborden en maatregelen getroffen te worden op het gebied van erfafscheiding en aanleg van natuurontwikkelingszones. Hier is reeds dekking voor. De andere investeringen die voortkomen uit de ontwikkelingsvisie worden in het uitvoeringsprogramma uitgezet in de tijd en de mogelijkheid om het financieel rond te krijgen.

Op projectniveau worden subsidies aangevraagd bij het Rijk, provincie en waterschap. De structurele lasten kunnen omlaag gebracht worden door gefaseerd open te gaan voor publiek. In de financiële paragraaf wordt nader ingegaan op de (potentiële) inkomsten- en dekkingsbronnen of andere fondsen. 1.4 Kettingbeding Erven Philips kan leiden tot vertraging in openstelling Bij verkoop aan de vorige eigenaar in 2007 hebben de Erven Philips in de notariële akte een kettingbeding opgenomen waarin is vastgelegd dat tot 25 jaar na aankoop (zijnde april 2032) de Natuurschoonwet landgoedstatus behouden moet blijven en het landgoed niet openbaar toegankelijk mag worden gemaakt. Hier rust een boetebeding op van € 3.600.000,-- (te indexeren) per keer. Voor de aankoop zijn gesprekken hierover met de Erven Philips gestart. Met de wensen van de Erven is zoveel mogelijk rekening gehouden in de ontwikkelingsvisie. Op verzoek van de Erven worden veiligheid en privacy zoveel als mogelijk gewaarborgd door het plaatsen van hekwerk rondom de percelen van de Erven die op het landgoed wonen en door het realiseren van natuurzones naast de woningen van de bewoners op het landgoed aan de Elburglaan. Vanuit beide kanten is er de intentie om te komen tot een overeenkomst Q1 2024 om het kettingbeding op te kunnen heffen.

Personele consequenties Kosten en capaciteit zijn vanaf de start ingecalculeerd en maken deel uit van het projectbudget (tot en met 2025). De noodzakelijke capaciteit voor het opstellen van het uitvoeringsprogramma is beschikbaar en past binnen het budget. Financiële consequenties In het raadsvoorstel voor de aankoop van Landgoed De Wielewaal (25 februari 2022, 22bst00189) is in beeld gebracht wat de eerste inschatting is ten aanzien van de

7

Inboeknummer 23bst01742 financiële consequenties na openstelling (vanaf jaar 4 na aankoop). De totale jaarlijkse kosten bij volledige openstelling zijn destijds geraamd op ca. € 1,7 miljoen, waarvan € 500.000,- voor de aankoop de aankoop structureel gedekt is (vanuit middelen voor versterking groenstructuur).

uitgaven

2022

Kapitaallasten opstallen Rentelasten grond Onderhoudslasten Landgoed Overige exploitatielasten vastgoed Personeel, communicatie en branding

79.000 211.000 220.000 42.000 371.000

Totaal

923.000

2023/24

2025 en verder inkomsten

290.000 211.000 220.000 42.000 160.000

923.000

290.000 Beschikbare middelen groenstructuur 211.000 Beschikbare middelen klimaat en energie 880.000 Potentiële huuropbrengst 183.000 Fondswerving 105.000 Kostenreductie onderhoud Overige opbrengsten/tekort 1.669.000 Totaal

2022

2023/24

2025 en verder

500.000 386.000 17.000 0 0 20.000

500.000 386.000 17.000 0 0 20.000

500.000 0 320.000 550.000 190.000 109.000

923.000

923.000

1.669.000

Structurele lasten uit raadsdossier 25 februari 2022

Bij de aankoop is tevens aangegeven dat de kosten van onderhoud en beheer substantieel toenemen bij openstelling omdat daarbij andere, scherpere eisen van toepassing zijn. Daarnaast is de aankoop een omvangrijke areaaluitbreiding, waarvoor beheer en onderhoud überhaupt nog niet geregeld was. In het raadsvoorstel van de aankoop is opgenomen dat er te zijner tijd nog een nieuwe afweging moet plaatsvinden, waarbij de financiële mogelijkheden van dat moment relevant zijn. Daarnaast heeft uw raad het amendement aangenomen om terug te komen naar de raad wanneer blijkt dat de businesscase niet rond komt, om aan de raad de expliciete keuze voor te leggen of er al dan niet extra (eigen) financiële middelen aan toegevoegd worden om het landgoed te openen. Ook heeft uw raad de motie aangenomen om diverse financieringsmogelijkheden op korte en lange termijn te onderzoeken, en de raad te informeren over de uitkomsten en eventuele conclusies die hieraan kunnen worden verbonden. Nu de ontwikkelingsvisie gereed is, zijn met een eerste raming de kosten en potentiële opbrengsten inzichtelijk gemaakt en kan de verkenning naar financieringsbronnen verder opgepakt worden. Daarbij onderscheiden we twee fases: (1) Financiële lasten voor openstelling en (2) investeringen uit de ontwikkelingsvisie.

Fase 1: Financiële lasten voor publieke openstelling van Landgoed De Wielewaal Hierbij is een onderscheid te maken in: - structurele lasten - incidentele lasten De structurele lasten De geraamde structurele lasten (met name vanwege substantiële areaaluitbreiding) komen nu op € 1.532.000,- waarvan € 568.000,- structureel is gedekt. Als we de

8

Inboeknummer 23bst01742 vergelijking maken met de ramingen uit februari 2022 dan vallen de onderhoudslasten van de Wielewaal lager uit. Deze zijn berekend op basis van de ontwikkelingsvisie en het groenbeheerplan. Hier zijn nog variaties in aan te brengen middels gefaseerde openstelling. Hoe minder wordt opengesteld, hoe lager de kosten. De exploitatielasten voor het vastgoed (vijf panden) komen iets hoger uit nu er een meerjarig onderhoudsplan is opgesteld voor het Landhuis. Kosten voor handhaving en toezicht zijn toegevoegd. Veranderingen aan de inkomstenkant t.o.v. februari 2022 zitten met name in de kostenreductie op onderhoud en de indexering. Het bedrag fondswerving blijft staan alhoewel nog (verder) uitgewerkt moet worden hoe een sponsorpropositie of incidentele bijdragen van externe partijen precies vormgegeven kan worden. Uitgaven

2025 en verder

inkomsten

2025 en verder

kapitaallasten opstallen en grond kapitaallasten inrichting Landgoed Onderhoudslasten Landgoed exploitatielasten vastgoed Handhaving en toezicht Personeel, communicatie en branding

€ € € € € €

477.000 13.000 690.000 190.000 70.000 105.000

Beschikbare middelen groenstructuur Versterking groene Wiggen Potentiele huuropbrengst fondswerving/sponsorpropositie Kostenreductie onderhoud Wielewaal Indexering begroting Overige opbrengsten/tekort

Totaal

€

1.545.000

€ € € € € € € €

500.000 13.000 338.000 550.000 60.000 8.000 76.000 1.545.000

Nadere uitwerking in het uitvoeringsprogramma moet inzichtelijk maken in hoeverre er sprake is van een structureel tekort, dat niet kan worden opgelost met additionele inkomsten. Investering Voor openstelling van het Landgoed zijn verwijs en informatievoorzieningen nodig om de bezoekers te begeleiden. Wandelpaden dienen veilig en toegankelijk te zijn. Daarnaast is gedeeltelijke herstel van de cultuur- historische tuinen wenselijk. De kosten voor deze investeringen komen op € 342.000,-- wat zich vertaalt in kapitaallasten € 13.000,-waarvoor dekking is binnen de structurele middelen voor Versterking Groene Wiggen. Incidentele lasten Incidentele maatregelen om het Landgoed open te kunnen stellen voor publiek zijn grotendeels gedekt. Dit betreft met name maatregelen om het Landgoed veilig toegankelijk te maken voor publiek, de natuur te versterken en erfafscheidingen te realiseren. Voor deze kosten is € 1.000.000,- beschikbaar gesteld bij de kadernota en begroting 2024. Fase 2: de investeringen die voortkomen uit de ontwikkelingsvisie Voor de vaststelling van de Ontwikkelingsvisie is (nu) geen financieel besluit nodig. Het betreft een lange termijnvisie welke na vaststelling verder kan worden uitgewerkt in een gefaseerd uitvoeringsprogramma met daaraan per project de financiële dekking of doorkijk. Voor de volledige uitvoering van de ontwikkelingsvisie tot 2040 zijn twee

9

Inboeknummer 23bst01742 kostenramingen gemaakt. Een voor het ruimtelijk plan van de Wielewaal en een van het totale stadsbos (inclusief de Wielewaal). De bandbreedte van de investeringskosten voor het ruimtelijk plan van de Wielewaal zijn geraamd tussen 23 en 38 miljoen euro. Voor het totale stadsbos komt de raming op een bandbreedte van 46 tot 77 miljoen euro. Deze lange termijn investeringen zijn op te delen in verschillende categorieën (ontsluiting van het park, bewegen in het park, ecologie, verfraaiing en stad-landverbindingen om barrières als spoor en snelweg te doorbreken) en projecten die gefaseerd en al naar gelang er dekking is opgepakt kunnen worden. De indicatieve kosten van deze investeringen zijn ongeveer €2,4 miljoen structureel (zie tabel hieronder). Hierbij gaan we uit van een gemiddelde afschrijvingstermijn van 25 jaar. Voor het dekken van deze structurele kosten is cofinanciering van onze partners essentieel. De lange horizon van 15 jaar biedt voldoende mogelijkheden om investeringen te faseren, interessante cofinanciering fiches te ontwikkelen en vanuit de gemeente te sparen voor een bijdrage. Investeringen Stadsbos 2025-2040 (brandbreedte +/- 25%, incl.

20% risico) Beschrijving Investering Kapitaallasten Onderdeel Projecten Bruto EHV, EURm Parkeren Strijpse Es, boomtoppen fietspad, Ontsluiting van het park Nieuwe entrees 11 0,4 Voetpaden, Struinpad, Fietspad Postdijk, Bewegen in het park bruggen 8 0,3 Ecologie Wateropgave, Ecologsische verbindingen 6 0,2 Herstel laanstructuur, Herstel elementen en tuinen, zitelementen, verlichting, Verfraaiing infovoorzieningen 5 0,2 Over en onder het spoor, over de A2, Stad-landverbindingen onderdoorgang Tilburgseweg 31 1,2 Totaal 61 2,4

Financiële verkenning voor fase 1 en 2 Inherent aan alle grote, langjarige gebiedsontwikkelingen zullen we permanent aandacht hebben voor kansen en bedreigingen die voorbij kunnen komen. Zo lopen er trajecten die aan de inkomstenkant invloed kunnen hebben. Dit betreft onder andere: - Aanvraag Regio Deal 5e tranche - Subsidieaanvraag voor de wateropgave bij het Waterschap De Dommel en provincie Noord-Brabant. - Subsidieaanvraag voor ecologische verbindingen en natuurversterking bij de provincie Noord-Brabant. - Bredere strategische lobby richting het Rijk om de verdichtingsopgave te bezien in een bredere context dan wonen en bereikbaarheid, namelijk ook op leefbaarheid. Daarbij kan ook de transitie van het landelijk gebied doorgetrokken worden tot het groen in de stad (stad-landverbindingen). - Verkenning naar (een) bijdrage(n) vanuit Europa.

10

Inboeknummer 23bst01742 -

-

Voorstellen van partijen als Natuurmonumenten en Brabants Landschap, die kunnen bijdragen in het kader van beheer en onderhoud, inzet van hun achterban en/of zelf een initiatief hebben voor de Wielewaal; Een marktverkenning voor de invulling van de (niet verhuurde) panden op de landgoed de Wielewaal; Verkenning naar een ‘fonds Wielewaal’ waarin bijvoorbeeld vrienden van de Wielewaal kunnen bijdragen maar waarin ook bijdragen vanuit projecten kunnen landen.

Eigen dekkingsbronnen (huidige en toekomstige programma’s) waarmee een belangrijke bijdrage geleverd kan worden aan het gros van de voorgestelde projecten in de Ontwikkelingsvisie zijn: - Structurele en incidentele middelen voor de Strategische Investeringen; - Incidentele middelen voor eenmalige uitgaven; - Inzet van de reserve Bovenplanse voorzieningen. - Een bijdrage voor de groennorm van 8m2 bij uitbreiding woningbouw te laten landen in een fonds, volgens de ladder: als eerste binnen het project, als tweede in de directe woonomgeving en als derde aan de stadsrand. Communicatie Na vaststelling zullen alle mensen die hebben meegedacht en op de hoogte gehouden willen blijven persoonlijk of via de nieuwsbrief worden geïnformeerd. In het kader van het uitvoeringsprogramma wordt ook een participatie en communicatieplan opgesteld. Alle betrokkenen blijven op de hoogte middels de nieuwsbrief en zullen voor themabijeenkomsten worden uitgenodigd. Planning en uitvoering januari 2024 – april 2024: opstellen uitvoeringsprogramma januari 2024 tot openstelling in 2025: uitvoering onderhoud en veiligheidsmaatregelen op het Landgoed. De maatregelen die moeten gebeuren alvorens het (gefaseerd) open kan voor publiek. Evaluatie Tijdens het proces zijn veel reacties binnengekomen met complimenten voor het proces en het eindresultaat.

Het participatieproces is tussentijds geëvalueerd, waarbij getoetst is aan de gemeentelijk uitgangspunten voor Inwoners- en overheidsparticipatie. De deelnemers hebben positief gereageerd op het participatieproces en de diverse werkvormen die zijn ingezet. De resultaten zijn hier verwerkt: Evaluatie participatietraject Stadsbos & Wielewaal by BiO - Burger en Bestuur - Infogram Opbrengsten van de evaluatie worden voor het vervolg van deze en andere participatietrajecten betrokken. Dit heeft voor deze ontwikkelingsvisie onder meer geleid naar een interactieve stadsbosdag op 12 juli jl. waar de concept ontwikkelingsvisie is gepresenteerd en besproken. Ook kunnen we deze evaluatiemethode inzetten voor toekomstige participatietrajecten.

11

Inboeknummer 23bst01742

Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: 1 Ontwikkelingsvisie stadsbos en Landgoed De Wielewaal 2 Groenbeheerplan Landgoed De Wielewaal 3 Cultuurhistorisch en tuinhistorisch onderzoek De Wielewaal, Eindhoven 4 Procesverslag samenspraak, logboek samenspraak bestaande uit: samenspraakverslag, kaders en uitgangspunten van de Raad en het logboek 5 Advies Externe Advies Commissie

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

12

Inboeknummer 23bst01742

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van ;

besluit: 1. De ontwikkelingsvisie Stadsbos en het ruimtelijk plan van Landgoed De Wielewaal vast te stellen als ontwikkelrichting, om deze verder te onderzoeken op zowel inhoud als ook financiële haalbaarheid, uitgaande van de volgende ambities: 1.1 het creëren van een aaneengesloten stadsbos voor iedereen door het realiseren van verbindingen tussen de deelgebieden voor ecologie, wandelaars, mensen met een beperking en fietsers. 1.2 het creëren van een herkenbaar beeldmerk voor het stadsbos waarbij elk deelgebied een eigen identiteit en functie behoudt. 1.3 het realiseren van zones waar de natuur prioriteit heeft en zones waar recreatie kan plaatsvinden met respect voor de natuur en identiteit. 1.4 een gefaseerd ruimtelijk plan voor Landgoed De Wielewaal met herstel van de Kromme Sloot, de natuurwaarden en biodiversiteit (op grond van het groenbeheerplan), aanleg wandelpaden en een fietspad over de Postdijk en herstel van de historische tuinen (op grond van het cultuur- en tuinhistorisch onderzoek). 2. Ook voor de andere gebieden uit het stadsbos ruimtelijke plannen op te stellen: 2.1: voor deelgebied buitenplaats Welschap een gebiedskader waaraan initiatieven getoetst kunnen worden. 2.2 voor de deelgebieden Landgoed De Mispelhoef en de Philips Fruittuin verder uitgewerkte ruimtelijke plannen op initiatief van derden/eigenaren uit het gebied. 3.

Op grond van de ontwikkelingsvisie het college opdracht te geven een uitvoeringsplan op te stellen van 2024 tot 2040.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

13