23bst00927 Raadsvoorstel Smart Thermisch Grid Stadhuisplein

gemeente Eindhoven Inboeknummer Dossiernummer B&W beslisdatum

23bst00927 23.28.251 11 juli 2023

Raadsvoorstel Smart Thermisch Grid Stadhuisplein (cluster 1, fase 1)

Inleiding Onderdeel van de ontwikkelingen rondom het Stadhuisplein is een Smart Thermisch Grid (STG) voor het verwarmen en koelen van gebouwen. Daarmee faciliteren we het maximale gebruik van de schaarse bronnen in de bodem, reduceren we het gebruik van elektra (nodig voor alternatieven) en zorgen we voor maximale collectiviteit. Het STG richt zich primair op alle gebouwen rondom het Stadhuisplein (cluster 1), later eventueel uit te breiden binnen het centrum (clusters 2 en 3). De ontwikkelingen rondom het Stadhuisplein zijn nu zover dat de eerste besluiten over het STG genomen moeten worden i.v.m. de voortgang van de projecten. Dit dossier gaat over het besluit om fase 1 (de aansluiting tussen Stadhuis en Citywall) van de ontwikkeling van STG mogelijk te maken.

 Wettelijke taak  Kerntaak gekoppeld aan het werkprogramma van het college  Onvermijdelijk Doelstelling Bijdragen aan de realisatie van de klimaatdoelen in samenhang met de ontwikkelingen Stadhuisplein. Door de ontwikkeling van een Smart Thermisch Grid voor het Stadhuisplein en omgeving dat past bij de kaders uit vastgestelde dossiers, Integraal Gebiedskader Stadhuisplein, Transitievisie Warmte, Eindhoven bouwt door en Startnotitie Publiek Energiebedrijf. Voorstel 1. Instemmen met de uitvoering van STG Fase 1a (onderdeel Citywall) door uitbreiding van de gemeentelijke warmte- koude net vanuit de bronnen naar nieuw aan te leggen percelen. 2. Een investeringskrediet beschikbaar stellen ad. € 2.365.000 (2025) voor de aanleg (nieuwe Bron, netwerk (backbone), Regeneratievoorziening PVT en oa. afleversets). 3. Dit bedrag te dekken uit: a. De externe bijdrage aansluitkosten (BAK) ad. € 1.101.000. b. De kapitaallasten van de resterende investering ad € 1.264.000 (2026 € 66.000, 2027 € 66.000, 2028 € 65.000 en 2029 € 65.000) te dekken uit de stelpost strategische investeringsmiddelen ‘Klimaat en weer’. 4. De begrotingswijziging vast te stellen.

Inboeknummer 23bst00927

5. a. vaststellen van het warmteplan STG Stadhuisplein voor de komende 10 jaar zodat alle ontwikkelaars rond het Stadhuisplein mee kunnen doen (effectief gebruik schaarse bronnen) en mee gaan doen (samen kosten STG delen); b. het college te mandateren tot het doorvoeren van eventuele optimalisaties op het gebied van energetische en/of milieukundige prestaties en/of tot het aanpassen van het projectgebied voor aangrenzende nieuw te realiseren of te renoveren gebouwen en de raad daarover te informeren. 6. akkoord gaan met bijgevoegde allonge van het contract SVGG (bijlage 3) aangaande de realisatie van: de nieuwe WKO (K2/W2) bij Citywall, deel 1 van de backbone, de koppeling van de WKO Stadhuis met de WKO Citywall en het thermisch deel van het PVT dak Stadhuis door IMPULS en de manager strategische contracten opdracht geven de allonge tekenen. Argumenten 1.1 Het STG Stadhuisplein is in lijn met eerder genomen besluiten: het Integraal Gebiedskader Stadhuisplein In september 2021 is door uw raad het integraal gebiedskader Stadhuisplein vastgesteld, hoofdstuk 5 daarvan gaat over duurzaamheid, daar staat het volgende: “Beschikbare duurzame bronnen worden zo efficiënt mogelijk benut. De potentie van de bodem wordt als eerste benut. De energievoorziening wordt gebiedsgericht georganiseerd door een Smart Thermisch Grid (STG).

Een warmtenetwerk met vooraf bepaalde bronposities waarmee optimaal gebruik gemaakt wordt van beschikbare WKO- en aanvullende bronnen. Met de verduurzaming van Stadhuis en Stadhuistoren is de start met het STG al gemaakt”. Alle uitgangspunten uit het citaat hierboven (zoals efficiënt en optimaal gebruik bodembronnen, gebiedsgericht, etc.) komen terug in het ontwikkelplan STG Stadhuisplein (bijlage 1) waarvan fase 1 in cluster 1 de eerste stap is. Het dossier ‘Eindhoven bouwt door’ (23bst00119) Om de woningbouwproductie ook de komende jaren op peil te houden is een gedragslijn en een maatregelenpakket vastgesteld waaronder de maatregel: tot risicodragend participeren en het zelf aanleggen van investeringen in de publieke ruimte. De aanleg van het eerste deel STG draagt bij aan de tijdige start van woningbouw op het Stadhuisplein en past binnen de genoemde maatregelen. Het dossier ‘Startnotitie Publiek Energiebedrijf’ (23bst00400) Hierin is besloten om het onderzoek naar publieke energie-activiteiten te starten met een focus op de keten van warmte en aan de hand van verschillende type projecten in de stad. Ook de hier genoemde maatschappelijke belangen (inclusief en betaalbaar, duurzaam, betrouwbaar, efficiënt en voortvarend en maatschappelijk en financieel rendabel) komen maximaal terug in het STG Stadhuisplein.

Waarbij financieel rendabel inhoudt dat dit financieel de beste keuze is ook al worden misschien niet alle investeringen 100% terugverdiend. Zeker deze eerste fase zal aanlooprisico’s kennen.

2

Inboeknummer 23bst00927

Overige Het plan voor dit STG sluit ook aan bij andere vastgestelde dossiers zoals ondergrond centrum en transitievisie warmte. Daarnaast geeft de ontwikkeling en realisatie van dit STG invulling aan de ambities uit het Raadsbesluit Sturing en Eigendom om de warmtevoorziening zelf te ontwikkelen en exploiteren. 1.2 De start van fase 1 van cluster 1 (Stadhuis en Citywall) is nu noodzakelijk Eén van de uitgangspunten uit de startnotitie gaat met name in op de fasering. “Efficiënt en voortvarend: …Randvoorwaarde is dat energiesystemen tijdig beschikbaar zijn om de energievraag van nieuwe ontwikkelingen te kunnen bedienen. Het modulair opbouwen van energiesystemen kan daarbij helpen. Een andere randvoorwaarde is dat collectieve energiesystemen het mogelijk maken om gebieden te ontwikkelen. Zo verdelen zij de schaars beschikbare energiebronnen beter, waardoor zoveel mogelijk afnemers kunnen worden voorzien van energie….”. De bouw van Citywall start mogelijk vanaf eind 2024 en duurt waarschijnlijk twee jaar. Om knelpunten in de bouw te vermijden is het nodig om de infrastructuur voor dit deel van de STG voorafgaand daaraan te realiseren1. Daarmee borgen we tijdige beschikbaarheid, de modulaire opbouw en de start van een platform voor de toekomstige energievoorziening van het Stadhuisplein, waarvan de volgende te bouwen panden gebruik kunnen maken.

Het vormt daarmee de eerste stap van het ontwikkelplan STG Stadhuisplein (zie bijlage 1) dat in potentie het hele Stadhuisplein en een deel van de omgeving in het centrum van robuuste warmte en koude kan voorzien. 1.5 Een PVT-dak op het Stadhuis is onderdeel van het STG Voor een WKO-bronnenstelsel is het verplicht dat de warmte en koude in balans is, zodat de bronnen ook langjarig energie kunnen leveren. In totaal is de voorspelde warmtevraag voor het Stadhuisplein groter dan de vraag naar koude waardoor er onbalans ontstaat. Daarom is extra warmte nodig om op te slaan voor in de winter. Een PVT dak op het Stadhuis is noodzakelijk om voor deze eerste fase voldoende warmte op te slaan voor in de winter. Het is een goede en toekomst-bestendige oplossing die bovendien de ‘actieve deelname’ van de gemeente zelf in het STG laat zien. De ontwikkeling zal in samenspraak met de buurt en met respect voor de monumentale status van het stadhuis plaatsvinden, mogelijk in gezamenlijkheid met het dak van de Stadhuistoren. 2.1 De exploitatie van het STG gaat t.z.t. mogelijk naar het Publieke Energiebedrijf. Dit dossier gaat over de aanleg van fase 1 van cluster 1 van het STG Stadhuisplein. Als t.z.t besloten wordt te starten met het Publiek Energiebedrijf wordt de exploitatie conform de nader te bepalen uitgangspunten van de raad overgedragen.

Ter voorbereiding op de exploitatie worden nu afspraken gemaakt met de ontwikkelaars rondom het Stadhuisplein. De afspraken worden vormgegeven in een

1 Vanzelfsprekend zullen we daarbij werk met werk maken door waar mogelijk het ‘slim’

combineren van de uitvoering met bijvoorbeeld het geplande werk aan het riool en/of de aanleg van de groene loper.

3

Inboeknummer 23bst00927

samenwerkingsovereenkomst (SOK) die vanzelfsprekend ook aan de gemeente zal worden voorgelegd voor een besluit. 5.1 Het warmteplan Stadhuisplein is nodig om collectiviteit te borgen. In september 2021 is het gebiedskader stadhuisplein vastgesteld, in hoofdstuk 5 staat daar: “Uitgangspunt: Alle nieuwe ontwikkelingen sluiten aan op het warmtenetwerk”. Het warmteplan (bijlage 2) ondersteunt dit uitgangspunt juridisch zodat alle ontwikkelingen rond het Stadhuisplein gebruik moeten maken van het STG en er, als iedereen deelneemt, schaalvoordeel ontstaat en dus een betere exploitatie voor alle deelnemers. Het is opgesteld met inbreng van interne en externe experts en juridisch getoetst. Omdat de gesprekken met de ontwikkelaars over de SOK nog lopen kan dit mogelijk invloed hebben op onderdelen van het warmteplan, zoals de energetische en milieukundige prestaties en/of het projectgebied in het warmteplan. Hetzelfde geldt bv voor toekomstige nieuwe technische ontwikkelingen. Daarom is in het voorstel een mandatering opgenomen zodat deze optimalisaties 2 verwerkt kunnen worden. 6.1 Het contract SVGG maakt een integrale realisatie van fase 1 van cluster 1 mogelijk. Het is juridisch (inkoop-technisch) mogelijk om de aanleg van deze 1e fase van cluster 1 van het STG te laten uitvoeren binnen het lopende contract SVGG (Slim Verduurzamen Gemeentelijke Gebouwen).

Dit borgt dat de verschillende onderdelen van het STG in ontwerp en realisatie goed op elkaar worden afgestemd, waaronder de bestaande WKO Stadhuis, de koppeling met de restwarmte van het datacenter Stadhuis en het plan voor het PVT-dak op het Stadhuis. Daarnaast zorgt het voor snelheid omdat een nieuwe aanbestedingsprocedure niet nodig is Kanttekeningen 1.1 Besluiten over fase 1 van cluster 1 kunnen niet verder uitgesteld worden De ontwikkelingen rondom het Stadhuisplein gaan snel, zeker voor de bouw van Citywall die gepland is vanaf eind 2024. Voorafgaand aan de realisatie van deze projecten moet het STG gereed zijn, zodat de te bouwen woningen kunnen worden opgeleverd met een duurzame warmte- koude voorziening. Dit past binnen de uitgangspunten van ‘Eindhoven bouwt door’. Daarom wordt dit dossier nu aan u voorgelegd, vooruitlopend op een besluit over het Publiek Energiebedrijf. 1.2 De ontwikkelaar van Citywall beschikt als enige zelf al over een vergunning voor de aanleg van een eigen WKO. Een eventuele aanleg buiten het STG Stadhuisplein om zou ertoe leiden dat de collectiviteit van het hele STG in gevaar komt en daarmee de invulling van de

2 Denk hierbij bijvoorbeeld aan situaties dat er gedurende de hele looptijd van het

warmteplan actuele gegevens beschikbaar komen over de energiezuinigheids- en/of milieuprestatie van het warmtenet, die substantieel afwijken van de aan het vastgestelde warmteplan ten grondslag liggende gegevens, of wanneer de bouwopgave in het warmteplangebied in de loop der tijd dusdanig wijzigt dat dit gevolgen heeft voor het geplande aantal aansluitingen op het warmtenet.2

4

Inboeknummer 23bst00927

energietransitie Stadhuisplein met als gevolg dat later startende ontwikkelaars geen ruimte meer hebben in de ondergrond. Dan zijn ze dus aangewezen op technische oplossingen op het dak of aan de gevel. Dat is vanuit stedenbouw (visueel en akoestisch) suboptimaal, levert meer hittestress en een hoger elektra verbruik op. Het is daarom essentieel om deze 1e fase van cluster 1 spoedig te realiseren. Dit risico mitigeren we enerzijds met het warmteplan en anderzijds door deze fase 1 (aansluiting Stadhuis met Citywall) nu te besluiten en snel te realiseren zodat we in de pas blijven lopen met de bouwplanning van Citywall. De ontwikkelaar van Citywall heeft, met de plannen voor het STG en specifiek fase 1 in gedachten, de intentie uitgesproken om te gaan participeren in het STG Stadhuisplein. 2.1 De demarcatie tussen STG en het Publiek Energiebedrijf moet nog worden bepaald Belangrijk besluit m.b.t. het op te richten Publiek Energiebedrijf is de vraag waar de grens van de verantwoordelijkheid ligt tussen het Publiek Energiebedrijf en de eigenaren van de gebouwen. Dit kan variëren van bijvoorbeeld de perceelgrens of tot en met de aflevering in de individuele woningen. Bij de uitwerking van het Publiek Energiebedrijf en de SOK STG Stadhuisplein wordt dit verder uitgewerkt.

Mocht de verantwoordelijkheid tot en met de levering op woningniveau liggen, dan is hiervoor een extra krediet nodig van indicatief 4,8 miljoen voor Citywall (fase 1 van cluster 1). In dat geval zal een nieuw dossier aan de raad worden voorgelegd inclusief een exploitatie-voorstel. Het is, in tijd gezien, nu niet nodig om hierover al een besluit te nemen. 2.2 De exploitatie van dit STG wordt mogelijk straks onderdeel van het Publiek Energiebedrijf. Het STG Stadhuisplein loopt voor op het besluit over het op richten van een Publiek Energiebedrijf3. Als het Publiek Energiebedrijf er komt dan zal exploitatie t.z.t. worden overgedragen. Uit het haalbaarheidsonderzoek, van het totale traject (Fase 1a, Fase 1b en Fase 2) Warmtenet Stadhuisplein, blijkt dat er een nagenoeg sluitende businesscase ligt. Risico’s zijn er zeker: Dit haalbaarheidsonderzoek is verricht op basis van de gegevens van de volledige investering en dekking warmtenet Stadhuisplein (cluster 1). De businesscase is nog gebaseerd op basis van veel onzekere gegevens. De hoogte van de door te rekenen tarieven, de definitieve afstemming en hoogte van BAK. In hoeverre hebben we te maken met aanloopverliezen? Dit o.a. door het gefaseerd aanleggen (vertraging aansluiting) van het netwerk. Veel is nog onbekend en veel is nog niet formeel vastgelegd. Een risico is ook de evt. prijsstijgingen die kunnen komen.

Om verder te gaan is het al wel nodig dat deze investering ingeregeld wordt om de volgende stappen te kunnen zetten in het project. Dit alles wordt wel als een risico gezien. We verkleinen dit risico door de besluiten voor investeringen in delen te nemen, door ook als gemeente een besluit te nemen over de SOK en door het voorgestelde

3 Indien een Publiek Energiebedrijf er niet komt, dan blijft de exploitatie van het STG

doorlopen via de gemeente. Dit past binnen de uitgangspunten van de nieuwe Wet Collectieve Warmtevoorziening die in voorbereiding is.

5

Inboeknummer 23bst00927

warmteplan. Voor deze eerste fase houden we bovendien rekening met een hoger percentage onvoorzien en engineering, om mogelijke risico’s (bv prijsstijgingen) op te vangen. 5.1 Het instrument ‘warmteplan’ bestaat niet meer onder de Omgevingswet Op 1 januari 2024 start de Omgevingswet. Een warmteplan als juridisch instrument vervalt dan. Reden om het dit jaar vast te stellen om zo, binnen de vastgestelde ambities en uitgangspunten, het STG Stadhuisplein te kunnen realiseren. Na 1 januari zal dit warmteplan dan onderdeel worden van het nog op te stellen omgevingsplan voor de energietransitie Stadhuisplein4. Personele consequenties De benodigde capaciteit voor de realisatie van dit eerste deel van het STG bestaat deels uit interne uren en deels uit externe expertise. De kosten daarvan zijn meegenomen in de genoemde bedragen in voorstel twee. Het is, intern, wel een nieuwe capaciteitsvraag, die mogelijk om prioritering gaat vragen in combinatie met andere nieuwe aanvragen. Financiële consequenties Voorliggend voorstel omvat de aanleg van een Bron en infrastructuur t.b.v. Fase 1a Citywall (Stadhuisplein). Deze aansluiting vraagt om een investering ad. € 2.365.000 (2025) voor de aanleg van bron en infrastructuur naar Citywall (als onderdeel van het STG Stadhuisplein).

De investering bestaat uit de volgende onderdelen WKO-bron (Citywall) € 786.000, Backbone netwerk € 362.000, Regeneratievoorziening € 605.000, Centraal buffersysteem € 103.000 en diversen kleinere investeringen € 613.000. Op deze investeringskosten wordt de eenmalige bijdrage aansluitkosten (BAK) ad. € 1.001.000 op in mindering gebracht. Deze wordt naar verwachting ontvangen in 2026. Daarna resteert nog een te dekken investering van € 1.264.000. De bijbehorende kapitaallasten (2026 € 66.000, 2027 € 66.000, 2028 € 65.000 en 2029 € 65.000 ) worden gedekt uit de stelpost kapitaallasten strategische investeringen. Als dit STG later wordt overgedragen aan het nieuw op te richten energiebedrijf dan gaan deze kosten ook over. Warmtenet Stadhuisplein: De totale investering op het Stadhuisplein (deel Warmtenet cluster 1), rond de € 34 miljoen (periode 40 jaar), laat een nagenoeg sluitende businesscase zien. Dit op basis van een externe berekening (op basis van Netto Contante Waarde) en een berekening op basis van gemeentelijke wetgeving en ervan uitgaande dat alle ontwikkelaars meedoen. Deze zijn berekend op basis van de inzichten van nu. De kosten worden gedeeltelijk terugverdiend door middel van de door de gebruikers te betalen variabele verbruikskosten (warmte) per woning en het jaarlijkse vastrecht dat in rekening wordt gebracht voor de levering en aanleg van warmte.

4 Zie ook de juridische toelichting hierover in het warmteplan (bijlage 2).

6

Inboeknummer 23bst00927

Onderdeel Citywall (Fase 1a) De businesscase behorende bij dit voorstel (alleen fase 1a voor Citywall) ad. € 2.365.000 laat een negatief beeld zien. Structureel een tekort van zo’n € 75.000. De reden van dit tekort is dat we relatief veel lasten toe moeten rekenen naar deze eerste fase. Zo wordt de nieuwe bron maximaal geboord en worden de leidingen van een forse diameter. Ook de techniekruimte wordt groter. Dit alles is nodig voor de toekomst als andere ontwikkelaars ook gaan aansluiten op het STG. Hierdoor zijn de inkomsten vanuit de BAK van alleen Citywall relatief laag (niet in balans) t.o.v. van de investeringskosten die nú gemaakt moeten worden. Als andere ontwikkelaars aansluiten komt ook van hen een BAK binnen waardoor dit weer wordt gecompenseerd (zie hierboven). Risico is wel dat als de gemeente Eindhoven na deze fase zou stoppen met de verdere realisatie van het STG er een grote bron, leidingnetwerk en techniekruimte zijn waar vooralsnog geen volledige dekking tegenover staat.

Vooruitlopend op de definitieve uitkomsten (en doorrekening) van de totale businesscase STG Stadhuisplein worden de kapitaallasten van dit onderdeel CityWall al gedekt vanuit de strategische investeringsmiddelen ‘Klimaat en weer’. Voor de aanloopverliezen van dit onderdeel Citywall hebben we nog geen dekking. Hierbij zijn we uiteraard ook afhankelijk hoe snel de andere (e.v.t. kostendekkende) fases hier achteraan komen.

7

Inboeknummer 23bst00927

Om te kunnen starten met het STG en investeringen t.b.v. Citywall wordt dit dossier nu gebracht. De definitieve investeringen, kapitaallaten én exploitatie worden op een later moment ingebracht in het grotere totaal van investeringen t.b.v. het STG Stadhuisplein. Communicatie Er zijn diverse overleggen geweest met externe deskundigen en de ontwikkelaars rondom het Stadhuisplein waarin alle ‘ins’ en ‘outs’ van het STG zijn afgestemd. Bij deze overleggen zijn ook de interne collega’s (ontwikkelteam Stadhuisplein, Publiek Energiebedrijf, team energietransitie en de programma’s SVGG/SVV) betrokken. Planning en uitvoering In het ontwikkelplan STG Stadhuisplein is een gedetailleerde planning opgenomen, hieronder enkele mijlpalen uit deze planning: Commitment ontwikkelaar Citywall voor deelname STG Stadhuisplein: Q3 20235 Raadsbesluit STG fase 1 cluster 1 incl. warmteplan Stadhuisplein: Q3/Q4 2023 Samenwerkingsovereenkomst met alle ontwikkelaars Stadhuisplein: Q4 2023 Realisatie STG fase 1 cluster 1: Q3 2024 Evaluatie Via de P&C cyclus en de voortgang ontwikkeling Stadhuisplein zal periodiek over de voortgang van het STG gerapporteerd worden. Daarnaast zal de raad na de zomer via een RIB geïnformeerd worden over fase 2a van Slim Verduurzamen Vastgoed met daarin de volgende panden die verduurzaamd worden incl. aardgasvrij maken. Bijlage(n) 1. Ontwikkelplan STG Stadhuisplein 2.

Warmteplan Stadhuisplein 3. Allonge contract SVGG voor fase 1 van cluster 1 STG Stadhuisplein 4. Begrotingswijziging  

De bijlagen worden meegestuurd De bijlagen liggen ter inzage in de leeskamer

Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan.

Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

5 Indien dit commitment er niet komt, kan de uitvoering van de 1e fase alsnog worden

stopgezet.

8

Inboeknummer 23bst00927

Ontwerp Raadsbesluit

De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van; 1.

Instemmen met de uitvoering van STG Fase 1a (onderdeel Citywall) door uitbreiding van de gemeentelijke warmte- koude net vanuit de bronnen naar nieuw aan te leggen percelen. 2. Een investeringskrediet beschikbaar stellen ad. € 2.365.000 (2025) voor de aanleg (nieuwe Bron, netwerk (backbone), Regeneratievoorziening PVT en oa. afleversets). 3. Dit bedrag te dekken uit: a. De externe bijdrage aansluitkosten (BAK) ad. € 1.101.000. b. De kapitaallasten van de resterende investering ad € 1.264.000 (2026 € 66.000, 2027 € 66.000, 2028 € 65.000 en 2029 € 65.000) te dekken uit de stelpost strategische investeringsmiddelen ‘Klimaat en weer’. 4. De begrotingswijziging vast te stellen. 5. a. vaststellen van het warmteplan STG Stadhuisplein voor de komende 10 jaar zodat alle ontwikkelaars rond het Stadhuisplein mee kunnen doen (effectief gebruik schaarse bronnen) en mee gaan doen (samen kosten STG delen); b. het college te mandateren tot het doorvoeren van eventuele optimalisaties op het gebied van energetische en/of milieukundige prestaties en/of tot het aanpassen van het projectgebied voor aangrenzende nieuw te realiseren of te renoveren gebouwen en de raad daarover te informeren. 6.

akkoord gaan met bijgevoegde allonge van het contract SVGG (bijlage 3) aangaande de realisatie van: de nieuwe WKO (K2/W2) bij Citywall, deel 1 van de backbone, de koppeling van de WKO Stadhuis met de WKO Citywall en het thermisch deel van het PVT dak Stadhuis door IMPULS en de manager strategische contracten opdracht geven de allonge tekenen. besluit: Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

9