23bst00550 Raadsvoorstel Woonzorgvisie

gemeente Eindhoven Inboeknummer 23bst00550 Dossiernummer 23.20.452 B&W beslisdatum 16 mei 2023

Raadsvoorstel woonzorgvisie

Inleiding Eindhoven is in beweging! De stad telt in 2030 maar liefst 300.000 inwoners. Niet alleen groeit de stad, ook de bevolkingssamenstelling verandert. Het aantal ouderen en inwoners in een kwetsbare positie neemt toe. Onze stad staat dan ook voor een grote uitdaging ten aanzien van wonen en zorg. Hoe zorgen we dat deze groepen op een goede manier met de juiste zorg kunnen (blijven) wonen in onze stad? Om deze vraag te beantwoorden is een woonzorgvisie nodig. Met de woonzorgvisie wordt de basis gelegd voor verdere prestatieafspraken en/ of een toekomstbestendig uitvoeringsprogramma waarin concreet is vastgelegd welke plannen wanneer worden uitgevoerd om te voorzien in wonen, zorg en welzijn voor ouderen en mensen in een kwetsbare positie. Dit is een omvangrijk en urgent vraagstuk. Het is nodig om de juiste zorg en ondersteuning beschikbaar en betaalbaar te houden. Alleen is dit door de schaarse beschikbaarheid van personeel niet vanzelfsprekend. Daarnaast is er een groot tekort aan (geschikte) woningen. Ouderen kunnen niet in een passende woning terecht. Ook willen ze niet altijd verhuizen. Wanneer ouderen niet tijdig verhuizen ontstaat vaak plotseling urgentie, wat niet opgelost kan worden vanwege krapte in de instellingen. Het niet tijdig doorverhuizen belemmert ook de doorstroom op de woningmarkt.

Kwetsbare inwoners die er, na verblijf uit een instelling, aan toe zijn een stap naar zelfstandig wonen te maken, kunnen dit niet door een gebrek aan woningen. Hierdoor lopen wachtlijsten op en kan benodigde zorg niet worden geleverd. Mensen blijven onnodig lang in een instelling wat de zelfstandigheid niet bevordert. Terwijl de wens van ons college is om ‘zorg zo dichtbij mogelijk’ en ‘in de wijk waar kan’ te organiseren.1

1

Bestuursakkoord 2022-2026: Samen morgen mooier maken | Gemeente Eindhoven

Inboeknummer 23bst00550 Ook landelijk is aandacht voor de dilemma’s zoals hiervoor geschetst. In 2020 deden de ministers van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) een oproep aan de gemeenten om de woonzorgopgave in beeld te brengen en hierop een visie te ontwikkelen. Ook is in 2021 de nationale samenwerkingsagenda ‘Een thuis voor iedereen’2 opgesteld. Daarin zijn middelen beschikbaar gesteld om deze opgave aan te pakken. In de landelijke prestatieafspraken staat dat de verplichting komt dat iedere gemeente per 1 januari 2024 een woonzorgvisie heeft. In antwoord op dit verzoek heeft de gemeente Eindhoven met input van inwoners, maatschappelijke organisaties, woningcorporaties, vastgoedorganisaties en andere partijen in onze stad deze woonzorgvisie opgesteld voor de periode van 2023 tot en met 2030. Hiermee geven we ook invulling aan het Eindhovens actieplan ‘Langer Thuis’ en sluit het aan bij de uitgangspunten van het landelijke Integraal Zorgakkoord dat inzet op goede, toegankelijke en betaalbare zorg. Om tot deze woonzorgvisie te komen is de transformatietool gebruikt. Deze tool geeft structuur en richting bij het opstellen van een visie en is speciaal door de gemeente Eindhoven ontwikkeld voor dit soort processen. Doel van de visie is om een stip op de horizon te zetten waar we naartoe willen gaan.

Deze visie is tot stand gekomen in samenwerking met inwoners, maatschappelijke organisaties, woningcorporaties, vastgoedorganisaties en andere partijen in onze stad. Aan de basis van deze visie ligt kwalitatief- en kwantitatief onderzoek in de vorm van twee woonzorgbehoeftenonderzoeken (zie bijlagen). Daarnaast zijn onze inwoners geraadpleegd middels het DigiPanel (inwonerenquête). Doelgroepen woonzorgvisie De woonzorgvisie richt zich op de volgende groepen: • Ouderen, te weten: o Vitale ouderen o Ouderen met een lichte zorgvraag o Ouderen met een zware zorgvraag (kwetsbare ouderen) • Mensen in een kwetsbare positie, bijvoorbeeld: o Dak- en thuisloze mensen o Personen die uitstromen uit GGZ instellingen o Statushouders o Personen die uitstromen uit beschermd wonen o Ex -gedetineerden Afbakening Deze woonzorgvisie richt zich op zelfstandig wonende ouderen en inwoners in een kwetsbare positie die vanuit de instelling naar de wijk willen verhuizen. In regionaal bestuurlijk overleg is gekozen voor een lokale woonzorgvisie. Nadat deze woonzorgvisie is vastgesteld dient een uitvoeringsprogramma te worden opgesteld. Hierin worden ook de factoren tijd, geld en prioriteit en inzet nader uitgewerkt. Regionale samenwerking en afstemming is hiervoor noodzakelijk.

2

Programma 'Een thuis voor iedereen' | Rapport | Rijksoverheid.nl

2

Inboeknummer 23bst00550  Wettelijke taak

Doelstelling (visie/ gewenste impact) Een woonzorgvisie die zich erop richt dat ouderen en inwoners in een kwetsbare positie veilig en betaalbaar in Eindhoven wonen. Zij zijn zoveel mogelijk samenredzaam. De woonomgeving stimuleert dit, daagt uit tot een gezonde leefstijl en is toegankelijk en leefbaar voor iedereen. Outcome (ambities) en activiteiten van de woonzorgvisie Onderstaand de belangrijkste ambities/ outcome van de woonzorgvisie ten aanzien van ouderen en inwoners in een kwetsbare positie. Nadat deze visie is vastgesteld wordt er een uitvoeringsprogramma gemaakt, hierin zal de outcome nader worden uitgewerkt (zie ook planning en uitvoering): a. Er is een betaalbare en geschikte woning beschikbaar. • Vergroten van kwalitatief hoogwaardig en aantrekkelijk woningaanbod voor ouderen • Bevorderen van doorstroom onder ouderen naar een passende woning • Vergroten van het aantal geclusterde woningen en levensloopbestendige woningen in woonzorgcirkels3 • Versnelde realisatie van sociale huurwoningen en betere woonruimteverdeling • Woningprogrammering richten op de specifieke woonbehoeften van inwoners in een kwetsbare positie • Meer regie op zoekopdrachten voor locaties voor instellingszorg b. De leefomgeving in Eindhoven sluit aan bij de behoeften. • De leefomgeving in Eindhoven is toegankelijk voor mindervaliden en is dementie- en GGZ vriendelijk.

• Fysieke woonomgeving bevordert de gezondheid en nodigt uit tot het maken van gezonde keuzes • Sociale basisvoorzieningen zijn beschikbaar in de wijk voor ontmoeting en vrijwillige ondersteuning • Wijken bestaan uit een mix van bewoners en zijn leefbaar c. Eerst inzetten op preventie en gezondheid. Zo nodig is de juiste ondersteuning en aanvullende zorg dichtbij beschikbaar. • Transitie van zorg naar meer aandacht voor preventie en gezondheid • Versterken van informeel en formeel netwerk van inwoners • Inzet meer gericht op preventie en gezondheid, zorg en ondersteuning zijn aanvullend. d. Het woonzorgvastgoed in Eindhoven is CO2-neutraal in 2050 conform Europese afspraken • Zelfstandige sociale huurwoningen verduurzamen vanuit het Duurzaamheidspact 3

Een woonzorgcirkel is een woonlocatie op rollatorafstand (500 meter) van voorzieningen (4 A’s: apotheek, arts, Appie en activiteit) en waarbij wijkzorg beschikbaar is

3

Inboeknummer 23bst00550 • Zorgvastgoed verduurzamen met Greendeal Wonen en Zorg • Ondergrens is klimaatverordening van de gemeente Eindhoven (bestuursakkoord) Voorstel 1. Vaststellen van de woonzorgvisie 2023 - 2030. De belangrijkste uitgangspunten van deze visie voor ouderen en inwoners in een kwetsbare positie zijn: a. Er is een betaalbare en geschikte woning beschikbaar b. De leefomgeving in Eindhoven sluit aan bij de behoeften c. Eerst inzetten op preventie en gezondheid. Zo nodig is de juiste ondersteuning en aanvullende zorg dichtbij beschikbaar. d. Het woonzorgvastgoed in Eindhoven is CO2-neutraal in 2050 conform Europese afspraken. Argumenten 1.1 Uit woonzorgbehoefteonderzoeken voor ouderen en voor inwoners in een kwetsbare positie is gebleken dat deze groepen groeien en dat zij een specifieke woon- en zorgbehoefte hebben waaraan nu niet wordt voldaan Er zijn twee woonzorgbehoefteonderzoeken uitgevoerd. CBRE heeft onderzoek gedaan naar de woonzorgbehoefte voor ouderen. BEECKK heeft onderzoek gedaan naar inwoners in een kwetsbare positie. De onderzoeken zijn te vinden in de bijlagen. Belangrijkste uitkomsten van deze onderzoeken zijn: a. Ouderen: • Het aantal 65-plussers in Eindhoven groeit van bijna 40.000 in 2020 naar bijna 57.000 2040. • De zorgcapaciteit neemt in de toekomst af.

Hierdoor is de verwachte benodigde zorg voor ouderen niet meer te bieden, daarom is clustering en levensloopbestendig wonen noodzakelijk. • Per wijk is de huidige voorraad aan woningen voor ouderen en ook de behoefte voor de komende jaren inzichtelijk. b. Inwoners in een kwetsbare positie: • Voor de stad is de woonbehoefte van inwoners in een kwetsbare positie inzichtelijk tot en met 2030. Er is onderscheid tussen zelfstandig-, beschermd- en beschut wonen. • Het huidige beleid is erop gericht dat er minder mensen in een instelling wonen en meer mensen zelfstandig in de wijk. Hierdoor is er komende jaren een grotere uitstroom uit instellingen en neemt de vraag naar zelfstandige sociale huurwoningen toe. 1.2 Uit de inwonerenquête, die onderdeel is van het participatietraject, is gebleken dat inwoners behoefte hebben aan bepaalde vormen van wonen met ondersteuning, deze inzichten zijn meegenomen in de voorgelegde visie Belangrijkste resultaten van deze enquête zijn: a. Een ruime meerderheid denkt weleens na over de woonsituatie op zijn of haar oude dag. Jonge mensen en mensen in goede gezondheid doen dat minder.

4

Inboeknummer 23bst00550 b. De supermarkt, nabijgelegen groen (bijvoorbeeld een park) en aanwezigheid van familie/vrienden in de buurt zijn ongeacht leeftijd de belangrijkste voorzieningen om dicht bij de woning te hebben. c. Als inwoners ouder worden willen ze graag een energiezuinige, gelijkvloerse woning, met een buitenruimte. Mensen wonen graag zelfstandig, eventueel met hulp. d. Het DigiPanel is van mening dat meerdere zo niet alle wijken in de stad gelijke verantwoordelijkheid hebben in het huisvesten van kwetsbare inwoners. 1.3 Verplichting die voor gemeenten vanuit de Nationale prestatieafspraken4 komt om per 1 januari 2024 over een woonzorgvisie te beschikken Met deze visie voldoet de gemeente aan deze verplichting. 1.4 De visie draagt bij aan een integrale aanpak op wonen en zorg Door maatschappelijke en demografische ontwikkelingen staat Eindhoven voor een aantal opgaven omtrent wonen en zorg. Om antwoord hierop te geven is een visie nodig. De belangrijkste opgaven zijn: a. Gebrek aan passende betaalbare woningen en inefficiënt gebruik b. Niet passende woonomgeving c. Tekort aan hulp en ondersteuning d.

Verduurzamingsopgave Kanttekeningen 1.1 De cijfers uit de woonbehoefteonderzoeken die als uitgangspunt voor de visie zijn gebruikt geven een indicatie De cijfers uit de woonbehoefteonderzoeken zijn indicatief omdat niet exact is te voorspellen hoe het inwoneraantal en de samenstelling zich precies ontwikkelt, met name ten aanzien van het aantal inwoners in een kwetsbare positie. Daarom is in dit onderzoek gewerkt met een drietal scenario’s. Dit is een onderzoeksmethode om toekomstfactoren inzichtelijk te maken. 1.2 Woningbouwontwikkeling is een langdurig en complex proces Het ontwikkelen van voldoende woningen om aan de vraag te kunnen voldoen is niet op korte termijn haalbaar en realistisch. Het ontwikkelen van nieuwe woningen is een proces van een lange adem. Er is onder meer een tekort aan bouwlocaties, de bouwkosten zijn hoog en de RO-trajecten zijn langdurig. Dit sluit ook aan bij de aanpak ‘Eindhoven bouwt door’.5 1.3 De krapte op de algehele woningmarkt levert een vraagstuk op over de verdeling van de schaarse woonruimte in de sociale huur Het tekort aan woningen levert een vraagstuk op over de verdeling van woonruimten. Naast ouderen en inwoners in een kwetsbare positie zijn er ook regulier

4

Nationale prestatieafspraken

5 Dossiernummer Eindhoven bouwt door: 23bst00118

5

Inboeknummer 23bst00550 woningzoekenden die een woning nodig hebben. Dit vraagt om nadere keuzes die worden uitgewerkt in het uitvoeringsprogramma. 1.4 De doelstellingen uit de woonzorgvisie worden gedeeltelijk al uitgevoerd binnen andere beleidsterreinen en plannen Veel punten uit de woonzorgvisie raken aan andere beleidsterreinen, zoals de inrichting van de openbare ruimte. Uitgangspunt van de visie is dat we de afstemming zoeken met deze beleidsterreinen en zoveel mogelijk aansluiting vinden bij bestaande kaders, planningen en begrotingen. Zoals de reeds geplande onderhoudsmomenten. 1.5 Onderlinge afhankelijkheid bij uitvoering woonzorgvisie De uitvoering van de woonzorgvisie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van gemeente en andere partijen in de stad zoals de woningcorporaties en zorgpartijen. Dit betekent dat we voor de beoogde resultaten afhankelijk zijn van elkaar. Personele consequenties Het vaststellen van de woonzorgivisie heeft geen personele consequenties. Financiële consequenties Het vaststellen van de woonzorgivisie heeft geen financiële consequenties. Communicatie De woonzorgvisie is tot stand gekomen met een uitgebreid participatietraject. Er zijn vele diepte-interviews gehouden met partijen in de stad, maar ook met inwoners en belangenverenigingen zoals clientraden. Ook is de cliëntenraad van het sociaal domein geconsulteerd.

De respondenten van de inwonerenquête (ruim 3700) hebben de uitkomsten ontvangen. Voor de woonzorgbehoefteonderzoeken zijn de belangrijkste stakeholders uit de stad betrokken en de uitkomsten zijn met hen gedeeld. De concept woonzorgvisie is tussentijds uitgebreid besproken met betrokken partijen en inwoners. De vastgestelde visie zal via diverse kanalen gedeeld worden. Planning en uitvoering Om uitvoering te kunnen geven aan deze woonzorgvisie stellen we een uitvoeringsprogramma op. Onderdeel van dit programma is een planning van activiteiten en maatregelen, prioritering van activiteiten en budgettering. De woonzorgvisie is kaderstellend voor tactische afspraken, zoals de prestatieafspraken met de woningcorporaties. Voor het ontwikkelen van een uitvoeringsprogramma zijn twee beleidsmedewerkers (1 beleidsmedewerkers sociaal domein en 1 beleidsmedewerker uit het ruimtelijk domein) nodig. Daarnaast is een projectleider nodig. Voor de beleidsmedewerker binnen het sociaal domein is er voldoende ruimte binnen de huidige bezetting. Binnen de huidige formatie van het ruimtelijke domein is onvoldoende capaciteit in 2023. Daarom kan pas in 2024 worden gestart met het uitvoeringsprogramma. Dit wijkt af van de eerdere gemaakte afspraken van de termijnkalender uitvoeringsprogramma ‘Samen morgen mooier maken’.

6

Inboeknummer 23bst00550

Het opstellen van het uitvoeringsprogramma gebeurt in samenspraak met partijen en inwoners uit de stad. Het document wordt vastgesteld door het college. De raad wordt geïnformeerd. Evaluatie De raad wordt via de reguliere P&C-cyclus geïnformeerd over de voortgang. Daarnaast wordt het beleid, in samenspraak met inwoners en partners in de stad, het beleid tussentijds geëvalueerd. We houden u hiervan op de hoogte. Middels het uitvoeringsprogramma wordt concreet gemaakt op welke momenten en op welke manier geëvalueerd zal worden. In ieder geval richting het einde van de looptijd van de woonzorgvisie zullen we een evaluatie uitvoeren die de basis wordt voor een vervolg van de visie na 2030. Bijlage(n) Als bijlage(n) bij dit voorstel behoren: • Woonzorgvisie • Woonzorgbehoefteonderzoek ouderen door CBRE • Woonzorgbehoefteonderzoek mensen in een kwetsbare positie door BEECKK • Inwonerenquête DigiPanel, te raadplegen via: DigiPanel - Zorg en wonen in Eindhoven by BiO_DigiPanel - Infogram • Advies van cliëntenraad sociaal domein • Reactie op het advies van cliëntenraad sociaal domein Een ontwerpraadsbesluit bieden wij u hierbij ter vaststelling aan. Burgemeester en wethouders van Eindhoven,

, secretaris.

7

Inboeknummer 23bst00550

Ontwerp Raadsbesluit De raad van de gemeente Eindhoven; gezien het voorstel van burgemeester en wethouders van ;

besluit: 1. In te stemmen met de woonzorgvisie 2023 - 2030. De belangrijkste uitgangspunten van deze visie voor ouderen en inwoners in een kwetsbare positie zijn: a. Er is een betaalbare en geschikte woning beschikbaar b. De leefomgeving in Eindhoven sluit aan bij de behoeften c. Eerst inzetten op preventie en gezondheid. Zo nodig is de juiste ondersteuning en aanvullende zorg dichtbij beschikbaar. d. Het woonzorgvastgoed in Eindhoven is CO2-neutraal in 2050 conform Europese afspraken.

Aldus vastgesteld in de openbare vergadering van

, griffier.

8