22bst01098 - Bijlage 4 - Samenspraaknota wijzigingen erfgoedverordening en cultuurhistorische waardenkaart

Bijlage 2 Samenspraaknota

A. Samenspraaknota wijzigingen Erfgoedverordening 1. Het proces Aanleiding en doel Voor het opstellen van beleid of de nadere uitwerking ervan, kan het college ervoor kiezen een samenspraaktraject te organiseren. De erfgoedverordening vormt een uitwerking in regels van het geldende erfgoedbeleid. De verordening is in 2013 voor het laatst gewijzigd. Inmiddels hebben veranderde wetgeving (de Erfgoedwet), gewijzigde beleidsdoelstellingen en -inzichten (vastgelegd in de Erfgoeddoelen 2021-2022) en het actualiseren van de cultuurhistorische waardenkaart en archeologische verwachtingenen waardenkaart wijziging van de verordening noodzakelijk gemaakt. Bovendien speelt mee dat de Omgevingswet per 1 januari 2023 wordt ingevoerd en dat op termijn de erfgoedverordening onder zal gaan uitmaken van het omgevingsplan. De Henri van Abbe Stichting (HvA) en Stichting Bescherming Wederopbouwerfgoed Eindhoven (SBWE) zijn benaderd als samenspraakpartners, aangezien zij zich inspannen voor het gebouwde, aangelegde en landschappelijke erfgoed in Eindhoven. Voor de wijzigingen van de archeologische verwachtingen- en waardenkaart alsmede de regels die daaruit voortkomen in de verordening heeft in een eerder stadium met de Archeologische Vereniging Kempen- en Peelland al overleg plaatsgevonden.

Werkwijze In de aanloop naar het raadsvoorstel zijn de beoogde wijzigingen van de erfgoedverordening gepresenteerd en voorgelegd aan de samenspraakpartners door dhr. R Aarts, beleidsadviseur erfgoed. Dit vond plaats tijdens een fysieke samenspraaksessie op dinsdag 14 juni 2022. Het verslag van dit overleg is ter goedkeuring naar beide stichtingen gestuurd. Daarnaast is de mogelijkheid geboden om schriftelijk aanvullende reacties te geven. Beide stichtingen hebben van deze mogelijkheid gebruik gemaakt per emailbericht. De emailberichten werden op 23 juni 2022 (HvA) en 5 juli 2022 (SBWE) ontvangen door R. Aarts. In hun schriftelijk bericht onderschrijven zij het verslag, leggen op enkele onderwerpen extra nadruk en geven nog enkele adviezen mee. In deze nota zijn enkel de opmerkingen die daadwerkelijk betrekking hebben op de erfgoedverordening meegenomen. Artikelverwijzingen komen pas als verordening definitief is gecheckt.

2. Weergave reacties met een toelichting op hoe deze zijn meegenomen in de erfgoedverordening Overleg Henri van Abbe Stichting (HvA) en Stichting Bescherming Wederopbouwerfgoed Eindhoven (SBWE), dd. 14-06-2022 1. De aanduiding ‘karakteristiek’ De stichtingen geven aan dat de term ‘karakteristiek’ (een aanduiding in het bestemmingsplan) voor onduidelijkheden zorgt. Bovendien wekt het de indruk dat een

pand met de aanduiding ‘karakteristiek’ niet zo belangrijk of waardevol is en dat het wel wegkan. Beide stichtingen roepen op tot een betere definiëring van dit begrip. Reactie: In de begrippenlijst wordt bij het definiëren van het begrip cultureel erfgoed ook de aanduiding ‘karakteristiek’ meegenomen. Deze term vindt zijn grondslag in het bestemmingsplan. Ook het begrip cultuurhistorische waardevolle objecten wordt gedefinieerd in de begrippenlijst. Net als de aanduiding karakteristiek in het bestemmingsplan regelt de verordening voor deze objecten een sloopvergunningstelsel. Ook bij het uitdragen van beleid zal worden benadrukt dat bij ontwikkelingen waar het sloopvergunningstelsel van kracht is, het behoud van panden met de aanduiding karakteristiek, dan wel cultuurhistorisch waardevolle objecten vooropstaat, daar deze een wezenlijke bijdrage leveren aan het leesbaar en beleefbaar houden van de historische ontwikkeling van Eindhoven. 2. Erfgoedverordening en handhaving De instandhoudingsplicht in de verordening wordt aangepast aan de wettelijke bepalingen op dit vlak. De stichtingen blijven zich zorgen maken om een adequate handhaving bij verpaupering van of moedwillige afbreuk aan waardevolle gebouwen.

Is de gemeente in dergelijke gevallen ook bereid om te handhaven? Reactie: Het juridisch juist inregelen van de instandhoudingsbepalingen is een basisvoorwaarde om ook een goede grondslag voor handhaving te hebben. Dat wordt met de wijziging beoogd. Aan dit thema wordt verder aandacht besteed in het dossier bij de kanttekeningen. Verder wordt de instandhoudingsplicht in de verordening ook van toepassing op cultuurhistorisch waardevolle objecten en waardevolle kunstwerken. 3. Advies cultuurhistorie door de commissie ruimtelijke kwaliteit De stichtingen vragen zich af hoe de commissie ruimtelijke kwaliteit ook op andere aspecten dan het sloopvergunningstelsel t.a.v. cultuurhistorie kan adviseren. Daarbij vragen ze aandacht voor de relatie tussen cultuurhistorische waardenkaart en erfgoedverordening. Reactie: De verordening regelt dat bij iedere vergunningplichtige ingreep die aan de commissie ruimtelijke kwaliteit ter advisering wordt voorgelegd, de commissie ook t.a.v. cultuurhistorie kan adviseren áls het betreffende pand of gebied gelegen is binnen een gebied of object aangeduid op de cultuurhistorische waardenkaart. Bij zaken die vergunningvrij zijn kan dat enkel achteraf, en dan alleen in het geval van een exces na advisering door de commissie, een handhavingstraject worden overwogen. 4.

Cultuurhistorisch onderzoek De stichtingen vragen aandacht voor de kwaliteit van cultuurhistorisch en archeologische onderzoek en de borging daarvan. Bovendien moet duidelijk zijn wanneer zo’n onderzoek wordt verlangd. Reactie: Het borgen van archeologisch onderzoek kent zijn grondslag in de geactualiseerde archeologische verwachtingen- en waardenkaart en de vertaalslag daarvan in regels van de verordening. De verordening regelt dat cultuur-, bouw- en tuinhistorisch onderzoek aan de daarvoor geldende landelijke criteria op het gebied van analyse en waardering moeten voldoen. Bovendien wordt de toetsing van deze onderzoeken vastgelegd. Deze beide zaken waren eerder nog niet expliciet ingeregeld. Ook het opstellen van een Plan van Onderzoek om zo tot de juiste uitvraag te komen behoort hiertoe.

De verordening biedt de ruimte om nadere eisen te stellen aan wanneer, bij welke vragen en in welke situaties een onderzoek moet worden opgesteld. Het college is bevoegd deze nadere eisen te stellen. Of van deze mogelijkheid gebruik wordt gemaakt, wordt nog onderzocht. 5. VNG-modelverordening De stichtingen geven aan dat de VNG een model-erfgoedverordening heeft opgesteld. Ze vragen zich af of hier gebruik van is gemaakt. Reactie: Er is voor deze erfgoedverordening inderdaad gebruik gemaakt van de VNGmodelverordening. De opzet alsmede vele bepalingen vinden daarin hun grondslag. Daarnaast keren ook bepalingen terug uit de al bestaande verordening. Dit wordt ook als zodanig in het dossier benoemd. 6. Waarderingscriteria bij gemeentelijke monumenten Bij de aanwijzing van gemeentelijke monumenten moeten de scoringscriteria duidelijk zijn. Deze zijn veelal te arbitrair. Bovendien moeten ze gerelateerd zijn aan de Eindhovense situatie. Reactie: In de verordening wordt de mogelijkheid gecreëerd voor het college om waarderingscriteria voor gemeentelijke monumenten op te nemen. De komende tijd wordt aan de slag gegaan met een extern onderzoek naar een groot aantal gebouwen uit de naoorlogse periode (jaren 50 / 60). Dit onderzoek zal als pilot dienen om tot de juiste op Eindhoven toegesneden criteria te komen.

De resultaten van dit onderzoek zullen met de stichtingen worden besproken en dan kan ook worden ingegaan op het opstellen van de waarderingscriteria cf. de erfgoedverordening. 7. Overige adviezen en aandachtspunten De stichtingen geven nog enkele adviezen en aandachtspunten voor de implementatie van de verordening en de overgang naar het omgevingsplan mee. Deze worden hieronder kort opgesomd: Zorg dat ook de gemeenteambtenaren die in aanraking komen met het hele terrein van erfgoed (intake etc.) ook op de hoogte zijn van de inhoud van het omgevingsplan. Heb aandacht voor de juiste afstemming tussen de geldende gebiedsgerichte welstandscriteria en de erfgoedverordening - Er zijn zorgen of de erfgoedstichtingen ook onder de Omgevingswet nog dezelfde participatie/inspraakrol kunnen hebben. Heb daar aandacht voor. Reactie: 1: Erfgoed is (op afroep) deelnemer aan de intake. Ook aangrenzende disciplines worden geïnformeerd over de cultuurhistorische bepalingen in bestemmingsplan en omgevingsplan 2. De commissie ruimtelijke kwaliteit toetst zowel aan de welstandscriteria als aan de erfgoedverordening 3. De Omgevingswet onderschrijft onze ambities op het gebied van participatie, net als nu betrekken we ok na 1/1/2023 relevante stakeholders.

B. Samenspraaknota wijzigingen Cultuurhistorische waardenkaart, thema historisch cultuurlandschap 1. Het proces Aanleiding en doel Voor het opstellen van beleid of de nadere uitwerking ervan, kan het college ervoor kiezen een samenspraaktraject te organiseren. Een van de prioriteiten van ons erfgoedbeleid is de actualisatie van de cultuurhistorische waardenkaart wat betreft het onderdeel historisch landschap (cultuurlandschap). Op de cultuurhistorische waardenkaart zijn landschappelijke/groene waarden van het historisch landschap (historische wegenstructuren, waterlopen en waterwegen, historisch landschap en groenstructuren) in kaart gebracht. In opdracht van de gemeente Eindhoven zijn cultuurhistorische onderzoeken uitgevoerd door RAAP onderzoeks- en adviesbureau voor archeologie, cultuurhistorie en erfgoed B.V. Deze onderzoeken hadden als doel de gemeentelijke cultuurhistorische waardenkaart wat betreft het onderdeel historisch cultuurlandschap nader te onderbouwen en waar nodig aan te vullen. Door middel van een cultuurhistorische inventarisatie en waardering is met deze onderzoeken allereerst het buitengebied en vervolgens het stedelijk gebied van Eindhoven gedetailleerd in beeld gebracht. De resultaten worden nu verwerkt op de cultuurhistorische waardenkaart.

Werkwijze De wijzigingen van de cultuurhistorische waardenkaart worden ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad. In de aanloop naar het dossier is de cultuurhistorische waardenkaart, thema historisch cultuurlandschap, zoals opgesteld door RAAP besproken met de samenspraakpartners. Dit vond plaats tijdens een digitale samenspraaksessies op maandag 26 oktober 2020 (HvA, AVKP, SBWE en Trefpunt Groen). Daarnaast is de mogelijkheid geboden om schriftelijk aanvullende reacties te geven. Alle aanwezige partijen hebben van deze mogelijkheid gebruik gemaakt. Naar aanleiding van de voorlopige schriftelijke reactie van de HvA is op 11 november 2021 opnieuw een overleg georganiseerd om deze definitief te kunnen maken. De input uit dit overleg wordt hieronder per ingebracht relevant onderwerp (incl. korte toelichting) beschreven. Er zijn geen opmerkingen gemaakt die geleid hebben tot inhoudelijke wijzigingen van de rapporten en de daaraan gekoppelde kaarten. Daarom wordt hieronder beargumenteerd waarom niet of wordt aangegeven hoe, eventueel tijdens het vervolgproces, met de input zal worden omgegaan.

2. Weergave reacties met een toelichting op hoe deze zijn meegenomen of opgepakt 2.1. Overleg Henri van Abbe Stichting (HvA), Stichting Bescherming Wederopbouwerfgoed Eindhoven (SBWE), Archeologische Vereniging Kempen-Peelland (AVKP) en Trefpunt Groen dd. 26-10-2020 1. Bescherming cultuurlandschappelijke waarden bij projecten/ontwikkelingen

De erfgoedstichtingen vragen zich af hoe de kaart nu concreet zal gaan zorgen voor bescherming van de cultuurlandschappelijke waarden. Reactie: De kaart is bedoeld als attentiekaart die zal worden gebruikt om de bescherming van cultuurhistorische waarden te verankeren in bestemmingsplannen en later het omgevingsplan. Daarnaast zal de kaart worden gebruikt bij de advisering m.b.t. ruimtelijke ontwikkelingen, zodat in het voortraject het belang van cultuurlandschap wordt meegewogen. De erfgoedverordening regelt een adviesrol t.a.v. cultuurhistorische waarden voor de commissie ruimtelijke kwaliteit bij het beoordelen van initiatieven. 2. Communicatie publiek De erfgoedstichtingen geven allen aan dat het belangrijk is dat de kaart een publieksfunctie vervult. Hoe wordt over de kaart gecommuniceerd? Zijn er bijv. plannen voor gebiedsgerichte wandelingen? De SBWE doet nog een suggestie: handzame boekjes van 15x20 per onderdeel als een populaire versie. Doel is nu de kaart zo goed mogelijk te ontsluiten via de gemeentelijke website en de informatie erbij zo toegankelijk mogelijk te maken. Denk hierbij ook aan mooie foto’s (in een beelddocument) die de essentie van het cultuurlandschap goed vangen. Reactie: We stellen een communicatieaanpak op om de kaart vindbaar en bekend te maken. 3.

Groen aanwijzen als monument De SBWE vraagt of je naast de planologische bescherming een deel van het groen zou kunnen aanwijzen als monument. Reactie: Er zijn in Eindhoven inderdaad enkele ‘groene’ aangewezen gemeentelijke monumenten en in sommige gevallen is ook de park/tuinaanleg bij een monumentale villa meebeschermd. Met de wijziging van de cultuurhistorische waardenkaart wordt een waardering op meerdere niveaus aangebracht in het aanwezige landschappelijke groen om op die manier de juiste bescherming per gebied te borgen. Een afweging om meer groen erfgoed als monument aan te wijzen is nu niet aan de orde. 4. Provinciaal beleid De HvA vraagt of de provincie ook te houden is aan deze waardenkaart. Reactie: De kaart is beleidsinstrument op gemeentelijk niveau. Wel zal er nog afstemming plaatsvinden met de provincie m.b.t. de provinciale waardenkaart. 5. Bomenkaart Trefpunt Groen vraagt of de extra gevonden bomen ook op de gemeentelijke bomenkaart komen. Reactie: Extra structuren en bomen worden niet op de bomenkaart gezet. 6. Radialen De SBWE merkt op dat de radialen goed zijn te herkennen op de waardenkaart, maar mist de Tongelresestraat. Mogelijk is dit vanwege het ontbreken van bebouwing aan het begin van de 19e eeuw. Daarnaast wordt opgemerkt dat de huizen aan de linkerkant van de Vlokhovense weg tot voorbij de kerk, nog steeds onderdeel zijn van de oude radiaal.

De huizen links verstoren. Dit klopt niet helemaal. Reactie Nagekomen reacties van Luuk Keunen (RAAP) via mail d.d. 26 oktober 2020:

T.a.v. de Tongelresestraat: “Heb het nog even nagekeken en inderdaad was er in de 19e eeuw nog nauwelijks bebouwing langs die straat.” T.a.v. de Vlokhovenseweg: “We zitten hier zuidelijk van de kerk van Vlokhoven, dicht bij het winkelcentrum. De gevelwand van de huizen op de foto links, de wand dus die naar achter wegloopt, markeert het oude verlengde van de Vlokhovenseweg, richting Woenselsestraat. De weg voorlangs de huizen rechts, de jongere huizen dus, bestond al deels wel als ondergeschikt weggetje, maar is sinds de realisatie van het Structuurplan Woensel de nieuwe hoofdverbinding naar de kruising met de Franklin D. Rooseveltlaan. De vervallen weg langs de gevelwand was dus de oude hoofdroute, die richting het winkelcentrum is een aangepaste variant van een oude aftakking” 7. Afstemming op Archeologische waardenkaart De AVKP vraagt in hoeverre de waardenkaart cultuurlandschap en de archeologische waardenkaart van de gemeente op elkaar zijn afgestemd. Reactie: De historisch situatie van Eindhoven is de basis van de archeologische waardenkaart, Bij het opstellen ervan is gebruik gemaakt van de rapporten van RAAP, die nu de basis voor de cultuurhistorische waardenkaart, thema historisch cultuurlandschap vormen, alsmede ook van de Erfgoedkaart. 8.

Compleet en latere aanvullingen De HvA noemt nog enkele zaken met de vraag of ze zijn meegenomen en vraagt zich daarnaast af of evt. ontbrekende details, die later worden ontdekt, nog kunnen worden aangevuld. Reactie: We willen tegelijk met het aflopen van de Erfgoeddoelen 2023-2026 de waardenkaart evalueren. Dit kan leiden tot een actualisatie van de kaart op onderdelen. Fouten die tussentijds worden ontdekt, kunnen waar mogelijk en in afstemming met RAAP worden hersteld.

2.2. Aanvullende schriftelijke reacties, dd. 16-11-2020, 14-02-2021 en 1411-2021 1. Cultuurlandschap i.r.t. verdichtingsopgaven Woensel De SBWE merkt op dat het onderzoek een zeer waardevolle visie en aanbevelingen bevat voor de omgang met Woensel waar het historisch cultuurlandschap gefragmenteerd is geraakt, maar – en ook zeker naar de randen/overgangen naar het buitengebied toe – nog op diverse plekken een waardevolle basis biedt. De stichting roept dit bij opgaven, ondanks gebrek aan ambtelijke capaciteit, mee te nemen. Reactie: Met het vastleggen van het onderzoek van RAAP in de cultuurhistorische waardenkaart zorgen we ervoor dat zowel intern als extern vroegtijdig bij planvorming de cultuurhistorische waarden kunnen worden meegenomen, zeker ook bij de verdichtingsopgaven die op diverse plekken in de stad gaan landen. 2. Reactie Trefpunt Groen Trefpunt Groen sluit zich aan bij de reactie van HvA en legt bovendien nadrukkelijk op het feit dat cultuurhistorische waarden vaak gepaard gaan met ecologische waarden. Verder geeft TpG mee:

- landschappen en elementen (infrastructuur, opgaand groen, bebouwing) die een verhoogde waardering hebben gekregen op cultuurhistorisch vlak, over te nemen in gemeentelijke bestemmingsplannen, gemeentelijke groene kaart, lijst van beschermde bomen, elementen met monumentale status of “dorpsgezicht” status, etc. Een vastgelegde status zal beter zorgen voor bescherming. - de rapporten te raadplegen bij ontwikkelingen of onderhoud in de stad. Alle noodzakelijke modificaties aan terreinen kunnen aangegrepen worden om cultuurhistorische elementen te accentueren of herstellen. En om verhalen uit de geschiedenis van Eindhoven te vertellen. - Educatie/voorlichting is essentieel om een stabiel draagvlak te creëren voor bescherming en onderhoud. De verhalen van de geschiedenis van Eindhoven moeten verteld worden. Educatieve elementen kunnen toegevoegd worden, bijvoorbeeld door (digitale) rondleidingen/ fietsroutes door de stad, of het vestigen van aandacht op elementen door middel van informatiebordjes. Reactie: De drie thema’s die Trefpunt Groen benoemt zijn beantwoord in onder meer de inleiding van deze nota en de reacties op de hierboven ingebrachte punten. 3.

Aanvullende schriftelijke reactie werkgroep Groen - Henri van Abbe Stichting De werkgroep Groen van de Henri van Abbe Stichting heeft een uitgebreide schriftelijke reactie opgesteld met een groot aantal adviezen, met name over de omgang met de kaart en de cultuurhistorische waarden in de stad en bij initiatieven. Deze worden ter harte genomen. Een reactie kernadvies dat rechtstreeks betrekking heeft op de cultuurhistorische waardenkaart wordt hier opgenomen. Advies: 1. De HvAS adviseert de gemeente om in de Cultuur Historische Waardekaart meer synergie te creëren tussen buitengebied en het pre stedelijke ‘landschap’, het moet tenslotte één samenhangend plan worden voor de totale gemeente . De HvAS adviseert de gemeente om een start te maken om groene plekken zoals bijvoorbeeld kerkelijke/religieuze ensembles en (residuen) van groenstructuren zoals bomenrijen/lanen en bossages als erfgoed te erkennen. Door in stedelijke gebieden nu nog niet hoogstaand groene relicten te erkennen als potentieel groen erfgoed en daar kwaliteit aan toe te voegen, zal er over x jaren hoogstaand groen erfgoed ontstaan. Reactie: 1. Met de uiteindelijke weergave van de waardenkaart worden de waarderingen van buitengebied en stedelijk gebied gecombineerd. Zo ontstaat er één kaart voor het gemeentelijke grondgebied waar de waarderingen op zijn aangegeven. 2.

Voor wat betreft de historisch waardevolle groene plekken gaan we er vanuit dat met het onderzoek van RAAP deze zaken inzichtelijk zijn gemaakt. Andere groene plekken in de stad en de verdere ontwikkeling daarvan vallen buiten het domein van erfgoed.