22bst00609 - Bijlage 4 - Toelichting Upgrade milieustraat Lodewijkstraat

Bijlage bij Ontwerp Begroting Gr Cure 2023 Toelichting Upgrade milieustraat Lodewijkstraat Eindhoven, Maart 2022

Inleiding. Cure heeft sinds de in gebruik name van het nieuwe kantoorgebouw op GDC-Noord per 1 januari 2021 definitief de kantoorlocatie naast de bestaande verouderde milieustraat aan de Lodewijkstraat verlaten. Hierdoor is er de mogelijkheid om een volledig nieuwe, grotere (ca. 60%) en vooral betere en veiligere milieustraat te creëren. Op het gebied van veiligheid en service vergt de huidige milieustraat urgent verbeteringen. Gelet op de circulaire doelen van de gemeente (Eindhoven 100% circulair in 2050) is er nu ook de kans om de nieuwe milieustraat tot een circulair ambachtscentrum te vormen. Dit is een locatie waar partijen samenwerken aan het verminderen van afvalstromen en het realiseren van hoogwaardige product- en materiaalhergebruik. Dit ambachtscentrum speelt een verbindende factor voor omgeving, lokale economie, onderwijs en sociale werkplaatsen. Het totale terrein is al in eigendom van de gemeente Eindhoven. Met het uitbreiden, nieuw ontwerpen en aanleggen van een circulair ambachtscentrum aan de Lodewijkstraat heeft Eindhoven dan, samen met de nieuwe milieustraat Acht, twee milieustraten die uitstekend uitgerust zijn om de ambitie van Eindhoven en de groei van de stad de komende tientallen decennia te ondersteunen. In 2020 heeft Cure een herontwikkelstudie laten uitvoeren waarin in hoofdlijnen twee upgradingscenario’s zijn uitgewerkt: 1.

Bestaande milieustraat binnen bestaand concept veilig maken en service binnen de mogelijkheden verbeteren;

2.

De bestaande milieustraat upgraden naar een circulair ambachtscentrum passend bij de stad van de toekomst.

Argumenten en kanttekeningen m.b.t. integrale upgrading milieustraat Lodewijkstraat. Argumenten: 1.

Uitbreiding en upgrading betekent een aanzienlijke verbetering van de huidige slechte logistieke en veiligheidssituatie op de milieustraat en verbetering van de capaciteit die de groei van de stad kan opvangen. Eindhoven is een stad die de komende jaren met nog duizenden aansluitingen zal gaan groeien naar bijna 260.000 inwoners in 2040. Daarbij komt nog dat Eindhoven een stad is waar veel studenten en expats gehuisvest zijn en gehuisvest zullen worden. Dit alles zal een impact gaan hebben op de hoeveelheden afval die aangeleverd zullen worden op de milieustraten en op het jaarlijkse aantal bezoekers. De huidige milieustraat aan de Lodewijkstraat dateert al uit de jaren ‘80. In al die tijd zijn er, behalve enkele wettelijk verplichte aanpassingen, geen structurele

aanpassingen gedaan. De milieustraten uit is destijds ontworpen voor ca. 60.000 bezoekers. Met 90.000 bezoekers is de Lodewijkstraat inmiddels een serieuze milieustraat die deze aantallen slecht aankan met vaak lange wachtrijen op de openbare weg, soms oplopend tot meer dan een uur. Dit is een grote ergernis van omliggende bedrijven. Door gebrek aan ruimte is echter geen sprake van logische rijroutes met stortvakken zoals op milieustraat GDC Noord. Het gevolg is er dat door burgers kris krasbewegingen moeten worden gemaakt met vele onveilige verkeersbewegingen en langdurig verblijf op het terrein. Uitbreiding en upgrading van milieustraat Lodewijksstraat betekent dat samen met de milieustraat GDC-Noord m.b.t. capaciteit de groei van de stad voor decennia weer aankan. 2.

Uitbreiding en upgrading van de milieustraat Lodewijkstraat betekent een vergroting van de service voor de Eindhovense burger. Een nieuw ontwerp met verbeterde logistiek, opstelplaatsen en stortvakken zoals op de milieustraat GDC-Noord, betekent voor de burger betekent een veel sneller en veiliger bezoek aan de milieustraat. Daarnaast hoeft de burger dan niet meer zoals nu zelf al dan niet via ladders hun afval in de daarvoor bedoelde containers te deponeren met alle onveilige en soms moeizame situaties van dien maar kan men eenvoudig en met minimale moeite het afval in de stortvakken deponeren. 3.

De uitbreiding en upgrading van de milieustraat Lodewijkstraat draagt bij aan en biedt toekomstige mogelijkheden tot verdergaande scheiding en hergebruik van grondstoffen, betere beheersing van kosten en verwachte hogere opbrengsten als gevolg van hergebruik van materialen in plaats van verwerking. In de toekomst zullen grondstoffen uit afval optimaal moeten worden hergebruikt. De overheid herkent en erkent het afvalprobleem. Zij stimuleert scheiding en hergebruik door subsidies op duurzame initiatieven en belasting op verbranden van afval. Uitbreiding en upgrading van de huidige milieustraat biedt binnen het voorgestelde ontwerp niet alleen de mogelijkheid de voorgeschreven afvalstromen te scheiden, maar ook de mogelijkheid ruimte te creëren om deze afvalstromen in de toekomst verder uit te breiden en met aanvullende voorzieningen verdergaand te hergebruiken. Maar ook wanneer prijzen van verwerking van afvalstromen door marktwerking (monopolyposities, buitenlands afval, sluiten van grenzen enz.) stijgen moet een bedrijf als Cure kunnen meebewegen met dit soort ontwikkelingen zodat die niet financieel direct overslaan op de burgers van de stad.

In de toekomst zal verdergaand hergebruik dan ook financieel aantrekkelijk of zelfs noodzakelijk zijn afhankelijk van prijsontwikkelingen als gevolg van marktwerking en als gevolg van verbrandings- en CO2-belasting bij de verwerking van afvalstromen. 4.

Het upgraden van milieustraat naar een circulair ambachtscentrum draagt bij aan zowel landelijke programma’s met betrekking tot een circulaire economie als ook aan de klimaatwet en circulaire doelstellingen van de vastgestelde Afvalstrategie 2021. De gemeenteraad heeft op 23 februari 2016 de klimaatverordening aangenomen. De taakstelling in de verordening stelt vast het verminderen van de CO₂-uitstoot van de

stad met 55% in 2030 en 95% in 2050 ten opzichte van de uitstoot in 1990. Het klimaatplan 2021-2025 toont de ambitie om in 2050 een klimaat neutrale stad te zijn, waar materialen oneindig worden hergebruikt. Daarnaast is de ambitie, zoals omschreven in het klimaatplan, om in 2030 50% minder primaire grondstoffen te gebruiken. Hierbij ligt de focus op het hergebruik van producten, materialen en spullen. Het upgraden van de milieustraat Lodewijkstraat naar een circulair ambachtscentrum draagt direct bij aan de circulaire doelen en ambities van de gemeente. Het klimaatplan 2021-2025 laat zien dat in Eindhoven indirecte uitstoot verantwoordelijk is voor 61% van de CO2 uitstoot. Indirecte CO₂-uitstoot is de uitstoot die eerder is vrijgekomen bij het produceren en vervoeren van producten die door Eindhovenaren gekocht worden. Hier vallen producten die bij de milieustraat komen, maar vaak nog in een herbruikbare staat zijn, ook onder. Het duurzaam (circulair) omgaan met deze producten draagt dus direct bij aan het verminderen van de indirecte CO2 footprint. Dit sluit tegelijkertijd aan bij nationale doelstelling opgesteld in het Rijks brede programma ‘Circulaire Economie: Nederland Circulair in 2050’, waarin circulaire ambachtscentrums ook worden gezien als icoonprojecten.

Verschillende onderzoeken houden de algemene richting aan dat het voorkomen van 1 ton grof huishoudelijk afval gelijk staat aan het voorkomen van 1 ton CO2. Dit verschilt echter per type product dat hergebruikt wordt. 5.

Het upgraden van de milieustraat draagt bij aan het behalen van de VANG (Van Afval Naar Grondstof) doelstellingen waaraan de gemeente zich heeft verbonden.

De ambities van de VANG-HHA (Huishoudelijk afval) waren om in 2020 een hoeveelheid huishoudelijk restafval (fijn én grof huishoudelijk restafval samen) van maximaal 100 kilogram per inwoner per jaar te realiseren en een maximum van 30 kilo in 2025. Het rapport ‘Alternatieve afvalstrategie gemeente Eindhoven’ uit 2020 laat zien dat Eindhoven nog achterloopt op deze doelstellingen met gemiddeld 205kg restafval/inwoner/jaar in 2018. Op 28 april heeft uw Raad ingestemd met de ‘Strategie gescheiden inzameling huishoudelijk afval’ April 2021, met doel te komen tot om een vermindering tot 150kg restafval/inwoner/jaar. Het realiseren van een circulair ambachtscentrum draagt bij aan het reduceren van het grof huishoudelijk restafval en hiermee rechtstreeks aan de VANG doelstellingen en de vastgesteld Afvalstrategie van 28 april 2021. Een circulair ambachtscentrum is tevens in lijn met The Natural Step (TNS), welke Eindhoven sinds 2011 hanteert om tot een duurzame en circulaire stad te komen. Door middel van een circulair ambachtscentrum (zie kringloopbedrijvigheid) kunnen afgedankte producten hoogwaardig worden hergebruikt en hun levensduur direct verlengd worden. Dit kan worden gedaan door producten te repareren of te refurbishen en voorts onder te brengen in een kringloopsysteem of bouwmaterialenwinkel.

Het landelijk aandeel herbruikbare spullen dat via een milieustraat wordt aangeleverd bij kringloopbedrijven is momenteel (slechts) ca. 7%. De verwachting is dat een combinatie van milieustraat en circulair ambachtscentrum op één locatie leidt tot een grotere inbreng van goed herbruikbare producten. Uit

nader onderzoek moet blijken welk percentage grof restafval in Eindhoven verminderd kan worden door het realiseren van een circulair ambachtscentrum. 6.

Uitbreiding naar een circulair ambachtscentrum biedt mogelijkheden om bij te dragen aan de gemeente haar sociale doelstelling om kwetsbare groepen met een afstand tot de arbeidsmarkt te ondersteunen Eindhoven heeft hoge ambities als het gaat om betrekken en begeleiden van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Het realiseren van een circulair ambachtscentrum is in lijn met het concept “cirkelstad” (geen afval, geen uitval), waar in 2021 Eindhoven een partnerovereenkomst tekende om dit concept ook in Eindhoven te starten. Eén van Cirkelstad ’s hoofdoelen is om deze kwetsbare groep meer te betrekken. Een circulair ambachtscentrum biedt een locatie en mogelijkheid om lichte reparaties/opknapbeurten uit te voeren waarbij verschillende kwetsbare groepen betrokken kunnen worden bij de gemeente haar circulaire ambities. Dit kan in de vorm van re-integratietrajecten, taalstages/cursussen, en algemene dagbesteding. Rijkswaterstaat heeft onderzoek gedaan naar de sociale activatie op circulaire ambachtscentra. Dit onderzoek heeft aangetoond dat een circulair ambachtscentrum naast kansen rondom klimaatdoelstellingen, ook veel kansen kan bieden voor vraagstukken in het sociaal domein. 7.

Uitbreiding naar een circulair ambachtscentrum draagt bij aan een stads breed educatie programma om zowel jong als oud de belangen van een circulaire economie bij te brengen en te betrekken bij de stad haar circulaire toekomstvisie Een circulair ambachtscentrum kan ook dienen als een educatiecentrum voor jongere (en oudere) generaties. Een belevingscentrum creëert een toenemend bewustzijn en inzicht in de mogelijkheden rondom circulariteit. Kinderen moeten op jonge leeftijd in aanraking met het belang van een circulaire economie komen. Ook kunnen schoolreisjes gefaciliteerd worden waar kinderen bekend worden gemaakt met het repareer, refurbish, recycle, en upcycle proces.

Kanttekeningen 1. Naast tijdelijke overlast voor de burgers van Eindhoven tijdens de aanleg van een nieuwe milieustraat aan de Lodewijkstraat betekent de uitbreiding en upgrading ook beperkt extra kosten voor de burger in de huidige situatie van toch al sterk stijgende kosten voor afvalinzameling en verwerking. De uitbreiding en upgrading naar een circulair ambachtscentrum zal o.b.v. een eerste globale raming van Cure na realisatie de eerste jaren beperkt extra kosten betekenen als gevolg van de investering en jaarlijks hogere exploitatiekosten. Daar staat dan wel tegenover dat de service aanzienlijk verbeterd wordt en het uitgangspunt dat op termijn sprake kan zijn van kostenreductie door verbeterde afvalscheiding, verwerking en evt. opbrengsten bij hergebruik van materialen. 2.

De mogelijkheid dat het de gemeente niet lukt om partners te vinden die met dezelfde visie als Eindhoven dit concept willen uitwerken.

Om het ambachtscentrum tot een succes te brengen zal de gemeente met meerdere partners tot een overeenkomst moeten komen. Denk hierbij aan non profitkringloopbedrijven, en andere partners in het circulair ambachtsproces. Uitgangspunt is dat alle samenwerkende partijen geen winstoogmerk hebben. Het is hierdoor nog onbekend hoeveel ondernemers/partijen aanhaken. 3.

Het is nog onduidelijk in hoeverre een upgrade naar een circulair ambachtscentrum precies zal bijdragen aan zowel een reductie in CO2 uitstoot als een daling in afvalverwerkingskosten. Circulaire ambachtscentrums zijn in Nederland een relatief nieuw concept. Hoewel meerdere gemeentes aangeven dat zo’n type centrum heeft bijgedragen aan hun circulaire doelen, is het nog onduidelijk tot welke kwantitatieve effecten (lees o.a. CO2-reductie) dit daadwerkelijk heeft geleid. Tilburg heeft een ambitie om 20% grof restafval te reduceren d.m.v. een circulair ambachtscentrum. De huidige kosten voor verwerking van afval lopen ieder geval jaarlijks op: reductie van verwerking is ook om financiële redenen van belang om de afvalstoffenheffing voor bewoners zo laag mogelijk te laten houden c.q. niet verder te laten stijgen. Uiteraard betekent het dat indien een deel van het grof huishoudelijk afval niet verwerkt (lees verbrand) hoeft te worden en opbrengsten bij hergebruik van materialen gegenereerd kunnen worden, kostenbesparing aan de orde is. De uitwerking van het circulair ambachtscentrum zal nader duidelijkheid moeten geven over de mogelijkheden voor en mate van kostenbesparing.

Daarnaast moet bij de uitwerking van het circulair ambachtscentrum verder verkend worden in hoeverre bijdragen uit sociaal domein, duurzame ruimtelijke ontwikkeling en onderwijs mogelijk zijn voor de ontwikkeling van een circulair ambachtscentrum. Het streven is dat uiteindelijk het circulair ambachtscentrum budgettair neutraal kan draaien en niet resulteert in een grote verhoging van de afvalstoffenheffing. 4.

In hoeverre de Eindhovense burger geïnteresseerd is in een circulair ambachtscentrum en het aanschaffen van tweedehands producten is onduidelijk. Het succes van het circulaire ambachtscentrum is afhankelijk van de interesse van de inwoners van de gemeente. Wanneer een grote meerderheid van de inwoners niet geïnteresseerd is in de aanschaf van hergebruikte producten kan dit leiden tot een te lage opbrengst in CO2 besparing. Hierdoor zullen de producten en materialen mogelijk alsnog worden vernietigd. Kosten In de uitwerking van de businesscase voor de uitbreiding en upgrading van de milieustraat Lodewijkstraat worden de kosten voor de realisatie en exploitatie verder uitgewerkt en door Cure verwerkt in de begrotingen (milieustraat 2023 en aanvullend circulair ambachtscentrum vanaf 2024). De raad kan op de definitieve businesscase voor het circulair ambachtscentrum al dan niet groen licht geven door middel van het geven van zienswijzen op de begroting van 2024 van de Gr Cure. Inclusief uitbreiding met een circulair ambachtscentrum wordt dan de totale investering ingeschat op ca. 8,9 mln. hetgeen ca. € 427 K aan jaarlijkse kapitaallasten oplevert (vanaf 2025).

-

-

Dit is echter een eerste globale raming en is nog niet doorgerekend in de gemeentelijke systematiek voor het tarievendossier. Ook zijn eventuele opbrengsten van het circulaire ambachtscentrum nog niet helder en meegenomen. Dit kan als de businesscase is uitgewerkt en consequenties hiervan via de reguliere weg van de begrotingbehandelingen vanaf 2024 e.v. vertaald zijn. Het streven is dat uiteindelijk het circulair ambachtscentrum budgettair neutraal kan draaien en niet resulteert in een grote verhoging van de afvalstoffenheffing. De evt. kosten van instandhouding dan wel verplaatsing van de zoutloods komen niet ten laste van de afvalstoffenheffing maar komen voor rekening van programma’s Verkeer Openbare ruimte.