22bst00554 - Bijlage 2 - Samenvatting VHF-Projecten 2021-2031

Samenvatting Plan van aanpak ‘Samen vooruit in Woensel Zuid’ gemeente Eindhoven

Op 15 juli 2021 werd bekend dat gemeente Eindhoven € 20,348 miljoen subsidie krijgt voor Woensel Zuid. Deze subsidie voor de komende 10 jaar komt uit het Volkshuisvestingsfonds van het Ministerie van BZK. Het Volkshuisvestingsfonds is voor het structureel verbeteren van de woonkwaliteit, leefbaarheid en verduurzaming en gemeente Eindhoven heeft voor drie projecten subsidie gekregen. Het Rijk vraagt een cofinanciering van 30% door de gemeente. Met de beoogde gemeentelijke cofinanciering kan de totale berekende investering in het gebied oplopen naar ruim € 130 miljoen euro, doordat ook woningbouwcorporatie ‘thuis en marktpartijen in het gebied zullen investeren. In deze brochure wordt uitgelegd wat de opgaven in Woensel Zuid zijn en welke drie projecten met de subsidie worden opgepakt.

De opgave van Eindhoven en Woensel-Zuid Eindhoven: succesverhaal leidt tot woonopgave Ruim 125 jaar geleden bracht Philips het licht naar Eindhoven. Het bedrijf veranderde de stad in een succesverhaal en Philips ‘zorgde’ voor de stad. In de crisis in de jaren ’90 vond de regio zich opnieuw uit. Brainport Eindhoven is nu een toptechnologie regio van wereldformaat, met Eindhoven als hart; een bruisende stad die bol staat van de creativiteit, technologie, innovatie, design en kennis. Brainport Eindhoven laat al meer dan 10 jaar bovengemiddelde economische groeicijfers zien en dat vertaalt zich in een forse groeiopgave (kwantiteit en kwaliteit). Een aantrekkelijk vestigingsklimaat is immers een belangrijke en noodzakelijke voorwaarde om de economische kracht van de regio voor Nederland te behouden en te versterken.

2 - Samenvatting “Plan van aanpak Samen vooruit in Woensel Zuid” - augustus 2021

De belangrijkste pijler van een aantrekkelijk vestigingsklimaat is de aanpak van de woonopgave in deze regio: het realiseren van een toereikend woningaanbod dat aansluit op de groeiende woningbehoefte. Om kwaliteit in de stedelijke leefomgeving te borgen moet de ruimte in de bestaande gebouwde omgeving zoveel mogelijk worden benut en functies worden gecombineerd, zodat het ruimtebeslag zo klein mogelijk gehouden wordt. Het toevoegen van woningen kan zo ook een impuls geven aan de doelstellingen van mobiliteit, klimaatadaptatie en gezondheid. Keerzijde van het succesverhaal Keerzijde van het economische succesverhaal is dat het niet alle inwoners lukt voldoende te profiteren van de (economische) groei. In Woensel Zuid komt die ‘andere kant’ van Brainport Eindhoven duidelijk naar voren. Het stadsdeel scoort op bijna alle sociaaleconomische thema’s significant lager ten opzichte van de rest van de stad. Van alle stadsdelen heeft Woensel Zuid de minst economisch actieven, de laagste inkomens, de meeste uitkeringen en de minste mensen met een hogere opleiding. Om die reden is Woensel Zuid in de Woondeal benoemd als gebied waar we aan de slag gaan met integrale ‘stedelijke vernieuwing’. Ook heeft Eindhoven het ‘Manifest kwetsbare gebieden’ ondertekend met het oog op onze buurten en wijken waar de leefbaarheid als gevolg van corona extra onder druk is komen te staan.

Woensel Zuid behoort tot één van de 16 prioritaire stedelijke vernieuwingsgebieden die landelijk zijn aangemerkt. Actiegebieden binnen Woensel Zuid Binnen Woensel Zuid staan vooral de buurten Gildebuurt, Hemelrijken, Limbeek Noord, Limbeek Zuid en Woensel West onder druk. Onveiligheid en overlast door ondermijning, prostitutie, criminele activiteiten en overbewoning zijn aan de orde van de dag. Deze buurten zijn door de gemeente in samenwerking met de woningcorporaties aangewezen als actiegebied en hebben een extra impuls nodig.

3 - Samenvatting “Plan van aanpak Samen vooruit in Woensel Zuid” - augustus 2021

Toegekende Projecten Volkshuisvestingsfonds Met de bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds zetten we in op: ▪ Project A - Herstructurering van kwetsbaar particulier bezit ▪ Project B - Verduurzaming van de particuliere woningvoorraad ▪ Project C - Herstructurering van de Gildebuurt Hiermee kunnen we - aanvullend op de wijkvernieuwingsaanpak - echt stappen zetten in het aanpakken van ondermijning, onveiligheid en overlast. Dit willen we bereiken met het verbeteren van de woonkwaliteit van particulier bezit en het verbeteren van de woonomgeving van alle bewoners van Gildebuurt, Hemelrijken, Limbeek Noord en Zuid en Woensel West. Herstructurering Verduurzaming particuliere kwetsbaar particulier bezit woningvoorraad Financieel tekort per project Cofinanciering gemeente Volkshuis vestingsfonds bijdrage

Herstructurering Totalen Gildebuurt

€ 14.058.664

€ 10.000.000

€ 5.010.852

€ 29.069.516

€ 4.217.599

€ 3.000.000

€ 1.503.500

€ 8.721.099

€ 9.841.065

€ 7.000.000

€ 3.507.352

€ 20.348.417

A

Project A Herstructurering van kwetsbaar particulier bezit

Het aanpakken van ondermijning, overlast en onveiligheid en het verbeteren van de woonkwaliteit en woonomgeving, door herstructurering van kwetsbaar particulier bezit. Looptijd 2021-2031. We zetten in op slecht onderhouden panden waarbij er vaak sprake is van overbewoning en/of criminele activiteiten. Dergelijke panden hebben direct een negatieve uitwerking op de omliggende buurt. Afgelopen jaren zijn de aantallen groter geworden en situaties rondom deze panden verslechterd. De omgeving raakt daardoor in een negatieve spiraal. De inzet is om dit meest kwetsbare bezit te herstructureren door renovatie of sloop/nieuwbouw en het maken van nieuwe woon/werkcombinaties. In het geval van renovatie wordt ingezet op het verbeteren van de energetische prestaties en het binnenklimaat met vloer-, gevel, dakisolatie en HR++glas. Waar dit kan zal ook ingezet worden op zonnepanelen, groene daken en een voorbereiding op een eventueel warmtenet. Verder wordt het binnenklimaat aangepakt met goede ventilatiesystemen. De woningen worden geheel gerenoveerd (stuken en schilderen) en voorzien van nieuwe keukens, badkamers en toiletten. Waar dit nodig is worden nieuwe indelingen gemaakt om zo tot een meer diverse aanbod te komen. De woningen hebben na het nemen van de maatregelen minimaal drie labelstappen gezet of minimaal label B behaald.

4 - Samenvatting “Plan van aanpak Samen vooruit in Woensel Zuid” - augustus 2021

Voor sloop/nieuwbouw wordt gekozen vanwege de slechte bouwkundige staat, de slechte energetische staat en indeling en verdichtingskansen op de locatie van de panden. Er ontstaan mogelijkheden om de plinten anders in te vullen en functies te geven die bijdragen aan de leefbaarheid en waar de buurt behoefte aan heeft. Waar dit kan wordt verdicht door de neven/achterliggende terreinen bij de herontwikkeling te betrekken. Er worden aanvullende verbeteringen in de openbare ruimte gedaan. Er worden parkeerplaatsen opgeheven – veelal mogelijk gemaakt door nieuwbouw met parkeervoorziening – waardoor er ruimte ontstaat voor meer groen. Vergroenen is belangrijk voor de leefbaarheid van de buurt: de openbare ruimte wordt aantrekkelijker, en meer groen draagt bij aan het tegengaan van hittestress en het opvangen van regenwater.

B

Project b Verduurzaming van de particuliere woningvoorraad

Kansen voor woningverbetering en verduurzaming van particulier bezit in de vijf actiegebieden, door het inzetten van een gericht subsidieprogramma. Looptijd: 2021-2031. We zien dat de energietransitie een onevenredig zware financiële impact heeft op de inwoners van Woensel Zuid. Huishoudens met lage inkomens worden geconfronteerd met steeds verder stijgende energielasten die zij nauwelijks kunnen betalen én zij zijn zich meestal niet bewust van de mogelijkheden om het eigen energieverbruik te verminderen. De ‘verduurzamingskloof’ tussen de lage inkomens en ‘de rest’ wordt steeds groter. We spreken van energiearmoede. Er is bovendien sprake van een vicieuze cirkel: de energiekosten worden steeds hoger, hetgeen investeren in energiebesparing steeds moeilijker maakt. We hebben daarom een subsidieregeling gemaakt voor het verduurzamen van de particuliere woningvoorraad in Woensel Zuid. Deze subsidieregeling is specifiek gericht op de kwetsbare buurten met de laagste inkomens van Eindhoven. Met de subsidieregeling verduurzaming particuliere woningvoorraad krijgen 1800 particuliere woningeigenaren in de buurten Woensel West, Limbeek Noord, Limbeek Zuid, Hemelrijken en de Gildebuurt de kans hun woning te verduurzamen. Het gaat hierbij om huiseigenaren met maximaal 5 woningen in bezit.

5 - Samenvatting “Plan van aanpak Samen vooruit in Woensel Zuid” - augustus 2021

De hoofdlijnen van de subsidieregeling: ▪ Er kan op basis van een maatwerkadvies en offerte, een voorschot op de subsidie worden aangevraagd. De definitieve subsidie wordt achteraf bepaald aan de hand van offerte en energierapport. ▪ De hoogte van de subsidie is maximaal 50% van de kosten van de energiebesparende maatregelen. ▪ De woning heeft na het nemen van de maatregelen 3 stappen omhoog gezet qua energielabel of energielabel B behaald. ▪ Bij het aanvragen van de subsidie is het verplicht om een Maatwerkadvies toe te voegen waaruit de gewenste eindsituatie en de te nemen maatregelen blijkt. Het Maatwerkadvies wordt tot €300,-. voor 100% vergoed. ▪ De maatregelen worden uitgevoerd door een professioneel bedrijf en het is niet toegestaan het in eigen beheer uit te voeren. ▪ Particuliere verhuurders met maximaal 5 woningen in bezit, is het niet toegestaan om de huurprijs met meer dan wettelijk verhoging voor sociale woningen te verhogen. Tevens dient de huurder mee te tekenen bij de subsidieaanvraag.

c

Project c Herstructurering van de Gildebuurt

Een extra impuls aan de herstructurering van de Gildebuurt door woningcorporaties ‘thuis en WoonInc. en het verbeteren van de openbare ruimte. Looptijd: planvorming 2021-2023, sloop 2024, nieuwbouw en openbare ruimte 2025-2026. Van de website van ‘thuis In de Gildebuurt gaan we verder met de plannen voor nieuwbouw - Woonstichting ‘thuis (mijn-thuis.nl): “De bewoners van de Gildebuurt in Eindhoven brachten na een intensief participatietraject hun stem uit op renovatie of sloop en nieuwbouw. Uit deze stemming kwam geen doorslaggevende voorkeur voor één van de twee plannen. Wooninc. en ’thuis keken daarom naar wat het beste is voor de wijk en de bewoners en kiezen voor sloop en nieuwbouw. We willen het beste voor bewoners en de wijk. We realiseren ons dat sloop/ nieuwbouw een enorme impact heeft op de huidige bewoners. Nieuwbouw heeft echter een aantal grote voordelen: meer wooncomfort, de woningen worden duurzamer, de gemiddelde energielasten gaan omlaag en de woningen krijgen een betere indeling. Daarnaast kunnen we met nieuwbouw ook het gebied buiten de woningen beter aanpakken en verbeteren. Ook geeft dit de mogelijkheid om meer woningen toe te voegen, wat belangrijk is voor de stad gezien het grote tekort aan sociale huurwoningen.” Het plangebied van de totale herstructurering omvat momenteel 119 kleine eengezinswoningen en 5 studentenpanden met 30 kamers.

Op dit moment omvat de herstructurering de sloop van de 119 woningen en nieuwbouw van ruim 200 woningen. De exacte aantallen worden komende periode nader uitgewerkt. De studentenwoningen zijn technisch in redelijke tot goede staat 6 - Samenvatting “Plan van aanpak Samen vooruit in Woensel Zuid” - augustus 2021

en worden, ook omdat ze los liggen van de 119 andere woningen, niet gesloopt. Wel wordt onderzocht of en wat er met deze woningen moet gebeuren om ze in conditie te houden (bijv. renovatie). Aansluitend op de aanpak van de Gildebuurt door woningcorporaties ‘thuis en WoonInc. zet de gemeente in op de aanpak van de openbare ruimte. In de verbeterde openbare ruimte zijn alle nutsvoorzieningen vervangen en toekomstbestendig gemaakt. Doordat de binnentuinen komen te vervallen ontstaat er ruimte voor binnenterreinen, waar het parkeren kan worden opgelost. Door het parkeren op de binnenterreinen kunnen er 2 straten autoluw worden gemaakt. Deze straten worden vergroend, en er worden speelgelegenheden en eventueel buurtmoestuinen toegevoegd. Ook de binnenterreinen worden groen ingericht, met ontmoetingsplekken voor de buurt. Dit komt de leefbaarheid en biodiversiteit ten goede, draagt bij aan regenwateropvang en het tegengaan van hittestress.

Ontwikkeling van de Gildebuurt door de jaren heen.

Achtergrondinformatie Trends

Bevolkingsgroei en verandering van de bevolking Het aantal inwoners van Woensel Zuid groeit de afgelopen 15 jaar gestaag, vooral in de wijken Oud Woensel en Erp (Groenewoud). De groei wordt volledig gerealiseerd door een toename van het aantal eenpersoonshuishoudens. Zoals in heel Eindhoven zien we ook in Woensel Zuid een proces van inter­ nationalisering. In Woensel Zuid is dit proces de afgelopen 15 jaar sneller gegaan dan in de stad als geheel en - met uitzondering van het centrum in de andere stadsdelen. Het aandeel autochtone bewoners daalt. Het aandeel bewoners met een migratieachtergrond stijgt, met name het aantal inwoners met een nietwesterse migratieachtergrond. Het stadsdeel Woensel Zuid is het stadsdeel met over de afgelopen 10 jaar het hoogste aantal verhuisbewegingen. Bijna één vijfde van de verhuisbewegingen in de stad zijn gerelateerd aan Woensel Zuid. We zien een verband tussen de hoge mutatiegraad in het gebied en de snel veranderende samenstelling van de bevolking van buurten. Er zijn signalen uit verschillende buurten dat bewoners moeite hebben met dit veranderingsproces.

7 - Samenvatting “Plan van aanpak Samen vooruit in Woensel Zuid” - augustus 2021

Woningvoorraad Het aantal woningen in Woensel Zuid is de afgelopen 15 jaar gestaag toegenomen. Daarbij is het aandeel huurwoningen op hetzelfde - relatief hoge niveau - gebleven. Bovendien is er sprake van een sterke toename van het aantal meergezinswoningen. De afgelopen vijftien jaar is de woningvoorraad van Woensel Zuid sterk verjongd als gevolg van de bouw van nieuwe woningen en projecten in het kader van de integrale wijkvernieuwingsaanpak, met name in de buurten Barrier en Woensel West (Vredesplein). De toename van het aantal woningen in Woensel Zuid komt vooral door de sterke stijging van het aantal meergezinswoningen; flats, appartementen en etagewoningen en leidt tot een proces van verdichting. We zien de adressendichtheid in Woensel Zuid de afgelopen zeven jaar - met een stijging van 16% - iets sneller toenemen dan stedelijk het geval is. Achterstanden zijn hardnekkig Op sociaaleconomisch terrein zien we dat een aantal buurten niet meegaat in de stedelijke ontwikkeling. Het inkomen groeit niet of minder dan het stedelijk gemiddelde. Het aandeel mensen met een langdurig laag inkomen daalt minder dan stedelijk het geval is, of neemt zelfs toe. Het aandeel economisch actieven gaat er op achteruit. Het aantal mensen dat aangeeft moeilijk rond te kunnen komen groeit. Het aantal mensen met schulden daalt over het algemeen wel maar minder dan stedelijk het geval is.

Bewoners en buurtwerkers signaleren een toename van de concentratie van kwetsbare bewoners in deze buurten.

8 - Samenvatting “Plan van aanpak Samen vooruit in Woensel Zuid” - augustus 2021

Prioritaire opgaven in Woensel Zuid Op basis van de kenmerken en trends in Woensel Zuid (o.a. opgenomen in het gebiedsprogramma (zie Stadsdeel Woensel-Zuid | Gemeente Eindhoven), en de ambities van de gemeente Eindhoven, zijn de volgende prioritaire opgaven bepaald. Aanpakken integrale problematiek in de buurten Wanneer we gegevens en signalen over leefbaarheid, welzijn, welvaart en kwetsbaarheid aan elkaar koppelen zien we dat een aantal buurten op meerdere thema’s slechter scoren dan andere buurten of het gemiddelde van de stad. Er is in deze buurten sprake van een combinatie van problemen rond thema’s zoals welzijn, geld, taal, gezondheid, welbevinden en leefbaarheid en een potentiële kwetsbaarheid. Deze buurten waar al langere tijd sprake is van een integrale problematiek zijn in het verleden om die reden aangewezen als actiegebieden. Woensel Zuid is het stadsdeel met de meeste actiegebieden. Samen vormen zij een bijna aaneengesloten cluster in het westelijke deel van het stadsdeel. In bijna alle gevallen gaat het om buurten met een hoog aandeel corporatiebezit. In elk van deze gebieden is de afgelopen jaren intensief door professionele partijen met bewoners gewerkt aan de thema’s die voor de betreffende buurt van belang zijn. Integrale gebiedsgerichte aanpak veiligheid en leefbaarheid Veiligheid is een belangrijk vraagstuk voor Woensel Zuid.

Zowel objectief (aangiftecijfers en meldingen van de politie) als subjectief (veiligheidsbeleving), scoren met name Oud Woensel en Woensel West lager dan het stedelijk gemiddelde. De algehele leefbaarheid, (on)veiligheid, overlast, parkeer­ problemen en woonkwaliteit staan sterk onder druk. Er wordt door gemeente en politie structureel ingezet op voorkoming van escalatie en vermindering van de overlast. De integrale gebiedsgerichte aanpak die in 2018 is gestart binnen de pilot ‘veiligheid en leefbaarheid’ is inmiddels overgenomen binnen het reguliere beleid.

Deze aanpak vraagt de komende jaren om verdere versterking en borging. Inzet is nodig op onder andere: ▪ de aanpak van ondermijning en malafide verhuurpraktijken ▪ criminaliteit en overlast in het gebied en de aanliggende buurten ▪ goede opvang en zorg voor mensen met psychische problematiek en ▪ de aanpak van leegstand, verschraling en achteruitgang van de kwaliteit van het aanbod van de winkels in het gebied Kruisstraat/Woenselse Markt. Bijdragen aan stedelijke opgaven Eindhoven maakt een sterke (economische) ontwikkeling door. Om de bevolkingstoename die hiermee samenhangt op te vangen moeten tot 2040 circa 40.000 woningen gebouwd worden, met name binnenstedelijk. Dit vraagt om een ‘integrale wijkvernieuwing 3.0’ waarbij sociale en fysieke aspecten hand in hand gaan en waarbij, daar waar transformatie speelt, een verbinding wordt gelegd met de energietransitie. Deze integrale wijkvernieuwing moet starten in de het stadsdeel Woensel Zuid vanwege haar centrum-stedelijke karakter en ligging naast Knoop XL. Voor Woensel Zuid betekent dit ook een grote vergroeningsopgave. Hoewel Woensel Zuid aan beide zijden geflankeerd wordt door grote groenstructuren, zijn de wijken en buurten zelf (met name Oud Woensel, Woensel West en Limbeek) zeer groenarm en sterk versteend. Vergroenen is om meerdere redenen belangrijk.

Verdichting - onder andere te realiseren door meer appartementen toe te voegen - vraagt om voldoende en groene openbare verblijfsruimte. Daarnaast is vergroening belangrijk om hittestress tegen te gaan en om meer waterberging te realiseren.

9 - Samenvatting “Plan van aanpak Samen vooruit in Woensel Zuid” - augustus 2021

Kaart opgaven prioritair gebied Woensel Zuid 10 - Samenvatting “Plan van aanpak Samen vooruit in Woensel Zuid” - augustus 2021

Wijkvernieuwingsaanpak Woensel Zuid Intensieve samenwerking wordt voortgezet in een breed programma voor de komende jaren De gemeente werkt in Woensel Zuid al ruim 10 jaar intensief samen met gebiedspartners (corporaties, maatschappelijk middenveld, onderwijs en bewoners) aan de verbetering van leefbaarheid, veiligheid en sociale opgaven in de buurten. In Woensel West heeft dit al tot successen geleid. Waar de buurt 10 jaar geleden bekend stond als centrum van heroïnehandel en prostitutie, zijn grote delen van de buurt inmiddels veranderd in aantrekkelijke woongebieden met voldoende voorzieningen. Dit is te danken aan een combinatie van maatregelen: ▪ grootschalige sloop/nieuwbouw; ▪ het opzetten van de Buurtonderneming Woensel West (BOWW) waar nieuwe huurders vrijwillig activiteiten organiseren voor buurtkinderen (beide door woningcorporatie Trudo, in samenwerking met scholen); ▪ clustering van prostitutie; ▪ inzet op criminaliteit en overlast door de gemeente en politie; ▪ nauwe samenwerking met en clustering van zorgaanbieders. De gemeente voert – samen met de gebiedspartners - inmiddels een breed programma aan wijkvernieuwingsactiviteiten in Woensel Zuid.

Enkele kernpunten zijn: ▪ Er zijn prestatieafspraken gemaakt met de woningcorporaties over verduurzaming van de woningvoorraad en over de noodzaak om de woningvoorraad van Eindhoven de komende jaren fors te laten groeien (zie ook de Woondeal). ▪ Met de maatschappelijke partners wordt gewerkt aan het verplaatsten van een aantal locaties voor maatschappelijke opvang naar een locatie buiten Oud Woensel. Het doel is de leefbaarheid in Oud Woensel te verhogen door het wegnemen van looproutes van daklozen van de ene naar de andere voorziening.

11 - Samenvatting “Plan van aanpak Samen vooruit in Woensel Zuid” - augustus 2021

▪ De gemeente zet in op een integrale aanpak van (ondermijnende) criminaliteit en het voorkomen van jonge aanwas in de georganiseerde criminaliteit. Onderdeel hiervan is meer handhaving en politie op straat, gericht op zicht­ baarheid, preventie en signalering, en de inzet van straatmanager. Aanvullend is cameratoezicht onderzocht en dit wordt geregeld tot oktober 2021. Pact Woensel Zuid Waar de samenwerking in het verleden meer 1 op 1 werd vormgegeven waardoor brede afstemming nog wel eens beperkt was - streeft de gemeente nu naar een integrale aanpak van de problematiek en daarmee naar een brede samenwerking. De gemeente werkt momenteel hard aan het vormgeven van een meerjarige samenwerking met alle gebiedspartners: Pact Woensel Zuid. In het pact staan de opgaven centraal en brengen gemeente en gebieds­partners in nauwe afstemming met de inwoners samen focus aan door te prioriteren. De integrale samenwerking wordt vervolgens vormgegeven op buurtniveau, op stadsdeelniveau of stadsbreed, afhankelijk waar de opgave om vraagt. Gebiedspartners zijn erg enthousiast over deze wijze van samenwerken. Het proces loopt en het Pact is naar verwachting eind 2021 gereed.