21bst01269 - Bijlage 3b - Deel B2 - Thema water

P3. Verlanden De Vleut vrijdag 6 augustus 2021

Doel: De slibvang vormt een barriere voor vismigratie in de Tongelreep en de oevers kunnen verbeterd worden voor migratie van soorten zoals de waterspitsmuis. Daarnaast past een dergelijke voorziening niet in de ambitie om het beekdal van de Tongelreep te versterken. Analyse: Voormalige situatie Door de jaren heen is de Tongelreep gekanaliseerd geraakt, waarbij er stuwen zijn geplaatst om water vast te houden bij lage afvoeren en veel water af te kunnen voeren bij piekafvoeren. Door de stuwen en verbreding van het dwarsprofiel is de stroomsnelheid sterk verlaagd. Zowel grove als fijne deeltjes slaan hierdoor bij de stuwen neer. Bij piekafvoeren spoelen deze weg richting benedenstrooms. Dit mede omdat het profiel zo groot is dat er nauwelijks inundaties buiten de beek plaatsvinden. Om te voorkomen dat deze deeltjes neerslaan in het centrum van Eindhoven (onwenselijk i.v.m. bereikbaarheid) is de slibvang bij de Boutenslaan aangelegd. Om ervoor te zorgen dat zowel zand‐ als slibdeeltjes neer slaan heeft deze een aanzienlijke afmeting gekregen. Nieuwe situatie De afgelopen jaren is er geinvesteerd in beek(dal)herstel van de Tongelreep. Het grootste deel is inmiddels herstelt en aan herstel van de andere delen wordt nu nog gewerkt. De stroomsnelheid in de beek is aanzienlijk verhoogd, waardoor de dynamiek sterk veranderd is.

Er zijn stroomgeulen ontstaan en door de meandering worden zand en slib in de binnenbochten afgezet, deels afkomstig door morfologische effecten in de buitenbochten. Bij piekafvoeren neemt de stroomsnelheid verder toe en gaat het slib en later ook het zand in suspensie. Doordat de beek sneller uit haar oevers treedt slaat het slib vooral neer op de flanken van het beekdal (waar de stroomsnelheid het laagst is). De rest, vooral zand en in mindere mate slib, wordt meegevoerd richting benedenstrooms, maar omdat ook de stroomsnelheden hier hoog blijven zal het slib pas ergens neerslaan op een plaats waar de snelheid (zeer) laag is. Het zand slaat eerder neer.

Door de verandering in de dynamiek is er dus vooral nog behoefte aan het hebben van zandvangen. In het traject door het centrum van Eindhoven is de stroomsnelheid namelijk nog behoorlijk hoog, waardoor meegewoeld slib zich hier niet makkelijk afzet. Dit geldt in mindere mate voor zand, zand is zwaarder en slaat bij relatief hoge snelheden neer. De dimensie van een zandvang kan aanzienlijk kleiner uitgevoerd worden dan de huidige slibvang bij de Boutenslaan. Maatregel: Laten verlanden van De Vleut. De luchtfoto's van 2020 (links) en 2017 (rechts) tonen dat dit proces reeds optreedt als er geen beheer wordt uitgevoerd. Eventueel kan dit op termijn nog kracht bijgezet worden door zand in de Vleut in te brengen. Daarnaast inzetten op herstel van de oevers, zodat deze voor oeversoorten als de waterspitsmuis een betere verbinding met het beekdal van de Dommel vormt (dit wordt momenteel al tot uitvoering gebracht).

Thema water Page 1

Illustratie vergezicht

Nader onderzoek: Alvorens de slibvang aan te laten zanden/slibben dient bovengenoemde analyse nader onderbouwd te worden middels een erosie‐ en sedimentatieonderzoek voor de Tongelreep als geheel. Wie betrekken: Dit betreft een interne keuze bij het waterschap. Kosten: Investeringskosten: € 30.000,‐ (t.b.v. erosie‐ en sedimentatieonderzoek). Voor het verlanden zelf worden op voorhand geen uitvoeringskosten voorzien.

P3 ‐ Verlande...

Thema water Page 2

P6.2 Water bergen onder sportvelden vrijdag 6 augustus 2021

Beschrijving In aansluiting op project P4.2 en P6.1 is geopperd om in de toekomst onder de velden hemelwater afkomstig van Kortonjo en mogelijk ook Stratum‐zuid te bergen. De velden liggen echter binnen het grondwaterbeschermingsgebied waardoor er eisen worden gesteld aan het infiltreren van grondwater (Zie Interim omgevingsverordening Noord‐Brabant, o.a. artikel 2.13). Als zich een kans voordoet om water onder de velden te gaan bergen, dienen de mogelijkheden nader beschouwd te worden. Meer informatie: Zie www.blauwesportparken.nl

Wie betrekken: Tennisclub, FC Eindhoven AV, Oranje‐Rood en afdeling sport binnen de gemeente Eindhoven (Ben Wiermans en Paul van Poppel). Kosten: Investeringskosten: nader te bepalen.

Thema water Page 3

P7. Water vasthouden in GP‐zuidwest vrijdag 6 augustus 2021

Doel: Regenwater afkomstig van de Prof. Holtslaan vasthouden in het gebied en de afvoer van water op de riolering vanuit het volkstuinencomplex en de golfbaan zoveel mogelijk beperken en laten infiltreren. Bestaande situatie: • De bermsloot langs de Prof. Holstlaan watert momenteel vrij af op de Dommel. Op deze bermsloot is de afwatering van de weg aangesloten. • De golfbaan pompt water op om de vijvers op peil te houden en de velden te besproeien. Het overschot aan water van de golfbaan watert af op een sloot en pijp gelegen langs het volkstuinencomplex. Deze functioneert waarschijnlijk niet omdat deze, zover de kennis strekt, omhoog loopt waardoor het overtollige water van de golfbaan bij hoog water van de naastgelegen vijver via een buis op de sloot van de volkstuinen afwatert. Het water van het volkstuinencomplex wordt opgevangen in buizen en slootjes gelegen op het terrein. Beide systemen, inclusief keuken en toiletten van de kantine wateren, vervolgens af op de riolering in de Velddoornweg (tekening zie bijlage C3.2). Het terrein van het volkstuinencomplex ligt op 17,4 a 17,7 m+NAP. De laag gelegen delen van de golfbaan hebben volgens de AHN ongeveer dezelfde hoogte. Volgens het grondwatermodel bevindt de grondwaterstand bij het volkstuinencomplex zich in het voorjaar op 17,1 en in de zomer op 16,3 m+NAP.

De grondwaterstand van de volkstuinen wordt door de afvoer op het rioolsysteem in het natte halfjaar (winter‐voorjaar), ten tijde van het meest natte deel daarvan, kunstmatig verlaagd. Op het terrein van de volkstuinen is een Paddenpoel aanwezig. Hier kan de grondwaterstand worden ’afgelezen’. Deze functioneert tevens min of meer als beperkte buffer. • Afwatering A2/N2, nadere toelichting zie onderaan.

Luchtfoto

Hoogtekaart (AHN.nl) met in zwart enkele hoogtes van het maaiveld in m+NAP

Oplossing Prof. Holstlaan: Het aanbrengen van schotbalkstuwen bij de bermsloot van de Prof. Holstlaan, zodat het water in de bermsloot vastgehouden wordt in het systeem.

Thema water Page 4

Hoogtemaatvoeringen (bijv. 17,6+) betreft de hoogteligging van het maaiveld ten opzichte van NAP. Grondwater: GVG = de gemiddelde voorjaarsgrondwaterstand. GLG = de gemiddelde laagste grondwaterstand.

Oplossing volkstuinencomplex en golfbaan De hoogteligging van het maaiveld (op bovenstaande kaart met zwarte cijfers aangegeven) aangegeven) en de grondwaterstanden bij het volkstuinencomplex en de golfbaan (op bovenstaande kaart met blauwe cijfers aangegeven) laten zien dat e.e.a. nauw komt. In het droge halfjaar (zomer‐najaar) is het goed mogelijk om water te laten infilteren in plaats van af te voeren op het rioolsysteem. In het natte halfjaar (winter‐voorjaar) ligt de grondwaterstand relatief hoog en wordt grondwater mogelijk zelfs op de riolering afgevoerd. Ook bij piekbuien in de zomer kan de situatie kritisch zijn.

Denkrichting 1 Een eerste denkrichting is om een infiltratiesloot ter plaatse van de landschapontwikkeling (project P24, revival oude structuren buitenplaats Het Slot) te realiseren. Dit door de maaiveldhoogtelijn van circa 17,6+ te volgen en deze door te lussen op het watersysteem van de Genneper Hoeve. De afwatering van het volkstuinencomplex en de golfbaan kunnen hier opgesloten worden. De slootbodem realiseren op een hoogte van 16,6 a 16,8+ en met een schotbalkstuw (instelling 17,0+ a 17,2+) ervoor zorgen dat de drainerende werking in het natte halfjaar (winter / voorjaar) beperkt wordt en er in het droge halfjaar (zomer / najaar) water vastgehouden kan worden. Het afvoeren van water op de riolering in stand houden als achtervang om te voorkomen dat de tuintjes en de golfbaan bij piekbuien en in de winter onder water komen te staan. De huidige technische oplossing, waarbij tijdens extra hoog water een rioolpomp wordt geactiveerd en geen terugstroom van rioolwater plaatsvindt, is naar inzicht van de volkstuinen voldoende om in stand te houden.

Denkrichting 2 De waterafvoer van de golfbaan vorm geven conform bovengenoemd voorstel en de waterafvoer van het volkstuinencomplex richting Tongrelreep richten. Het terrein hier ligt net wat lager. Volgens het grondwatermodel geldt dit tevens voor de grondwaterstanden. De slootbodem realiseren op een hoogte van 16,6+ en met een schotbalkstuw (instelling 17,0+) ervoor zorgen dat de drainerende werking in het natte halfjaar (winter / voorjaar) beperkt wordt en er in het droge halfjaar (zomer / najaar) water vastgehouden kan worden. Bij hoogwater op de Tongelreep de schotbalkstuw omhoog zetten, zodat er geen water uit de Tongelreep naar de volkstuinen kan stromen. Net zoals bij denkrichting 1 de afvoer op de riolering als achtervang achter de hand houden.

Daarnaast in overweging nemen om: • het volkstuinencomplex gedeeltelijk (en gefaseerd als bijvoorbeeld tuintjes vrijvallen) met 20 cm op te hogen en • de buis van de golfbaan te vervangen, zodat deze beter af kan wateren op de nieuwe sloot / riolering.

Thema water Page 5

Nadere analyse afwatering N2/A2 Uit de revisietekeningen van de waterhuishoudkundige voorzieningen van de verbreding van de N2/A2 is het volgende af te leiden: • Parallel aan de weg is een systeem van sloten en duikerverbindingen aangelegd. • Bij Prof. Holstlaan is een knip in het systeem aanwezig. Het oostelijke deel heeft een overstort op de Tongelreep. Het westelijke deel loopt richting de Dommel, maar is volgens tekening hier niet aangesloten. • Middels stuwtjes wordt het water vastgehouden in de sloten waar het vervolgens de bodem in infiltreert. Daarnaast wordt er op een lager niveau vertraagd water afgevoerd richting de Tongelreep. Onder de slootbodem zijn drains aangebracht om de infiltratie te bevorderen. • Ter hoogte van de Genneper Parken sturen de stuwtjes op een peil van 18,3 en 18,1 m+NAP. De leegloopvoorzieningen hebben een hoogte van 17,9 en 17,0 m+NAP. Het systeem is reeds ingericht op infiltratie van water afkomstig van de N2/A2, echter overtollig water wordt nog wel afgevoerd. Als idee is daarom geopperd om het overschot aan water van de N2/A2 eveneens te laten infiltreren in Genneper Parken. Dit door de bermsloot te koppelen met andere sloten binnen het gebied. Het gaat echter naar verwachting om beperkte hoeveelheden water.

Daarnaast is het infiltreren van water afkomstig van de N2/A2 niet onomstreden vanwege het grondwaterbeschermingsgebied waar de afwatering zich in bevindt. Aandachtspunten: De maatregelen bij de golfbaan / het volkstuinencomplex dienen nog nader in detail uitgewerkt en besproken te worden. Volkstuin Groen Gennep heeft hierover het volgende aangegeven: • De exacte hoogte van activering van de pomp richting de riolering is volgens Groen Gennep bekend bij het waterschap. Dit dient nog in de analyse betrokken te worden. • Denkrichting 2: De verwachting is dat de waterafvoer richting de Tongelreep te ver weg is en het verval minimaal, 'er zijn teveel obstakels, zoals bladafval, bomen, etc. waardoor dichtslibbing snel zal optreden en van reële ‘afwatering’ nauwelijks sprak zal zijn'. • Ophogen van de tuintjes: 'Vanuit de sociale en maatschappelijke doelstelling van Volkstuin Groen Gennep om elke bewoner van Eindhoven ongeacht zijn inkomen een kans te geven op (moes)tuinieren houdt de VTV de pacht zoveel mogelijk op een voor iedereen betaalbaar niveau. De kosten voor een dergelijke verhoging kan de VTV niet opbrengen'. Wie betrekken: O.a. Golfclub, volkstuinencomplex en particuliere grondeigenaar bij de Prof. Holstlaan. Mogelijk ook Brabant Water in relatie tot infilteren van water in grondwaterbeschermingsgebied. Kosten: Investeringskosten: € 85.813,‐

P7 ‐ Water vasthoud... Achtergrondinformatie: Zie bijlagen C3.2 (tekening volkstuinencomplex), C3.3 en C3.4 (tekeningen N2/A2).

C3.2. 2019 10 03 Plat...

C3.3 T‐UV‐WH‐...

C3.4 T‐UV‐WH‐...

Thema water Page 6

P8. Infiltratiesloot aanleggen vrijdag 6 augustus 2021

Doel: Door parallel aan de Tongelreep een (stelsel van) watergang(en) aan te leggen en deze te vullen met water uit de Tongelreep ontstaat een situatie waarbij water uit de Tongelreep de bodem van Genneper Paken gaat voeden. Hiermee zakken de grondwaterstanden in het gebied minder snel uit en wordt verdroging tegen gegaan. Nadere uitwerking: Navolgend is het lengteprofiel van de Tongelreep weergegeven. Het verhang van de beek, het debiet in een groot deel van het jaar en de grondwaterstand waar de infiltratiesloot komt te liggen, maken de aanleg van een dergelijk systeem mogelijk. In het gebiedsproces is deze maatregel aan bod gekomen. Een groot deel van de groep heeft aangegeven dit een creatieve maatregel te vinden en hier (vooral bij GP‐Zuid) niet negatief tegen over te staan.

Thema water Page 7

Nader onderzoeken: De effectiviteit van deze maatregel hangt af van hoe lang het gedurende het jaar mogelijk is om het grondwatersysteem met beekwater te voeden en wat de opname capaciteit van de omliggende bodem is. Middels een studie in het grondwatermodel kan de effectiviteit van deze maatregel vastgesteld worden. Daarnaast dient bij de nadere uitwerking gekeken te worden naar de waterkwaliteit van het Tongelreep water in relatie tot beperkingen die er zijn in het kader van het grondwaterbeschermingsgebied (Nb. Een eerste oordeel van Brabant Water op basis van de KRW‐factsheet zoals opgenomen in de feitenanalyse was dat dit naar verwachting geen beperkingen met zich mee zal brengen). Wie betrekken: O.a. Trefpunt Groen, FC Eindhoven AV, Brabant Water en klankbordgroep. Kosten: Investeringskosten: € 73.656,‐

P8 ‐ infiltraties...

Thema water Page 8