03 Startdocument burgerberaad thema Veiligheid

Het burgerberaad thema Veiligheid Startdocument Gemeente Eindhoven Januari 2026

Inhoud 1. Aanleiding3 2. Onderwerp van het Eindhovens burgerberaad 

4

3. Welk mandaat krijgt het Eindhovens burgerberaad? 

6

4. Hoe zorgen we via loting voor een representatieve groep deelnemers? 

9

5. Publiekscampagne en communicatie 

11

6. Planning en organisatie 

12

7. Kosten 

14

8. Evaluatie 

15

Bijlage 1: Wat is een burgerberaad? 

16

Bijlage 2: Broninformatie 

19

2 | Burgerberaad thema veiligheid

1

Aanleiding

In het bestuursakkoord ‘Samen morgen mooier maken’ 2022-2026 is opgenomen dat het college werkt aan het verbeteren van beleidsvorming, onder meer door via inwonersparticipatie Eindhovenaren meer invloed te geven op beleid dat hen direct aangaat. Om inwoners ook directe invloed te geven, willen we deze bestuursperiode minimaal één keer een burgerberaad organiseren. Om zo te kunnen leren van dit nieuwe instrument en om de stem van het stille midden beter te horen. Steeds meer Nederlandse gemeenten doen ervaring op met burgerberaden. De VNG heeft in 2023 en 2024 acht van deze gemeenten gevolgd bij hun eerste beraad en daar een handreiking over gemaakt. Ook in Eindhoven zijn eerdere relevante ervaringen, zoals met de G1000 (2016), ‘Blik op Eindhoven’ (2022) en de brede raadpleging ‘Samenleven vanaf dag 1’ (2023). Voor dit startdocument voor het burgerberaad in Eindhoven gebruikten we de ervaringen van andere gemeenten en provincies, de adviezen van de VNG en onze eigen ervaringen in Eindhoven. Eindhoven gaat in 2026 een burgerberaad organiseren. Rondom een vraagstuk dat belangrijk is voor onze groeiende, dynamische stad. Dat vraagstuk is de (sociale) veiligheid op straat in Eindhoven.

3 | Burgerberaad thema veiligheid

Wat is een burgerberaad? Bij een burgerberaad komt een gelote groep burgers samen om advies te geven over een maatschappelijk vraagstuk. Door middel van een deliberatief proces komt een burgerberaad tot (beleids)adviezen aan de politiek. De precieze vorm van het proces staat niet van tevoren vast en kan worden aangepast op basis van de vraagstelling, het mandaat, de beschikbare tijd, het budget en de wensen van deelnemers ten aanzien van het proces. We spreken van een burgerberaad wanneer het proces voldoet aan de volgende criteria: ▪ Het burgerberaad heeft een duidelijk mandaat meegekregen van de politiek, waarin wordt vastgelegd wat de politiek gaat doen met de opbrengsten van het burgerberaad; ▪ Tijdens het burgerberaad staan dialoog en deliberatie (overleg) tussen deelnemers op basis van uitgebreide informatie centraal; ▪ Het beraad wordt bijgestaan door deskundigen en door gespreks­ begeleiders; ▪ De deelnemersgroep is samengesteld door middel van een gewogen loting waarbij het burgerberaad een afspiegeling vormt van de bredere bevolking; ▪ Het burgerberaad opereert onafhankelijk van de politiek en andere stakeholders betrokken bij het onderwerp.

In hoofdstuk 2 gaan we nader in op het onderwerp. In de hoofdstukken 3 tot en met 8 beschrijven we de belangrijkste elementen voor de voorbereiding en uitvoering in Eindhoven. In bijlage 1 vindt u een beschrijving van een burgerberaad vanuit de theorie.

2

Onderwerp van het Eindhovens burgerberaad

Als vijfde stad van Nederland maakt Eindhoven de komende jaren een stevige groei door. Veiligheid is een basis voor een fijne en leefbare stad én de duurzame groei en ontwikkeling van de stad. Het is hét fundament voor een plek waar het voor iedereen fijn samenleven is. Waar veiligheid onder druk staat, staan ook ontwikkeling en groei onder druk. Op een plek waar het onveilig is of onveilig aanvoelt, kan een samenleving niet tot bloei komen. Daarom is het juist in deze tijd van stedelijke verdichting van belang om na te denken over maatregelen voor de veiligheid in de stad. In Eindhoven ervaren veel inwoners hun buurt als een veilige plek om te wonen, werken en leven. Gemiddeld geven zij het veiligheidsgevoel in hun eigen buurt een rapportcijfer van 7,3. Uit de inwonersenquête 2024 blijkt verder dat het percentage inwoners van Eindhoven dat zich wel eens onveilig voelt sinds 2018 jaarlijks tussen de 37 en 40% ligt, in de eigen buurt ligt dit percentage tussen de 24% en 27%. Het percentage dat denkt dat er veel criminaliteit in de stad is ligt tussen de 14% en 18%. De startvraag voor het burgerberaad De gemeenteraad heeft in de vrije motie ‘Burgerberaad met thema Veiligheid’ van 30 september 2025 voorgesteld om een beraad te organiseren over (sociale) veiligheid op straat. 4 | Burgerberaad thema veiligheid

Het beraad start met de vraag: “Hoe kunnen we samen de veiligheid op straat in Eindhoven vergroten?” Deze startvraag is goed te begrijpen en sluit aan bij actuele vraagstukken in de samenleving. Het is een brede vraag waarmee we als gemeente de vrijheid geven aan de deelnemers om de meest relevante, actuele vraag­ stukken vanuit het perspectief van de inwoner op te pakken. Eindhovenaren weten zelf het beste wat veiligheid voor hen betekent en wat zij belangrijk vinden bij het veiliger maken van Eindhoven. Een nadeel van een brede vraagstelling is dat dit in het burgerberaad kan leiden tot een grote diversiteit aan adviezen over verschillende deelonder­ werpen. Het kan de deelnemers van het burgerberaad overbelasten en leiden tot adviezen die minder goed uitvoerbaar zijn. Om te voorkomen dat de kwaliteit van het burgerberaad negatief wordt beïnvloed, vragen we het burgerberaad de vraag zelf nader te specificeren. Het burgerberaad in Eindhoven wordt daarom zo opgezet dat het zich in de eerste twee bijeenkomsten buigt over de vraag. De uitvoerende partij en de gemeente ondersteunen het beraad in de eerste twee bijeenkomsten bij dit proces. Hierbij krijgt en neemt het beraad zelf de regie over de afbakening van de vraag en de focus die zij gaan leggen.

De kenmerken uit de literatuur over waaraan een goede vraag van een burgerberaad voldoet, en die ook beschreven staan in het onderstaande kader, geven we mee aan het beraad. Zo hebben zij bij het bepalen van de definitieve vraag houvast.

5 | Burgerberaad thema veiligheid

Een vraag aan een burgerberaad heeft de volgende kenmerken: ▪ Is beknopt, eenduidig en helder ▪ Breed genoeg om uiteenlopende aanbevelingen mogelijk te maken ▪ Toegespitst en specifiek, zodat vage discussies worden vermeden ▪ Formuleert een dilemma, niet een oplossing ▪ Is niet met ja of nee te beantwoorden ▪ Levert concrete en praktisch uitvoerbare voorstellen op ▪ Maakt duidelijk welke afwegingen er te maken zijn ▪ Geeft realistische financiële, juridische, praktische beperkingen mee ▪ Geeft precies weer waar de deelnemers over kunnen adviseren en besluiten (en waarover niet)

3

Welk mandaat krijgt het Eindhovens burgerberaad?

Het mandaat dat een burgerberaad krijgt, is groter dan bij veel andere vormen van participatie. Gebruikelijk is dat dit mandaat wordt voorzien van randvoorwaarden. Het burgerberaad heeft veel vrijheid om inhoudelijk te adviseren wat hen het meest passend lijkt, gezien het onderwerp, en de vraag. Maar die vrijheid gaat gepaard met verantwoordelijkheid, omdat de adviezen uitvoerbaar moeten zijn voor de gemeente, op de korte of de langere termijn. In Eindhoven kiezen we voor een mandaat met verantwoordingsplicht.

Dit betekent dat de gemeenteraad de adviezen van het burgerberaad behandelt als een zwaarwegend advies, zolang ze binnen de vooraf vastgestelde randvoorwaarden vallen. De gemeenteraad houdt wel zijn beslis­ recht en kan beargumenteerd gebruik maken van de bevoegdheid om af te wijken van de uitgesproken intentie om de adviezen over te nemen. Bij het mandaat dat het burgerberaad krijgt, hoort ook dat de gemeenteraad in dat geval motiveert waarom de adviezen wel of niet worden overgenomen: de ‘verantwoording’. Met het beraad wordt afgesproken dat zij binnen zes tot twaalf maanden een reactie op de adviezen kunnen verwachten van het college en/of de gemeenteraad.

6 | Burgerberaad thema veiligheid

De vijf randvoorwaarden waaraan de adviezen van het burgerberaad in Eindhoven moeten voldoen, zijn:

Randvoorwaarde 5 De adviezen passen binnen de gemeentelijke begroting.

Randvoorwaarde 1 De adviezen zijn breed gedragen door het beraad, volgens de besluitvor­ mingsprocedure die het beraad zelf heeft vastgesteld. De invulling van deze besluitvormingsprocedure en het bepalen wat voor het beraad een breed gedragen advies is, wordt aan het beraad overgelaten. Hiervoor begeleiden we het beraad in de eerste twee bijeenkomsten, zodat het proces vorm krijgt op een manier die past bij het onderwerp en bij de groep deelnemers. In het eind­verslag van het beraad staat beschreven welke besluitvormingsprocedure zij hebben gekozen.

De adviezen die binnen deze randvoorwaarden passen, gelden voor de gemeente als een zwaarwegend advies. De intentie is om deze adviezen te omarmen en in uitwerking te zetten tenzij er zwaarwegende redenen zijn om het niet te doen. Nu kan het zijn dat het burgerberaad al onderzoekend en pratend tot inzichten en adviezen komt die volgens het beraad belangrijk zijn om bij te dragen aan een betere (sociale) veiligheid op straat in Eindhoven, maar die buiten het gegeven mandaat vallen. Het is aan de gemeenteraad om bij die adviezen zelf een afweging te maken óf, en hoe deze adviezen overgenomen worden. Vooraf informeren we het burgerberaad dat er met deze adviezen mogelijk niets gedaan wordt.

Randvoorwaarde 2 De adviezen vallen onder het wettelijk takenpakket van de gemeente op het gebied van (sociale) veiligheid in Eindhoven en kunnen door de gemeente worden uitgevoerd. Randvoorwaarde 3 De adviezen zijn niet in strijd met de rechten en plichten die inwoners van Nederland wettelijk hebben. Randvoorwaarde 4 De adviezen zijn zowel juridisch als praktisch uitvoerbaar. Dit wordt door de gemeente en deskundigen getoetst. Als adviezen in strijd zijn met bestaand beleid, maakt de gemeente hierover een expliciete afweging en communiceert zij deze terug aan het burgerberaad.

7 | Burgerberaad thema veiligheid

Hoe gaat het mandaat in zijn werk tijdens het verloop van het beraad? Het burgerberaad is óók een instrument om het vertrouwen van inwoners in de overheid te versterken. Daarom zet de verantwoordelijke bestuurder bij de start de randvoorwaarden en het mandaat zoals hierboven omgeschreven uiteen aan het burgerberaad. Dit kan bijvoorbeeld worden gesymboliseerd door de startvraag en de randvoorwaarden fysiek te overhandigen aan de deelnemers. Het college en de gemeenteraad geven het beraad alle ruimte om onaf­ hankelijk hun proces te doorlopen. Dit betekent dat ze zelf niet aanwezig zijn bij de bijeenkomsten, tenzij ze door het beraad worden uitgenodigd. En dat ze op geen enkele manier het beraad proberen te beïnvloeden.

Als er conceptadviezen zijn, worden deze door de gemeente (en eventueel andere deskundigen) op de vooraf vastgestelde randvoorwaarden en op uitvoerbaarheid getoetst. Het burgerberaad kan op basis daarvan ervoor kiezen om de adviezen aan te passen. Die keuze ligt bij het burgerberaad. Aan het einde van de laatste bijeenkomst draagt het beraad de adviezen over aan de verantwoordelijke bestuurder. De adviezen worden tegelijkertijd met de gemeenteraad gedeeld en gepubliceerd. Het college maakt vervolgens een voorstel voor de uitvoering van de adviezen en biedt dit voorstel aan, aan de gemeenteraad. Die neemt er vervolgens een besluit over. De ervaring in andere gemeenten laat zien dat het redelijk is om aan te geven dat er binnen zes tot twaalf maanden na afloop van het beraad een gemotiveerde reactie komt over welke adviezen worden overgenomen en welke niet. Zeker bij de adviezen die niet worden overgenomen is het van belang om dat richting de deelnemers van het burgerberaad te motiveren. Het is verder gebruikelijk om de leden van het burgerberaad actief uit te nodigen voor het bijwonen van de raadsvergadering(en) waarin wordt gesproken over de uitkomsten van het burgerberaad. Soms kiezen leden van het burgerberaad ervoor om ook in te spreken tijdens de vergadering waarin hun adviezen worden besproken, soms worden ze uitgenodigd om een toelichting te geven.

Tenslotte: vanuit het burgerberaad wordt vaak een zogenaamde monitorgroep van enkele deelnemers gevormd. Zij volgen na afloop van het beraad hoe de adviezen worden opgevolgd. Dat kunnen ze gevraagd en ongevraagd voor een afgesproken periode doen. Een ambtenaar of onafhankelijk procesbegeleider kan hen ondersteunen in deze rol.

8 | Burgerberaad thema veiligheid

4

Hoe zorgen we via loting voor een representatieve groep deelnemers?

Het burgerberaad in Eindhoven bestaat uit 80 deelnemers. De 80 deelnemers aan het burgerberaad vormen samen Eindhoven in het klein. De inwoners die deelnemen aan het burgerberaad vertegenwoordigen immers heel Eindhoven. Om tot een goede samenstelling van het beraad te komen werken we met een loting in twee fases. Eerste fase Er worden 15.000 Eindhovenaren van 16 jaar en ouder uit de basisregistratie geloot. Zij ontvangen een persoonlijke uitnodiging in de brievenbus om zich aan te melden voor het burgerberaad. Om te zorgen dat deze groep een afspiegeling van de Eindhovense bevolking is, trekken we een gestratifi­ ceerde steekproef. Dat wil zeggen dat we inwoners van verschillende leeftijdscategorieën en stadsdelen in principe zo vaak uitnodigen dat de verdeling overeenkomt met de populatie van Eindhoven. Van inwoners tot 29 jaar en tussen 30-44 jaar, en van inwoners van de stadsdelen Woensel Zuid en Woensel Noord verwachten we op basis van eerdere ervaringen (zoals bij het project ‘Blik op Eindhoven’ en brede raad­ pleging ‘Samenleven vanaf dag 1’) een iets lagere respons. Om te voorkomen dat er in de tweede fase uit deze groepen te weinig aanmeldingen zijn, sturen we naar deze groepen relatief meer brieven (zogenaamde ‘oversampling’).

9 | Burgerberaad thema veiligheid

Tweede fase Alleen inwoners die een uitnodiging ontvangen, kunnen zich aanmelden. Uit de groep van inwoners die zich aanmelden om mee te doen, wordt een tweede loting gehouden om het beraad samen te stellen. We loten een groep van 80 deelnemers die op 5 criteria een zo goed mogelijke afspiegeling is van Eindhoven: ▪ geslacht (referentie basisregistratie) ▪ afkomstig uit alle stadsdelen van Eindhoven (referentie basisregistratie) ▪ verdeling over de verschillende leeftijden (referentie basisregistratie) ▪ diverse opleidingsniveaus (referentie CBS) ▪ veiligheidsbeleving (referentie inwonersenquête 2025). Uitgangspunten bij de loting zijn: ▪ er doet maximaal 1 deelnemer per huishouden mee; ▪ alleen inwoners van de gemeente Eindhoven kunnen ingeloot worden; ▪ raadsleden, commissieleden, collegeleden en ambtenaren van de gemeente Eindhoven, betaalde medewerkers van politieke partijen en gekozen politici van Provinciale Staten, Eerste en Tweede Kamer en het Europees Parlement kunnen niet meedoen. De uitgangspunten voor de loting en de selectieprocedure zijn gebaseerd op de landelijke en de Eindhovense praktijk.

Hoe zorgen we ervoor dat uitgenodigde Eindhovenaren meedoen aan het burgerberaad? Er kunnen veel redenen zijn voor uitgenodigde inwoners om niet mee te doen: geen tijd, de Nederlandse taal niet goed kunnen lezen en schrijven, geen kinderopvang hebben, een soort van ‘podiumangst’ om in grote gezel­ schappen te spreken, twijfel of ze wel serieus genomen worden. Wij willen zoveel mogelijk van deze belemmeringen wegnemen en het burgerberaad inclusief maken voor alle inwoners. Zodat ook de inwoners voor wie partici­ patie niet altijd vanzelfsprekend is, mee kunnen doen. Het Eindhovense burgerberaad wordt voor iedere Eindhovenaar toegankelijk. De uitnodiging voor het burgerberaad is cruciaal: die moet communicatief goed in elkaar zitten. We gebruiken eenvoudige taal in combinatie met beelden. De verspreiding gaat via verschillende (online) kanalen. Dit vergroot de aandacht van onze inwoners en de kans dat de uitnodiging bekeken wordt als die in de bus valt. In de uitnodiging staat duidelijk het onderwerp waar de gemeente een advies over vraagt. Daarnaast is er aandacht voor redenen om mee te doen, de vergoeding die deelnemers krijgen, en welke oplossingen we denken te hebben voor belemmeringen die mensen mogelijk ervaren. De uitnodiging doet een persoonlijk beroep op de inwoners: we hebben u nodig en u hoeft geen speciale kennis te hebben.

Naast de uitnodiging en de communicatie-activiteiten kunnen we onder meer vertrouwde sleutelpersonen in bepaalde wijken vragen om moeilijker bereikbare groepen te benaderen en te stimuleren dat zij zich aanmelden. Na de tweede loting benaderen we de ingelote deelnemers om kennis te maken en te vragen of zij bij alle bijeenkomsten aanwezig kunnen zijn. Dan bespreken we ook eventuele belemmeringen waar hulp bij nodig is.

10 | Burgerberaad thema veiligheid

Voor het Eindhovense burgerberaad geven we een financiële vergoeding aan de deelnemers. De vergoeding is een bedankje voor de tijd die deelnemers investeren. Uit ervaring blijkt dat dit kan bijdragen aan een grotere opkomst en dus een betere representativiteit Als de deelnemers eenmaal meedoen aan het beraad willen we dat ze ook blijven meedoen. Een onafhankelijke procesbegeleider zorgt voor een inclu­ sieve begeleiding en afwisseling in de manieren van samenwerken en leren. Hierdoor kunnen mensen met verschillende leerstijlen en opleidingsrichtingen op eigen wijze mee doen en zich op hun gemak voelen, zodat de bijeenkomsten van het burgerberaad voor alle deelnemers een leuke ervaring zijn. Hiervoor gebruiken we social design en creatieve methodieken.

5

Publiekscampagne en communicatie

Voor, tijdens en na het burgerberaad wordt de stad geïnformeerd over de komst van het beraad, het verloop van het beraad en natuurlijk over de uitkomsten. De opbrengsten van een burgerberaad raken immers niet alleen de deelnemers, maar alle Eindhovenaren. Daarom gaan we vooraf in gesprek met de pers om te bespreken hoe zij hierbij betrokken kunnen en willen worden. VOORAF: We informeren alle Eindhovenaren over het burgerberaad en het onderwerp, zodat ze weten wat het is en kunnen afwegen of ze mee willen doen als ze een uitnodiging in de brievenbus krijgen. We zetten hiervoor een mix aan communicatiemiddelen in, zoals (social) media, eigen kanalen van de gemeente en mediapartners in de stad. Ook gebruiken we creatieve social design interventies in de openbare ruimte om het burgerberaad te promoten bij een breed publiek (zoals bij het traject ‘Blik op Eindhoven’). Op de gemeentelijke website komt aanvullende informatie te staan over wat het burgerberaad is, hoe het werkt en waar het burgerberaad mee aan de slag gaat. Voor algemene vragen kunnen inwoners terecht bij het klant­ contactcentrum van de gemeente.

11 | Burgerberaad thema veiligheid

TIJDENS: Om de onafhankelijkheid van de deliberatie-fase te borgen, vinden de bijeenkomsten van het burgerberaad altijd achter gesloten deuren plaats. Inwoners die niet meedoen, kunnen op de hoogte blijven door het beraad te volgen, bijvoorbeeld via korte (video) verslagen (van de voorzitter) over deze bijeenkomsten. Het stellen van vragen door alle inwoners kan gefaciliteerd worden door hen toegang te geven tot een speciaal platform. Om het burgerberaad en het thema breder gedragen te krijgen, stimuleren we een bredere dialoog in de stad. Hiervoor kunnen we social media, het flitspanel of straat/ stadsgesprekken inzetten. Een schrijfgroep uit het beraad maakt van de adviezen een rapport. De externe procesbegeleider helpt hierbij. Het rapport wordt feestelijk overgedragen aan de verantwoordelijke bestuurder. De adviezen worden tegelijkertijd met de gemeenteraad gedeeld en gepubliceerd. De overdracht van het complete rapport is een mooi communicatiemoment om te delen met de stad. NA AFLOOP: Ook na afloop van het beraad worden de resultaten en de opvolging met alle inwoners gedeeld. Hiervoor worden publieke terugkoppe­ lingsmomenten opgenomen in de planning. Er wordt een communicatieplan gemaakt met specifieke acties tijdens elke fase van het beraad.

6

Planning en organisatie

Wij gaan voor het burgerberaad uit van zes bijeenkomsten. Waar nodig organiseren we aanvullende activiteiten, zodat de energie van het beraad niet wegloopt en we de stad breder kunnen betrekken bij het vraagstuk van het beraad. Bijvoorbeeld als er een vakantieperiode tussen bijenkomsten zit. Bij het plannen van de bijeenkomsten van het beraad kiezen we voor regel­ matige bijeenkomsten (een hele dag in het weekend of doordeweekse avonden) en voldoende tussentijd waarin het beraad zich kan voorbereiden op de volgende bijeenkomst. Er zijn geen bijeenkomsten op religieuze feestdagen. Tijdens de eerste twee bijeenkomsten buigt het beraad zich over het afbake­ nen van de startvraag, om gezamenlijk als beraad te bepalen waar zij de nadruk op gaan leggen. Ook geeft het beraad tijdens deze twee bijeenkom­ sten verdere invulling aan het proces: Hoe willen zij met elkaar besluiten nemen om tot een breed gedragen advies te komen? Hoe willen ze de delibe­ ratie vormgeven? En op welke wijze willen zij de experts en deskundigen selecteren die hen van de nodige achtergrondinformatie kunnen voorzien? Hiervoor wordt het beraad begeleidt door experts op inhoud en proces.

12 | Burgerberaad thema veiligheid

Afhankelijk van de afbakening van de vraag, kan het zijn dat er deelnemers na de tweede bijeenkomst stoppen met hun deelname. Tijdens bijeenkomst 3 begint het inhoudelijke deel van het beraad. De gemeente houdt de optie open om tussen bijeenkomst 2 & 3 deelnemers bij te loten uit de groep die zich eerder na de eerste fase van de loting hebben aangemeld. Om zo in bijeenkomst 3 met een volwaardig beraad verder te gaan.

Opbouw van het beraad Op hoofdlijnen is de opbouw van het beraad als volgt: Bijeenkomst 1

Bijeenkomst 2

▪ Kennismaken met elkaar ▪ Kennismaken met het vraagstuk en context Eindhoven ▪ Eerste inventarisatie mogelijke onderwerpen om met inwoners op te verdiepen ▪ Keuzes maken over de focus van het beraad en opstellen van de vraagstelling ▪ Afspraken maken over de manier waarop breed gedragen adviezen worden bepaald (hoe te besluiten over eindadvies) ▪ Bepalen eerste kennisbehoefte

Inventariseren of bijloten nodig is om in de tweede fase een representatieve groep te houden Bijeenkomst 3

▪ In gesprek over waarden ▪ Verkennen focus onderwerp ▪ Bepalen verdiepende kennisbehoefte

Bijeenkomst 4

▪ In gesprek met experts, deskundigen en erva­ ringsdeskundigen ▪ Vastleggen inzichten

Bijeenkomst 5

▪ Deliberatie over wat belangrijk is ▪ Opstellen conceptadviezen

Ambtelijke toetsing van de conceptadviezen Bijeenkomst 6

13 | Burgerberaad thema veiligheid

▪ Afmaken adviezen ▪ Besluiten over eindadvies burgerberaad conform proces

Organisatie en rollen Het burgerberaad is van de ingelote inwoners. Om hun overleggen goed te organiseren, is er een ambtelijk projectteam beschikbaar en onafhankelijke procesbegeleiding van buiten de gemeente. Bovendien kunnen vanuit de gemeente en van buiten (externe) deskundigen worden aangehaakt op relevante onderwerpen. Het ambtelijk projectteam zorgt voor inbedding in de ambtelijke organisatie. De verantwoordelijkheid richt zich met name op de voorbereiding (besluit om te komen tot een burgerberaad), randvoorwaarden voor de uitvoering (budget, bemensing) en opvolging van de adviezen (om te komen tot besluitvorming en uitvoering van het resultaat van het burgerberaad). Het team is het vaste aanspreekpunt voor de externe procesbegeleiding. Bijvoorbeeld om mee te denken over de inzet van expertise en kennis vanuit de gemeentelijke organisatie of van buiten. Bij de bijeenkomsten legt het team daar waar nodig een praktische link naar de gemeentelijke organisatie. Tussen bijeenkomst 5 & 6 vindt er een ambtelijke toetsing plaats op de conceptadviezen. Dit is een reflectie om de deelnemers een beeld te geven of hun adviezen ook daadwer­ kelijk uitgevoerd kunnen worden als de gemeenteraad instemt met de gegeven adviezen. Hierbij worden de conceptadviezen getoetst aan de eerdergenoemde randvoorwaarden.

De externe onafhankelijke procesbegeleiding is verantwoordelijk voor de organisatie van het burgerberaad. Dit heeft betrekking op de organisatie van de bijeenkomsten, de deelnemerscommunicatie, het voorbereiden van deskundigen en het ondersteunen bij het schrijven van de adviezen. Diverse deskundigen op het gebied van (sociale) veiligheid in de stad komen tijdens het burgerberaad langs om hun kennis en ervaring te delen. Het beraad kan zelf wetenschappers, (burger)deskundigen of ambtenaren met inhoude­ lijke kennis uitnodigen om iets uit te komen leggen over (sociale) veiligheid en hoe je die kan verbeteren.

7

Kosten

Onderstaande schatting geeft voorlopig zicht in de verdeling van de kostenposten, gebaseerd op landelijke richtlijnen (VNG, 2024) en ervaringen met soortgelijke projecten in Eindhoven. Deze kosten voor het organiseren en uitvoeren van het burgerberaad passen binnen de daarvoor beschikbare budgetten Inwoners en Overheidsparticipatie (oorspronkelijke dekkingsbron reserve SMMM).

Soort kosten

Omschrijving

Bedrag

Bekostiging projectteam

▪ Kosten van de projectleider en ambtelijke capaciteit

€ 150.000

Onafhankelijke procesbegelei­ ding

▪ Ontwerp van programma en eventmanagement ▪ Hoofdmoderatie, voorzitter en (opleiden van) gespreksbegeleiders ▪ Informatiemanagement (bijv. online platform) ▪ ‘Specials’ (bv. tekenaar, social designers, acteurs) ▪ Kennisverwerving en experts

€ 135.000

Vergoedingen en ondersteuning deelnemers

▪ Extra ondersteuning (kinderopvang, tolken of taalbuddies, vervoer etc.)

€ 20.000

▪ Vergoeding voor deelname

€ 24.000

▪ 15.000 uitnodigingen + porto

€ 25.000

Communicatie

▪ Publiekscampagne, website en sociale media

€ 50.000

Facilitaire voor­ zieningen

▪ Organisatiekosten (zaalhuur, catering, techniek)

€ 65.000

Evaluatie en ondersteuning van vervolg

▪ Uitvoeren evaluatie; ondersteunen monitoringgroep van het burger­ beraad

€ 20.000

Totaal

14 | Burgerberaad thema veiligheid

€ 489.000

8

Evaluatie

Het uitvoeren van een burgerberaad is nieuw voor de gemeente Eindhoven. Uit de ervaringen in andere gemeenten blijkt dat er veel lessen zijn te trekken uit deze vergaande vorm van medezeggenschap van inwoners. Het burgerberaad gaan we daarom goed evalueren. De deelnemers vragen we per sessie naar hun ervaringen. De externe procesbegeleider kan die feedback meenemen bij de invulling van de volgende bijeenkomst(en). Ook vragen we alle deelnemers om aan het begin en aan het eind een korte vragenlijst in te vullen (zogenaamde 0-meting en 1-meting). Hiervoor sluiten we aan bij de standaarden van BZK en VNG. Enkele interviews en een gezamenlijke evaluatiesessie met betrokkenen (vertegenwoordigers van de deelnemers, politiek, ambtelijk projectteam en externe procesbegeleider) is onderdeel van ons leerproces. Deze informatie is de basis voor de evaluatie van het Eindhovense burgerberaad.

15 | Burgerberaad thema veiligheid

B1 Wat is een burgerberaad?

16 | Burgerberaad thema veiligheid

Tijdens een burgerberaad komt een gelote groep inwoners gedurende een aantal bijeenkomsten bij elkaar. Het gemeentebestuur vraagt hen advies te geven over een onderwerp dat sterk leeft in de samenleving. Het zijn vraagstukken waarbij het schuurt en waar meningen of belangen botsen. College en raad geven van tevoren aan dat zij de adviezen als zwaarwegend beschouwen en in principe overnemen, als zij aan de randvoorwaarden voldoen. De deelnemers aan het burgerberaad moeten een goede afspiegeling van de samenleving zijn. Daarom worden ze geloot. Alle inwoners krijgen evenveel kans om mee te doen. Een burgerberaad gaat om het gesprek met elkaar. Discussies en tegenstellingen mogen er zijn, en tijdens een burgerberaad gaat de groep met elkaar, onder begeleiding van specialisten, op zoek naar overeenkomsten en gedragen oplossingen. Het is een aanvulling op de democratie, naast stemmen op een politieke partij en meedenken/ meewerken met plannen van de gemeente. Een burgerberaad gaat ook over het samen geven van onafhankelijke adviezen. De deelnemers bepalen zelf welke informatie, tussenstappen en regels nodig zijn om te komen tot hun adviezen. Het is niet nodig dat iedere deelnemer 100% vóór is, maar wel dat elke deelnemer voldóende vóór is. Dat betekent dat de deelnemers een advies schrijven waar de meeste deel­ nemers het mee eens zijn.

Een burgerberaad is spannend voor de overheid. De ervaringen met burgerberaden elders leren echter dat er tot nu toe nog nooit iets geks uit is gekomen.

“Een burgerberaad gaat niet over steun krijgen voor plannen die er al zijn. Bij een burgerberaad maken bewoners helemaal zelf de plannen om tot beter beleid te komen. Als er geen politieke wil is om bestaand beleid aan te passen, heeft het ook geen zin om daarover een burgerberaad te organiseren. Burgerberaden zijn niet bedoeld om ‘draagvlak te scheppen’ over beslist beleid. Het is precies andersom: laten zien wat er leeft in de samenleving en voor welke ambitieuze ideeën van bewoners politieke daadkracht nodig is.” Uit het boek: ‘Nu is het aan ons’ van Eva Rovers (2022). In de bijeenkomsten van een burgerberaad is een aantal stappen te herken­ nen. In de eerste bijeenkomsten gaat het over kennismaken, de vraag begrij­ pen en onderzoeken welke waardes er spelen (leren). Daaruit komen proble­ men/dilemma’s naar voren die opgelost moeten worden (delibereren). Die prioriteert het beraad en daarvoor maakt het adviezen (stemmen). Er zijn vijf fases te onderscheiden in een burgerberaad.

BURGERBERAAD

1

2

3

4

5

Starten en vragen

Waarden

Problemen

Prioriteren

Adviezen

LEREN

17 | Burgerberaad thema veiligheid

DELIBEREREN

STEMMEN

Uitgangspunten voor een burgerberaad Uit (internationaal) onderzoek, adviesrapporten over burgerberaden en eva­ luaties van andere burgerberaden komen een aantal uitgangspunten naar voren voor de inrichting en uitvoering van een burgerberaad (commissie Brenninkmeijer, 2021) (OECD, 2020) (VNG 2024): a. Onderwerp en vraagstelling: het onderwerp en de vraagstelling zijn maatschappelijk en politiek relevant. Het is een onderwerp waar een ander participatie-instrument onvoldoende oplevert, waar de politiek nog geen besluit over heeft genomen en dat leeft bij het bestuur. De vraag valt binnen de gemeentelijke verantwoordelijkheden. Het onderwerp is niet zeer technisch en heeft een dilemma in zich waar de ervaring van inwoners van belang is. En de vraagstelling is open, met een duidelijke urgentie en in begrijpelijke taal voor iedereen. b. Mandaat: bij de opdracht van de gemeenteraad aan het burgerberaad is vastgelegd wat met de uitkomsten van een burgerberaad gebeurt. De adviezen zijn zwaarwegend. Ze worden in principe overgenomen als ze aan de randvoorwaarden voldoen, met inachtneming van het stemrecht van het individuele raadslid en de eigen verantwoordelijkheden van college en burgemeester als bestuursorganen. Belangrijke randvoorwaarden zijn dat de adviezen voldoen aan de regelgeving, financieel haalbaar zijn en juridisch en praktisch uitvoerbaar zijn. c.

Onafhankelijke procesbegeleiding: de gemeente selecteert een onafhan­ kelijke partij die vanaf het begin zorgt voor het goede open gesprek, verslag­ legging en veiligheid binnen de groep. Het beraad kan samen met onafhanke­ lijke procesbegeleiding aan (ervarings)deskundigen vragen om hun kennis te delen. Als deelnemers ongewenst gedrag ervaren tijdens bijeenkomsten, is een vertrouwenspersoon beschikbaar om hierover in gesprek te gaan.

18 | Burgerberaad thema veiligheid

d. Representativiteit: de samenstelling van het burgerberaad is een goede afspiegeling van de inwoners, door middel van loting. Daarbij wordt rekening gehouden met minimaal de volgende criteria: leeftijd, gender, stadsdeel en opleidingsrichting. e. Toegankelijkheid: meedoen moet voor alle inwoners zo makkelijk mogelijk zijn. Belemmeringen worden zo veel als mogelijk weggenomen. Er is daarom hulp bij taalproblemen, fysieke beperkingen en eventueel kinderopvang. Deelnemers ontvangen een vergoeding voor hun deelname. f. Tijd en budget: er moet voldoende budget zijn om het proces te kunnen doorlopen én om adviezen die daaruit voortkomen op te volgen. Dat betekent dat er voldoende tijd en budget is om overleg te voeren als dat nodig is. Dat de ambtelijke afdeling waar het onderwerp onder valt, voldoende tijd aan het burgerberaad kan besteden. En dat er voldoende tijd is om de adviezen van het beraad te toetsen en om te zetten naar politieke voorstellen. g. Evaluatie: Het burgerberaad wordt geëvalueerd om te leren van de ervaringen van deelnemers, ambtenaren en bestuur. We leren hiervan voor de toekomst

B2 Broninformatie

19 | Burgerberaad thema veiligheid

In deze bijlage leest u over documenten en websites die we via kennisnetwerken (inwoners, deskundigen en andere overheden) en specifieke contacten met andere steden verzamelden. Deze zijn als achtergrondinformatie gebruikt voor het opstellen van dit startdocument. ▪ Gemeente Eindhoven – Bestuursakkoord 2022-2026 Samen Morgen Mooier Maken ▪ Gemeente Eindhoven – Nota Inwoners- en Overheidsparticipatie (2021) ▪ Gemeente Eindhoven – Resultaten Inwonersenquête 2024 | onderzoek.eindhoven.nl ▪ Gemeente Eindhoven – Vrije motie ‘Burgerberaad met thema Veiligheid’ van 30 september 2025 ▪ Gemeente Eindhoven – Reflectie Blik op Eindhoven (2023) ▪ Bureau Burgerberaad – www.bureauBurgerberaad.nl ▪ Eva Rovers – Nu is het aan ons het is tijd voor echte democratie (2022) ▪ Landelijk netwerk Burgerberaad – www.Burgerberaad.nu

20 | Burgerberaad thema veiligheid

▪ OECD – Innovatieve burgerparticipatie en nieuwe democratische instellingen (2020) ▪ Rijksbeleid – Kabinetsbrief Burgerfora bij klimaats- en energiebeleid (2023) ▪ Gemeente Utrecht – Startdocument Utrechts Burgerberaad (2023) ▪ VNG/BZK – Handreiking Burgerberaden, pilot Burgerfora (2024) ▪ De commissie Brenninkmeijer (rijks-adviescommissie Burgerbetrokkenheid bij klimaatbeleid) (2021) ▪ Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (bevindingen motie 95) ▪ Radboud Universiteit – Marie Theuwis & Kristof Jacobs – Wat is een geschikt onderwerp voor een burgerberaad? En wat is een goede vraagstelling? (2023)