PRO Algemene beschouwingen 7 november 2023

Intro Voorzitter, PRO sprak vorig jaar al over het kunnen aanpassen in een veranderlijke wereld. Maar wij zien in deze begroting weer dat keuzes gemaakt worden die oude denkpatronen volgen. Wij willen daarom vanavond niet lusteloos langs de programma’s van de begroting lopen, omdat het er zo nou eenmaal staat. Wij willen het hebben over wat volgens PRO echt belangrijk is voor de inwoner, voor het milieu, voor de gemeente en de wereld. Eerst wil PRO het hebben over ‘natuur’, de basis voor alles, met een woord van onze klimaatburgemeester. Daarna willen we het hebben over wat ‘sociaal’ is in deze gemeente, we moeten er namelijk zijn voor iedereen. Ons derde punt is ‘wonen’, een steeds groter wordend probleem, waar we nu goede keuzes moeten maken. Als laatste, voorzitter, wilt PRO het hebben over ‘participatie’, want zonder de inwoners weten we niet of we het goed doen. 1. Natuur voorzitter, ik wil openen met een bijdrage van onze klimaat burgemeester:

Wat als…. De klimaatburgemeester van Eijsden-Margraten een college van B&W zou hebben, die met haar de zorgen deelt over gezondheid en welbevinden van inwoners enerzijds, en haar zorgen over ons landschapsbeheer en milieu anderzijds? Dat college in dialoog met de gemeenschappen eigen initiatieven en kansen creëert om de klimaatuitdagingen binnen Eijsden-Margraten actief tegemoet te treden? Zij onze gemeenschap daarmee een koers biedt waarmee we uit dit klimaatdal omhoog kunnen klimmen? Zij in gesprek met onze boeren laat blijken mee te leven met de onzekerheid die zij in deze tijd ervaren en met hun optrekt om alternatieve bedrijfsmodellen te ontwikkelen, passend binnen ons bocage-landschap en CittaSlow? Zij de plaatselijke ondernemers hierin een belangrijke ondersteunende rol toekent, waarmee zij zich kunnen onderscheiden en onze bourgondische leefstijl transformeert naar slow en gezond? Zij de toeristen hiermee de gelegenheid biedt om meer deel te nemen aan onze bewuste leefstijl, rekening houdend met woongenot van de inwoners en landschap? Wat als hiermee een toekomstperspectief zou ontstaan, gericht op de lange termijn, met keuzes die echt bijdragen aan de gezondheid en welbevinden van alle inwoners van Eijsden-Margraten?

Wat als

dit verlangen naar zekerheden over onze toekomst onderwerp van gesprek zou mogen zijn met elkaar, zonder politieke belangen, maar vanuit onze verantwoordelijkheid naar onze gemeenschap? Wat als….. Tot zover onze klimaatburgemeester, Paula Corsten.

PRO stelt duidelijk dat respect voor natuur en landschap primaire richtlijnen zijn voor het handelen en denken van de overheid. Dit uitgangspunt willen wij toepassen op alle terreinen, zoals woningbouw, agrarische bedrijfsvoering, toerisme en de transities die daarmee gepaard gaan. Vandaag, mijnheer de voorzitter, vragen wij aandacht voor een fundamenteel anders denken over de natuur, namelijk de natuur als rechtspersoon. De natuur is van onschatbare waarde voor ons welzijn. Ze voorziet ons van schone lucht, vers water, voedsel en leefgebied. Haar gezondheid is direct gekoppeld aan onze eigen gezondheid. Door de natuur rechtspersoonlijkheid te geven, benadrukken we het belang van haar behoud en bescherming. De natuur kan zichzelf niet verdedigen tegen bedreigingen zoals vervuiling en klimaatverandering. Door haar rechtspersoonlijkheid te geven, kunnen belanghebbenden optreden namens de natuur en gerechtelijke stappen ondernemen om haar belangen te behartigen. Bovendien zou dit de samenleving aansporen om verantwoordelijker met het milieu om te gaan. Als de natuur juridische rechten heeft, zouden beslissingen over landgebruik, ontwikkeling en natuurbehoud moeten worden genomen met het oog op háár belangen, naast die van de mens. Daarnaast zou het idee van rechtspersoonlijkheid voor de natuur de bewustwording vergroten over het belang van duurzaamheid en milieubescherming.

Het zou een krachtig signaal zijn dat we onze planeet serieus nemen en streven naar een gezondere en evenwichtigere relatie met de natuur. Het verlenen van rechtspersoonlijkheid aan de natuur is voor PRO dé benadering die de dringende behoefte benadrukt om onze planeet te beschermen en te behouden voor toekomstige generaties, en om een evenwichtige en duurzame relatie met de natuur te bevorderen. Het is een stap in de goede richting voor een groenere en rechtvaardigere toekomst. Daarom zal PRO in het vervolg van deze vergadering een motie indienen met de titel: Rechten voor de Natuur

2. Sociaal Voorzitter, het is eigenlijk wel gek. Als wij de begrotingsplannen lezen, dan lijkt het alsof onze gemeente maar uit twee groepen bestaat: kinderen tot 18 jaar en ouderen. Kijk bijvoorbeeld naar Kunst en Cultuur, met programma’s voor basisscholen en projecten voor ouderen, maar wat doen we voor de mensen daar tussenin? Er worden losse activiteiten georganiseerd zonder een heldere visie. PRO zal dan ook in het nieuwe jaar een initiatiefvoorstel Kunst en Cultuur indienen, zodat we eindelijk met een visie kunnen gaan werken. Ook geen visie hebben we op een inclusieve samenleving. We krijgen Rijksgeld voor de antidiscriminatievoorziening, maar niemand lijkt van het bestaan te weten. Eigen beleid op een inclusie samenleving is er niet. Dan gebeurt het dat we op een belangrijk thema als emancipatie opeens subsidie verstrekken voor ‘leuke damesactiviteiten’ zonder doel. Het is ook angstvallig stil op bewustwordingsdagen zoals coming-out dag (11-10), wereldmensenrechtendag (10-12) of de dag tegen racisme (21-3). We nodigen de gemeente uit haar ogen te openen. Voorzitter, een inclusieve samenleving gaat niet alleen over tolerantie en inclusiviteit, maar ook over armoede. Een rijke gemeente als de onze betekent ook hoge kosten.

PRO vind het jammer dat onze aangenomen motie van vorig jaar voor een voedselbank binnen het bereik van onze inwoners nog niet tot een concreet resultaat heeft geleid. Immers, de inflatie is sindsdien alleen maar harder gestegen. Harder dan de inkomens kunnen bijbenen. Daarnaast is het weer herfst en ‘winter is coming’. PRO zal een motie indienen om de lasten voor de lagere inkomens te verlichten voor de gemeentelijke belastingen. Want ja, voorzitter, we zijn een rijke gemeente, maar daarom is het des te belangrijker om die mensen niet uit het oog te verliezen die moeilijk in de samenleving kunnen meekomen. En nog even dit: PRO vindt het terecht dat ook naar de kinderen en de ouderen gekeken wordt. Eenzaamheid onder jongeren en ouderen is een probleem en we zijn blij te zien dat hier actie op wordt ondernomen. En er was de afgelopen maanden veel aandacht voor de hulpbehoevende jeugd: we zagen het wankelen van Xonar en de misstanden van het Robertshuis. Vandaag lazen we ook over de financiële problemen van de Mutsaersstichting. In deze dossiers werken we samen met de andere gemeenten en dat maakt het soms ook erg ingewikkeld. Beslissingen over zaken die binnen onze gemeentegrenzen plaatsvinden, worden in Maastricht genomen. PRO vraagt het college dan ook om de samenwerking met de omliggende gemeenten onverminderd voort te zetten voor het beste resultaat.

Zorg alleen wel voor een eigen visie. 3. Wonen Voorzitter, Het gaat niet goed met de woningmarkt. De uitdagingen waarvoor we staan zijn groot. Bouwen voor woning-urgenten, eigen jeugd, starterswoningen en alleen staande ouderen, en dat naar woonbehoefte in elke kern. PRO wil een actiever beleid als het gaat om specifieke woonbehoeften van het moment. Wij streven naar creatieve oplossingen zoals tiny houses, kangeroe woningen, en flex-woningen. Maar ook naar bio-based systemen en bouwen met duurzame en gerecyclede materialen. Hier kunnen wij nog een inhaalslag maken. Als bijkomend voordeel zijn deze materialen vaak goedkoper als de reguliere bouwmaterialen. Wij willen dat de gemeente het gebruik van bio-

based en recycle bare materialen gaat steunen in de vorm van subsidies. Niet alleen faciliteren maar ook daadwerkelijk stimuleren. Er is in Eijsden-Margraten een opgave rondom de huisvesting van met name zorgvragers in diverse leeftijdscategorieën en statushouders. In de vorige begrotingsvergadering beloofde de wethouder afspraken te gaan maken met de woningbouwcorporaties. Hij zou aan de slag gaan met tiny houses op 4 locaties. Tot dusver lijken alle pogingen hieromtrent mislukt. Hoe kan de gemeente de woningcorporaties stimuleren om meer te doen. De woningcorporaties hebben hier immers geen baat bij. Wij maken ons hier ernstig zorgen over. Gestreefd wordt naar het realiseren van starterswoningen voor een bedrag van 265.000 euro. Dit klinkt ons goed in de oren, maar hoe wil men dit concreet maken? In de praktijk zijn alle woningen die gerealiseerd worden veel duurder. We gaan ruimhartig om met initiatieven die woonruimten realiseren in leegstaande en/of vrijkomende boerderijen en historische panden. Belangrijke voorwaarde blijft dat het initiatief past bij de plek en de omgeving. Ook in deze ideeën kunnen wij als PRO ons vinden. Als het maar gebeurt. En de gemeente faciliteert. Om deze doelen te bereiken, moet gedacht worden aan actieve strategische grondverwerving en overige planologische instrumenten die beschikbaar zijn.

Ook zal actief gestuurd worden op het maken en naleven van concrete prestatie-afspraken met woningcorporaties. Wij verwachten in deze concrete en urgente voorstellen van de wethouder. 4. Participatie Het is als het zoeken naar de Heilige Graal. We weten dat die ergens moet liggen, maar we komen er met elkaar niet goed uit hoe we die moeten vinden. En dan hebben we het, meneer de Voorzitter, over de zoektocht naar een breed gedragen vorm van betrekken van onze burgers bij het uitzetten van beleid voor onze gemeenschap. We zijn als gemeentebestuur in het leven geroepen om de beste voorwaarden te scheppen voor het welzijn, noem het geluk, van onze bewoners. Het woord Gemeente drukt dit al uit. Wanneer er twijfels bestaan of datgene dat zich in het gemeentehuis afspeelt nog wel ten goede komt van de mensen, dan treedt er een andere gemeenschappelijkheid op, namelijk gebrek aan vertrouwen. Een alledaags verschijnsel, op alle bestuursniveaus, de Waterschappen niet uitgezonderd. En wij, Voorzitter, als bestuursniveau dat het dichtst bij de mensen staat, wij dienen het voortouw te nemen in het proces om dat vertrouwen bij die mensen te herstellen. Maar waarom blijkt dat zo moeilijk? Zó moeilijk, dat, in weerwil van de hoge status die aan Burgerparticipatie wordt toegekend in de coalitie akkoorden van de afgelopen jaren, er nooit iets echt van de grond gekomen is.

Stuurgroepen kwamen en verdwenen, bestuurlijke vernieuwing (zo warm omhelsd door onze wethouder als bouwsteen in het respect voor de ander) belandde in de stofdoekenmand en mondde uiteindelijk uit in een verordening die geen licht uitstraalde. Dus, welke wegen slaan we in? Zullen we met elkaar afspreken dat we het niet moeilijker, niet zwaarder maken dan nodig is? Dat we gewoon ergens moeten beginnen? Dat we kijken wat in andere gemeenten tot stand gekomen is en we daaruit de Best Practices oplepelen? Dat we simpelweg bij onze collega’s afkijken?

Voor PRO is burgerparticipatie een hoeksteen binnen het democratisch proces in onze samenleving. Wat kan leiden tot een inventief en creatief samenspel tussen betrokken burgers en degenen die door hun zijn gekozen om tot besluitvorming te komen. Dat politiek kan worden ervaren als belangrijk, maar ook als leuk. Om dat samenspel in het leven te roepen willen wij op het allerkleinste niveau beginnen, namelijk dat van de kernen binnen Eijsden-Margraten. We dienen hiertoe een MOTIE in, die een bescheiden start van het proces kan inluiden. We weten dat in het verleden kritisch werd gekeken naar de Dorpsontwikkelingsplannen, de DOPs. Maar in dat tijdsgewricht was dat ook niet zo gek en vreesde men de grote monden van de “usual suspects”. De tijd heeft echter niet stilgestaan en we weten dan nu ook beter hoe we de vormgeving van burgerinvloed kunnen optimaliseren. Dus: niet meer Anders Durven Doen, maar Anders Doen!

Dank voor uw aandacht voor de bijdrage van Fractie PRO