EML Algemene Beschouwingen 7 november 2023

Voorwoord Voorzitter, Deze algemene beschouwingen zijn een goede gelegenheid om kort terug te blikken op het afgelopen jaar. 2023 was wederom een bewogen jaar waarin de pandemie gelukkig naar de achtergrond verdween. Het is alweer ruim een jaar geleden dat Oekraïne werd binnengevallen door Rusland en de strijd daar, helaas nog steeds in alle hevigheid doorgaat. Tevens mogen we de oorlog tussen Israël en Hamas en de recente verschrikkelijke aardbevingen in Marokko en Turkije niet vergeten. Zomaar een aantal gebeurtenissen voorzitter die direct kunnen leiden tot een forse toename van de vluchtelingenstroom richting Nederland en daarom ook onze eigen gemeente. De voorliggende begroting is in de basis een robuuste financieel sluitende begroting voor de jaren 2024 en 2025, met weinig ruimte voor (nieuwe) investeringen. Vanzelfsprekend spreekt EML op deze plek haar dank uit aan het college en de ambtenaren voor hun inzet voor zowel de opgestelde meerjarenbegroting als alle werkzaamheden die zij hebben verricht in het afgelopen jaar. Programma 1 Kwaliteit van leven EML maakt zich zorgen. De afgelopen maanden, maar ook de aankomende maanden zal het verschil tussen arm en rijk in onze maatschappij steeds zichtbaarder zijn. Landelijk is al aangetoond dat het niet alleen meer gaat om de huishoudens met de lagere inkomens. Ook de huishoudens met een middeninkomen komen in de problemen.

Reden hiervan is onder andere een aanhoudende hoge inflatie en de nog altijd enorme energiekosten. Naast de eerdergenoemde huishoudens hebben ook verenigingen, stichtingen en instellingen binnen onze gemeente te maken met deze fors stijgende kosten, met alle gevolgen van dien. Voor EML is het dan ook onacceptabel dat mensen de komende maanden wederom in de kou komen te zitten of al zitten, vanwege het niet kunnen betalen van de rekeningen. Steeds meer sportabonnementen en lidmaatschappen moeten worden opgezegd en huishoudens blijken steeds minder in staat om voldoende gezonde voeding kopen. Tevens moeten verenigingen, instellingen en ondernemers interen op hun reserves om de deuren open te kunnen houden nu en in de nabije toekomst. Deze constateringen betreuren wij ten zeerste.

Vraag : - is het college bereid om de mogelijkheden te onderzoeken om extra middelen ter beschikking te stellen voor bovengenoemde doelgroepen? En dan zeker wanneer het gaat over huishoudens niet alleen de mensen die tot 120% van de bijstandsnorm ontvangen, maar juist voor de mensen die net boven die genoemde grens zitten? Sport verbroedert en beweging bevordert de algehele gezondheid van onze inwoners. Sport is belangrijk voor de sociale samenhang in onze gemeente en draagt bij aan de verbinding tussen onze inwoners en de verschillende kernen. Binnensport verenigingen van verschillende omvang hebben unieke behoeften en noden. De huidige subsidieregeling uit 2017 vertoont beperkingen hieromtrent. Wij vragen van het college en de organisatie aandacht voor de subsidie herijking op dit gebied in 2024. Vraag : - kan het college bij de herijking beter rekening houden met het ledenaantal van de verenigingen? Het niet kunnen betalen van contributie mag geen belemmering zijn voor deelname van een kind aan een sportvereniging. Gezien de hoge kosten neemt de kans toe dat steeds meer kinderen stoppen met sporten.

Vraag : - kan het college in kaart brengen hoeveel gebruik er gemaakt wordt van het jeugdfonds Sport & Cultuur? En is het college bereid om de criteria om in aanmerking te komen voor dit jeugdfonds te verruimen zodat meer personen van dit fonds gebruik kunnen maken? EML maakt zich daarnaast grote zorgen over de gevolgen van armoede op de ontwikkeling van zowel jongeren als ouderen. Gevolgen zijn onder meer aanhoudende stress, een slechtere fysieke gezondheid, problematische schulden, een negatief zelfbeeld en uiteindelijk sociaal isolement. Ook kan de aanhoudende armoede leiden tot psychische problematiek. EML is daarom verheugd te zien dat er met ingang van dit jaar is geïnvesteerd in een consulent welzijn jeugd met 2024 als pilot jaar. Doel van deze consulent is te zorgen dat er vroegtijdig en laagdrempelig hulp geboden kan worden zodat een verergering van de hulpvraag voorkomen kan worden. Vroeg signalering blijft een bijzonder belangrijk pijler binnen dit domein. Eind 2024 zal bij een evaluatie bekeken worden of er sprake is van reductie bij de instroom in de maatwerkvoorzieningen. Niet eerder benoemd, maar zeker niet minder belangrijk blijft EML zich zorgen maken over de stijging van de tarieven voor de geïndiceerde jeugdhulp.

Als deze stijging blijft voortduren, en zo ziet het er wel naar uit, zullen wij de komende jaren fors meer gaan betalen voor de benodigde jeugdhulp terwijl er in principe, minder kinderen gebruik gaan maken van de jeugdhulp.

EML vindt het een noodzaak dat een buurtbemiddelaar wordt aangesteld, dit om problemen tussen buurt/straatbewoners voortijdig op te pakken om te voorkomen dat deze escaleren. De problemen ontstaan meestal door meningsverschillen en ergernissen over groen, erfafscheiding, geluid, etc. Vraag: Wanneer kunnen we een inzetbare buurtbemiddelaar verwachten? Programma 2 Landbouw, landschap en plattelandseconomie EML is trots op onze ondernemers, zij bieden werkgelegenheid en geven vorm aan onze lokale economie; van de lokale middenstander, de supermarkteigenaar, kleine of grote dienstverleners, boeren en ZZP’ers etc. Kortom zij zijn cruciaal voor de economische vitaliteit binnen onze gemeente. De coronasteun heeft destijds vele bedrijven overeind gehouden, maar nu moeten ze alsnog vaak verkregen gelden terug betalen en dat komt bij velen hard aan in een tijd waarbij de kosten fors blijven stijgen. Een onvermijdelijk gevolg is dat de faillissementen van onze kostbare ondernemers flink toe neemt. Vele ondernemers hebben op dit moment een betalingsregeling met de belastingdienst vanwege een ‘coronaschuld’. Vanaf september moeten zij de schuld echter aflossen en niet iedere ondernemer heeft hier de middelen voor.

Vraag : - wat denkt het college te kunnen doen, om de ondernemers die in de problemen zitten te helpen? Vraag : - wat is de stand van zaken van Broodfonds Zuid-Limburg? En welke rol ziet het college voor zichzelf om dit soort initiatieven bij bedrijven onder de aandacht te brengen? EML is voorstander ervan om ruimte te geven voor het aanplanten van de fijnspar, zodat het immaterieel cultureel erfgoed ‘’Denhalen’’ ook in de toekomst als traditie behouden blijft in onze verschillende kernen. Tevens steunt EML lokale initiatieven die bijdragen aan bomen-, hagen- en bosaanplanting alsmede de bijdragen aan het vergroten van de biodiversiteit en het bijen welzijn. Belangrijk is de bescherming, het herstel en de uitbreiding van de authentieke landschapselementen in onze gemeente. Deze kleine landschapselementen (zoals hagen, poelen, bosjes, graften, bomenrijen) vormen, naast de functie die ze hebben voor dier- en plantensoorten, ook een visueel aantrekkelijk element. EML ondersteunt, gezien de toename van het aantal stoppers in de landbouwsector dat er wordt meegedacht en meegewerkt aan het wijzigen van agrarische kavels als die functie past binnen het landschap en de directe omgeving. Dit ter voorkoming van leegstand, verloedering en ongewenste ontwikkelingen binnen ons mooie landschap.

EML wil ook inzetten op een toekomstbestendige natuur inclusieve landbouw, waarin letterlijk en figuurlijk ruimte geboden wordt aan diversiteit en nieuwe vormen van ondernemerschap. E.e.a. zoals ook voorzien is in de uitwerking van de gebiedsvisie Middenterras Bemelen-Mesch.

EML is voorstander van het op lokaal niveau stimuleren van de bewuste productie en consumptie van duurzaam voedsel. Dit willen we doen door op scholen aandacht te vragen voor gezond en duurzaam lokaal voedsel en reductie van voedselverspilling. EML staat positief ten opzichte van initiatieven en innovatieve ontwikkelingen van reeds gevestigde en nieuwe ondernemers in de vrijetijdseconomie. EML zal echter waken voor te veel toeristische, recreatieve overdruk. Te veel bezoekers, te veel toeristisch verkeer, te veel evenementen legt een druk op de leefbaarheid van de kernen maar legt ook een druk op het bijzondere landschap. Derhalve zijn we als partij voor het inzetten op kwaliteit en spreiding. EML wil een aantrekkelijke wandel- en fietsgemeente blijven. Uitbreiding van het aantal fietsroutes is niet nodig. Voor EML telt hierbij de kwaliteit en niet de kwantiteit. Tevens wil EML de lokale economie blijven stimuleren. Zo dragen we bij aan werkgelegenheid voor onze inwoners en eventuele innovatieve ideeën voor de toekomst. Programma 3 Duurzaamheid en klimaat verandering De gemeente Eijsden-Margraten dient altijd het belang van onze inwoners voor ogen te houden wanneer er maatregelen genomen moeten worden in het kader van duurzaamheid en klimaatverandering. Optimaal dient in deze het motto te zijn, en niet maximaal. We moeten ons niet laten leiden door de waan van de dag.

Eijsden-Margraten kan de verandering van het klimaat niet tegenhouden. Maatregelen dienen daarom gericht te zijn op klimaatadaptatie. EML is van mening dat zonneweides en windmolens niet in ons prachtige landschap horen en zien daarom liever daken gevuld met zonnepanelen. Er moet gekeken worden naar monumentale gebouwen hoe deze te verduurzamen en waar mogelijk moet hierin de regelgeving versoepeld worden. Een mix van verschillende energiebronnen zal niet alleen nu, maar ook in de toekomst nodig zijn om alle huishoudens te voorzien van voldoende energie. Onze gemeente dient onderzoek naar en investeringen in kernenergie actief te ondersteunen. Wij moeten de wateroverlast aanpakken die burgers steeds meer hebben door de hoeveelheid en intensiteit van de neerslag. Vraag : - Welke maatregelen kunnen getroffen worden om herhaling zoveel mogelijk te voorkomen? Programma 4 Wonen en Leefomgeving

De druk op de woningmarkt in Nederland en ook in Eijsden-Margraten blijft onveranderd groot. De vraag is hoe de woningmarkt zich gaat ontwikkelen nu de rentes nog altijd stijgende zijn. EML pleit ervoor om woningen binnen onze bebouwde dorpskernen te realiseren en oog te hebben voor alternatieve vormen van bouwen zoals snelle en kwalitatief goede bouw van tijdelijke woningen. Indien dit niet voldoende mogelijkheden biedt dan is EML voor het bouwen buiten de rode contouren. We zullen een motie indienen m.b.t. flexwonen op eigen erf. EML wil de doorstroom van bewoners bevorderen via de ontwikkeling van betaalbare seniorenwoningen. Gezien de noodzaak tot woningbouw vindt EML een actiever grondbeleid wenselijk. In het bestuursakkoord wordt er afgesproken meer woonruimte te realiseren in leegstaand vastgoed. Wij zullen een motie indienen om de mogelijkheid te bekijken voor het realiseren van woonruimte in het voormalig Gemeenschapshuis te St. Geertruid. Nieuwe woningen betekent ook nieuwe uitbreidingen. Dit betekent dat er ook nieuwe straten komen en deze ook een naam moeten krijgen. Recentelijk is meer bekend geworden over het niet zo fraaie verleden van Prins Bernhard. In onze gemeente zijn in Cadier en Keer, Eijsden en Margraten straten vernoemd naar deze persoon. Het is duidelijk dat deze persoon dit eerbetoon niet verdiend.

Het wijzigen van de namen leidt tot veel kosten voor inwoners, ondernemers en de gemeente. Om de kans op herhaling van dit soort gevallen te verkleinen komt onze fractie met een motie over het geven van straatnamen. In Eijsden-Margraten zijn er diverse kernen die zeer slecht bereikbaar zijn met openbaar vervoer. Goed openbaar vervoer is van cruciaal belang voor de leefbaarheid en gaat de vergrijzing in de regio tegen. Het zorgen voor goede en frequente bus- en treinverbindingen is een taak van de provincie. EML is dan ook blij dat in de programmabegroting aangegeven wordt dat de gemeente Eijsden-Margraten zich blijft inzetten voor een goed functionerend vervoersnetwerk binnen onze gemeente. Er mogen geen chemische bestrijdingsmiddelen meer gebruikt worden in de openbare ruimte op trottoirs en goten om deze onkruid vrij te houden. De onkruidbestrijding gebeurt op een alternatieve wijze, namelijk middels vuur en heet water. De methode is vele malen minder efficiënt. Meer onkruid leidt tot onveilige situaties en tot verminderde waterafvoer. Om dit tegen te gaan zal onze fractie hierover een amendement indienen. Programma 5 Bestuur en dienstverlening De dienstverlening naar onze burgers is verbeterd maar kan nog veel beter. Te lang wachten de burgers nog op een reactie van de gemeente na bijvoorbeeld het aanvragen van een vergunning.

EML hecht er daarom waarde aan dat de gemeente toegankelijk is, met een

goede dienstverlening en waarbij participatie van de burgers, zowel jong als oud vergroot wordt. Vraag : - wanneer gaat het eerste spreekuur van onze burgemeester en wethouders plaatsvinden en met welke regelmaat gaat dit gebeuren? In onze begroting is er niet echt gezocht naar lastenverlichting voor onze inwoners. De OZB stijging heeft plaatsgevonden volgens inflatie en de afvalstofheffingen zijn met ruim 20% gestegen. Dit zijn enkele voorbeelden waarbij zichtbare lastenverhoging worden geconstateerd voor onze inwoners. De hondenbezitters betalen nog altijd de meeste hondenbelasting van alle Zuid-Limburgse gemeenten. Wij begrijpen dat deze inkomsten welkom zijn voor onze gemeente, doch met deze inkomsten wordt er weinig tot niets gedaan in het belang van de hondenbezitters. EML ondersteunt dat er een beweging in gang gezet wordt, waarbij we als organisatie en het bestuur gezamenlijk de focus verleggen van een over het algemeen intern georiënteerde houding, naar een open en extern gerichte houding. Waarbij men actief en verbindend naar buiten treedt. Hierdoor ontstaat vernieuwing van de democratische cultuur, waarbij onze inwoners serieus worden genomen en ruimte wordt geboden om invloed te hebben (burgerinitiatieven) op hetgeen hen direct aangaat. EML steunt het motto van onze dienstverlening volledig, namelijk dicht bij mensen.

Uitgangspunt is dat onze gemeente gemakkelijk bereikbaar is en blijft voor alle betrokkene; Kernbegrippen bij de servicegerichtheid zijn: tijdig, begripvol, deskundig, eerlijk en duidelijk en daar hebben wij allen gezamenlijk onze rol en verantwoordelijkheid in te nemen. Voorzitter, het is geen tijd om nu achterover te leunen. Laten we met daadkracht, visie en transparantie werken aan een duurzame en bloeiende gemeente. EML gelooft dat we met de juiste maatregelen en de betrokkenheid van onze inwoners aan een nog positievere toekomst kunnen bouwen. Immers: Samen maken we Eijsden-Margraten. EML beschouwt de wijze waarop de fracties en het College constructief in deze begroting hebben samengewerkt, met behoud van de eigen identiteit en respect voor elkaars meningen, als bijzonder waardevol. Waarvoor dank aan college, ambtenaren en alle fracties. EML kan instemmen met de begroting en ziet in dat er de komende jaren nog flink wat hindernissen te nemen zijn. We zullen in ieder geval onze verantwoordelijkheid hierin niet uit de weg gaan. Laten we als bestuur van Eijsden-Margraten blijven werken aan een nog mooier, nog veiliger, nog duurzamer en nog socialer Eijsden-Margraten.