Eijsden-Margraten-spiekbrief 2022-2026.pdf

Gemeente Eijsden-Margraten Spiekbrief 2022-2026

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

1

Geachte raadsleden, Wij heten u van harte welkom in uw functie als gekozen raadslid in onze gemeente voor de periode 2022 - 2026. Voor een aantal van u is het de eerste keer dat u deel uitmaakt van de gemeenteraad, anderen waren al eerder raadslid. De ambtelijke organisatie ondersteunt u graag bij de inhoudelijke thema´s en ontwikkelingen waarmee u nu en de komende jaren te maken krijgt. We hebben daarom voor u een overdrachtsdocument opgesteld. We noemen dit uw ‘Spiekbrief’, een document dat u regelmatig kunt raadplegen als u wilt weten hoe keuzes voor beleid zijn verbonden in onze gemeente. Vanuit de missie en visie van onze organisatie ´Dichtbij het Leven, Dichtbij Mensen´ zoomen we in deze Spiekbrief in op de ontwikkelingen en uitdagingen binnen de vier prioritaire thema´s die twee jaar geleden door college en raad zijn bepaald. Daarna gaan we in op negen (reguliere) opgaven. Deze vloeien voort uit de beleidsvelden waarmee onze gemeente zich bezighoudt. We geven daarbij steeds aan voor welke opgaven de Raad ons inziens (minimaal) staat om de continuïteit te waarborgen. Ook voorzien we deze opgaven van ambtelijke aanbevelingen. Aan het eind van de Spiekbrief laten we u beknopt zien hoe de gemeente Eijsden-Margraten samenwerkt in de (Eu)regio en hoe zij er financieel voor staat.

We hopen dat dit document u helpt bij het vervullen van uw rol als raadslid en het opstellen van het nieuwe (raads-/coalitie) programma. Tijdens de introductiedagen zullen wij u verder meenemen in de lopende ontwikkelingen en acties. Wij wensen u veel inspiratie en succes met het vervullen van uw rol als raadslid. Heeft u naar aanleiding van deze Spiekbrief vragen, neem gerust contact op. Wij lichten een en ander graag verder toe.

Mari-An Gerits Gemeentesecretaris - Algemeen Directeur M 06-13 30 23 65 E mari-angerits@eijsden-margraten.nl

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

François Kool Directeur M 06-11 12 25 07 E francoiskool@eijsden-margraten.nl

2

Inhoud Dichtbij het leven, dichtbij mensen

Inleiding

Inhoudelijke opgaven

5

Vier prioritaire thema’s

(Eu)regionale samenwerking

• Participatie

21

• WMO

22

• Jeugdhulp

23

• Onderwijs en kinderopvang

24

Het financieël perspectief

• Kunst, cultuur en Leefstijl

10

12

en mobiliteit

26

• Ruimtelijke ordening en

Duurzaamheid en klimaatverandering

14

Wonen

16

veiligheid

Bijlagen

• Digitalisering

Spiekbrief

Onderwerpen besluitvorming

27

• Dienstverlening en burgerparticipatie

vier prioritaire thema’s

25

• Water, verkeer, vervoer en

Landbouw, landschap en plattelandseconomie

cultuureducatie

raadsperiode 2022-2026

43

28 29

18

Lopende projecten en programma’s

44

Contact

45

Spiekbrief inhoudelijke opgaven

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

30

3

Dichtbij het Leven, dichtbij mensen

4

Inleiding Onze basis: Dichtbij het leven, dichtbij mensen

Samenspel

Na de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart 2022 is een nieuwe bestuursperiode in Eijsden-Margraten begonnen. Er wordt een nieuwe coalitie gevormd en de raad benoemt daarna de wethouders voor het college van B&W. Dit overdrachtsdocument helpt u, naast uw verkiezingsprogramma´s, bij het maken van keuzes bij de coalitieonderhandelingen en het opstellen van het (raads-/coalitie) programma. Daarnaast biedt het u ook input om vervolgens de meerjarenbegroting 2023-2026 op te stellen. Met het (raads-/coalitie)programma en de meerjarenbegroting heeft u twee sturingsdocumenten die u helpen bij uw controlerende en kaderstellende rol in onze lokale democratie.

Om tot ambitieuze en uitvoerbare afspraken te komen, die zijn afgestemd op de mogelijkheden van de organisatie, is een goed samenspel nodig tussen raad, bestuur en ambtelijke organisatie. We leggen u in dit verband graag uit hoe wij onze rol in de lokale samenleving zien. Deze rol komt voort uit de missie en visie van de organisatie die wij centraal stellen in ons handelen. Die is kort samengevat in de motto’s ‘Dichtbij het Leven’ en ‘Dichtbij Mensen.’ Vanuit deze missie en visie is de ambtelijke organisatie sinds vorig jaar het TOEM-ontwikkeltraject gestart.

Als ambtelijke organisatie bieden we u graag - in afstemming met de griffier - ondersteuning aan bij het opstellen van het (raads-/coalitie)programma en de verdere uitvoering hiervan.

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Dit overdrachtsdocument helpt u, naast uw verkiezingsprogramma´s, bij het maken van keuzes bij de coalitieonderhandelingen en het opstellen van het (raads-/coalitie) programma.

5

TOEM TOEM staat voor een Toekomstbestendige Organisatie Eijsden-Margraten. Als wij dan inderdaad dichtbij het leven, dichtbij mensen willen werken, wat betekent dat dan concreet? Dit betekent op de eerste plaats dat we ons realiseren dat de wereld - de burgers - de overheid veranderen. Continu. Mondiale ontwikkelingen zoals corona, watersnood en de oorlog in Oekraïne maken dat we ons voortdurend moeten aanpassen. Als organisatie opererend in het publieke domein zijn wij moreel verplicht onze manier van werken regelmatig tegen het licht te houden. Weten wij nog waarvoor we het doen? En voor wie en wat we het allemaal doen? Zijn wij verbonden met onze inwoners? Wat vinden zij belangrijk? En waarmee bieden wij een aantrekkelijk toekomstperspectief voor onze inwoners, ondernemers en verenigingen?

Ons kompas: Dichtbij het leven Ons antwoord op deze vragen is dat wij in ons handelen altijd de maatschappelijke opgaven en onze inwoners centraal stellen; wij zijn dienstbaar aan de samenleving en niet andersom. We geven samen met onze inwoners inhoud aan de kwaliteit van leven in Eijsden-Margraten.

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Een kwaliteit die wordt gekenmerkt door het landschap, de cultuur en de tradities. Maar ook door de verbondenheid van onze inwoners, verenigingen en ondernemers met elkaar en met de identiteit van onze gemeente. Wij als organisatie willen graag samen met u en met onze inwoners bijdragen aan het versterken van de kwaliteiten van de samenleving en leefomgeving in Eijsden-Margraten. We investeren samen in de toekomst van Eijsden-Margraten vanuit de ziel, het DNA dat Eijsden-Margraten typeert en bindt. Dichtbij het Leven vormt daarbij ons organisatiekompas. Het samen handelen met de inwoners, het verenigingsleven en de ondernemers staat centraal. En samen met u en het College geven we de komende jaren verder richting aan Eijsden-Margraten, haar waarden en gewoonten.

Wij als organisatie willen graag samen met u en met onze inwoners bijdragen aan het versterken van de kwaliteiten van de samenleving en leefomgeving in Eijsden-Margraten.

6

Vanuit ons kompas investeren we in de kwaliteit van de organisatie en de mensen die er werken. Meer dan ooit realiseren we ons dat de mensen die werken voor de gemeenschap in Eijsden-Margraten het verschil kunnen en moeten maken. Dat vergt aandacht, visie, een lerende cultuur en ruimte voor ontwikkeling. Een organisatie die resultaatgericht is en veerkracht en wendbaarheid toont. Anno 2022 betekent dit: voortdurend in ontwikkeling zijn en oog hebben voor de vitaliteit van onze medewerkers en onze teams, maar bovenal in verbinding zijn met de samenleving. Een ontwikkeling die zeker in de huidige arbeidsmarkt aandacht en ruimte vraagt.

Onze dienstverlening: Dichtbij Mensen Dat is het motto van onze dienstverlening. We zetten ons continu in om dit merkbaar en zichtbaar te laten zijn voor de ontvangers van onze dienstverlening: onze inwoners. Door de jaren heen is ons pakket aan dienstverlening enorm uitgebreid door nieuwe wettelijke taken en veranderende behoeften van inwoners. Het is onze opdracht om te blijven aansluiten bij deze veranderingen in de samenleving en de behoeften van onze inwoners Waar dienstverlening en klantinteracties soms versnipperd plaatsvinden, moet meer samenhang komen. De wereld van nu vraagt van ons dat we nog meer als één organisatie

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

opereren. Het moet voor iedereen altijd duidelijk zijn wat zijn of haar bijdrage is en voor wie we het doen: de burger.

In afstemming en dialoog met u Om dit alles succesvol te laten verlopen, is het van belang dat er een gedeelde opvatting is over de ontwikkeling die we als organisatie hebben ingezet. Het is van groot belang om wederzijds ruimte en vertrouwen te geven en krijgen; om duidelijke afspraken te maken over verantwoordelijkheden en de wijze van samenwerken en sturen; om helder te zijn over de rollen en deze vast te houden. Dit vraagt om een goede afstemming tussen raad, college en organisatie. Vaker dan in het verleden moeten we daarover de dialoog aangaan om met elkaar te ervaren of de richting, koers en verwachtingen nog synchroon lopen. Wij kijken uit naar een respectvol en energiek samenspel.

Meer dan ooit realiseren we ons dat de mensen die werken voor de gemeenschap in Eijsden-Margraten het verschil kunnen en moeten maken.

7

Vier prioritaire thema’s Gemeente Eijsden-Margraten is net als Gulpen-Wittem en Vaals een Cittaslow-gemeente. Cittaslow is het internationale keurmerk voor gemeenten die op het gebied van leefomgeving, landschap, streekproducten, gastvrijheid, milieu, infrastructuur, cultuurhistorie en behoud van identiteit tot de top behoren. Wij hechten grote waarde aan behoud en versterking van ons DNA. Volgens onze inwoners wordt dit gevormd door de waarden Authenticiteit, Gastvriendelijkheid, Fijnschaligheid, Unieke ligging en het hebben van Aandacht voor elkaar. Dit maakt het goed leven, wonen en werken in onze gemeente. Het woon- en leefklimaat in de dorpen is van een hoog niveau. Dat komt mede door de sterke sociale verhoudingen, de gezonde economische basis, het goede voorzieningenniveau en de hoge kwaliteit van het landschap. In 2020 hebben het college van B&W en de gemeenteraad onderkend dat we als gemeente voor grote opgaven komen te staan. De vele maatschappelijke ontwikkelingen, gevoed door technologische ontwikkelingen en een veranderende levensstijl, worden versterkt door de transformaties die plaatsvinden op het gebied van landbouw, economie, het sociaal domein, klimaat en duurzaamheid. Daarnaast zagen college en raad een structurele forse kostenstijging op de gemeente afkomen, vooral ten aanzien

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

van verbonden partijen, het sociaal domein (met name jeugdhulp) en de organisatie. Gezien deze ontwikkelingen is er voor gekozen om vanuit vier overkoepelende en elkaar versterkende thema´s focus aan te brengen in de ontwikkeling van de gemeente Eijsden-Margraten. Organisatie en bestuur hebben hiervoor prioritaire thema’s benoemd. Hiermee willen wij, samen met onze inwoners en op een voor EijsdenMargraten passende wijze, antwoord geven op de maatschappelijke opgaven van de gemeente en bijdragen aan het versterken van het DNA van Eijsden-Margraten.

Dit zijn de vier thema‘s: Leefstijl Landbouw, landschap en plattelandseconomie Duurzaamheid en klimaatverandering Wonen

8

Vier prioritaire thema’s

9

Prioritair thema: leefstijl

10

Leefstijl Feiten Werkbudget € 103.500 per jaar Roken 13 - 16 jaar: 6,3% 18-64 jaar: 17,7% > 65 jaar: 8,9% Voldoet aan NL-beweegnorm 18–64 jaar: 51,6% > 65 jaar: 42,4% Overgewicht > 18 jaar: ca. 50% Chronische aandoeningen 13 - 16 jaar: 35,3% 18 - 64 jaar: 28,3% > 65 jaar: 45,6% > 65 jr.: 10,5% is erg eenzaam > 65 jr.: 16,5% heeft geen mantelzorger beschikbaar

(bron: gezondheidsatlas GGD Zuid Limburg)

Vastgestelde Kaders 1. Regionaal gezondheidsbeleid 2. Programma Middengebied

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Opgaven 2022 - 2026

Ontwikkelingen en lokaal beleid

Naast de bescherming van de gezondheid vraagt het stimuleren van gezondheidspreventie en -bevordering de komende jaren meer aandacht. Belangrijke middelen hiervoor zijn het voorkomen van gezondheidsachterstanden en inzetten van beweegprogramma’s.

We willen dat inwoners zo lang mogelijk kunnen blijven meedoen, gezond zijn en blijven en zich vitaal voelen.

De opgaven in de komende jaren zijn daarom gericht op het continueren en intensiveren van de programma’s Gezondheid, Sport & Bewegen en Leefstijl & Participatie. De opgave is daarnaast om het regionaal gezondheidsbeleid te vertalen naar een lokaal vitaliteitsbeleid, met meer focus op volwassenen en ouderen.

Aanbevelingen Leefstijl als prioritair thema continueren met een integrale aanpak van gezondheid en vitaliteitsbeleid. Verder ontwikkelen en uitdragen van de visie & ambities op het gebied van gezondheid, bewegen en participatie. En hierin structureel investeren. Continueren van de participatieve aanpak, waarbij de inwoners mee vorm en inhoud geven aan (het stimuleren van) Positieve Gezondheid.

Eijsden-Margraten interpreteert gezondheid in de breedste zin van het woord. Daarbij gaat het om alle zes dimensies van Positieve Gezondheid: lichaamsfuncties, dagelijks functioneren, mentaal welbevinden, meedoen, zingeving en de kwaliteit van leven. Positieve gezondheid draagt er aan bij dat mensen zich gelukkig voelen. Het prioritaire thema Leefstijl richt zich op de thema’s: A. Bevorderen van positieve gezondheid, gericht op bewegen, vitaliteit en participeren; B. Stimuleren van een inclusieve, lokale economie die waarde toevoegt aan de gemeenschap (zie prioritair thema plattelandseconomie); C. Stimuleren van een bewuste productie en consumptie van duurzame voeding (zie prioritair thema plattelandseconomie). Enkele ontwikkelingen: • Vergrijzing: het aantal 70-plussers neemt toe en daarmee ook de zorgvraag. • Langer thuis wonen: het Rijk stimuleert dat ouderen langer thuis wonen. Dit vraagt om vitale inwoners, vitale gemeenschappen, passende huisvesting maar ook passende zorg. • COVID-19: door Corona is het sociaal isolement toegenomen. Tevens wordt er door jong en oud minder bewogen en zijn de fysieke en psychische effecten van de pandemie voor coronapatiënten nog onvoldoende bekend. • Leefstijl na Corona: door Corona neemt de aandacht voor een gezonde leefstijl toe. Liefst een op de drie Nederlanders is bewuster bezig met zijn gezondheid.

Naast bewegen en een beter voedingspatroon wordt ook genieten als belangrijk onderdeel gezien van een gezonde leefstijl. • Invloed sociale media: sociale media hebben voordelen maar zeker ook nadelen. Digitale prikkels hebben effect op je mentale gezondheid en leefstijl; influencers beïnvloeden je emoties, zelfbeeld en zelfvertrouwen.

11

Prioritair thema: landbouw, landschap en plattelandseconomie

12

Landbouw, landschap en plattelandseconomie Feiten Ontwikkelen landschapsfonds: 50.000 budget Opbrengst toeristenbelasting in 2021: 652.000 Onbebouwd gebied: 75%, bebouwd gebied: 25% 4 Natura 2000 gebieden: Hoogbos-Noorbeemden, Eijsderbeemden, Bemelerberg-Schiepersberg, Savelsbos. Ondernemingen: 2.500 Agrarische bedrijven: 250 Overnachtingsplaatsen: 144 Bedrijventerreinen: 4

Vastgestelde Kaders

Ontwikkelingen en lokaal beleid

1. Bestuursopdracht Buitengewoon Buitengebied & Bestuursopdracht agrarische bouwkavels 2. Manifest Buitengewoon Buitengebied 3. Gebiedsvisie Middenterras Bemelen Mesch 4. Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg 5. Vrijetijdseconomie Bestemming Zuid-Limburg 2030 6. Verantwoord Op Weg 7. Innovatieagenda ‘Vitale Fruitteelt Limburg op Koers’

Ons landschap is ons unique selling point dat we koesteren. Door bepaalde landbouwactiviteiten staan biodiversiteit en kleine landschapselementen onder druk. Ook toerisme en recreatie leggen druk op het landschap. Het beheer daarvan staat voor nieuwe uitdagingen, nu het aantal agrariërs afneemt en beheervergoedingen lager worden. De uitdaging is dan ook om verschraling van het landschap te voorkomen.

Aanbevelingen Opgaven 2022 - 2026 • Opleveren gebiedsdifferentiatiekaart voor buitengebied waarin, met respect voor de kwaliteit van het landschap, ook ruimte blijft voor ontwikkeling • Uitwerken lokaal plan van aanpak Landbouwtransitie, om te komen tot een vitale, toekomstbestendige en duurzame agrarische sector die in harmonie werkt met milieu, natuur en landschap • Nieuwe vormen van beheer van het landschap creëren waarbij naast de agrarische sector ook de lokale samenleving een bijdrage levert • Verder concretiseren Landschapsfonds • Behoud en versterken van het kleinschalig landschap • Stimuleren slowfood & bevorderen van ketensamenwerking met aandacht voor regionale/lokale productie en een circulaire distributieketen van (h)eerlijk voedsel • Doorzetten aanpak vitalisering sector vrijetijdseconomie • Verdiepen kansen realisatie Visitor Center voor gemeente

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

• Landbouw, Landschap en Plattelandseconomie als prioritair thema continueren. • Betrekken van inwoners ten behoeve van het waarderen, zich verantwoordelijk voelen en actief bijdragen aan de toekomst van ons landschap en de lokale voedseleconomie. • Inzetten op een omgevingsbeleid waarin het landschap een voorname rol speelt. Een vergroeningsoffensief starten en groenblauwe landschappelijke raamwerken versterken (meer authentieke landschapselementen, meer ecologische verbindingen en meer bodem- en biodiversiteit). • Inzetten op een krachtige natuurinclusieve landbouw die ruimte biedt aan diversiteit, (nieuw) ondernemerschap, een slagvaardige kwalitatieve invulling van vrijkomende agrarische bebouwing en een lokale voedselcultuur en -economie met korte ketens tussen producent en consument.

Het Manifest Buitengewoon Buitengebied geeft richting aan de toekomst van het buitengebied. De kwaliteiten van het landschap zijn daarbij leidend voor (nieuwe) ontwikkelingen. Grootschalige activiteiten in een kleinschalig landschap zullen hierin steeds minder toekomst hebben. De landbouwtransformatie wordt een grote opgave. Stikstof, bodem, natuur, biodiversiteit, landschap en watervraagstukken bepalen sterk de toekomst van de landbouw en ons landschap. In Eijsden-Margraten staan veeteelt en fruitteelt al fors onder druk. Omvorming naar ongewenst grondgebruik moet worden voorkomen. Regie op lokale ontwikkelingen is dan ook belangrijk. Nieuwe verdien-, inrichtings- en beheermodellen zijn nodig om het authentieke kleinschalige landschap toekomst te geven. Ook de aanpak van vrijkomend vastgoed verdient aandacht om leegstand, verpaupering en ondermijning te voorkomen. Korte ketens, met lokale productie en verkoop, zal zich verder ontwikkelen. Om de recreatieve druk te beheersen, maar tevens bij te dragen aan werkgelegenheid en het behoud van voorzieningen in onze kernen is in de vrijetijdseconomie een beweging nodig van kwantiteit naar kwaliteit. Dat vraagt om een goede balans tussen activiteiten en de kwaliteiten van landschap en leefomgeving. Belangrijke ontwikkeling is verder de realisatie van het Visitor Center bij de Amerikaanse Begraafplaats.

13

Prioritair thema: duurzaamheid en klimaatverandering

14

Duurzaamheid en klimaatverandering Feiten Duurzaamheidsleningen: 18 miljoen beschikbaar waarvan 5 miljoen besteed Werkbudget: 151.500 per jaar Woningen met zonnepanelen: 27,1% (NL: 15,7%)

A

Vastgestelde Kaders

Ontwikkelingen en lokaal beleid

1. RES 1.0

In 2030 moet via Regionale Energiestrategieën (RES) landelijk de CO2-uitstoot met behulp van wind en zon de helft lager zijn dan in 1990. Eijsden-Margraten wil geen grootschalige zonne- of windenergie in het buitengebied en zet in op isoleren en zonne-energie op daken.

2. Transitievisie Warmte 3. Afvalstoffenverordening

(bron: waarstaatjegemeente 2020)

4. Grondstoffenplan

Laadpunten: 1,2 op 1.000 inwoners (NL 4,3)

5. Verordening duurzaamheidslening

Label A-B: 27% woningen Label C-D: 40% woningen Label E-G: 33% woningen (Bron: startanalyse 2.0 & RVO)

Opgaven 2022 - 2026 • Opstellen RES 2.0, vaststellen in raad juni 2023 • Opstellen en uitvoeren uitvoeringsprogramma Transitievisie Warmte • Uitvoeren uitvoeringsprogramma Grondstoffenplan • Plaatsingsplan ondergrondse containers evalueren in 2023 • Opstellen Waterplan 2023 - 2027 incl. uitvoeringsprogramma • Opstellen uitvoeringsprogramma Hitte en Droogte • Regievoering op grensoverschrijdende milieu vraagstukken (Bierset, MAA, CBR Lixhe, KNAUF Visé) • In 2024 plan van aanpak opstellen op basis van meetresultaten luchtkwaliteit Eijsden e.o. • Uitrollen elektrische laadinfrastructuur door Vattenfall • Ontwikkelen dekkend netwerk oplaadpunten e-bikes • Verduurzamen gemeentelijk vastgoed • Behandeling van aanvragen voor duurzaamheidsleningen • Uitvoeren projecten zoals Zorgeloos Zonnepanelen, PlusjeHuis, Aardgasvrijchecker en Dubbel Duurzaam

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Aanbevelingen • Duurzaamheid & Klimaatverandering als prioritair thema continueren. Duidelijk richting geven aan de lokale ambities en op basis van concrete doelstellingen deze uitwerken. Hierbij middelen en capaciteit (nu 1,5 fte) adequaat in evenwicht brengen en doelstellingen monitoren • Inzetten op bewustwording, informatie en participatie • Inzetten op beperken CO2-uitstoot en klimaatadaptief inrichten van de openbare ruimte (water meer bergen en infiltreren, minder verharden, meer vergroenen) • Volgen ontwikkelingen rond groene energie (groengas). Dit biedt kansen voor de landbouw/ agrarische sector • Verstevigen samenwerking met Belgische gemeenten en politieke lobby voeren rond luchtvaart, luchtkwaliteit en overige grensoverschrijdende milieuvraagstukken

In 2050 is landelijk het doel om volledig aardgasvrij te verwarmen. De mogelijkheden voor warmtenetten in Eijsden-Margraten zijn nagenoeg nihil. De gemeente zet daarom in op isoleren, full elektrische warmtepompen of hybride oplossingen. Voor 2020 moesten gemeenten klimaatstresstesten uitvoeren om voorbereid te zijn op klimaatverandering. Voor Water-overlast en Overstroming is een uitvoeringskaart opgesteld. Voor de thema’s Hitte en Droogte maken we binnen Lijn50 de knelpunten inzichtelijk en starten we met risicodialogen. Het grondstoffenplan 2022 - 2026 stelt de beleidsmatige uitgangspunten voor de doorontwikkeling naar een circulaire economie. Aan het plan is een uitvoeringsprogramma gekoppeld; de uitvoering hiervan gebeurt samen met RD4. In de basis richt het gemeentelijk beleid zich op drie punten: (1) investeren in kennisoverdracht naar de samenleving; (2) stimuleren van investeringen en (3) aanbieden van financiële instrumenten. De spelregels voor het verstrekken van duurzaamheidsleningen zijn vastgelegd in de Verordening Duurzaamheidslening.

15

Prioritair thema: wonen

16

Wonen Feiten

Vastgestelde Kaders

Ontwikkelingen en lokaal beleid

Starterslening: reeds uitgezet 145.840 Nog beschikbaar: 285.790,70

1. Samen bouwen aan de Toekomst Woonvisie 2019-2025

Werkbudget: 45.000 per jaar Voor bouwgronden: 100.000

2. Structuurvisie wonen Zuid-Limburg 2016

Eijsden-Margraten is een aantrekkelijke woongemeente en wil dat graag blijven. Wij streven naar een woningvoorraad met passende woningen voor onze inwoners in een leefomgeving die gezond, veilig en prettig is om in te wonen. Kwaliteit en duurzaamheid zijn daarbij belangrijke uitgangspunten. Passende woningen zoeken wij niet alleen in nieuwbouw maar ook in de transformatie van cultuurhistorisch waardevolle panden. De woningbouwplannen waaraan medewerking wordt verleend, moeten passen bij de behoefte.

78% koop (NL 58%), 11% sociale huur (NL 30%) 13% particuliere huur (NL 11%)

3. Beleidsregel “Ruim baan voor goede plannen” 4. Bestuursopdracht Poort van het Heuvelland

< € 250.000, 26% (NL 33%) > € 450.000, 26% (NL 19%) Gereed gemelde woningen: 2018 (57), 2019 (28), 2020 (81), 2021 (108)

Opgaven 2022 - 2026 • Sturen en versnellen om de juiste woning voor de juiste doelgroep tijdig op de juiste plaats te realiseren • Het woningbehoefteonderzoek (concept januari 2022) formuleert een opgave tot 2030 van: - 225 woningen vanwege de huidige schaarste; - 225 woningen om extra groei te realiseren; - 130 zorgwoningen tot 2030, 240 tot 2040; - 10 tot 15 wooneenheden p/j voor Housing; - 8 tot 10 wooneenheden p/j voor statushouders • Sturen op klimaatrobuuste gebiedsontwikkelingen, herbestemming en renovatie • Realiseren van de gebiedsontwikkelingen - Poort van het Heuvelland - Stationsomgeving Eijsden • Ontwikkelen en uitvoeren toekomstvisie kern Cadier & Keer

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Aanbevelingen • Gezien de woonopgaven tot 2030 - in samenhang met de duurzaamheidsopgave - Wonen als prioritair thema continueren en regie nemen op de woningbouwontwikkeling. • Vaststellen woningmarktonderzoek, waar nodig inzetten op nieuw juridisch instrumentarium en uitwerken uitvoeringsprogramma wonen • Beschikbaar stellen voldoende financiële middelen voor woningbouwplannen, voor bijvoorbeeld strategische grondaankopen of voorbereidende onderzoeken • Vaststellen van ruimtelijke kaders om woning- bouw mogelijk te maken • Monitoren en volgen van de woningbouwprognoses en voortgang van woningbouwplannen, waar nodig de kaders bijstellen • Proactief sturen op prestatieafspraken met woningcorporaties

Volgens diverse modellen blijft het aantal huishoudens tot 2030 stijgen. De meeste groei wordt verwacht in de groep alleenstaande 65-plussers; de groep tweepersoonshuishoudens 65+ groeit beperkt. De groep 23-65 jarigen neemt naar verwachting af tot 2030. In elk segment koopwoningen neemt de behoefte toe, maar met name in de prijsklassen € 325.000 - € 450.000 en boven € 450.000. De behoefte bedraagt circa 320 woningen. Deze wordt vooral veroorzaakt door ouderen die nu nog vaak in (duurdere) grondgebonden koopwoningen wonen. Als er voor hen meer geschikt aanbod komt, komen ‘hun woningen’ vrij voor jongere doelgroepen. Tot 2030 zijn minder huurwoningen nodig, vooral door de afname van huurders onder de 65 jaar, maar er zijn wel meer zorgwoningen nodig. Er wordt momenteel gewerkt aan een aantal ontwikkelgebieden, zoals de Poort van het Heuvelland, de Stationsomgeving Eijsden en de kern Cadier & Keer. Hiervoor maken we gebiedsvisies. Doel is deze gebieden via een integrale aanpak te ontwikkelen.

17

Spiekbrief

Duurzaamheid en klimaatverandering

Leefstijl Wonen

√ Realiseren 320 woningen tot 2030 door groei huishoudens √ Groeiende woningvraag tot 2030 onder 65-plussers √ Meer geschikt aanbod voor ouderen maakt woningen vrij voor jongere doelgroepen √ Meer zorgwoningen realiseren √ Realiseren van gebiedsontwikkelingen Poort van het Heuvelland en Stationsomgeving Eijsden √ Ontwikkelen en realiseren toekomstvisie Kern Cadier en Keer

Landbouw,landschap en plattelandseconomie

√ Inzet op isoleren, zonne-energie op daken, (hybride) warmtepompen √ Inzetten op bewustwording, informatie en participatie √ Investeren in kennisoverdracht, stimuleren investeringen, aanbieden financiële instrumenten √ Klimaatadaptief inrichten openbare ruimte √ Versterken samenwerking Belgische gemeenten

√ Bevorderen positieve gezondheid, gericht op bewegen, vitaliteit en participeren √ Stimuleren inclusieve, lokale economie die waarde toevoegt aan de gemeenschap √ Stimuleren gezondheidspreventie en -bevordering √ Stimuleren bewuste productie en consumptie duurzame voeding

√ Beheer van landschap adequaat organiseren ter voorkoming verschraling landschap √ Meer regie om het kleinschalige, authentieke landschap vorm te geven √ Aanpak vrijkomend vastgoed om leegstand, verpaupering en ondermijning te voorkomen √ Inzetten op een krachtige natuurinclusieve landbouw √ Stimuleren lokale voedseleconomie met korte ketens tussen producent en consument √ Balans behouden tussen recreatieve druk, leefomgeving en landschap

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

18

Inhoudelijke opgaven

19

Inhoud

Participatie

Onderwijs en kinderopvang

Ruimtelijke ordening en veiligheid

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

21

Wmo

24

Kunst, cultuur en cultuureducatie

27

Dienstverlening en burgerparticipatie

22

Jeugdhulp

23

25

Water, verkeer, vervoer en mobiliteit

26

Digitalisering

29

28

20

Participatie Feiten Aantal cliënten Participatiewet(bijstand en IOAW): 208 + 14 = 222 (Cijfers november 2021) Aantal cliënten Participatiewet(bijstand en IOAW): 215 + 15 = 230 (Begroting 2022)

Opgaven 2022 - 2026 • Bepalen van de koers die Eijsden-Margraten wil varen bij de uitvoering van de Participatiewet • Vaststellen nieuw beleid. Een aantal onderwerpen zijn reeds concreet: beleidsplan schuldhulpverlening, debiteurenbeheer en verordening cliëntenparticipatie • In 2022 de kennis van klanten opschonen en verdiepen, vanuit de Focus “ken je klant”. Nauwe begeleiding naar werk en nauwe samenwerking met de ketenpartners hierin verder vorm geven • Samenwerking met ketenpartners verbeteren, waar nodig nieuwe afspraken maken, overeenkomsten opstellen • In beeld brengen juridisch instrumentarium om meer regie en sturing te kunnen geven aan de woonopgaven van woonurgenten, statushouders en specifieke doelgroepen, in relatie met het prioritair thema Wonen

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Vastgestelde Kaders

Ontwikkelingen en lokaal beleid

1. Beleidskader Participatiewet 2015

Op 1 juli 2021 is Eijsden-Margraten uitgetreden uit het samenwerkingsverband Sociale Zaken Maastricht Heuvelland (SZMH). We zijn nu zelf verantwoordelijk voor de uitvoeringsorganisatie van de Participatiewet en voeren dit in eigen beheer uit, onder de noemer SEM (Sociale Zaken Eijsden-Margraten). Het bestaande beleid is daarbij in stand gebleven.

2. Verordening re-integratie 3. Participatie en tegenprestatie Participatiewet Maastricht-Heuvelland 2016 4. Beleidsregels bijzondere bijstand 2018 5. Beleidsplan Schuldhulpverlening en beleidsregels 2018 6. Uitvoeringsafspraken rondom statushouders inzake de Wet inburgering 2022

Aanbevelingen • Ontwikkelen van een visie, met daarin passend(e) beleidskaders en uitvoeringsbeleid

De komende periode nemen we het beleid op het gebied van participatie onder de loep. Waar nodig leidt dit tot aanpassingen. Daarnaast brengen we meer focus aan op onze klanten. In de aanpak blijft de klant centraal staan en wordt bezien wat voor hem of haar het beste is. We willen onze cliënten kennen en dichtbij hun leven staan, om zo van betekenis te kunnen zijn. Met als resultaat dat we hen weer een toekomstperspectief kunnen bieden, met werk en/of een passende inkomensondersteuning.

• Opstellen beleidskaders voor de uitvoering van de Participatiewet, die inspelen op de ontwikkelingen binnen de eigen gemeente. Hierbij iedere inwoner en ondernemer vertegenwoordigen die een beroep doet op de Participatiewet • Inzetten op preventie. Daarbij over de diverse beleidsvelden heen kijken en mogelijkheden onderzoeken om aanpak te verbinden met opgaven binnen de prioritaire thema´s, om op deze manier de inwoner breed te ondersteunen

21

Wmo Feiten Aantal Wmo-cliënten (per 31-12-2021): 1.034 Gemiddeld aantal Wmo-aanvragen per jaar: 1.118 Cliënt tevredenheidonderzoek Wmo/jeugd over 2020: 85% is (zeer) tevreden over de gemeentelijke ondersteuning

Opgaven 2022 - 2026 • Gevolgen Coronacrisis opvangen • Slim investeren in sociaal domein met een dekkend aanbod van algemeen toegankelijke basisvoorzieningen, experimenteren met lichtere vormen van ondersteuning, het realiseren van passende huisvesting en het investeren in het sociaal netwerk van mensen met beperkingen • Herijking van de regionale samenwerking • Ontwikkelen van nieuwe beleidskaders voor de Wmo • Vanaf 01.01.2022 vervalt de bestaande centrumregeling voor beschermd wonen en worden alle gemeenten verantwoordelijk voor deze taak • Monitoren van de effecten van de in 2021 herijkte inkoop WMO en waar nodig bijsturen

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Vastgestelde Kaders

Ontwikkelingen en lokaal beleid

1. Wet Maatschappelijke Ondersteuning 2015

De gemeente staat de komende raadsperiode voor grote uitdagingen, niet alleen vanwege de coronacrisis, maar ook omdat de tekorten in het sociaal domein kunnen oplopen. De aanpak om maatschappelijke ondersteuning te verduurzamen in tijden van schaarste blijft onze belangrijkste opgave.

2. Toekomstagenda Sociaal Domein Maastricht-Heuvelland 2016-2022 3. Verordening Maatschappelijke Ondersteuning Eijsden-Margraten 2015, versie 2022 4. Besluit Nadere Regels Maatschappelijke Ondersteuning Eijsden-Margraten 2019, versie 2022

Aanbevelingen • Gaan voor een sterk sturende rol in het Sociaal Domein, volgens de landelijke adviezen van de Raad voor Openbaar Bestuur. Bestuurlijke ambities en plannen integraal benaderen, vanuit het perspectief van het gehele sociale domein • Balans zoeken tussen noodzaak kostenbeheersing en het belang van goede voorzieningen voor kwetsbare inwoners, door vanuit maatschappelijke waarden voorzieningen te prioriteren • Investeren in de fysieke toegankelijkheid van voorzieningen, diensten en openbare ruimten voor oudere inwoners en inwoners met lichte beperkingen, zodat maatwerkvoorzieningen beschikbaar en betaalbaar kunnen blijven voor de meest kwetsbaren

De vergrijzing en het rijksbeleid gericht op langer thuis wonen voor ouderen en mensen met beperkingen, verhogen de vraag naar maatschappelijke ondersteuning vanuit de gemeente. Daarnaast heeft het kabinet de inkomensafhankelijke eigen bijdrage voor Wmo-ondersteuning afgeschaft en het abonnementstarief ingevoerd. Hierdoor ontstaan tekorten op huishoudelijke hulp die er voorheen niet waren. Door het aanhoudende personeelstekort in de zorgsector ontstaan regelmatig wachtlijsten. De aanzuigende werking van het abonnements- tarief maakt dit probleem groter. De sociale gevolgen van de Covid-19 crisis zorgen ervoor dat nieuwe groepen mensen een beroep doen op de Wmo-voorzieningen. Zoals mensen die hun zelfredzaamheid hebben verloren en minder of niet meer meedoen aan de maatschappij. Zij hebben ondersteuning nodig om dit te herstellen. Een hoog aantal (ex-)statushouders met een bijstandsuitkering zijn extra kwetsbaar en doen een verhoogd beroep op de voorzieningen in het sociaal domein, waaronder de Wmovoorzieningen. Vanaf 2023 worden gemeenten (inhoudelijk en financieel) verantwoordelijk voor Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang, een taak die tot 01-01-2022 volledig bij de centrumgemeente Maastricht was ondergebracht. Dit vraagt om extra inzet van de gemeente om te zorgen voor de juiste mate van hulp en ondersteuning voor deze kwetsbare groep en de bekostiging daarvan.

22

Jeugdhulp Feiten Jongeren met jeugdhulp tot 18 jaar: Eijsden-Margraten: 11,4% Gemiddeld in Nederland: 10,3% Jeugdzorgtrajecten zonder verblijf: Eijsden-Margraten: 82,3% Gemiddeld in Nederland: 81,7% Jeugdzorgtrajecten met verblijf: Eijsden-Margraten: 8,8% Gemiddeld in Nederland: 8,6% Jeugdbescherming: Eijsden-Margraten: 8,0% Gemiddeld in Nederland: 8,3% (CBS Jeugd | tweede halfjaar 2020)

Opgaven 2022 - 2026 • Vertalen van landelijke ontwikkelingen naar lokaal niveau: - Hervormingsagenda 2023-2028 oplevering door Rijk in maart 2022 - Wet verbeterde zorg voor jeugdigen oplevering door Rijk juni 2022 - Algemene Maatregel van Bestuur zorgvormen oplevering door Rijk juni 2022 • Opstellen regionaal beleidskader jeugdhulp/regiovisie 2023-2028 (start door regio in september 2022): - Opstellen nieuwe contracten met zorgaanbieders (2022) - Evalueren lokaal actieplan jeugd Eijsden-Margraten en opstellen nieuw plan (2022)

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Vastgestelde Kaders

Ontwikkelingen en lokaal beleid

1. ‘Zuid-Limburg voor de jeugd!’, beleidskader 2019-2022

Bij het opgroeien van kinderen gaat er in Eijsden-Margraten veel goed. Maar er is ook een toenemende vraag naar specialistische jeugdhulpverlening.

2. Transformatieplan 2023, Jeugdhulpregio Zuid-Limburg 3. Lokaal actieplan jeugd 2019-2022 Eijsden-Margraten

Aanbevelingen • Kennisnemen van nieuwe landelijke ontwikkelingen in het kader van Hervormingsagenda die impact hebben op het regionale beleidskader en lokaal actieplan • Op grond hiervan kaders opstellen voor de uitwerking van het regionaal beleidskader jeugdhulp/Regiovisie 2023-2028 naar regionaal beleid • Erop toezien dat de uitvoering plaatsvindt op basis van een integrale visie, met een lokaal actieplan. Daarbij het kind, gezin en hun leefwereld centraal stellen, zodat een passend perspectief kan worden geboden

We faciliteren informele zorg en breiden algemeen toegankelijke welzijns- en zorgvoorzieningen (het ‘voorliggende veld’) uit. Doel is maatwerkvoorzieningen alleen in te zetten als de algemeen toegankelijke voorzieningen geen of onvoldoende oplossing bieden. We nemen de ‘voorliggende’ voorzieningen standaard mee in de beoordeling van de hulpvraag. Om zorg en voorzieningen zoveel mogelijk te normaliseren, proberen we de vraag ook hier op te lossen, zodat doorverwijzen naar maatwerkvoorzieningen minder snel nodig is. Per 1-1-2023 lopen huidige contracten met zorgaanbieders af. Dit is een natuurlijk moment om te evalueren en vanuit zorginhoudelijke doelen nieuwe contracten af te sluiten voor de jeugdhulp in Zuid-Limburg. Hiervoor is een regionaal transformatieplan geschreven. Hierin laten we het denken in producten los. We stellen het kind en gezin en hun leefwereld centraal zodat zij een perspectief krijgen. We werken hierbij multidisciplinair en op regionaal niveau samen. Enkele bestuurlijke uitgangspunten bepalen wat we regionaal en lokaal aanpakken: • lokaal wat kan en regionaal wat moet; • zoveel mogelijk regionaal met ruimte voor lokale invulling. • de toegang tot de jeugdhulp is en blijft een lokale verantwoordelijkheid. Het lokaal actieplan jeugd Eijsden-Margraten 2019-2022 is een voortvloeisel uit het regionaal beleidskader. Dit plan gaan we in 2022 evalueren.

Op basis hiervan werken we, in lijn met de nieuwe regionale inkoopstrategie per 2023, een nieuw lokaal actieplan uit.

23

Onderwijs en Kinderopvang Feiten

Vastgestelde Kaders

Ontwikkelingen en lokaal beleid

Aantal basisscholen: 7 onder bestuur van KOM-leren 1 onder verantwoordelijkheid van de gemeente

1. Beleidsregel Peuteropvang Voor- en Vroegschoolse educatie (VVE) gemeente Eijsden-Margraten

Aantal basisschoolleerlingen (per 1-10-2021): 1747

2. Samen Sterk! Onderwijs-jeugd-zorg in Maastricht Heuvelland (passend onderwijs).

Aantal locaties voor peuteropvang: 6 waarvan 5 met VVE-aanbod

3. Gemeenschappelijke Regeling ‘Regionale samenwerking leerplicht en Regionale Meld- en Coördinatiefunctie Maastricht en Mergelland

De gemeente Eijsden-Margraten vindt met haar partners van de kinderopvang, het onderwijs, de GGD/ jeugdgezondheidszorg en het sociaal team aandacht voor de ontwikkeling van de jongere inwoners van groot belang. Alle kinderen moeten, ongeacht hun achtergrond en omstandigheden, dezelfde ontwikkelingskansen hebben en opgroeien in een veilige en gezonde omgeving. De eerste levensjaren zijn cruciaal in de ontwikkeling van kinderen op het gebied van taal, cognitieve vaardigheden, sociale emotie en motoriek.

Aantal scholen speciaal onderwijs: 1 (SO/VSO)

4. Gemeenschappelijke Regeling ‘Regionale samenwerking leerlingenvervoer Maastricht - Heuvelland’

Opgaven 2022 - 2026 • Opstellen Onderwijsachterstandenbeleid, in samenspraak met de betrokken partners, met ook de ambities voor de voor- en vroegschoolse educatie • Ontwikkeling lokale educatieve agenda, vanuit de verplichting voor gemeenten om overleg te voeren met schoolbesturen én de kinderopvang over gezamenlijke doelstellingen en bijdragen • Onderwijshuisvesting: door een wetswijziging zijn gemeenten in de toekomst verplicht een integraal huisvestingsplan (IHP) op te stellen voor het onderwijs. In 2022 start het proces voor het opstellen van een IHP 2022-2037.

Aanbevelingen • Kennisnemen van nieuwe landelijke ontwikkelingen, onder andere in het beleid voor onderwijsachterstanden en VVE, en het Nationaal Programma Onderwijs • Ontwikkelen van een integrale visie, en de vertaling daarvan in beleidskaders en uitvoeringsbeleid. De ontwikkeling van het kind (en gezin) hierin centraal stellen

We zetten ons met onze partners in om kinderen van 2-6 jaar een betere start te laten maken in groep 3 van de basisschool, door ontwikkelingsachterstanden zoveel mogelijk te verkleinen. Dat gebeurt via de Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE). Dit is ook het meest omvangrijke onderdeel van het OnderwijsAchterstandenBeleid. In onze gemeente kunnen ouders of verzorgers aanspraak maken op een tegemoetkoming in de kosten van vervoer van hun kinderen van en naar school. De voorwaarden hiervoor zijn, samen met de Maastricht-Heuvelland gemeenten, vastgesteld in de Gemeenschappelijk Regeling Leerplicht en leerlingenvervoer Maastricht-Heuvelland. Maastricht voert dit als centrumgemeente uit. Met een integraal huisvestingsplan onderwijs willen we samen met het schoolbestuur en de kindpartners ambities formuleren, uitdagingen benoemen en afspraken maken over de onderwijshuisvesting. Dit ‘koersdocument’ stelt ons samen in staat om proactief, integraal en planmatig te investeren.

• Opstellen integraal huisvestigingsplan onderwijs

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

24

Kunst, cultuur en cultuureducatie Feiten Kunstwerken in openbare ruimte: ruim 75 Culturele fiets- en wandelroutes: 1 Ontwikkeling van culturele fiets- en wandelroutes: 2

Vastgestelde Kaders

Ontwikkelingen en lokaal beleid

1. Uitvoeringsnota Kunst en Cultuur 2016-2018

Kunst

2. Beleidsnota cultureel erfgoed 2018-2021

Kunstprojecten in openbare ruimte: 2 Ontwikkeling van kunstwerken openbare ruimte: 2 Brievenbus kunstproject: 75x Deelnemende kinderen aan cultuureducatie: 1.700 Bibliotheekwerk: met onder andere 4 projecten rondom laaggeletterdheid

Opgaven 2022 - 2026 • Zichtbaar en helder maken wat kunst en cultuur voor een samenleving kan betekenen

Lopende Coronaprojecten: 4

• Inwoners en eigen organisatie betrokken krijgen bij kunst- en cultuurprojecten, zodat het nut en de maatschappelijke mogelijkheden breder bekend worden

Aanbevelingen

• Zichtbaar maken dat, door deelname aan kunst- en cultuurprojecten, burgerparticipatie wordt gestimuleerd

• De genoemde opgaven opnemen in het nieuwe coalitieakkoord, gericht op het vergroten van de zichtbaarheid, het nut, en de resultaten die kunst, cultuur en cultuureducatie in de samenleving brengen • Investeren in de zichtbaarheid van kunst en cultuur als verbindende factor tussen inwoners van de samenleving • Herijken van de vastgestelde kaders door aanscherping van beide nota’s (Uitvoeringsnota Kunst en Cultuur 2016-2018 en Beleidsnota cultureel erfgoed 2018-2021)

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

• Inzetten van kunst en cultuur om de impact van corona in de samenleving te verkleinen • Borgen en versterken van het belang van cultuureducatie in een veranderende samenleving • Herijking van de gewenste bibliotheekfunctie in de gemeente

Kunst is behalve een element in de openbare ruimte vooral een verbindende factor tussen onze inwoners. We leggen hierbij waar mogelijk de verbinding met de omgeving en onze streekverhalen. Ook geven we via kunstprojecten aandacht aan maatschappelijke onderwerpen. We gebruiken kunst dus om een boodschap te vertellen, op een manier die inwoners inspireert, verrast en verrijkt. Cultuur Cultuur gaat over het beleven en beoefenen van muziek, kunst en theater, en over het genieten van erfgoed en tradities (immaterieel erfgoed). Maar het gaat ook over hoe we samen in het leven willen staan. Denk bijvoorbeeld aan een sociale en duurzame levenshouding. Projecten die hiermee te maken hebben, vallen dus óók onder cultuur. Zoals schoonmaakacties door vrijwilligers of taalcafés voor anderstaligen. Cultuureducatie Cultuureducatie is de ruggengraat van kunst en cultuur. We hebben daarom een breed educatief programma ontwikkeld voor onze basisscholen. Dit biedt, naast wekelijkse lessen, een aantal inspirerende randprogramma’s. Deze programma’s leggen spelenderwijs de link naar maatschappelijke thema’s, zoals duurzaamheid, landschap en natuur. Ook worden hiermee talenten en eigenschappen ontwikkeld zoals analyseren, evalueren, expressie, communicatie, bewustzijn, leefwereld, zelfvertrouwen, kennis verwerven en creativiteit.

Bij menig architect begon de liefde voor het vak bij cultuureducatie op de basisschool!

25

Water, verkeer, vervoer en mobiliteit Feiten 864.000 m2 verharding (wegen, straten, trottoirs en pleinen) 233 km riool (gemengd, droogweer- en regenweerafvoer), 6.205 kolken en 5.706 putten 237 ha groen en agrarische eigendommen: • Landbouwgrond 53 ha • Bos en natuur 52 ha • Laan- en solitaire bomen 14.007 • Gazon 33 ha • Bermen 57 ha • Hagen 64.568 meter • Plantsoenen 15 ha • Sportvelden 25 ha • Kunstgrassportvelden 2,3 ha

Aanbevelingen • Beschikbaar stellen van voldoende financiële middelen voor de openbare ruimte, mede om te voldoen aan de provinciale eisen • Kwaliteit van de openbare ruimte niet alleen bezien vanuit technisch oogpunt (kwaliteit verhardingen en veiligheid). Ook kijken naar bijdrage aan een betere leefomgeving (duurzaamheid, gezondheid, wonen, landschap en plattelandseconomie). Vandaaruit integrale kaders opstellen voor de kwaliteit van de openbare ruimte, en inrichting en beheer daarvan • Continueren participatie bij beleidsontwikkeling en planvorming, en bevorderen adoptie van plannen in de openbare ruimte • In de begroting 2023 middelen opnemen voor de MIRT-studie in het kader van de Maasdalvisie • Inzetten op verduurzamen mobiliteit: bevorderen van e-vervoer (fiets, auto’s, OV)

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Vastgestelde Kaders

Ontwikkelingen en lokaal beleid

1. 2. 3. 4. 5. 6.

De inrichting en het onderhoud van de openbare ruimte, onze leefomgeving, dragen in hoge mate bij aan de kwaliteit van leven van onze inwoners.

Beleidsplan Verkeer en Vervoer Wegenbeleidsplan 2021-2024 Gemeentelijk Verkeers- en Vervoersplan 2022 Beleidsplan Openbare Verlichting 2019-2026 Verbreed GRP Eijsden-Margraten 2018-2021 Groenstructuurplan binnen de bebouwde kom Eijsden 2004 7. Landschapsontwikkelingsplannen (LOP) 8. Groenbeleidsplan 2020 9. Bomenbeleid Eijsden-Margraten 2015 10. Bermenbeleid 2016-2026 Maaien wat moet, bloei waar mogelijk 11. Rapportage Verantwoord op Weg

Opgaven 2022 - 2026 • Jaarlijks wordt een meerjaren- investeringsprogramma (MIP) voor de openbare ruimte opgesteld • In 2022 wordt het fietsplan ter vaststelling aan de raad aangeboden • In 2022 moet een nieuw Waterplan (Verbreed GRP, Gemeentelijk Rioleringsplan) worden vastgesteld • In 2022/2023 moet in relatie tot de Omgevingswet een parkeerplan worden vastgesteld • Uitvoeren MIRT-studie in het kader van de Maasdalvisie, voorzien voor de periode 2022-2024

We streven naar een openbare ruimte die de gevolgen van de klimaatverandering kan opvangen. Dat betekent minder verharding, meer bomen en groen (dus meer biodiversiteit) en voorzieningen om het water zoveel mogelijk vast te houden en te kunnen laten infiltreren in de bodem. Ook willen we een openbare ruimte met meer ruimte voor ontspanning en ontmoeting. Dat bevordert de gezondheid van jong en oud. De openbare verlichting wordt steeds duurzamer en door nieuwe technieken steeds energiezuiniger. Rekening houdend met de afschrijvingstermijn van 20 jaar zullen we de nieuwe ontwikkelingen hierin meenemen. Voor onze wegen geldt dat er landelijk wordt gestreefd naar een andere inrichting van de 30 km-zones. Ook heeft de provincie laten weten in 2025 geen achterstallig onderhoud van wegen meer te dulden. Verder zien we door de hoge olieprijzen de prijsindex voor wegenonderhoud stijgen. Het (elektrisch) fietsverkeer neemt toe. Daarom zijn we in 2021 gestart met het opstellen van een fietsplan. Ook parkeren verdient de komende jaren nadere aandacht, met name in en rond de kern Eijsden. Ook het uitvoeringsplan Verantwoord Op Weg vraagt om aandacht voor parkeren. Op basis van de Maasdalvisie en de aanpak Hoogwater van de Maas, wordt samen met Maastricht, Rijkswaterstaat, het Rijk en het Waterschap een MIRT-studie voorbereid.

Deze brengt de haalbaarheid van integrale maatregelen rond waterveiligheid en gebiedsontwikkeling (onder andere recreatie en natuur) in beeld.

26

Ruimtelijke ordening en veiligheid Feiten In 2021 (versus 2020): • Verleende omgevingsvergunningen: 345 (310) • Beoordeelde principeverzoeken: 103 (74) • Bestemmingsplannen in procedure: 41 (25) In 2021 (versus 2020): Ruim € 1 miljoen (€ 418.000) aan legesinkomsten gegenereerd Dashboard aanbieden aan de raad: 4x per jaar Misdrijven (per 10.000 inwoners): Eijsden-Margraten: 66 (NL: 110)

Vastgestelde Kaders

Ontwikkelingen en lokaal beleid

Inwerkingtreding van de Omgevingswet en de Wet private kwaliteitsborging (Wpkb) is vooralsnog uitgesteld naar 1 januari 2023.

De Omgevingswet heeft als doel: • een gezonde fysieke leefomgeving en goede omgevingskwaliteit te creëren en in stand te houden; • meer eigen initiatief van inwoners, optimale participatie en meer ruimte voor maatwerk te stimuleren; • een andere manier van werken te bevorderen, waarbij de maatschappelijke opgaven centraal staan. Daarbij biedt de Omgevingswet kansen om fysieke en sociale opgaven meer met elkaar te verbinden.

Beide wetten hebben een grote impact op het werk van de gemeente: • de Omgevingsvisie moet uiterlijk 31.12.2023 van kracht zijn. Dit gebeurt in samenwerking met Lijn 50 • het omgevingsplannen (opvolger van de bestemmingsplannen) moet uiterlijk eind 2029 van kracht zijn • de wijze van vergunningverlening, toezicht en handhaving wordt anders

(Bron: Politie, vierde kwartaal 2021)

Opgaven 2022 - 2026 • Besluitvorming Omgevingsvisie (voorzien tweede helft 2022) • Besluitvorming Omgevingsverordening (afhankelijk van inwerkingtreding wet voorzien voor september of december 2022) • Omgevingsplan (voorzien in 2024/2025) • In afstemming met de raad bepalen voor welke buitenplanse omgevingsplanactiviteiten de raad het adviesrecht heeft en voor welke participatie verplicht is • Delegatie aan het college om het omgevingsplan te wijzigen • Vaststellen aangepaste legesverordening, verordening nadeelcompensatie, instellen commissie ruimtelijke kwaliteit, verordening fysieke leefomgeving, erfgoedverordening • Een geactualiseerd VTH-beleidsplan (Vergunningen, Toezicht en Handhaving)

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Aanbevelingen • De gemeente bereidt zich volop voor op de invoering van de nieuwe wetten. De drukste periode worden de drie maanden vóór de daadwerkelijke inwerkingtreding in verband met aanpassingen van systemen en de opleiding van medewerkers. In verband met het grote aantal vergunningen en de voorbereidingen op de invoering van de Omgevingswet rekening houden met het tijdelijk inhuren van extra mens- kracht en het beschikbaar stellen van middelen • In het kader van alle voorbereidingen op Omgevingswet bevelen wij aan om de routeplanner nader met u te delen en u per kwartaal te informeren over de ontwikkelingen en voortgang. Daarnaast bieden wij u een training aan waarin kennis wordt opgebouwd over de bedoeling van de Omgevingswet en de rol van de raad hierin

Als gevolg van de Wpkb gaat de toetsing van bouwaanvragen aan het Bouwbesluit naar de private sector. De gemeente beoordeelt of dit goed gebeurt en treedt waar nodig handhavend op. Onze organisatie is hier voor een groot deel al op voorbereid. De legesinkomsten zullen sterk dalen (in eerste aanleg circa 60%). Daarop is in de begroting al geanticipeerd. Ook na de inwerkingtreding van de Omgevingswet en de Wpkb blijven wij de klanttevredenheid bij vergunningverlening meten. Dat geeft inzicht in de effecten van deze nieuwe wetten. Openbare orde en veiligheid draagt bij aan het behouden van een goed woon- en leefklimaat in onze dorpen en het buitengebied. In dit verband is meer aandacht nodig voor de aanpak van ondermijning, het bevorderen van het veiligheidsgevoel en het verminderen van (jeugd)overlast. Een gecontinueerde inzet van BOA´s in samenwerking met het netwerk (wijkagent, politie, groene brigade, jeugdteam, buitendienst, e.d.) is hiervoor belangrijk.

27

Dienstverlening en burgerparticipatie Feiten Score dienstverlening (2019): Eijsden-Margraten 6,7 (NL 6,79) (Bron: waar staat je gemeente)

Score samenwerking met inwoners (2019): Eijsden-Margraten 6,06 (NL 6,15) (Bron: waar staat je gemeente)

Vastgestelde Kaders

Ontwikkelingen en lokaal beleid

1. September 2020: visie burgerparticipatie en afwegingskader, vastgesteld door gemeenteraad

Dichtbij mensen, dat is het motto van onze dienstverlening. We zetten ons continu in om dit merkbaar en zichtbaar te maken voor de ontvangers van onze dienstverlening: onze inwoners. Door de jaren heen is ons pakket aan dienstverlening enorm uitgebreid door nieuwe wettelijke taken en veranderende behoeften van inwoners. Het is onze opdracht daarop te blijven aansluiten.

2. Oktober 2020: dienstverleningsvisie, vastgesteld door gemeenteraad

Score ondernemerstevredenheid (2020): Eijsden-Margraten 6,2 (NL 7,0)

• Samen met de raadsadviseur en de werkgroep burgerparticipatie verder doorontwikkelen van de participatie. Dit doen door de visie en het afwegingskader verder te implementeren. En door de zichtbaarheid van en communicatie over dienstverlening en burgerparticipatie te vergroten

De wereld van nu vraagt van ons dat we nog meer als één organisatie opereren. Daarnaast moet het voor iedere medewerker altijd duidelijk zijn wat zijn of haar bijdrage is en voor wie we het doen: de burger. We zijn als organisatie dienstbaar en van betekenis voor onze samenleving, niet andersom. Dienstverlening in Eijsden-Margraten staat voor Dichtbij het Leven, Dichtbij Mensen; het contact met onze inwoners is altijd persoonlijk en professioneel. We streven er dagelijks naar dat mensen onze dienstverlening ervaren als begripvol, deskundig, eerlijk en simpel.

• Structureel investeren in de kwaliteit van de dienstverlening door het meten en monitoren van de klanttevredenheid en benchmarkonderzoek (deelnemen aan ’Waar staat je Gemeente’, 2022)

Vanuit de raadsvisie op burgerparticipatie en het daarbij behorende afwegingskader zoeken we altijd naar de vorm van participatie die het best past bij het vraagstuk. Centraal staat het vroegtijdig en met aandacht organiseren van een betekenisvolle verbinding met onze burgers.

(Bron: mkb Nederland)

Aanbevelingen Opgaven 2022 - 2026 • Verbeteren klantbeleving: niet het product maar de behoefte van onze inwoner staat centraal • Continu inzicht hebben in de klantvraag en het vermogen hebben onze dienstverlening aan te passen • Invulling geven aan passende interactie met onze inwoners, vanuit het principe ´Dichtbij mensen´ • Verhogen van de betrokkenheid, door inwoners en/of stakeholders vanaf de beginfase te betrekken bij de beleidsvorming en de uitvoering van plannen. Daarbij vormen van co-creatie mogelijk maken en meer ruimte bieden voor burgerinitiatieven

• Inwoners actief betrekken bij verbeterprocessen via klantenpanels • Verbeteren van bedrijfsprocessen en vergroten van advieskracht.

• Vernieuwen van processen en diensten

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

28

Digitalisering Feiten Onze producten en diensten zijn overwegend digitaal, tenzij dit vanuit wetgeving niet mogelijk is De archiefinspectie heeft beoordeeld dat onze gemeente de archivering redelijk goed op orde heeft. Toch zijn er nog veel verbeteringen mogelijk. Gemeenten beschikken over veel (privacy)gevoelige informatie en zijn hierdoor uitermate kwetsbaar voor cybercrime. (Bron: mkb Nederland)

Digitalisering meldingen openbare ruimte sinds de invoering van de Fixi-app 2020: 1481 2021: 1818

Aanbevelingen • De voortdenderende informatiesamenleving leidt tot een continue ontwikkelagenda rond digitalisering. Geadviseerd wordt structureel hierin te investeren • In het kader van duurzame digitale archivering wordt de mogelijkheid onderzocht toe te treden tot de gemeen schappelijke regeling Historisch Centrum Limburg. Met als doel de kennis en bewustwording rondom informatiebeveiliging te vergroten zodat de raad haar rol als toezichthouder goed kan vervullen

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

Vastgestelde Kaders

Ontwikkelingen en lokaal beleid

1. Archiefwet 2. Algemene Verordening Gegevensbescherming 3. Wet Open Overheid (medio 2022) 4. Verantwoordingsmethodiek ENSIA, ten behoeve van het verbeteren van informatiebeveiliging (resolutie “Informatieveiligheid, randvoorwaarde voor de professionele gemeente” VNG, 2013)

De coronacrisis heeft de digitalisering met ongeveer zeven jaar versneld. Werk en privé gingen - waar mogelijk - digitaal door, en overheden en bedrijfsleven pasten zich daaraan aan. De informatiesamenleving dendert immers door. Complexe vraagstukken vergen de inzet van slimme, vaak digitale oplossingen. Of het nu gaat om de Omgevingswet, de bestrijding van ondermijning of de ontwikkeling van ons sociale domein: ze zijn allemaal in hoge mate afhankelijk van een succesvolle digitale transitie.

Opgaven 2022 - 2026

De komende jaren krijgen wij te maken met de volgende ontwikkelingen. • De veranderingen onder druk van de informatiesamenleving volgen elkaar in hoog tempo op. Onze dienstverlening en bedrijfsvoering dienen voortdurend hierop te worden aangepast. Dit vergt een voortdurende investering in ICT. • De uitwisseling van persoonlijk dataverkeer neemt toe, waardoor onze digitale kwetsbaarheden toenemen en het borgen van de digitale veiligheid en privacy steeds belangrijker wordt. • Onze maatschappij vraagt en verlangt dat onze informatie snel en digitaal beschikbaar is. Dit vergt een open houding ten aanzien van onze digitale informatievoorziening, ondersteund met betrouwbare en toegankelijke digitale archieven.

• Voor een duurzame, digitale bewaring van archieven moet een e-depot worden ingevoerd, in nauwe afstemming met de archiefinspectie en onze archiefbewaarplaats (Historisch Centrum Limburg) • Onze ICT-infrastructuur dient in 2024 te worden vernieuwd naar de nieuwste standaarden en inzichten rond ICT-dienstverlening • De informatiebeveiliging en privacybescherming moeten voortdurend worden aangepast aan nieuwe ontwikkelingen en kwetsbaarheden • De informatievoorziening dient te voldoen aan de Wet Open Overheid • De raad houdt toezicht op de mate waarin onze gemeente in control is rond informatiebeveiliging. Jaarlijks wordt hiervoor via ENSIA horizontale verantwoording afgelegd aan de raad. Daarnaast voert de archiefinspectie tweejaarlijks een onderzoek uit naar de staat van en het beheer op onze archieven. De bevindingen van de archiefinspectie worden eveneens ter verantwoording aan de raad voorgelegd. Doel is dat kennis en bewust- wording rondom informatiebeveiliging vergroot wordt, zodat de raad haar rol als toezichthouder goed kan vervullen

Dit alles heeft invloed op onze gemeente. Hoe blijven wij up-to-date? Hoe geven wij deze digitale transitie in eigen huis en ketens op een verantwoorde manier vorm? Hoe zorgen wij dat de basis op orde is, klaar voor de toekomst, weerbaar tegen een cyberaanval? Vanaf medio 2022 treedt de Wet Open Overheid in fasen in werking. Deze moet ervoor zorgen dat overheidsinformatie beter vindbaar, uitwisselbaar, eenvoudig te ontsluiten en goed te archiveren is.

29

Overdrachtsdocument 2022-2026 | Gemeente Eijsden - Margraten

30

Participatie

On en hun kin der n , gezin √ Kind entraal stelle de wij gelijk reld c lee √ Kin ro s e leefwe gen waar mo f pv d n w e vra en ere , ge an √ Hulp en via algem z o l d c in g nd n √ e oploss g e e e nin Vo rwij Voor ntra n hu voorzie skaders or- sac ko al s n we rijk m h e √ Nieu n V ter en telle n in n vertale √ ro sta leid e E b O l d a a p u eg nd region l Hu stell cati scho en vi a a k lo ols a en isv en e e e I n en on stin nteg actiepla n √ g d r te c a s On erw pla al contra n tw i ik js ed lokal kele n uc e ag atiev en da e

√ Ontwikkelen visie en herijking √ en mogelijk aanpassen Ve g participatiebeleid n b ran in W e m aa sc tw er √ Sterkere focus op de klant √ aats he oor mo lis even heid ht g om hem/haar beter te d r r ta g o Nie ch md in g n a g ve dac igin u gi ondersteunen √ twik we ppe wo nem Di oerin en O aan veil ing √ Versterken O k b li n e m j e e p e r p b n tv va ele ele ke n e n b √ samenwerking Ui t O inu tie he de Ba co ng n vo idsk opv n ij √ We nt ma esc ou n e a ketenpartners l a Co or yb t h e i n ron n or ad ng √ r inf vac ich ent ond ko n s z ac gev Wm ers √ Inzetten op o s o o r o pri ez me is r epreventie en ten od eke isis lge o o i vo en √ T ge rol at g z g b za tu e a o i of ont rm igin e e n ed he k sse c info eil ital g n kw ing e v ersi v n g e n be Di veri e in ets n v oor g i rd w ba o √ o ch o ne re or ar op rs