D02 20230120 Visit Zuid Limburg en 10 organisaties- Mobiliteit Heuvelland Uitgangspunten.pdf

Nota van uitgangspunten (verkeers)leefbaar Heuvelland 19 januari 2023

Aanleiding Een afvaardiging van het Bewonersplatform Lijn50-Verkeersleefbaar zocht medio december contact met de directie van Visit Zuid-Limburg om de gevolgen van het uiteenvallen van de gemeentelijke samenwerking binnen het project Team Heuvelland (voorheen Verantwoord op Weg) te bespreken. Tijdens dit overleg stelden we vast dat zowel inwoners als gasten belang hebben bij het oplossen van de alsmaar groeiende mobiliteitsdrukte in het Heuvelland. Er is vervolgens gezocht naar een gemene deler: welke oplossingsrichtingen van het verkeersprobleem kunnen zowel bij de inwoners als bij de toeristische sector op draagvlak rekenen? Een eerste versie van de bijgevoegde Nota van Uitgangspunten zag het licht. Deze uitgangspunten zijn vervolgens gedeeld met andere (maatschappelijke) organisaties en de reacties waren opvallend eensgezind. De hieronder genoemde partijen besloten hun steun uit te spreken. Met deze nota willen de onderstaande organisaties de Colleges van B&W en de Raden van de gemeenten Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem, Vaals en Valkenburg aan de Geul inspiratie én aanbevelingen aanreiken voor het (her)formuleren van de ambities en acties inzake de aanpak van het verkeersprobleem in het zuidelijke Heuvelland. Wij spreken de hoop uit dat u onze uitgangspunten gaat overnemen! Met vriendelijke groeten (in alfabetische volgorde),

Bewonersplatform Lijn50-Verkeersleefbaar Bond Heemschut Commissie Limburg Fietsersbond Maastricht en Heuvelland IVN Maas & Mergelland Koninklijke Horeca Nederland Natuur en Milieufederatie Limburg Natuurmonumenten Staatsbosbeheer Stichting Natuurlijk Geuldal Vakantiehuizen Beaujean Vacances Visit Zuid-Limburg

Uitgangspunten en aanbevelingen voor de mobiliteitstransitie in het Heuvelland

1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Gezamenlijke erkenning van het probleem De kernwaarden van het Heuvelland vormen de kaders voor de aanpak Kies voor mobiliteitstransitie en accepteer weerstand Redeneer vanuit draagkracht qua beleving en niet vanuit draagkracht qua verkeer Baseer de blauwdruk van het mobiliteitssysteem op de gebiedsfunctie 2-sporenbeleid: begin met kleine oplossingen en werk daarnaast aan lange termijnoplossingen De (samenwerkende) gemeenten voeren regie Prioriteitsstelling 2023: pak de grootste ergernissen en meest onveilige situaties als eerste aan

Uitgangspunt 1: Gezamenlijke erkenning van het probleem Diverse onderzoeken tonen aan dat het Heuvelland binnen de draagkrachtanalyse van de Raad van de Leefomgeving de fase oranje heeft bereikt op o.a. het onderdeel verkeersoverlast. Onderstaand een samenvatting van de belangrijkste problemen die in verschillende studies zijn gesignaleerd:

1.

Het mobiliteitsprobleem speelt al decennia en de acties tot dusver waren steeds gericht op handhaving en gedragsverandering via communicatie. Zonder succes. De urgentie om nu over te gaan tot fysieke maatregelen is verhoogd als gevolg van recente ontwikkelingen: • De 2.0 samenleving (ondernemers zien zich steeds vaker geconfronteerd met negatieve reviews als gevolg van verkeersdruk en -lawaai). • De smartphone met de ingebouwde navigatie maakt van holle wegen doorgaande wegen. • met de elektrische fiets is een nieuwe doelgroep ontstaan, die gewend is om te fietsen op vrij liggende fietspaden en zich onvoldoende bewust is van het auto- en motorengevaar op de veelal smalle en bochtige wegen. • Digitale routesystemen creëren populaire routes die vaak in groepen worden gereden, zonder dat de situatie ter plekke daar qua verkeersveiligheid of (natuurlijke) draagkracht op berekend is. • De inwoners van de Heuvelland-gemeenten accepteren de steeds groter wordende overlast niet langer, waardoor het evenwicht van de maatschappij dreigt te ontwrichten.

2.

Het verblijfstoerisme is de economische kurk waar het Heuvelland op drijft en juist dit verblijfstoerisme lijdt onder de hoge verkeersdruk tijdens de piekdagen met alle nadelige gevolgen van dien. Gasten komen voor de natuurbeleving en de stilte die ze niet meer vinden. Verblijfsgasten dreigen daarom af te haken en kunnen daarmee de fijnmazige economische structuur van het Heuvelland ontwrichten. De minst bestedende groep bezoekers van het Heuvelland, zijnde de recreanten uit de omliggende agglomeraties die vaak met motoren door het gebied racen, zorgt voor de meeste overlast (lawaai), maar besteedt het minste. Zij vormt aldus een acute bedreiging voor het economische en maatschappelijke systeem van het Heuvelland.

3.

Diverse studies vanuit verschillende invalshoeken tonen aan dat de hoge verkeersdruk zowel het toerisme als de leefbaarheid bedreigt. Bovendien worden de landbouwers gehinderd bij het bewerken van hun land en ondervindt het landschap en de natuur overlast van de grote drukte. De verkeersdruk heeft vele ‘gezichten’: • Teveel gemotoriseerd verkeer op bepaalde piekmomenten en op populaire wegen. • Wielrenners die in groepen te weinig rekening houden met andere weggebruikers. • De recreatieve fietsinfrastructuur ondervindt bovengemiddelde verkeershinder en -drukte. • De veiligheid met name op de holle wegen en de ventwegen is in het geding. • Stiltegebieden zijn geen stiltegebieden meer.

•

•

4.

Fijnstof, zwerfvuil en aantasting van de natuur zijn een feit. Holle wegen en paden zien er kapot gereden en ‘verloederd’ uit. De natuur wordt verder getart door (groepen) MTB-ers, crossmotoren en jeeps die van gemarkeerde routes afwijken. Het verkeerslawaai van bepaalde gebruikersgroepen (motoren, scooters, quads, autorally’s) tast over grote oppervlaktes de beleving van het Heuvelland aan.

Volgens onderzoek zorgen motoren voor meer overlast in het gebied dan alle andere gemotoriseerde weggebruikers samen. Deze motorrijders zijn in de meeste gevallen geen toeristen, maar inwoners uit de omliggende (Euregionale) agglomeraties (incl. Brabant) die het Heuvelland vaak letterlijk gebruiken als racecircuit.

Uitgangspunt 2: De kernwaarden van het Heuvelland vormen de kaders voor de aanpak Het mobiliteitssysteem moet waarde toevoegen aan ons gebied. Met andere woorden: de wijze waarop wij onze straten, fiets- en wandelpaden (laten) gebruiken mag geen schade berokkenen aan de natuur, de leefbaarheid van onze inwoners en de beleving van onze gasten. Er moet dus een match zijn tussen de kernwaarden1 van het Heuvelland en de inrichting en het gebruik van onze wegen. Wij zijn van mening dat de kernwaarden de kaders moeten vormen voor de inrichting en het gebruik van het verkeerssysteem en voor het treffen van concrete maatregelen. De kernwaarden zijn gedistilleerd uit het Strategisch Actieplan Middengebied 2019 (Prof. Luc Soete, 2019), de visie Bestemming Zuid-Limburg 2030 (in 2020 unaniem vastgesteld door provincie en alle 16 gemeenten en waarin o.a. de noodzakelijke transitie naar kwaliteitstoerisme staat benoemd), evenals uit de erkenningscriteria van het Cittaslow keurmerk. Uitgangspunt 3: Kies voor mobiliteitstransitie en accepteer weerstand Het huidige verkeerssysteem is ‘ouderwets’ en sluit als gevolg van de onder uitgangspunt 1 geschetste ontwikkelingen niet meer aan bij de eisen die de hedendaagse maatschappij stelt t.a.v. veiligheid, klimaat, duurzaamheid en geluid. Deze nieuwe situatie dwingt ons tot veranderen en aldus tot het maken van (im)populaire keuzes.

Deze keuzes zullen waarschijnlijk leiden tot weerstand bij sommige gebruikers dan wel bij lokale belanghebbenden. Echter, zowel het klimaat (stikstof, Green deal, e.a.) als de veranderende (consumenten-) perceptie op mobiliteit dwingen ons onvermijdelijk tot een mobiliteitstransitie. Uitgangspunt 4: Redeneer vanuit draagkracht qua beleving en niet vanuit draagkracht qua verkeer Het verkeersprobleem in het Heuvelland is geen verkeerskundig probleem maar een belevingsprobleem. Onze wegen kunnen verkeerskundig misschien wel hoge aantallen voertuigen aan. Echter, diezelfde hoge aantallen zorgen voor een aantasting van de woonkwaliteit van onze inwoners en voor een negatieve vakantiebeleving van onze gasten, met als risico dat deze niet meer terugkeren. Immers, in het Heuvelland verwacht je natuur, stilte en cultuurhistorie. Een economisch debacle dreigt. De draagkracht qua mobiliteit in het Heuvelland dient dan ook gekoppeld te worden aan de draagkracht en aan het DNA van het Heuvelland. Zo blijkt uit studies bijvoorbeeld dat de toeristische draagkracht in het Heuvelland reeds wordt overschreden (oranje fase RVL). De oplossingen moeten dan ook gezocht worden bij ingrepen die deze balans qua draagkracht herstellen. Oplossingen die gebaseerd zijn op verkeerskundige inzichten bestrijden gedeeltelijk het symptoom, maar verbloemen de echte oorzaken van de verkeerskundige problemen.

De dieperliggende oorzaak van de verkeersproblematiek in het Heuvelland is de ongelimiteerde vrijheid die wij toestaan bij het gebruik van het wegennet. Alle verkeersdeelnemers, uit alle windhoeken, mogen overal komen,

1

Kernwaarden van het Heuvelland zijn samengevat: uniek landschap, natuur (flora/fauna), beleving rust & stilte, biodiversiteit, cultuurhistorische relicten, kleinschaligheid, bourgondische cultuur, authenticiteit, sociale binding, trotsheid op Limburg, schoon water, schone lucht.

waar ze willen, wanneer ze willen, met het voertuig dat ze willen, met de decibellen die ze willen en met de aantallen die ze willen. Maatregelen zullen er daarom ook op gericht moeten zijn om gebiedsgerichte controle te krijgen over dit ongecontroleerde gebruik van het wegennet in het Heuvelland. Een aanpak gericht op (vrijwillige) gedragsverandering en bewustwording heeft in het verleden aangetoond niet effectief te zijn. Er is aldus behoefte aan concrete maatregelen die gericht zijn op: 1. 2. 3. 4. 5.

Het verminderen van het aantal gemotoriseerde verkeersbewegingen. Het voorkomen van overlast in plaats van het beheersen van overlast. Het spreiden, stimuleren en faciliteren van gewenste en minder overlast veroorzakende vormen van mobiliteit. Maatregelen moeten duurzaam, afdoende, bewezen effectief en meetbaar zijn, waarbij de bedrijven wel bereikbaar moeten blijven. Het voorloper zijn qua gebruik van innovatieve én duurzame technieken/maatregelen om verkeersstromen te managen.

Uitgangspunt 5: Baseer de blauwdruk van het mobiliteitssysteem op de gebiedsfuncties Door de beleving en het DNA van het Heuvelland centraal te stellen, moet de (her)inrichting en het gebruik van het verkeerssysteem gebaseerd zijn op de gebiedsfuncties. Wij zien daarbij de volgende gebiedsfuncties: natuurgebied, stiltegebied, verblijfsgebied (binnen en buiten bebouwde kom) en de ontsluitingswegen. 1. Per gebied worden vanuit de gewenste beleving van de inwoner en de gast de inrichting en het gebruik van iedere weg bepaald; de zogenaamde herijking en functietoekenning van (land-)wegen (en onverharde (bos)paden. 2. Mede ook vanwege de klimaatproblematiek is in heel Europa in toeristische bestemmingen een geleidelijke overgang waarneembaar van een op de auto gericht wegennetwerk naar een wegennetwerk dat veel meer gericht is op langzaam verkeer (fietser, wandelaar). Dit is een trend die elders in Europa reeds zijn effectiviteit heeft bewezen, vooral in economische zin. 3. Het vorenstaande impliceert eveneens een geleidelijke overgang van een maasnetwerk naar een sternetwerk. Uitgangspunt 6: twee-sporen: begin met kleine oplossingen en werk daarnaast aan lange termijnoplossingen Een mobiliteitstransitie is een groeiproces. Sommige oplossingen kennen een lange doorlooptijd, andere zijn op (zeer) korte termijn te realiseren en hebben onmiddellijk effect. Beide sporen zijn nodig.

Vanuit de gedachte dat dit een mobiliteitstransitie is, waarbij je in een continu proces stapjes zet vanuit de visie/kernwaarden, adviseren wij om te beginnen met (kleinere) oplossingen die snel effect sorteren. Een bottomup benadering. Hiermee kunnen de meest urgente problemen en knelpunten snel worden aangepakt. Door deze (kleinere) maatregelen als bouwsteen (module) te ontwerpen, dragen ze gezamenlijk bij aan het einddoel. Uitgangspunt 7: De (samenwerkende) gemeenten voeren regie Uit uitgangspunt 6 is af te leiden dat een actieve rol bij alle betrokkenen ligt. Elk domein (bewoners, toeristische sector, landbouw, natuurorganisaties en logistieke sector) zullen stappen moeten zetten en ook concessies moeten doen. Het uitgangspunt is dat deze betrokkenen zélf met ideeën komen over hoe binnen hún domein stappen gezet kunnen worden (= bottom-up). Dit kan echter alleen werken als de overheid de regie voert, en dit op basis van de voornoemde kernwaarden van het Heuvelland. Uitgangspunt 8: Pak de grootste ergernissen en meest onveilige situaties als eerste aan Uit de brede analyse uitgevoerd door het project Verantwoord op Weg is gebleken dat de verkeersherrie en de chaotische piek-verkeersdrukte tot de grootste ergernissen van bewoners en bezoekers behoren en bovendien leiden tot onveilige situaties voor zowel inwoners als gasten. Het lawaai en de onveilige verkeerdrukte gaan

bovendien niet samen met de kernwaarden en het DNA van het Heuvelland. Wij adviseren derhalve de volgende aanpak: 1. Start dit jaar met de aanpak van verkeerslawaai veroorzaakt door motorfietsen, (groepen) scooters en autorally’s. 2. Neem initiatieven om op slimme wijze het google-map doorgangskarakter van (bepaalde) wegen, voor (bepaalde) tijdvakken en voor (bepaalde) motorvoertuigen te ontnemen. 3. Tref maatregelen om het (elektrisch) fietsen gespreid, veiliger en aangenamer te maken. 4. Implementeer de eerste Cittaslow-zones met goede voorbereiding.