CDA Algemene Beschouwingen 2024

ALGEMENE BESCHOUWING BEGROTING 2025-2028

Eijsden-Margraten, 12 november 2024 CDA-fractie Niels Duits Erwin Debie Ivan Dreessen Jos Oostenbach Roger Ritzen

Geachte voorzitter, leden van de raad, wethouders, Beste inwoners van Eijsden-Margraten, Voordat ik begin met onze beschouwing, wil ik beginnen met het uitspreken van onze waardering voor de inspanningen van het college en het ambtelijk apparaat om deze begroting op te stellen. Ook dank voor de beantwoording van de vele vragen die voorafgaand aan de dialoogvergaderingen door ons en onze collega-fracties zijn gesteld. Het CDA begrijpt dat het opstellen van een realistische, sluitende meerjarenbegroting op dit moment nogal een uitdaging is. We staan namelijk aan de vooravond van onzekere tijden. Het ravijnjaar 2026 komt snel op ons af, de kerntakendiscussie moeten we op korte termijn gaan voeren waardoor beleid en prioriteiten gaan veranderen en ook landelijk is er de nodige onzekerheid over de koers en uitdagingen van het huidige kabinet. Het CDA Eijsden-Margraten is zich ervan bewust dat de huidige financiële en maatschappelijke uitdagingen een scherp beleid en duidelijke keuzes vereisen. Wij zullen ons blijven inzetten voor een gemeente die waarde hecht aan solidariteit, betrokkenheid, duurzaamheid en een sterke focus heeft op het behouden en versterken van de leefbaarheid in al onze kernen. Het bestuursakkoord heeft niet voor niets als titel ‘goed leven in elke kern’. Hierin zullen we moeten blijven investeren.

Het is nu goed leven in onze gemeente, maar we moeten er samen voor zorgen dat dat in de toekomst ook zo blijft.

---

Als CDA streven we naar een samenleving waarin iedereen zich thuis en gewaardeerd voelt, ongeacht achtergrond of sociale situatie. In deze tijd van stijgende armoede, schuldproblematiek en sociale druk, moeten we als gemeente voorop blijven lopen in het ondersteunen van onze kwetsbare inwoners. Op het gebied van bijvoorbeeld jeugdzorg, werkeloosheid en eenzaamheid vinden wij het belangrijk om in te zetten op preventie. Hierdoor kun je kosten besparen maar nog veel belangrijker; voor onze inwoners een hoop ellende voorkomen. We vinden het belangrijk dat zorg snel toegankelijk is om verdere escalatie van problemen voor te zijn. Vroegsignalering en preventieve programma’s rondom schulden en armoede zijn van groot belang. Wij willen dan ook extra aandacht voor de doorontwikkeling van het armoede- en schuldhulpverleningsbeleid. Daarnaast is het van belang dat statushouders en nieuwkomers hun weg kunnen vinden in onze gemeenschap met behulp van taalcursussen, begeleiding, en betrokkenheid bij de gemeenschap. Het CDA hecht aan een evenwichtige integratie waarin wederzijds begrip en respect centraal staan. Daarnaast vinden wij inclusiviteit een belangrijk thema. In een inclusieve samenleving, zoals wij die voor ogen hebben, worden de mensen niet in aparte doelgroepen verdeeld, maar de kracht ligt juist op gedeelde waarden en een persoonlijke benadering van behoeften.

Dit betekent dat iedereen gezien en gewaardeerd wordt als onderdeel van een gemeenschap waarin diversiteit vanzelfsprekend is, maar waarin mensen niet in hokjes worden geplaatst. Er is geen nadruk op verschillen, maar op verbondenheid en wederzijdse zorg. We moeten elkaar zien als individu en niet als vertegenwoordiger van een doelgroep. Juist normalisatie kan leiden tot een grote winst op het gebied van inclusiviteit. Onderdeel van de maatschappij zijn is namelijk ook het gevoel dat je niet anders bent dan anderen. Verbijzonderen waar nodig, normaliseren waar mogelijk. Aan ons als gemeente de taak om dat te faciliteren.

Het verenigingsleven in onze kernen heeft een belangrijke rol op het gebied van preventie, leefbaarheid en sociale binding onder de inwoners. Met andere woorden een brede maatschappelijke rol. We ondersteunen daarom de noodzakelijke verbreding van de inzet van de verenigingsconsulent. Te vaak nog lopen verenigingen vast op ingewikkelde vergunningsprocessen hier in huis en worden zij van het kastje naar de muur gestuurd. Als we de verenigingen zo belangrijk vinden als dat we hier gezamenlijk geregeld uitspreken is het eigenlijk een blamage dat dit nog niet eerder is opgepakt. Vanuit de gemeente zullen we het verenigingsleven dat ons zo dierbaar is ook financieel moeten blijven ondersteunen. Die ondersteuning kan op vele manieren, via de verenigingsconsulent maar ook via gemeentelijke subsidies. De subsidieperiode 2021-2024 loopt ten einde en de aanvragen voor de nieuwe subsidieperiode 2025-2026 zijn inmiddels ontvangen. Dat het college hierover in 2024 niets heeft ingebracht in de raad en ook voor 2025 niets inbrengt betreuren wij. Het valt ons op dat we op allerlei gebieden jaarlijks de bedragen bijstellen aan de hand van de inflatie. Dat doen we bij de OZB, bij de begrotingen van de GR-en, bij andere verbonden partijen etc. terwijl de verenigingen al jaren hetzelfde subsidiebedrag ontvangen.

De uitgaven voor het verenigingsleven stijgen echter even goed, maar de inkomsten blijven achter. En nu wordt ook nog de BTW op sport en cultuur verhoogd. Het wordt weliswaar niet voor de verenigingen, maar voor onze inwoners duurder, echter als een vereniging of sportinstelling de BTW-verhoging niet helemaal wil doorrekenen kan het een vermindering van inkomsten betekenen. ---

Het CDA blijft zich inzetten voor het behoud van ons prachtige landschap en de biodiversiteit. Ecologisch bermbeheer en het planten van bomen en bossen zijn waardevolle initiatieven. Ook moeten wij het landelijk karakter behouden en ontwikkelen, waarbij economische initiatieven in balans zijn met natuurbehoud. In dit licht ondersteunen wij de verkenning van nieuwe verdienmodellen, zoals het Bocage-landschap, en zien we kansen voor verdere samenwerking met de agrarische sector om onze landschapskwaliteit te waarborgen. In de context van de huidige landbouw- en economische uitdagingen staat het CDA voor een balans tussen economische ontwikkeling, landschapsbehoud, en duurzame landbouwpraktijken. Het CDA erkent dat de agrarische sector een cruciale rol speelt in de Nederlandse economie en voedselvoorziening. Tegelijkertijd staat de landbouw onder druk door de stikstofcrisis, klimaatverandering en Europese regelgeving, zoals de Green Deal. We moeten voorkomen dat voedsel het goud van de 22e eeuw wordt. Het behoud van natuur en biodiversiteit is een belangrijk item. Tegelijkertijd wil het CDA dat boeren kunnen blijven boeren en dat het platteland leefbaar blijft voor toekomstige generaties. Wij zetten ons in voor een aanpak waarin natuur en landbouw samen kunnen bestaan en elkaar versterken.

Een concreet voorbeeld hiervan is het idee van “agrarisch natuurbeheer”, waarbij boeren financieel worden beloond voor hun bijdrage aan natuurbeheer op hun eigen land. Die bijdrage moet structureel zijn, daar moet de boer op kunnen bouwen.

---

Het CDA staat voor rentmeesterschap en wil bijdragen aan een duurzame en leefbare gemeente. Wij steunen de gemeentelijke initiatieven gericht op verduurzaming en het bereiken van energieneutraliteit. Specifiek zien wij het belang van verduurzamingsmaatregelen zoals het stimuleren van zonnepanelen, isolatie, en andere initiatieven die onze afhankelijkheid van fossiele brandstoffen verminderen. Het CDA wil daarnaast dat de gemeente zich blijft inzetten voor een klimaatbewuste leefomgeving door onder andere verduurzaming van het eigen vastgoed en het stimuleren van energiezuinige mobiliteit, zoals elektrische fietsen.

Klimaatadaptatie is cruciaal voor de toekomstbestendigheid van onze gemeente. Verdroging, overstromingen en extreme weersomstandigheden vormen bedreigingen die wij het hoofd moeten bieden. De investeringen in waterberging en vergroening juichen wij dan ook toe, evenals de stimuleringsmaatregelen zoals de regentonnenactie en vergroening van tuinen. Wij zijn van mening dat bewustwordingscampagnes over waterbeheer en vergroening een integraal onderdeel moeten zijn van het beleid. ---

Vorig jaar ging een groot gedeelte van onze begrotingsbeschouwing over de woningnood in onze gemeente en de rest van Nederland. Niet voor niets werden vorig jaar de nodige moties door het CDA en onze collega’s in de raad ingediend om snelheid te maken met het woningbouwprogramma. We zijn verheugd om te zien dat hier een goede start mee is gemaakt. We zien in de begroting een concreet overzicht van de planvoorraad in onze gemeente, waarbij we tegelijkertijd ook realistisch moeten zijn en daardoor rekening ermee moeten houden dat de kans bestaat dat bepaalde plannen niet uitgevoerd kunnen gaan worden. Dit heeft ook te maken met de landelijke tendens dat men wel woningen wil realiseren, maar liever niet in de eigen achtertuin. Burgerparticipatie is belangrijk, ook op het gebied van woningbouw, maar we willen het college tegelijkertijd oproepen om ervoor te zorgen dat de participatie niet tot vertraging leidt. De woningnood in Eijsden-Margraten is hoog. Starters kunnen geen betaalbare woning vinden waardoor men (helaas) op grote schaal gebruik moet maken van bijvoorbeeld de starterslening. We krijgen niet genoeg statushouders gehuisvest om aan de taakstelling te voldoen. Ouderen houden gezinswoningen te lang bezet omdat er niet genoeg appartementen beschikbaar zijn terwijl ze weldegelijk een verhuiswens kunnen hebben.

Hierdoor blijven jongeren langer thuis wonen of vertrekt men uit onze gemeente. Daarom willen we via deze weg het college oproepen om burgerparticipatie in te zetten waar dat kan, maar niet ten koste van alles. Met andere woorden; vraag de inwoners om mee te denken over de invulling en opzet van een nieuwbouwproject, maar kies er bewust voor om de locaties van nieuwbouwprojecten over te laten aan de gemeenteraad. We zouden graag van het college een uitgebreider beeld willen ontvangen van de plannen die in de begroting worden genoemd. Daarom via deze weg het verzoek om zo snel mogelijk na het vaststellen van deze begroting te beginnen met rekenen en tekenen. Wat is er stedenbouwkundig mogelijk per genoemde bouwlocatie qua aantallen en woningtypes en wat betekent dit voor de financiële haalbaarheid van de voorgestelde locaties? Wij vragen u om dit medio 2025 aan de raad voor te leggen.

Een voorbeeld van participatie in de openbare ruimte waar het CDA zich volledig in kan vinden is het adopteren van openbaar groen. Daar waar zich initiatieven voordoen worden bewoners of bewonersgroepen gefaciliteerd om openbaar groen te adopteren of gezamenlijk her in te richten. Het CDA zou graag zien dat dit beleid verder wordt uitgebreid. Zo willen wij het college laten onderzoeken om met bedrijven en stichtingen in gesprek te gaan over het adopteren van speeltuinen. Op deze manier kunnen bedrijven bijdragen aan de leefbaarheid in de kernen waar hun personeel woont en waar het bedrijf gevestigd is. Tegelijkertijd kan de gemeente zonder budgetverhoging investeren in meer speeltuinen. Hiertoe zullen wij een motie indienen. ---

Voorzitter, het CDA staat voor een bestuur dat luistert naar, en handelt in het belang van zijn inwoners. Wij pleiten voor een sterkere inzet op burgerparticipatie, waarbij initiatieven zoals een burgerbegroting en jongerenpanel bijdragen aan de betrokkenheid en het vertrouwen van inwoners. De dienstverlening van de gemeente moet betrouwbaar, tijdig en begrijpelijk zijn, met medewerkers die dicht bij de inwoners staan. Ook vinden we het belangrijk om onze jeugd kennis te laten maken met de politiek. Dat de kinderen weten hoe een gemeente werkt, maar nog veel belangrijker; dat men weet wat de democratische waarden zijn die we in Nederland zo belangrijk vinden. Daarom steunen wij het initiatief om komend jaar op meerdere basisscholen aan de slag te gaan met het project van ProDemos en het project kinderraad en kinderburgemeester vanuit de gemeente. De financiële stabiliteit van onze gemeente is een belangrijk aandachtspunt voor het CDA. Wij beseffen dat het behouden van de kwaliteit van voorzieningen niet eenvoudig zal zijn zonder een sluitende begroting op lange termijn. Daarom steunen wij de geplande kerntakendiscussie voor 2025, waarin we met de raad zullen bepalen welke taken essentieel zijn om onze gemeente leefbaar en vitaal te houden. Op het gebied van de OZB voelt de voorgestelde verhoging voor woningen met 12,2% voor het CDA niet prettig.

Ja, in het bestuursakkoord staat dat de OZB maximaal stijgt met het inflatiepercentage en daar wordt op deze manier aan voldaan, maar door nu opeens de inflatie vanaf 2022 te gaan corrigeren zadelen we onze inwoners op met een substantiële verhoging van de onroerende zaak belasting. Daarnaast moeten we volgend jaar de kerntakendiscussie gaan voeren en moeten we wellicht weer de onroerende zaak belasting gaan opschroeven. Voor wat betreft de verhoging van het OZB-tarief voor niet-woningen is de stijging hoger dan in het bestuursakkoord met elkaar afgesproken. We begrijpen deze keuze, gezien de vergelijking met de omliggende gemeentes en vergelijkbare gemeentes in Nederland, maar vinden de voorgestelde stijging een té grote stap. Daarnaast heeft deze stijging ook gevolgen voor verenigingsgebouwen, kerken en andere maatschappelijke voorzieningen. We willen daarom dringend aan het college verzoeken om de compensatieregeling die wel wordt benoemd in de begroting maar nog niet specifiek is uitgewerkt, uiterst secuur te verwoorden om zodoende ervoor te zorgen dat dit geen negatieve gevolgen heeft voor de eigenaren en gebruikers van het maatschappelijk vastgoed in Eijsden-Margraten.

Op het gebied van de forensenbelasting heeft de gemeente Gulpen-Wittem recent een zaak bij de Hoge Raad verloren omdat men in strijd heeft gehandeld met het evenredigheidsbeginsel. Hoe kijkt het college tegen deze uitspraak aan? En wat vindt het college van de onevenredigheid in procentuele stijging tussen OZB en forensenbelasting die nu wordt voorgesteld? De toeristenbelasting wordt in de voorliggende begroting weer verhoogd. Inmiddels leidt dit tot een verdubbeling ten opzichte van 2020. De stijging an sich heeft het CDA niets op tegen. Ook onze bezoekers mogen mee betalen aan de voorzieningen die ze gebruiken tijdens hun verblijf. Wel vinden wij dat de toeristenbelasting niet altijd even eerlijk is verdeeld. Wat zijn de overwegingen van het college geweest om de differentiatie die werd voorgesteld in de kadernota nu toch niet door te voeren? Op het gebied van de taak die de diverse raadswerkgroepen op zich nemen willen we het college en onze collega’s in de raad meegeven dat het CDA zich de komende periode heel terughoudend zal opstellen op het gebied van deze werkgroepen. We zien steeds vaker dat deze raadswerkgroepen het werk van het college overnemen en dat verwachtingen ten aanzien van de werkgroepen ver uiteen lopen.

Wij willen hier niet in meegaan en vinden dat bijvoorbeeld het opstellen van een evaluatie van de participatieverordening een taak is van het college die de raad vervolgens moet controleren. Van de wethouders mogen we verwachten dat ze allemaal over een goede politieke antenne beschikken, waardoor ze ook zonder raadswerkgroepen moeten kunnen ophalen in de raad hoe de stemming over een bepaald onderwerp is.

---

Tot slot voorzitter, willen we afsluiten met een boodschap aan de landelijke politiek. We zien namelijk dat men landelijke tekorten compenseert door taken aan gemeentes over te dragen, terwijl daar niet genoeg financiële middelen tegenover staan. Bestaanszekerheid is een belangrijk onderdeel van het landelijke regeerakkoord en men wil ervoor zorgen dat door landelijk beleid de koopkracht van alle burgers stijgt. Met andere woorden; dat iedereen wat meer geld over houdt. Dat is uiteraard iets waar niemand tegen kan zijn. Maar helaas merken we op gemeentelijk niveau dat, door keuzes van de landelijke regering die moeten leiden tot een stijging van de koopkracht, de gemeente in een positie wordt gedwongen waardoor men bijna niet anders kan dan de gemeentelijke belastingen te verhogen. Hierdoor wordt de koopkrachtstijging teniet gedaan en schiet men op landelijk niveau dus het doel voorbij. Problemen die door de landelijke politiek bij de gemeentes worden neergelegd, worden uiteindelijk weer landelijke problemen. Onze boodschap aan de landelijke politiek is dan ook om hier meer oog voor te hebben. Denk bij de besluitvorming vaker aan de gemeentelijke belangen of om in Eijsden-Margratense sferen te blijven; denk aan de rechten van de gemeenten. De beschouwingen van vandaag kunnen reden zijn om nog een amendement of motie te formuleren.

Mocht dat zo zijn, dan leggen we deze voorafgaande aan de hervatting van de begrotingsvergadering aan alle fracties voor. tot zover in deze eerste termijn de CDA-fractie Eijsden-Margraten