6. VVD Algemene Beschouwingen

Voorzitter, Vandaag zijn wij aangekomen bij de behandeling van de laatste begroting binnen deze raadsperiode. Namens de VVD-fractie willen wij graag enkele belangrijke punten uit de programmabegroting 20262029 met u delen. Wij spreken vandaag over de toekomst van onze gemeente en dat vraagt om keuzes die recht doen aan onze liberale waarden namelijk verantwoordelijkheid, transparantie en ruimte voor initiatief. Maar voordat wij inhoudelijk reageren op uw begrotingsvoorstellen, vinden wij het gepast om kort terug te blikken op de afgelopen periode. De afgelopen jaren zijn gekenmerkt door ingrijpende veranderingen, zowel wereldwijd als lokaal. Op wereldniveau woedt op relatief korte afstand een ernstige oorlog in Oekraïne met grote gevolgen voor Europa. De minder actieve rol van de Verenigde Staten dwingt Europese landen om meer verantwoordelijkheid te nemen voor veiligheid en stabiliteit. Iets dat we jarenlang helaas onvoldoende hebben gedaan en waartoe we nu gedwongen worden. Landelijke investeringen in onze veiligheid en stabiliteit zullen ook zijn weerslag hebben op onze gemeentelijke financiën. De volgende gemeenteraad zal hierop moeten anticiperen, zodat de lasten voor onze inwoners niet onnodig stijgen. Ook binnen onze eigen raad is veel gebeurd.

Wij staan stil bij het trieste overlijden van collega Armand Opreij en bij het persoonlijke leed dat sommige raads- en collegeleden heeft getroffen. Tegelijkertijd hebben we als raad moeilijke momenten doorgemaakt, zoals de motie van treurnis richting een raadslid halverwege deze raadsperiode. Wij hebben vertrouwen in de onafhankelijke rechtspraak en verwachten dat zij zal bevestigen dat onze raad de juiste weg heeft gekozen. Wat de VVD betreft is het zorgelijk dat de betreffende persoon geen blijk geeft van reflectie op haar gedrag en recent opnieuw uitlatingen heeft gedaan via sociale media die als grof en beledigend kunnen worden ervaren. Toch willen wij vooral de positieve balans opmaken. De VVD is tevreden over wat we als coalitie, samen met de gehele raad, hebben bereikt. Wij danken onze collega’s voor de constructieve samenwerking en de collegiale sfeer waarin dit meestal plaatsvond. Ook de inzet van onze ambtenaren verdient waardering. Wel zien wij ruimte voor verbetering in de manier van debatteren en vergaderen. Daarin ligt een belangrijke opdracht voor de nieuwe raad. Dan gaan we nu verder met de inhoudelijke bespreking van de programmabegroting 2026-2029. Allereerst de financiële stabiliteit en het ravijnjaar. De begroting voor 2026 en 2027 laat een positief saldo zien.

Vanaf 2028 ontstaat echter een aanzienlijk tekort, veroorzaakt door het doorschuiven van het zogenoemde ravijnjaar. In Den Haag wordt momenteel stevig gediscussieerd over de tekorten in de jeugdzorg, die mede bijdragen aan de financiële onzekerheid vanaf 2028. Wij steunen de keuze van het college om op dit moment geen dekking in te boeken en de mogelijke bezuinigingen uit de kadernota als reserve achter de hand te houden. Positief is ook dat de maatregelen uit de kadernota al genoeg waren om de begroting sluitend te maken, zonder dat er bezuinigd is op voorzieningen of lasten zijn verhoogd. Tegelijkertijd blijven wij vragen om transparantie. Zo zal de verhoging van representatiekosten moeten worden onderbouwd met concrete doelen en een duidelijke verwachte impact. Goed bestuur vraagt immers ook om zuinigheid en verantwoording.

1

Verder is het positief dat de eerder voorgestelde verhoging van de OZB niet nodig bleek. Het vorig jaar door de VVD geïnitieerde amendement inzake de OZB heeft zich bewezen als een verstandige keuze, waarmee onnodige lastenverzwaring voor onze inwoners is voorkomen. Voor onze ondernemers constateert de VVD dat de OZB-tarieven in Eijsden-Margraten nog steeds onder het gemiddelde van welvarende gemeenten liggen. Met de huidige koers blijven we binnen een aanvaardbare bandbreedte, maar wij benadrukken dat verdere verhogingen niet wenselijk zijn. Het is van belang dat onze gemeente aantrekkelijk blijft voor ondernemers en investeringen. Tegelijkertijd blijven wij kritisch op de steeds hogere kosten van de gemeenschappelijke regelingen. Ook hier geldt dat de bomen niet tot in de hemel groeien. De VVD blijft oproepen tot realisme en kostenbeheersing, waarbij wij onze ogen niet sluiten voor de stijgende uitgaven bij bepaalde verbonden partijen. Zo zien wij de noodzaak van extra investeringen in het GGD-programma ZuidLimburg Veilig Thuis. De toename van het aantal gevallen van femicide is zeer verontrustend. Als gemeente hebben wij de verantwoordelijkheid om hier actief op in te spelen. Dat begint bij het versterken van de samenwerking met partners zoals GGD Zuid-Limburg en Veilig Thuis.

Vroegsignalering, training van professionals en laagdrempelige toegang tot hulp zijn hierbij cruciaal. Daarnaast pleiten wij voor meer bewustwording onder inwoners onder andere door deelname aan landelijke campagnes en het vergroten van de bekendheid met Veilig Thuis. Ook de dalende vaccinatiegraad in Eijsden-Margraten baart zorgen. Mogelijk speelt de toenemende individualisering hierin een rol, waarbij persoonlijke overtuigingen soms zwaarder wegen dan het besef van gezamenlijke verantwoordelijkheid. De VVD hecht aan individuele vrijheid, maar vindt het belangrijk dat inwoners goed geïnformeerd zijn over de maatschappelijke gevolgen van hun keuzes. Deze ontwikkeling vraagt om gerichte communicatie, bewustwording en samenwerking met lokale zorgpartners en onderwijsinstellingen. De VVD roept het college op om haar inspanningen op dit terrein te intensiveren. Dan nu de voorgenomen woningbouw in onze gemeente, waarbij we van stilstand naar beweging zijn gegaan. Eén van de successen van deze raadsperiode is de omslag in het woningbouwbeleid. Vier jaar geleden lagen er nauwelijks plannen op de plank. Nu zien we in alle kernen concrete bouwplannen en een gevarieerd aanbod dat beter aansluit op de behoeften van onze inwoners. De VVD is trots op deze ontwikkeling en dankt de betrokken wethouder en ambtenaren voor hun inzet.

Tegelijkertijd maken wij ons zorgen over de effecten van grootschalige bouw in de grotere kernen. Hoe behouden we de toegankelijkheid, het voorzieningenniveau en de leefbaarheid? Hoe voorkomen we dat Eijsden-Margraten verwordt tot een buitenwijk van Maastricht? Deze vragen verdienen serieuze aandacht. Ook de stagnatie in de maakindustrie, bijvoorbeeld op de Brightlands Chemelot Campus, laat zien dat de economische kracht van Zuid-Limburg onder druk staat. Het credo mag niet alleen ‘bouwen’ zijn. Er moet veel meer in samenhang worden gekeken naar economie, wonen, leefbaarheid in alle kernen, landschap, natuur en waterveiligheid. De druk op de woningmarkt blijft groot, vooral voor urgente gevallen. Daarom dienen wij samen met andere fracties een motie in om het college op te roepen tot versnelling van tijdelijke huisvesting. Niet grootschalig, zoals eerder voorzien op het derde veld van RKVVM, maar kleinschalig en verspreid over de hele gemeente. Dergelijke oplossingen vragen om zorgvuldige communicatie en participatie. Wat de VVD betreft is het plan voor Groot Welsden niet de juiste route. Wij maken ons zorgen dat de bezwaren van bewoners onvoldoende serieus worden genomen en te snel worden afgedaan als ‘not in my backyard’. Dat doet geen recht aan hun betrokkenheid en verdient een veel zorgvuldiger benadering en een nieuwe kijk op de plannen.

Alleen kleinschalige en gemêleerde opvang is hier passend, zoals ook beoogd in onze gezamenlijke motie voor de andere kernen. 2

In het verlengde van onze zorgen over ruimtelijke ontwikkeling en leefbaarheid, verdient ook de positie van onze agrarische sector nadrukkelijke aandacht. De toekomst van onze agrarische sector is voor ons reden tot bezorgdheid. De onzekerheid is groot en de impact van het stikstofbeleid is voelbaar. De VVD vraagt het college om in het lokaal actieplan ‘Transformatie van de landbouw’ nadrukkelijk aandacht te besteden aan de balans tussen natuur, leefbaarheid en economische vitaliteit. Wij pleiten voor maatwerk waar het kan en realistische kaders, zodat onze agrariërs perspectief behouden. Recent werd duidelijk dat ook het stikstofprobleem in Limburg de bouw van tienduizenden woningen vertraagt. Dat raakt ook onze gemeente. De voortvarendheid waarmee we nieuwe bouwplannen hebben opgepakt dreigt hierdoor tot stilstand te komen. Verder baart het ons zorgen dat het principe van 'de vervuiler betaalt' dreigt te vervagen door het loslaten van het tarief per kilogram afval. De overstap naar een tarief per lediging roept vragen op over rechtvaardigheid en effectiviteit. Wij vragen het college om dit systeem kritisch te monitoren en de raad tijdig te informeren over eventuele negatieve effecten, zoals overlast door minder frequente lediging of illegale afvaldumping. Daarbij willen wij nadrukkelijk wijzen op de disproportionele lastenverzwaring voor eenpersoonshuishoudens.

Een stijging van 5% ten opzichte van 1% voor meerpersoonshuishoudens is niet uit te leggen. Een eerlijke verdeling van lasten is noodzakelijk. Onze gemeente heeft een unieke positie als het gaat om het thema 'Liberation', mede dankzij de Amerikaanse begraafplaats en het bijzondere verhaal van Mesch. Juist in deze tijd van bezorgdheid over veiligheid, toenemende polarisatie en afnemende verdraagzaamheid verdient dit thema blijvende aandacht. De VVD ziet vooral op het gebied van educatie kansen om dit verhaal levend te houden en te benadrukken hoe bijzonder en inclusief onze lokale geschiedenis is. Het is van belang dat we alle aspecten van bevrijding blijven erkennen, hiervoor blijven strijden en deze zichtbaar maken, ook die van Afro-Amerikaanse bevrijders, wier bijdrage niet vergeten mag worden. Meten is weten. De VVD is positief over de metingen van luchtkwaliteit nabij de Trichterweg in Eijsden. Tegelijkertijd constateren wij dat de toegezegde geluidsmetingen, bijvoorbeeld langs de Mergellandroute, nog altijd op zich laten wachten. Meerdere malen is aan de raad toegezegd dat hierover informatie zou worden verstrekt, maar tot op heden hebben wij niets mogen ontvangen. In tweede termijn vernemen wij graag uw reactie op deze uitblijvende terugkoppeling. Wij kunnen trots zijn op onze sportverenigingen. In Eijsden en Margraten worden de velden voorzien van nieuw kunstgras.

In Margraten bloeit RKVVM als nooit tevoren. Het is dan ook te waarderen dat het college heeft afgezien van het vorderen van hun derde veld voor tijdelijke huisvesting. Ook op andere terreinen zien wij daadkracht, zoals bij de parkeerproblematiek in de Kasteellan in OostMaarland, waar het college voortvarend een verkeersbesluit heeft genomen. Wij hadden hier een motie voor voorbereid maar deze kan achterwege blijven. Ook zijn wij tevreden dat na jarenlang zoeken naar oplossingen voor onderwijshuisvesting in Cadier en Keer de ontwikkeling van een nieuwe school eindelijk van de grond komt. Tegelijkertijd benadrukken wij dat het proces zorgvuldig bewaakt moet worden, omdat de combinatie van tijdelijke leslokalen en de nieuwbouw van de school aanzienlijke overlast gaat veroorzaken. Voorzitter, de VVD kiest voor een gemeente die ruimte biedt aan haar inwoners, die eerlijk is in haar lastenverdeling en die transparant is in haar keuzes. Wij danken de verantwoordelijk wethouder, de ambtenaren en het college voor het werk aan deze begroting, maar vragen op bovengenoemde punten om verdieping en visie. Dank u voorzitter voor de mij gegunde tijd. 3