Document · PDF

25096-251117-Presentatie Raadsthemabijeenkomst

* Raadsthemabijeenkomst 17 november 2025, gemeente Eijsden-MargratenBij agendapunt: Landbouwbeleid1.546 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Inspiratiekader Buitengebied Eijsden Margraten

Van Landbouw visie tot inspiratiekader • Fase 1, inventarisatie afgerond. • Fase 2, participatie in uitvoering. • Fase 3, visievorming volgend.

• We hebben gekozen voor een integrale benadering. • Een visie die niet alleen kaders stelt, maar ook inspireert.

Inspiratiedocument buitengebied Eijsden-Margraten Raadsthemabijeenkomst

17.11.2025

Introductie en doel van de raadsthemabijeenkomst Voor HeusschenCopier Landschapskracht is het landschap niet slechts een achtergrond voor ontwikkelingen en menselijke activiteiten, maar vormt het landschap de vitale basis voor duurzame ontwikkelingen waarbij natuur, cultuur en menselijke activiteiten in balans moeten zijn. Vanuit Gulpen werken wij aan projecten en opgaven waarbij we vanuit de kracht van het landschap komen tot meerwaarde voor initiatieven en wederkerigheid tussen ontwikkelingen in relatie tot karakteristieken en kwaliteiten van het landschap. Wij zijn hier vandaag voor een thema avond over de toekomst van het buitengebied, over trends en ontwikkelingen, beleid, opgaven en ambities.

Belang van het unieke landschap Het Nationaal Landschap Zuid-Limburg onderstreept het unieke karakter van het heuvellandschap; een landschap waarin wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. Het unieke karakter van dit landschap van plateau’s, hellingen en dalen is, samen te vatten in de vier kernkwaliteiten: reliëf, groen karakter, cultuurhistorisch erfgoed en het contrast tussen open en besloten. Kwaliteiten van het Nationaal Landschap zijn o.a. van belang voor toerisme en recreatie en aantrekkelijke woon- en leefomgeving.

Veranderingen in het buitengebied Tegelijkertijd is het buitengebied onderhevig aan veranderingen. Enkele veranderingen die een ruimtelijke impact hebben zijn: • • • • •

Aantal boerenbedrijven neemt af Deel van de boerenbedrijven groeit Grasland neemt af, akkerland neemt toe Maatregelen voor waterveiligheid hebben ruimtelijke impact Toename verblijfsrecreatie

*De weergegeven locaties zijn fictief 6

Stapeling van opgaven Veel van de veranderingen in het buitengebied hangen samen met de transitie in de agrarische sector. Het buitengebied kent verschillende opgaven, die breder spelen dan Eijsden-Margraten alleen. De stapeling van opgaven is groot: • Transitie agrarische sector • Energietransitie • Herstel biodiversiteit en oplossen stikstofproblematiek • Waterkwaliteit en waterveiligheid • Behoud en versterking kernkwaliteiten landschap • Aanpak toeristisch-recreatieve aanbod • Gronstoffentransitie

Energietransitie Recreatie en toerisme Ondernemen Wonen Agrarisch Natuur Water Bodem

Niet alles kan overal. De ruimte in de gemeente Eijsden-Margraten is beperkt.

Aandacht voor integrale aanpak Energietransitie

De combinatie van verschillende opgaven vraagt om een integrale aanpak van ruimtelijke opgaven. Ook vanuit nationale overheid groeiende aandacht voor stapeling van opgaven en een integrale aanpak:

Recreatie en toerisme

Wonen

Water en bodem sturend bij ruimtelijke keuzes Visies op toekomstbestendig en vitaal landelijk gebied (o.a. Nationaal en Limburgs Programma Landelijk Gebied) Ruimtelijke kwaliteitsaanpak (programma Mooi Nederland) Waterveiligheid (WRL) RES-opgave

Ondernemen

Agrarisch Natuur Water Bodem

Mooi Nederland: “Nederland staat voor veel maatschappelijke opgaven die allemaal ruimte nodig hebben. We moeten slimme keuzes maken en dingen combineren en vernieuwen, anders komen we veel ruimte te kort” 8

Integrale aanpak ruimtelijke opgaven

Stapeling van opgaven Per sector en per opgave zijn transities noodzakelijk. Er ontstaat meerwaardecreatie op het moment dat transitiepaden worden gekoppeld. Transitiepaden koppelen kan alleen als je integraal kijkt naar opgaven. Uitgangspunten en ambities: • • • • • • •

Water en bodem sturend Versterken ruimtelijke kwaliteit op basis van gebiedskenmerken Natuur- en biodiversiteitsherstel Geen afwenteling problematieken Omgevingskwaliteit/Ruimtelijke kwaliteit Brede welvaart Woningbouw

Uitspraken uit concept Lijn50-Omgevingsvisie Concept Lijn50-Omgevingsvisie:“Agrarische uitbreidingen moeten een duurzaam karakter hebben en gericht zijn op kwaliteitsverbetering. Zo voegt de (recreatieve) uitbreiding van het boerenbedrijf iets toe aan de ontwikkeling en het behoud van het landschap”. Concept Lijn50-Omgevingsvisie:“De Lijn50-gemeenten willen het landschap, de natuur en de cultuurhistorie behouden en waar mogelijk verbeteren.´´

Concept Lijn50-Omgevingsvisie:“We kiezen ervoor om (nieuw) landgebruik een bijdrage te laten leveren aan de klimaatbestendigheid van de leefomgeving”.

Ambitie Manifest Buitengewoon Buitengebied Manifest: “We streven een uitbreiding van ons groenblauwe landschappelijke raamwerk na met meer authentieke landschapselementen en betere ecologische verbindingen, zodat ons kleinschalig landschap verder versterkt wordt”.

Manifest:“Wij willen meer authentieke landschapselementen in ons landschap terugbrengen, maar ook bestaande authentieke landschapselementen beter beschermen”.

Manifest:“Wij gaan voor een landschap inclusief omgevingsbeleid. Wij willen een gezonde duurzame balans tussen landschappelijke en economische waarden. Daarvoor staan wij een landschap inclusief omgevingsbeleid voor, waarbij de landschappelijke waarden en de robuustheid van ons wateren bodemsysteem volwaardig meewegen bij de keuzes die wij ten aanzien van gebruik en bebouwing in het buitengebied maken. Waar beschermen en ontwikkelen niet samen kunnen gaan kiezen we voor beschermen”.

Toewerken naar een integrale aanpak Vanuit noodzaak van een integrale blik en de opgave en ambities die er liggen rijst de vraag hoe we in de toekomst omgaan met het initiatieven in het buitengebied. Daarnaast de noodzaak om te komen tot wederkerigheid tussen ontwikkelingen in relatie tot karakteristieken en kwaliteiten van het landschap.

Enerzijds biedt het maken van een integrale afweging perspectief en kansen voor meerwaardecreatie bij ontwikkeling, anderzijds betekent dit ook dat er keuzes gemaakt dienen te worden. Het maken van zorgvuldige keuzes draagt bij aan omgevingskwaliteit en het prioriteren van opgaven en ambities.

Vragen?

Thema's: toekomst van het buitengebied

Thema 1 | Beleid en koers Lange termijn opgaven, zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, waterveiligheid en de landbouwtransitie spelen een steeds grotere rol in onze leefomgeving. Op rijksniveau is met de inwerkingtreding van de Omgevingswet vastgelegd dat provincie en gemeenten een omgevingsvisie moeten opstellen die deze opgaven in samenhang beschouwt.

‘Handvat Kernkwaliteiten NLZL’

Ook in de Provinciale Omgevingsvisie wordt benadrukt dat integrale afwegingen van ruimtelijke functies, economische ontwikkeling, gezondheid, landschap, natuur en water onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Er zijn al veel visies en er is beleid om te sturen op integrale aanpak en ruimtelijke kwaliteit.

‘Gebiedsvisie Middenterras BemelenMesch’ Inspiratiedocument ‘EijsdenMargraten 2050’ Gebiedsvisie Buitengewoon bewoond, Buitengewoon benut

Thema | Beleid en koers

We zijn ons voldoende bewust van de bovenliggende opgaven en ambities, en vertalen deze actief naar onze lokale context en beleid.

Thema 2| Integrale afweging Vanuit overheid is er dus een groeiende aandacht voor de stapeling van opgaven en een integrale aanpak.

Zo stelt de landelijke overheid in het kader van het ruimtelijke ordeningsbeleid dat onder andere het “verbeteren van de kwaliteit van water, bodem en lucht” en het “beschermen tegen wateroverlast en overstromingen” tot de rijksbelangen behoren. Enerzijds biedt het maken van een integrale afweging perspectief en kansen voor meerwaardecreatie bij ontwikkeling, anderzijds betekent dit ook dat er keuzes gemaakt dienen te worden.

Prov.:Synthesekaart Synthesekaart‘Limburgs ‘Limburgs Programma Landelijk Gebied’ Prov.:Beleidskader 2024-2027 Prov.: ‘Perspectief voor voor het het landelijk landelijk gebied’ gebied’ ‘Perspectief

Rijk/Prov.:‘Programma Waterveiligheid en Ruimte Limburg’ Prov.: Syntheseperspectief ‘Panorama Zuid-Limburg’ 17

Thema | Integrale afweging

Bovenliggende beleidsdoelen (zoals natuurverbindingen, klimaatadaptatie of waterveiligheid) wegen zwaarder dan individuele belangen van initiatiefnemers.

Thema 3 | Toepassing Veel van de eerder genoemde opgaven hebben een ruimtevraag en dienen een plek te krijgen in ons landschap. Tegelijkertijd vormt het landschap veel meer dan alleen drager van “de ruimte waarin opgaven dienen te landen”. Het landschap is een essentieel onderdeel van onze identiteit.

Juist daarom vraagt het landschap om een zorgvuldige omgang met ruimte. In het provinciale beleid wordt dit verankerd via uitgangspunten als • “behoud en versterking van kernkwaliteiten”, “ontwikkeling vanuit de identiteit van het landschap” en • “ruimte bieden aan initiatieven die maatschappelijke meerwaarde opleveren”.

‘Landschapsontwikkelingsplan Eijsden-Margraten’

Stellingen | Toepassing

In het buitengebied is alleen ruimte voor ontwikkelingen die bijdragen aan de bovenliggende opgaven en ambities.

Thema 4| Rol van de gemeente De gemeente speelt een sleutelrol in de ontwikkeling van het buitengebied. Waar provincie en rijk een deel van de kaders en ambities vastleggen, bijvoorbeeld op het gebied van natuur, water, klimaatadaptatie, energietransitie en landschap, is het de gemeente die deze doelstellingen in de praktijk kan vertalen naar concrete keuzes en ontwikkelingen. Binnen die context kan de gemeente verschillende posities innemen. Zij kan ervoor kiezen actief regie te voeren, door initiatieven te sturen, koppelkansen te zoeken en de samenhang te bewaken, maar kan ook een meer terughoudende rol aannemen, waarbij ruimte wordt gelaten aan initiatiefnemers om binnen duidelijke kaders hun plannen vorm te geven.

‘Gebiedsvisie stationsgebied en omgeving Eijsden’

Thema | Rol van de gemeente

De gemeente moet actief regie voeren in het buitengebied om aan bovenliggende opgaven en ambities te werken en verrommeling en versnippering van het buitengebied te voorkomen.

Afronding en vervolg

Afsluiting en vervolg De vanavond opgehaalde reacties op de thema's helpen ons bij het bepalen van reikwijdte en ambitie van een inspiratiekader voor het buitengebied EijsdenMargraten. Een inspiratiekader maakt duidelijk (waar wat ruimte) dat niet alles overal meer kan en dat er dus integrale afwegingen gemaakt moeten worden om te komen tot meerwaardecreatie bij (ruimtelijke) initiatieven. Daarbij hoort een methodiek/handvat om initiatiefnemers te inspireren om te komen tot een integraal plan waarbij de omgevingskwaliteit versterkt wordt.

Andersom kan ook de gemeente dit handvat gebruiken om het gesprek aan te gaan met een initiatiefnemer om te bepalen of het geheel meer is dan de som de delen.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=EijsdenMargraten&id=72d9e438-b293-49cd-bc11-10f4a372ae5f