240618 WOO presentatie Eijsden Margraten

De Wet open overheid 18 juni 2024 in gesprek met

Wat doen Ambassadeurs Wet open overheid? Tweeledig doel: • vergroten van het bewustzijn bij raden, colleges en (top)management

van het belang van een transparante overheid • versnellen voortgang van implementatie van de Woo bij gemeenten Aanpak: • Communicatie, communicatie, communicatie ….!

• Volksvertegenwoordigers, bestuurders, managers in 342 gemeenten • Spreken op bijeenkomsten/webinars • Aandacht voor bewustzijn, kennis, handelingsperspectieven, methoden,

ervaringen, dilemma’s, reflectie • Vragen en knelpunten om vanuit VNG bij te dragen aan oplossingen

https://vng.nl/projecten/grip-op-informatie

• Op orde brengen informatiehuishouding • Openbaar maken van overheidsinformatie • Duurzaam toegankelijk houden van overheidsinformatie

Waarom de Wet open overheid? - transparantie als publieke waarde “Het hogere doel van een open overheid is dat inwoners moeten kunnen vertrouwen op de overheid. En daarin gesterkt worden door de informatie die de overheid beschikbaar stelt.”

Grondwet (1983) Ar1kel 110 De overheid betracht bij de uitvoering van haar taak openbaarheid volgens regels bij de wet te stellen.

Hoofdlijnen Wet open overheid - een nieuwe kerntaak

Artikel 1.1. Recht op toegang Eenieder heeft recht op toegang tot publieke informatie zonder daartoe een belang te hoeven stellen, behoudens bij deze wet gestelde beperkingen.

Actief openbaar, tenzij ... • én een verplichting voor 11 categorieën

Passief openbaar • verkorte termijn t.o.v. de Wob

Informatiehuishouding op orde • zorgplicht

Relatie Wet open overheid met andere i-wetten Op weg naar een Algemene informatiewet …

Cultuur van openheid is nog belangrijker is dan een we6elijke regeling (Advies ROB, 2012), “Gij zult openbaar maken”.)

1. 2. 3. 4. 5. 6.

Controleerbaarheid van de overheid. Integriteit van de overheid. Prestatie van de overheid. Randvoorwaarde voor modern burgerschap. Bevordert lerend vermogen van de overheid. Potentieel macro-economisch rendement.

"Systematisch actief openbaar maken draagt bij aan de legitimiteit van en het vertrouwen in het openbaar bestuur." "Burgers krijgen zicht op de werking van overheden en kunnen participeren in het publieke domein."

Transparantie als verbindend thema - lokale accenten in onze gemeente? -

cultuurverandering (politiek / bestuurlijk / ambtelijk) verhoging opkomstcijfers

-

modernisering participatiebeleid (panel / ‘right to challenge’) visie op dienstverlening (menselijke maat evenredigheidsbeginsel) ombudsfunctie / groen golf ambtenaar

-

opgavegericht werken ontwikkelen naar een netwerkorganisatie investeren in gemeentelijke samenwerking investeren in de informatiehuishouding

-

inclusie en toegankelijkheid Zie vb. “iVisie Apeldoorn”, “Open Enschede” en ”Open Alkmaar”

Krachten en verwachtingen inzake de Woo College B&W

Gemeenteraad Ambtelijke organisatie

Inwoners

Gemeenschappelijke regelingen

Ondernemers Wetgever Instellingen

Minister BZK

Journalisten Wetenschap

Leveranciers ACOIbemiddeling

Rechter

Transparantie: waarde in het burgemeestersambt

Zorgplicht voor de burgemeester

voorzitter gemeenteraad • voorzitter college van B&W • hoeder van maatschappelijke veiligheid en openbare orde • burgervader/moeder • procesbewaker • ambassadeur • bestuurder in algemene dienst •

‘Een burgemeester ziet toe dat het gemeentebestuur open is over besluiten en hoe beleid tot stand komt’.

‘Een burgemeester is open over hoe hij zijn ambt vervult’

Welke rol raad m.b.t. de Woo? § Raadsinformatie: § De informatieverstrekking aan de raad is geregeld in de

Gemeentewet. • Kaderstellend: § Wat voor gemeente wil je zijn in de informatiesamenleving? § Heeft onze gemeente een visie of beleid over de relatie tussen gemeente en inwoners en de rol van de Woo daarbij? § Beschikt de gemeente over voldoende middelen (kennis, vaardigheden, budget) om met de Woo aan de slag te gaan? § Controlerend: § Welke voornemens of activiteiten van het college zijn er ten aanzien van implementatie van de Woo? Wat gebeurt er al? Is er een nulmeting en een plan van aanpak? § Past de ambitie ten aanzien van implementatie bij de visie en het beleid? § Volksvertegenwoordigend: § Welke ervaringen hebben inwoners, ondernemers of journalisten met de Wob/Woo in onze gemeente?

Aanpak informatiehuishouding Zorgplicht: Het op orde brengen van de digitale informatiehuishouding van de gemeente is een absolute randvoorwaarde voor de actieve en de passieve verstrekking van documenten ….. ….... en voor kwaliteit en efficiency in de gemeentelijke bedrijfsvoering Stavaza: Gemeenten weten niet altijd welke informatie er is en hebben deze vaak niet snel tot hun beschikking. Bij de Woo is voor de verbeterslag zo’n 8 jaar voorzien. Opgave: Gemeente heeft een informatiebeheerplan vastgesteld en investeert in de uitvoering daarvan (o.a. e-depot en archivering van email en tekstberichten)

Duurzaam en digitaal toegankelijk

Verplichte openbaarmaking 11 categorieën, uiterlijk binnen twee weken, tenzij … (dit artikel nog niet in werking getreden) - wet- en regelgeving, incl. ontwerpen en adviezen - organisatiegegevens, incl. bereikbaarheid en mandaat - raadsstukken, incl. verslagen - agenda’s en besluitenlijsten college B&W - adviezen van adviescolleges en (soms) derden - convenanten - jaarplannen en jaarverslagen - Woo-verzoeken - onderzoeken, ambtelijk en extern - beschikkingen, tenzij … (en soms in overzichten) - klachten

Actief openbaar, tenzij ...

Van 40 jaar Wob naar Woo Gemeenten ontvangen jaarlijks ca. 15.000 Wob-verzoeken. In 2021 maakte Pro Facto voor de NVVR bij 83 gemeenten, 8 provincies en 2 waterschappen de balans op van 40 jaar Wobpraktijk Resultaat 1. Wob-verzoeken worden vaak als lastig ervaren. Naast verklaringen als te weinig capaciteit en grote complexiteit heeft de Wob aan de tussen 2009 en 2016 geldende Wet dwangsom en beroep niet tijdig beslissen een negatieve bijsmaak overgehouden. Resultaat 2. 1 op 3 Wob-verzoeken wordt niet binnen de (verlengde) termijn van (28 + 28) dagen beslist. Op 45% van de Wob-verzoeken binnen vier weken en op 69% binnen een verlengde termijn beslist. In de Woo is de totale maximale termijn verkort tot 42 dagen. Het Rijk doet er gemiddeld 161 dagen over. Resultaat 3. De Wob-praktijk kreeg niet veel bestuurlijke aandacht Het college informeert de raad beperkt over uitvoering van de Wob, en raadsleden vragen hier ook niet naar. Opvallend is dat raadsleden de Wob soms gebruiken voor het verbeteren van hun eigen informatiepositie (in plaats van de regeling in art 169 Gemeentewet).

Passief openbaar

Passief openbaar

Hoeveel dwangsommen heeft de overheid de afgelopen twee jaar betaald en om hoeveel geld gaat het in totaal? In de Jaarrapportage Bedrijfsvoering Rijk 2022 (JBR)1 werd gerapporteerd dat er in 2022 84 uitspraken waren waarbij een dwangsom is verbeurd en een bedrag van € 1.157.394 aan dwangsommen is betaald.

Bestuursorgaan of niet? • Gemeenteraad incl. presidium, commissies

en informatiebijeenkomsten • Raadslid, fractie of andere samenwerking • Raadslid in benoemde functie • Griffier • College van burgemeester en wethouders • Wethouder • Burgemeester • Ambtenaren niet zijnde griffier

Hoe beleidsintimiteit vormgeven? § Omgang met concepten? § Communicatie tussen leden van het college (eenheid van collegebeleid)? § Parlementair proces gemeenteraad? § Caoutchouc goed motiveren: belang van openbaarmaking versus belang van goed

functioneren van gemeente en bestuursorganen.

De weg naar een transparante gemeente is een gedragsverandering De uitdagingen betreffen bewustwording, visieontwikkeling, cultuurverandering en opleiding naast werkprocessen, standaardisering, uniformering en software alsook financiën en menskracht.

VRAGEN? Ambassadeurs wet open overheid Peter de Baat peter.debaat@vng.nl Bert Bouwmeester bert.bouwmeester@vng.nl Algemeen Gripopinformatie@vng.nl