20251113 04b Programmabegroting 2026-2029

Programmabegroting 2026-2029

2

Inhoudsopgave Inhoudsopgave ......................................................................................................................................3 Aanbiedingsbrief begroting 2026-2029 ...............................................................................................6 Leeswijzer ............................................................................................................................................16 Programma 1: Kwaliteit van Leven ....................................................................................................18 1.0 Wat mag het kosten? ................................................................................................................18 1.1 Een inclusieve samenleving .....................................................................................................21 1.2 Een gezond verenigingsleven ..................................................................................................22 1.3 Toekomstbestendig onderwijs .................................................................................................24 1.4 Ontmoetingsruimten in elke kern ............................................................................................26 1.5 Sporten en bewegen voor jong en oud ...................................................................................27 1.6 Trendbreuk

Eijsden-Margraten ................................................................................................29 1.7 Zorg op maat met focus op kostenbeheersing .......................................................................29 1.8 Kunst en cultuur in verbinding met onze inwoners ...............................................................32 Programma 2: Landbouw, Landschap en Plattelandseconomie ....................................................42 2.0 Wat mag het kosten? ................................................................................................................42 2.1 Behoud en versterken landschapskwaliteiten ........................................................................43 2.2 Transformatie van de landbouw ..............................................................................................46 2.3 Vrijetijdseconomie in balans met landschap en leefomgeving ............................................48 Programma 3: Duurzaamheid en Klimaatverandering .....................................................................55 3.0 Wat mag het kosten? ................................................................................................................55 3.1 Op weg naar een energieneutrale toekomst ...........................................................................56 3.2 Aan de slag met klimaatadaptatie

............................................................................................59 3.3 Optimaliseren luchtkwaliteiten .................................................................................................60 3.4 Van afval tot grondstof .............................................................................................................61 Programma 4: Wonen en Leefomgeving ...........................................................................................65 4.0 Wat mag het kosten? ................................................................................................................65

3

4.1 Woningbouw naar behoefte in elke kern .................................................................................67 4.2 Zorgvuldige implementatie Omgevingswet ............................................................................73 4.3 Veilige fiets- en wandelverbindingen ......................................................................................74 4.6 Openbare ruimte als visitekaartje ............................................................................................76 Programma 5: Bestuur en Dienstverlening .......................................................................................81 5.0 Wat mag het kosten? ................................................................................................................81 5.1 De zichtbaarheid en communicatie over dienstverlening, burgerparticipatie en de activiteiten vergroten ......................................................................................................................83 5.2 Goed bestuur .............................................................................................................................85 5.3 Inspraak is een vanzelfsprekendheid ......................................................................................86 5.4 Een gezonde en solide financiële huishouding

......................................................................87 5.5 Doelgericht samenwerken ........................................................................................................89 5.6 Een goed toegankelijke en veilige ICT-omgeving ..................................................................91 5.7 Veiligheid; een gezamenlijke verantwoordelijkheid ...............................................................92 5.8 Ondermijning een halt toeroepen ............................................................................................94 5.9 Jeugdproblematiek in de greep ...............................................................................................96 5.10 Personeel .................................................................................................................................97 Paragrafen ..........................................................................................................................................104 Paragraaf 1: Lokale heffingen ......................................................................................................104 Paragraaf 2: Weerstandsvermogen en risicobeheersing ..........................................................115 Paragraaf 3: Kapitaalgoederen .....................................................................................................134

Paragraaf 4: Financiering .............................................................................................................143 Paragraaf 5: Bedrijfsvoering ........................................................................................................149 Paragraaf 6: Verbonden partijen ..................................................................................................155 Paragraaf 7: Grondbeleid ..............................................................................................................171 Financiële begroting .........................................................................................................................182 1.1 Begroting conform taakvelden BBV ......................................................................................182 1.2 Incidentele baten en lasten en structureel en reëel evenwicht ...........................................198

4

1.3 Investeringsstaat 2026-2029 ...................................................................................................205 1.4 Stand en verloop van reserves en voorzieningen ................................................................207 1.5 Overzicht algemene dekkingsmiddelen ................................................................................215 1.6 Opbouw algemene uitkering 2026-2029 ................................................................................217 Bijlage: Opvolging kadernota 2026 ..................................................................................................221

5

Aanbiedingsbrief begroting 2026-2029

6

Geachte raadsleden, Met gepaste trots bieden wij u hierbij de programmabegroting 2026-2029 aan. Deze begroting markeert het laatste jaar van het coalitieakkoord “Goed leven in elke kern” en biedt een stevig fundament voor de toekomst. Dit fundament biedt perspectief om te kunnen blijven investeren, oplossingen te bieden voor grote uitdagingen en een gemeente te zijn met ambities. Dit vraagt om belangrijke strategische keuzes, toekomstgerichte investeringen en lange termijn visie. In deze aanbiedingsbrief schetsen wij de belangrijkste ontwikkelingen en keuzes die ten grondslag liggen aan deze begroting. Proces van de Kadernota 2026 Met het zogenaamde ravijnjaar 2026 in het vooruitzicht is het proces om te komen tot een sluitende begroting in een vroeg stadium ingezet. Gesprekken met fracties zijn gevoerd om draagvlak te creëren en gevoelens te peilen. Met de inzichten van nu wordt het ravijnjaar met twee jaar opgeschoven. Dit benadrukt het belang van structurele oplossingen en een lange termijnvisie, zowel van de zijde van het rijk als van onze gemeente, voor toekomstige financiële uitdagingen in combinatie met de ambities die Eijsden-Margraten heeft. Deze consultatieve aanpak heeft geleid tot een breed gedragen en scherpe keuze om nu niet te snijden in maatschappelijke voorzieningen van onze gemeente.

Sluitende Begroting voor 2026 en 2027 Dankzij extra middelen uit de meicirculaire (voor accresproblematiek en jeugdzorg) én de inzet van efficiency- en administratieve bijsturingen is het gelukt om de begroting voor zowel 2026 als 2027 sluitend te krijgen. Dit resultaat onderstreept onze gezamenlijke inspanningen om financiële stabiliteit te waarborgen op de korte termijn. Fundament voor de toekomst In maart 2026 zijn nieuwe gemeenteraadsverkiezingen en zal een nieuwe raad en een nieuw college worden geïnstalleerd. Om de consistentie en voortgang op essentiële thema's te borgen is het van belang dat de nieuwe raad en het college een vliegende start kunnen maken en is een goede overdracht essentieel, zodat deze thema's ook goed geborgd worden in het nieuwe coalitieakkoord. Naast de opbrengst uit de raadssessies naar aanloop van de kadernota, bevat de overdracht ook concrete voorstellen en uitvoeringsplannen op terrein van wonen (uitbreidingsplannen en 'straatjes erbij’), Sport en onderwijs (IHP sport en onderwijs), werk (nieuwe economische visie), Leefbaarheid (uitvoering nieuw groen beleidsplan) en mobiliteit. Ook maatschappelijke thema's in sociaal domein, erfgoedbeleid, het thema Liberation/Vrijheid en de transitie van de landbouw krijgen de aandacht. Hoog Investeringsniveau 2026

7

Om ook voor de toekomst klaar te zijn is het belangrijk om te investeren. Voor 2026 is wederom een fors investeringsniveau voorzien van in totaal € 15 miljoen. Deze middelen worden gericht ingezet om de leefbaarheid en ontwikkeling van onze gemeente verder te versterken. Een belangrijk deel van deze investeringen betreft de verbetering van de infrastructuur, met een bedrag van € 7,5 miljoen dat specifiek wordt gereserveerd voor de aanleg en het onderhoud van wegen. Daarnaast wordt er € 4,5 miljoen ingezet voor grondaankopen in het kader van woningbouw, waarmee ruimte wordt gecreëerd voor de realisatie van nieuwe woningen en het bevorderen van doorstroming op de woningmarkt. Verder wordt in 2026 gestart met de bouw van de nieuwe school in Cadier en Keer, waarmee we investeren in toekomstbestendig onderwijs en een aantrekkelijke leefomgeving voor jonge gezinnen. Ook zal er in 2026 gekeken worden naar een permanente locatie voor de bibliotheek in Eijsden en een geheel nieuw grondstoffenpark (voorheen milieupark) in Margraten worden geopend. Met deze gecombineerde inzet geven wij concreet invulling aan ons motto “Goed leven in elke kern”, en zorgen wij ervoor dat onze gemeente ook in de toekomst aantrekkelijk, leefbaar en veerkrachtig blijft. Inspiratiedocument 2050 als Richtlijn Bij al onze keuzes blijft het inspiratiedocument 2050 voor ons college leidend.

Deze visie biedt ons houvast bij het bepalen van de richting waarin wij onze gemeente willen ontwikkelen: duurzaam, toekomstbestendig en gericht op goed leven in elke kern. Wij streven ernaar om bij de eerste bestuursrapportage (1e Burap) in 2026 meer inzicht te geven in de gevolgen van het nieuwe coalitieakkoord. Tot slot willen wij u bedanken voor uw betrokkenheid bij dit proces. Samen bouwen wij aan een sterke gemeente waarin iedereen kan rekenen op goede voorzieningen, duurzame groei en sociale samenhang. Wij zien uit naar uw bespreking van deze programmabegroting. Namens het college van B&W Wethouder Gerritsen

8

Recapitulatie lasten / baten per programma

(bedragen x € 1.000)

Begroting

Meerjarenraming

Meerjarenraming

Meerjarenraming

2026

2027

2028

2029

Programma 1 Kwaliteit van leven lasten

-42.140

-42.355

-43.001

-43.750

baten

18.754

18.394

18.479

18.552

185

1.282

29

29

-23.201

-22.679

-24.494

-25.170

lasten

-828

-776

-776

-776

baten

1.611

1.611

1.611

1.611

783

834

835

835

lasten

-5.259

-5.446

-4.410

-4.564

baten

5.551

5.733

4.684

4.866

292

288

274

302

lasten

-15.671

-17.037

-16.270

-15.818

baten

7.228

6.958

6.774

6.222

24

20

20

20

-8.419

-10.059

-9.476

-9.575

lasten

-30.066

-30.997

-31.762

-32.492

baten

60.398

62.404

63.305

65.361

Mutatie reserves

223

223

223

223

Saldo na res.best.

30.555

31.629

31.765

33.091

Mutatie reserves Saldo na res.best.

Programma 2 Landbouw, Landschap en Plattelandseconomie

Saldo na res.best.

Programma 3 Duurzaamheid en klimaatverandering

Saldo na res.best.

Programma 4 Wonen en Leefomgeving

Mutatie reserves Saldo na res.best.

Programma 5 Bestuur en Dienstverlening

Saldo begroting 2026-2029

10 V

12 V

-1.096 N

-516 N

9

Samenvatting van de programma's Programma 1: Kwaliteit van Leven richt zich op het verbeteren van de leefomgeving en het welzijn van alle inwoners van de gemeente. In 2026 worden diverse initiatieven en projecten uitgevoerd om een inclusieve samenleving te bevorderen, onderwijs toekomstbestendig te maken en sport, cultuur en zorg toegankelijk te houden. Een inclusieve samenleving In 2026 wordt gewerkt aan een samenleving waarin iedereen kan meedoen. Dit wordt bereikt door het ondersteunen van initiatieven die sociale cohesie bevorderen en door extra aandacht te geven aan kwetsbare groepen. De gemeente zet in op het versterken van netwerken en voorzieningen die bijdragen aan inclusiviteit. Een gezond verenigingsleven Om het verenigingsleven vitaal te houden, ondersteunt de gemeente in 2026 lokale verenigingen met subsidies en advies. Er wordt actief samengewerkt met verenigingen om hun toekomstbestendigheid te vergroten en hun rol als ontmoetingsplek voor inwoners te versterken. Toekomstbestendig onderwijs In het IHP-onderwijs worden om de twee jaar leerlingprognoses opgesteld door Pronexus (laatste in 2025). In 2026 volgt alleen een prognose bij bijzondere ontwikkelingen. Het leerlingenaantal per school blijft een vast agendapunt in het bestuurlijk overleg, ook in relatie tot huisvesting.

Daarnaast wordt in 2026 het Onderwijsachterstandenbeleid (vastgesteld in 2023) verder ontwikkeld, met nadruk op structurele uitvoering van het knooppunt -9 maanden tot 4 jaar, doorgaande lijn, preventieve logopedie en VVE-monitoring. Tevens wordt de stand van zaken geëvalueerd en de koers voor 2027-2030 bepaald. Ontmoetingsruimten in elke kern In 2026 wordt het huiskamerbeleid voortgezet met als uitgangspunt één huiskamer per dorpskern, ondersteund door subsidies en professionele inzet van Trajekt. Daarnaast wordt het programma Jeugd aan Zet uitgevoerd met tien activiteiten in samenwerking met jongeren, gericht op participatie en ontmoeting (o.a. sport- en cultuuractiviteiten). Verder komt er een extra mobiele Jongeren Ontmoetingsplek (JOP), waarbij jongeren actief meedenken over ontwerp, locatie en uitvoering. Sporten en bewegen voor jong en oud Sport en beweging blijven een prioriteit in 2026. De gemeente ondersteunt sportverenigingen en investeert in sportfaciliteiten die voor iedereen toegankelijk zijn. Er worden programma’s opgezet om inwoners van alle leeftijden te stimuleren meer te bewegen, met speciale aandacht voor jongeren en ouderen.

10

Trendbreuk Eijsden-Margraten In 2026 blijft de gemeente zich inzetten voor een gezonde leefstijl van onze inwoners. De focus ligt op preventie en bewustwording. Dit omvat projecten gericht op bewustwordingscampagnes, het terugdringen van gezondheidsachterstanden, het versterken van eigen regie en het ontwikkelen van een omgeving die bewegen en gezond leven bevorderd. Zorg op maat met focus op kostenbeheersing De gemeente blijft in 2026 zorg op maat bieden, met een sterke focus op kostenbeheersing. Dit wordt gedaan door efficiënter samen te werken met zorgaanbieders en door inwoners te ondersteunen bij het vinden van passende zorgoplossingen. Kunst en cultuur in verbinding met onze inwoners In 2026 wordt kunst en cultuur actief verbonden met de inwoners. Dit gebeurt door het organiseren van lokale evenementen, het ondersteunen van culturele initiatieven en het toegankelijk maken van kunst en cultuur voor alle doelgroepen. Vanaf 2026 voldoen alle bibliotheken in samenwerking met partners aan de wettelijke zorgplicht, met toekomstbestendige huisvesting en extra inzet op leesbevordering en laaggeletterdheid. Gebruik Ctrl + Klik op de onderstaande tekst met hyperlink om naar de financiële gegevens van programma 1 te gaan (let op opent in een nieuw venster).

Financiële gegevens programma 1 Programma 2: Landbouw, Landschap en Plattelandseconomie richt zich op het behoud en de versterking van het unieke landschap, de ondersteuning van duurzame landbouw en het in balans brengen van de plattelandseconomie met natuur en leefomgeving. In 2026 worden verschillende acties ondernomen om deze doelen te realiseren. Behoud en versterken van landschapskwaliteiten In 2026 zet de gemeente zich in om het landschap te beschermen en te verbeteren. Dit gebeurt door ecologisch bermbeheer toe te passen en lokale initiatieven te ondersteunen die bijdragen aan biodiversiteit. Daarnaast wordt gewerkt aan de uitvoering van de Zuidelijke Maasdalvisie en worden nieuwe verdienmodellen ontwikkeld voor duurzaam landschapsbeheer. Bovendien zijn we aangesloten bij het Boccagelandschap. Transformatie van de landbouw De landbouwsector staat voor grote veranderingen, en in 2026 ondersteunt het Boccagelandschap de gemeente met deze transitie door samen te werken met boeren en andere betrokkenen. Er wordt ingezet op bewustwording bij de jeugd over duurzaam lokaal voedsel en het verminderen van voedselverspilling. Ook worden initiatieven gestimuleerd die bijdragen aan de verduurzaming van de landbouw en andere vormen van landbouw.

11

Vrijetijdseconomie in balans met landschap en leefomgeving De vrijetijdseconomie blijft een belangrijk speerpunt in 2026. Daarnaast zetten we in op een economische visie over de hele breedte van de economische sector, door toekomstig beleid te ontwikkelen en het faciliteren van ondernemers. De gemeente werkt aan een balans tussen toerisme en het behoud van het landschap. Dit omvat het ontwikkelen van wandel- en fietsroutes in samenwerking met Visit Zuid-Limburg en het versterken van het Cittaslowgedachtegoed. Daarnaast wordt verder geïnvesteerd in projecten zoals Grenspark Jeker & Maas en het Bocage-landschap om de unieke kwaliteiten van de regio te benutten. Financiële gegevens programma 2 Programma 3: Duurzaamheid en Klimaatverandering richt zich op het realiseren van een duurzame samenleving en het aanpakken van de klimaat- en energie-uitdagingen waar de gemeente voor staat. In 2026 worden diverse maatregelen genomen om bij te dragen aan een energieneutrale toekomst, klimaatadaptatie en een circulaire economie. Op weg naar een energieneutrale toekomst De gemeente zet vanaf 2026 sterk in op verduurzaming. Er worden adviezen verstrekt aan monumenteigenaren, particulieren, VvE’s en MKB, en samen met de Heuvellandgemeenten wordt het Uitvoeringsprogramma Transitievisie Warmte opgesteld, met als doel een aardgasvrije gebouwde omgeving in 2050.

Ook wordt het gemeentelijk vastgoed (40 panden) verder verduurzaamd volgens een routekaart tot 2036, met minimaal energielabel C als uitgangspunt. Daarnaast stimuleert de gemeente fietsgebruik via een leasefietsplan, organiseert informatiebijeenkomsten en communiceert actief over energietransitie en circulariteit. Lokale initiatieven worden ondersteund, onder meer via een stimuleringslening voor zakelijke verduurzamingsmaatregelen. Aan de slag met klimaatadaptatie De gemeente Eijsden-Margraten stimuleert inwoners met regelingen voor het vergroenen van tuinen en het afkoppelen van hemelwater (tot eind 2026). Via het samenwerkingsverband Maas & Mergelland wordt in het netwerk Waterklaar gecommuniceerd over mogelijkheden zoals regenwateropvang, hergebruik en vergroening. Daarnaast ondersteunt het waterschap met de Water in Balans-toolbox en biedt de provinciale Kansenregeling WRL extra hulp om wateroverlast te voorkomen. Optimaliseren luchtkwaliteit De stikstofaanpak ligt bij rijk en provincie. Limburg werkt aan het Limburgs Offensief Stikstof (vaststelling Q4 2025). Gemeenten hebben hierin geen beslissende rol, maar houden rekening met mogelijke gevolgen voor de eigen gemeente. Van afval tot grondstof Het Grondstoffenplan 2026-2029 richt zich op 80% afvalscheiding, maximaal 100 kg restafval per inwoner en meer hergebruik.

Samen met Rd4 wordt ingezet op communicatie, educatie en kringloop. In 2026 wordt het grondstoffenpark (Rd4) Margraten heringericht.

12

Financiële gegevens programma 3 Programma 4: Wonen en Leefomgeving richt zich op het creëren van een prettige leefomgeving waarin iedereen passend kan wonen en waarin ruimte is voor ontmoeting, duurzaamheid en bereikbaarheid. In 2026 worden verschillende initiatieven uitgevoerd om aan deze doelen te werken. Woningbouw naar behoefte in elke kern In 2026 blijft de gemeente zich inzetten om te voldoen aan de grote vraag naar woningen. Er wordt gewerkt aan een gevarieerd woningaanbod in alle kernen, met speciale aandacht voor betaalbare en duurzame woningen voor starters en levensloopbestendige woningen. De voortgang van de woningbouwplannen wordt jaarlijks gemonitord en gerapporteerd aan de raad. Daarnaast worden leegstaande boerderijen en historische panden benut voor nieuwe woonruimtes, met oog voor duurzaamheid en behoud van de dorpse structuren. Zorgvuldige implementatie Omgevingswet De implementatie van de Omgevingswet krijgt in 2026 prioriteit. De gemeente werkt aan een soepele overgang naar de nieuwe regelgeving, met als doel het vergunningenproces en de bestemmingsplanprocedures te versnellen. Dit draagt niet alleen bij aan een betere dienstverlening, maar ook aan het versnellen van woningbouwprojecten.

Veilige fiets- en wandelverbindingen In 2026 wordt verder gewerkt aan het realiseren van veilige fiets- en wandelroutes, met speciale aandacht voor schoolroutes en routes voor mensen met een beperking. Samen met scholen en ouders worden veilige school-thuis-routes ontwikkeld, en er wordt uitvoering gegeven aan het Convenant Platform Zorgvragers om de toegankelijkheid van de openbare ruimte te verbeteren. Openbare ruimte als visitekaartje De openbare ruimte wordt in 2026 verder ontwikkeld als een plek voor ontmoeting en ontspanning. Er wordt geïnvesteerd in het vergroenen van de leefomgeving en het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte, met oog voor klimaatverandering. Het onderhoud van wegen en groenvoorzieningen wordt uitgevoerd volgens het wegenbeleidsplan en het groenbeleidsplan. Financiële gegevens programma 4 Programma 5: Bestuur en Dienstverlening richt zich op het versterken van goed bestuur, het verbeteren van de dienstverlening en het bevorderen van participatie en samenwerking. In 2026 worden diverse acties ondernomen om deze ambities waar te maken.

13

Zichtbaarheid en communicatie over dienstverlening In 2026 blijft de gemeente investeren in het verbeteren van de dienstverlening aan inwoners, ondernemers en organisaties. Dit gebeurt door het continu meten van klanttevredenheid en het uitvoeren van structurele onderzoeken, zoals de jaarlijkse Telan-enquête. De resultaten worden gebruikt om de kwaliteit van de dienstverlening verder te verbeteren. Daarnaast wordt de communicatie over gemeentelijke activiteiten en burgerparticipatie versterkt, zodat inwoners beter geïnformeerd en betrokken blijven. Goed bestuur Goed bestuur blijft een speerpunt in 2026. De gemeente zet in op het versterken van integriteit en transparantie binnen het bestuur en de organisatie. Er worden bewustzijnstrainingen georganiseerd voor nieuwe gemeenteraadsleden en collegeleden, waarbij ook aandacht wordt besteed aan de gedragscodes en risicoanalyses. Dit draagt bij aan het vertrouwen van inwoners in het gemeentebestuur en de legitimiteit van het beleid. Liberation: De Amerikaanse begraafplaats in Margraten en het bevrijdingsverhaal van Mesch zijn krachtige symbolen van vrijheid. De nationale start van 80 jaar Vrijheid bracht brede aandacht en betrokkenheid. De uitdaging is dit gedachtegoed blijvend en toekomstbestendig over te dragen, juist in een tijd van internationale instabiliteit.

Inspraak is een vanzelfsprekendheid In 2026 wordt burgerparticipatie verder doorontwikkeld. De gemeente betrekt inwoners, verenigingen en ondernemers in een vroeg stadium bij beleidsvorming en uitvoering. Specifiek wordt gewerkt aan het versterken van kinder- en jongereninspraak. De kinderraad en kinderburgemeester krijgen een prominente rol bij het ophalen van ideeën en het uitwerken van initiatieven. Ook wordt onderzocht hoe jongeren tussen 12 en 18 jaar actiever betrokken kunnen worden bij gemeentelijke vraagstukken. Een gezonde en solide financiële huishouding De gemeente blijft in 2026 streven naar een gezonde financiële positie, ondanks de uitdagingen door teruglopende inkomsten uit het Gemeentefonds. Het weerstandsvermogen blijft uitstekend, met een ratio van 2,98%, maar er wordt scherp gelet op kostenbeheersing en het benutten van beschikbare middelen. De OZB-tarieven worden verhoogd met de door uw raad bij de begroting 2025-2028 vastgestelde percentages om zo de financiële stabiliteit te waarborgen. Doelgericht samenwerken Samenwerking met andere gemeenten en regionale partners wordt in 2026 verder versterkt. De gemeente blijft actief deelnemen aan samenwerkingsverbanden zoals de Regio Deal ZuidLimburg en het NOVEX-gebied Zuid-Limburg. Deze samenwerkingen zijn essentieel om complexe vraagstukken op te lossen en de bestuurskracht van de regio te vergroten.

Ook wordt de relatie met buurgemeenten en internationale partners, zoals Clervaux, verder uitgebouwd.

14

Een goed toegankelijke en veilige ICT-omgeving In 2026 worden verdere stappen gezet om de gemeentelijke IT-omgeving toekomstbestendig te maken. Dit omvat het voldoen aan wettelijke verplichtingen, zoals de Wet Open Overheid en de Archiefwet, en het verbeteren van digitale toegankelijkheid voor inwoners. Veiligheid blijft een prioriteit, met maatregelen om de ICT-infrastructuur te beschermen tegen cyberdreigingen. Veiligheid: een gezamenlijke verantwoordelijkheid De gemeente blijft in 2026 inzetten op het versterken van de veiligheid en leefbaarheid. Dit gebeurt door nauwe samenwerking met politie, BOA’s en andere partners. De aanpak van jeugdproblematiek en ondermijnende criminaliteit krijgt extra aandacht, evenals preventie en handhaving op het gebied van alcohol- en drugsgebruik. Daarnaast wordt de Limburgse Norm verder geïmplementeerd om een weerbare overheid te waarborgen. Ondermijning een halt toeroepen De aanpak van ondermijnende criminaliteit blijft een prioriteit in 2026. De gemeente werkt samen met het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC) om ondermijning in kaart te brengen en aan te pakken. Flexteams worden ingezet om ongewenste situaties effectief te bestrijden, en bestaande beleidsinstrumenten, zoals de Bibob- en Damocles-regelingen, worden actief toegepast.

Jeugdproblematiek in de greep In 2026 wordt de regionale aanpak van jeugdproblematiek verder versterkt. Scholen worden betrokken als vindplaatsen van problemen, en er wordt ingezet op preventie, vroegtijdige signalering en samenwerking tussen jongerenwerkers, wijkagenten en ouders. Dit draagt bij aan het welzijn en de veiligheid van jongeren in de gemeente. Personeel De gemeente blijft in 2026 investeren in haar medewerkers. Er wordt aandacht besteed aan scholing, duurzame inzetbaarheid en het versterken van de organisatiecultuur. Dit draagt bij aan een efficiënte en klantgerichte dienstverlening. Financiële gegevens programma 5

15

Leeswijzer Ook dit jaar wordt de programmabegroting digitaal gepresenteerd, via de applicatie Pepperflow. De programmabegroting is een omvangrijk geheel vol financiële, cijfermatige gegevens en tekstuele toelichtingen hierop. Om u hierin wegwijs te maken en er tevens voor te zorgen dat u uit de programmabegroting de maximale informatie haalt, is deze leeswijzer opgesteld. Uitgangspunt voor de begroting 2026 is de Meerjarenbegroting 2023-2026. De verslagregels BBV zijn opnieuw als leidraad gebruikt om de begroting 2026 samen te stellen. De begroting 2026 kent een programma-opzet. Onderstaand worden de programma’s genoemd. Tevens worden de titels van de programma’s kort toegelicht: In Programma 1 Kwaliteit van Leven staan de mensen centraal die met elkaar in harmonie leven. Vanwege de connectie tussen het samenleven en de gebruiken en de rituelen komt in dit programma ook de harmonie met het verleden tot uitdrukking. In Programma 2 Landbouw, Landschap en Plattelandseconomie wordt invulling gegeven aan de balans tussen het landschap, de natuur en de ontwikkeling. In Programma 3 Duurzaamheid en Klimaatverandering ligt het accent op de vraagstukken rondom het realiseren van een duurzame samenleving, waarbij invulling wordt gegeven aan de klimaat- en energie-opgaven waar deze gemeente voor staat.

Programma 4 Wonen & Leefomgeving geeft invulling aan wonen in een prettige leefomgeving met passende voorzieningen die goed ontsloten zijn. In dit programma wordt aangegeven hoe omgegaan wordt met veranderende woon- en leefbehoeften. Programma 5 Bestuur & Dienstverlening is geen inhoudelijk programma maar vooral een programma waarin het financieel beleid, openbare orde, samenwerking en dienstverlening worden samengebracht. De programmabegroting bestaat uit drie onderdelen: Programmabegroting. De programmabegroting begint met de aanbiedingsbrief. In de aanbiedingsbrief is dit jaar ook een korte samenvatting opgenomen met een hyperlink naar de financiële gegevens. Paragrafen; Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft voor dat in de programmabegroting en -rekening een aantal paragrafen verplicht wordt opgenomen. De paragrafen zijn bedoeld als planning en verslag over het in de komende jaren voorgenomen beleid ten aanzien van beheersmatige aspecten op een achttal (limitatieve) gebieden.

16

Financiële begroting; In dit onderdeel is een recapitulatie van de baten en lasten voor het begrotingsjaar en meerjarig opgenomen. Voorts vindt u hier een overzicht van de incidentele baten en lasten inclusief toelichting van de individuele posten, het overzicht structureel begrotingssaldo, de investeringsstaat 2026-2029 stand en verloop reserves en voorzieningen, een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen en een overzicht omtrent de opbouw van de algemene uitkering 2026-2029.

17

Programma 1: Kwaliteit van Leven 1.0 Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?

18

Programma 1 Kwaliteit van Leven (bedragen x € 1.000)

Begrotin Begrotin Meerjarenrami Meerjarenrami Meerjarenrami g

g 2026

ng 2027

ng 2028

ng 2029

2025NW Lasten 1.1 Een inclusieve

-11.561

-21.681

-21.773

-21.844

-21.911 4

-10

-10

-10

-10

-10 4

-1.050

-1.173

-1.109

-1.109

-1.109 4

-83

-83

-83

-83

-83 4

-1.078

-1.188

-1.057

-1.103

-1.104 4

-2.227

-2.220

-2.260

-2.343

-2.430 4

-12.965

-14.386

-14.763

-15.231

-15.813 4

-1.255

-1.398

-1.301

-1.278

-1.290 4

-30.230

-42.140

-42.355

-43.001

-43.750

7.542

17.906

17.914

18.022

18.083 5

0

0

0

0

0 5

64

64

0

0

0 5

151

132

3

3

3 5

95

54

0

0

0 5

646

564

442

454

465 5

samenleving 1.2 een gezond verenigingsleven 1.3 Toekomstbestendig onderwijs 1.4 Ontmoetingsruimte n in elke kern 1.5 Sporten en bewegen voor jong en oud 1.6 Trendbreuk Eijsden-Margraten 1.7 Zorg op maat met focus op kostenbeheersing 1.8 Kunst en cultuur in verbinding met onze inwoners

Totale lasten

Baten 1.1 Een inclusieve samenleving 1.2 een gezond verenigingsleven 1.3 Toekomstbestendig onderwijs 1.5 Sporten en bewegen voor jong en oud 1.6 Trendbreuk Eijsden-Margraten 1.7 Zorg op maat met focus op kostenbeheersing

19

Programma 1 Kwaliteit van Leven 1.8 Kunst en

34

34

34

0

0 5

cultuur in verbinding met onze inwoners 5 Totale baten

Saldo programma

8.533

18.754

18.394

18.479

18.552

-21.697

-23.386

-23.961

-24.523

-25.199

Control

voor

e met

resultaatbestemm

piramid

ing

e 2021 202 202 202 2

Mutaties reserves

78

185

1.282

29

29

1.52

3

4

432 1.52 272 272 staatje

5

5 0

0

s 0

0 piramid e

Saldo programma

-21.619

-23.201

-22.679

-24.494

-25.170

na resultaatbestemm ing

Toelichting financiële afwijkingen: altijd indien afwijking > € 100.000 ten opzichte van de vorige (gewijzigde) begroting 1.1 Een inclusieve Samenleving: Verhoging betreft zowel de kosten als de uitgaven in het kader van de opvanglocatie Pelikaanhal. Per saldo zijn deze 0. Bij de baten zijn het de extra inkomsten als gevolg van de exploitatie van de Pelikaanhal. 1.3 Toekomstbestendig Onderwijs: Verhoging betreft de autonome ontwikkelingen door verhoging werkelijke kosten leerling vervoer (€ 113.000, -) als een verlaging in de kantoorkosten leerplicht (- € 57.000, -). 1.5. Sporten en bewegen voor jong en oud: De stijging van de lasten bestaat vooral uit de kapitaallasten van de nieuwe toplagen op de kunstgrasvelden van RKVVM en VV Eijsden.

20

1.7 Zorg op maat met focus op kostenbeheersing: Verhoging betreft de autonome ontwikkelingen in de Jeugdhulp (€ 630.000, - combinatie van volumeontwikkeling, zorgzwaarteverzwaring als prijsontwikkeling) en Wmo (€ 295.000, - van volume ontwikkeling en prijsindexering), daarnaast een verlaging in het vervoer via Omnibuzz (€ 60.000, - op basis van de huidige trends). 1.8 Kunst en Cultuur in verbinding met onze inwoners: Verhoging betreft met name de autonome ontwikkelingen binnen het bibliotheekwerk (zorgplicht en huisvesting) en een klein gedeelte de indexering van de subsidies voor verenigingen en stichtingen.

1.1 Een inclusieve samenleving Wat willen we bereiken? (bron: Meerjarenbegroting 2023 - 2026) Een inclusieve samenleving Veel mensen in onze gemeente hebben het ‘goed’. Ze hebben een baan, inkomen, sociale contacten, voelen zich gewaardeerd en geaccepteerd. Echter niet voor iedereen is dat het geval. Onze ambitie is dat Eijsden-Margraten een inclusieve samenleving is waarin iedereen die mee wil doen ook mee kan doen als ook gestimuleerd wordt om mee te doen. Een uitdaging die groter is dan in voorgaande jaren. In dit veranderde tijdperk zien we een grote toename van armoede. Dit vraagt om anders inzetten van mens kracht, en waar nodig om meer menskracht, en een groter beroep op middelen. De groeiende stroom vluchtelingen, de toename van de taakstelling op statushouders en het nieuwe inburgeringsstelsel maakt dat het team aan specialisten wordt uitgebreid. Hierdoor kunnen we doorgaan met het goed laten inburgeren van statushouders en nieuwkomers. We bieden passende huisvesting, geven hen goede begeleiding, stimuleren hen Nederlandse taal machtig te worden en laten hen kennis maken met de gemeenschap om ze hiermee sneller en succesvoller te laten participeren in de maatschappij en actief bij te dragen aan onze samenleving. Voor afgewezen asielzoekers of illegale migranten wordt aangesloten bij het Rijksbeleid.

Sociale dienst Eijsden-Margraten staat voor het verlenen van dienstverlening aan inwoners die meer kwetsbaar zijn. We ondersteunen mensen met mindere kansen op de arbeidsmarkt intensief en staan hen persoonlijk bij, bij het vinden van (vrijwilligerswerk)werk en/ of een passende inkomensondersteuning zodat ook zij actief kunnen blijven deelnemen in de samenleving en onze gemeenschappen. Daarnaast wordt nog meer ingezet op vroeg signaleren van armoede en schuldenproblematiek om daarmee armoede, sociaal isolement en psychische en lichamelijke gevolgen van schulden te beperken of te voorkomen. Dit maakt dat het beroep op middelen strak gemonitord wordt zodat tijdig kan worden bijgesteld. Wat gaan wij ervoor doen in 2026?

21

Continueren vroegsignalering schuldenproblematiek Wij voeren de activiteiten van het geactualiseerde uitvoeringsplan Armoede en Schuldhulpverlening 2022-2025 uit. We zetten in op het voorkomen van armoede en schulden (preventie), het bestrijden van armoede en schulden en het verzachten van armoede en schulden. De klantmanager schuldhulpverlening bij de gemeente heeft als hoofddoel het vroegtijdig signaleren van schulden bij inwoners. Inwoners weten de gemeente steeds sneller te vinden met hulpvragen. De wekelijkse inloopspreekuren zijn drempelverlagend voor vragen over geldgebied en schulden. Deze inloopspreekuren zijn vanaf 1 september 2025 verplaatst naar de bibliotheken in Eijsden en Margraten zodat deze in 2026 nog laagdrempiger zijn voor onze inwoners. Ook in 2026 voeren we regie op het proces schuldhulpverlening door de toegang bij de gemeente te beleggen i.p.v. bij de Kredietbank, waardoor de inwoner een integrale ondersteuning krijgt vanuit de vroeg signalering en de beoordeling aanmelding bij de Kredietbank. Investeren in begeleiding statushouders en nieuwkomers. Ook in 2026 wordt uitvoering gegeven aan de Wet inburgering. Middels adequate begeleiding kunnen statushouders en nieuwkomers beter en sneller integreren in onze samenleving. Ze worden gestimuleerd door o.a.

deelname aan taalcursussen om deel uit te maken van de gemeenschap en hen zo snel en succesvol te laten participeren in de samenleving. Inwoners via SEM actief begeleiden naar werk of inkomensondersteuning SEM ondersteunt de inwoners met de inkomensvoorziening en re-integratie. Ontwikkelingen binnen het participatiedomein, voortkomend uit het landelijke programma Participatiewet in Balans, worden samen met de regio vertaald naar passend beleid en uitvoeringsregels. In Maastricht-Heuvelland werken we daarnaast aan de uitkomsten van de businesscase rond de optimalisatie van de re-integratieketen, samen met partners MTB, Podium24 en Annex. Deze businesscase bevindt zich nog in de uitwerkingsfase en zal op een later moment ter besluitvorming worden voorgelegd.

1.2 Een gezond verenigingsleven Wat willen we bereiken? (bron: Meerjarenbegroting 2023 - 2026) Een gezond verenigingsleven

22

Eijsden-Margraten kenmerkt zich door een rijk verenigingsleven; harmonieën, fanfares, zangkoren, carnavalsverenigingen, jonkheden, schutterijen, heemkundeverenigingen, sportverenigingen en alle andere organisaties die de cultuur en tradities van onze dorpen en gemeenschappen vormgeven. Zij dragen bij aan de identiteit, het DNA, van onze gemeente en vormen mede het cement van onze samenleving. Gezien de belangrijke rol van het verenigingsleven voor de sociale cohesie, de binding en leefbaarheid in de dorpen nu en naar de toekomst toe, wordt niet getornd aan het huidige subsidiebeleid voor verenigingen. Het huidige subsidiebeleid wordt gezien als een basissubsidie. De omvang van de beschikbare subsidiemiddelen blijft hiervoor ongewijzigd. Na afloop van de lopende subsidieperiode (2021 t/m 2024) wordt het beleid nader tegen het licht gehouden. Nieuw is de introductie van een maatschappelijke stimuleringssubsidie. Hiermee worden verenigingen aangespoord om bijdragen te leveren aan sociaal maatschappelijke opgaven. Bovenop de basissubsidie kunnen verenigingen hiermee extra middelen genereren voor nieuwe activiteiten. Deze aanvullende subsidieregeling heeft tevens ten doel om een impuls te geven van deelname aan sociale activiteiten. Door vrijgevallen subsidie is budget beschikbaar voor het maatschappelijk stimuleringssubsidie.

Naast het waarderen in financiële zin worden verenigingen op het gebied van vergunningverlening actief gefaciliteerd. Verenigingen in de gemeente staan voor uitdagingen. Zowel in het vinden van vrijwilligers als het binden van leden. Inwoners zoeken naar een flexibelere manier van sporten en bewegen. Wanneer er signalen zijn dat er in een kern diverse behoeften en wensen zijn waarin nog niet is voorzien, willen wij verenigingen, als zij hier voor open staan, ondersteunen bij het verbreden van hun (maatschappelijke) rol in de kernen. Dit kan ook de levensvatbaarheid van de verenigingen vergroten. Wat gaan wij ervoor doen in 2026? Een actief faciliterende vergunningenaanpak richting verenigingsleven opzetten. De verenigingsconsulent is het aanspreekpunt voor de verenigingen. Daarnaast zet de consulent in op een verbreding van de maatschappelijke rol bij verenigingen. Concreet betekent dit: dat bij (complexe) vragen van verenigingen de verenigingsconsulent de verbinder is tussen de verschillende betrokken afdelingen in de gemeente. dat de verenigingsconsulent betrokken is bij het maken en realiseren van de plannen die verenigingen op dit punt willen inzetten. dat wordt meegedacht en advies wordt ingewonnen, zodat het verenigingen stimuleert en helpt om deze verbreding te realiseren.

dat er tijdig wordt gesignaleerd en gerapporteerd op o.a voortgang, resultaten, knelpunten en mogelijkheden.

23

samen met de afdeling VVTH+ faciliteert de verenigingsconsulent actief vergunningaanvragen van verenigingen. Ondersteunen verenigingen bij verbreden maatschappelijke rol in kernen De verenigingsondersteuner: voert de scan "Vitale Club" uit in samenwerking met Huis voor de Sport Limburg. Deze scan biedt inzicht in de vitaliteit van verenigingen met als doel sterke en gezonde verenigingen. De scan wordt uitgezet onder sportverenigingen die een accommodatie huren van de gemeente. ondersteunt verenigingen wanneer zij vragen hebben op het gebied van bijv. aanpassing accommodaties, aanbieden activiteiten en de mogelijkheden van het verbreden van hun (maatschappelijke) rol. Subsidiebeleid opnieuw tegen het licht houden Het subsidiekader wordt herijkt: nog in 2025 volgt vaststelling van de nieuwe algemene subsidieverordening, in 2026 de bijbehorende subsidieregelingen per beleidsterrein, zodat deze met ingang van 2027 in werking treden.

1.3 Toekomstbestendig onderwijs Wat willen we bereiken? (bron: Meerjarenbegroting 2023 - 2026) Toekomstbestendig onderwijs Alle kinderen in onze gemeente moeten, ongeacht hun achtergrond en omstandigheden, dezelfde ontwikkelkansen hebben en opgroeien in een veilige en gezonde omgeving. De eerste levensjaren zijn cruciaal in de ontwikkeling van kinderen op het gebied van taal, cognitieve vaardigheden, sociale emotie en motoriek. We investeren derhalve in een doorgaande leerlijn om daarmee de ontwikkelingsachterstanden zoveel mogelijk te verkleinen. Dat gebeurt, vanuit preventie, via de Vooren Vroegschoolse Educatie (VVE). Naast de professionele inspanningen die gedaan worden in de ontwikkeling van een kind zal de komende jaren door het onderwijsveld een beweging gemaakt worden naar ‘’ouderverantwoordelijkheid’’. Ouders hebben de primaire verantwoordelijkheid in de ontwikkeling en opvoeding van het kind. Naast het investeren in de Voor- en Vroegschoolse Educatie wordt geïnvesteerd in kwalitatief goed onderwijs en passende huisvesting.

24

Uitgangspunt vormt het behoud van scholen en kinderopvang in de kernen, mits kwaliteit van het onderwijs gegarandeerd kan worden en voldoende draagvlak aanwezig is voor de voorziening. Vanuit het aanbieden van kwalitatief onderwijs zullen we naast het kritisch blijven volgen van de groepsgrootte van klassen ook ontwikkelingen in de omgeving monitoren, zodat voor wat betreft de huisvesting tijdig geanticipeerd kan worden op overvolle klassen. Samen met de het schoolbestuur en kinderpartners werkt de gemeente aan een sterk “ontwikkel”klimaat voor de kinderen in onze gemeente. Kinderopvang en basisonderwijs hebben, als voorzieningen waar de jeugd zich ontwikkelt, een belangrijke funderende rol in de maatschappij. Dit vraagt dat we samen met partners actief bezig zijn optimale voorbereiding van kinderen op de maatschappij van vandaag en die van morgen. De gemeente heeft , vanuit haar wettelijke plicht , een belangrijke rol in de facilitering van het onderwijs door passende en voldoende onderwijshuisvesting ter beschikking te stellen. Er is sprake van zorgplicht wanneer het volgens de criteria uit de wet- en regelgeving noodzakelijk is maatregelen te nemen. In het Integraal Huisvestingsplan primair onderwijs gemeenten Eijsden-Margraten 2023-2038 (IHP) is het gemeentelijk onderwijshuisvestingsbeleid vastgesteld en juridisch en procedureel vorm geeft aan de zorgplicht.

In de uitvoeringsagenda van het IHP zijn een viertal business cases geformuleerd, dit betreft een drietal huisvestingsvraagstukken en een duurzaamheidopdracht voor de komende vier jaren. Met kwalitatief goede onderwijslocaties die in het lesprogramma verbindingen legt met de lokale gemeenschap (gewoontes en tradities, cultuur, ondernemerschap en maatschappelijke vraagstukken) wordt tevens bijgedragen aan de attractiviteit van de kernen om er te gaan wonen. Gezien onze grensligging en het bieden van een steviger toekomstperspectief voor onze kinderen, wordt naast Nederlandstalig onderwijs meertalig onderwijs met Frans en dialect in het basisonderwijs gestimuleerd. In het kader van gezondheid en vitaliteit wordt ingezet op het concept van de ‘’Gezonde Groene School’’. Naast het stimuleren van gezonde voeding op school wordt ook het bewegen op scholen gestimuleerd. Hiermee wordt bijgedragen aan het leggen van een basis voor een gezonde leefstijl en wordt de motorische ontwikkeling bevorderd. Wat gaan wij ervoor doen in 2026? De ontwikkeling van aantallen leerlingen in klassen kritisch volgen. In het kader van het IHP onderwijs worden 1 keer per 2 jaar nieuwe leerling prognoses opgesteld door Pronexus. Omdat dit in 2025 is gebeurd, staat er voor 2026 geen prognose op de planning. Indien ontwikkelingen daarom vragen wordt er altijd en prognose opgesteld door Pronexus.

25

Op deze manier wordt gevolgd hoe het leerlingenaantal per school zich ontwikkeld. Tevens zal het leerlingenaantal per school ook een terugkerend bespreekpunt zijn tijdens het bestuurlijk overleg met de schoolbesturen, mede in relatie tot onderwijshuisvesting. Investeren in Voor- en Vroegschoolse Interventie (VVE) In het IHP-onderwijs worden elke twee jaar leerlingprognoses opgesteld door Pronexus; de laatste was in 2025, dus in 2026 volgt er geen nieuwe, tenzij ontwikkelingen dit vereisen. Het leerlingenaantal per school blijft een vast agendapunt in het bestuurlijk overleg, ook in relatie tot onderwijshuisvesting. Het Onderwijsachterstandenbeleid Eijsden-Margraten, vastgesteld in 2023, wordt in 2026 verder doorontwikkeld met focus op structurele implementatie van het knooppunt -9 maanden tot 4 jaar, reguliere taken zoals de doorgaande lijn, preventieve logopedie en monitoring VVE. Tevens wordt 2026 benut om de stand van zaken te evalueren en de koers voor de nieuwe beleidsperiode 2027-2030 te bepalen.

1.4 Ontmoetingsruimten in elke kern Wat willen we bereiken? (bron: Meerjarenbegroting 2023 - 2026) Ontmoetingsruimten in elke kern Ontmoeten vinden we een belangrijke factor voor het bevorderen van de vitaliteit en geluk van onze inwoners. Behoeften en vraagstukken van onze inwoners kunnen daarmee preventief in een vroegtijdig stadium in beeld komen en opgepakt worden. Voor het stimuleren van betrokkenheid, het tegengaan van eenzaamheid, het met elkaar in contact zijn, samen activiteiten doen en het faciliteren van een gezond verenigingsleven is het van belang dat er in de directe nabijheid goed toegankelijke ruimten zijn waar onze inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Vanuit deze optiek wordt ingezet op behoud van de huidige gemeenschapshuizen en wordt het uitgangspunt gehanteerd dat in elke kern een gemeenschapshuis of ontmoetingsruimte aanwezig is en gefaciliteerd wordt, zonder daarbij als gemeente de exploitatie daarvan zelf ter hand te nemen. De ‘’Hoeskamers’’ blijven we derhalve financieel waarderen en stimuleren. De transformatie van het voormalige voetbalcomplex Oranje Boys tot ontmoetingsplek, wordt verder geformaliseerd en vormgegeven. Wat gaan wij ervoor doen in 2026? Stimuleren en ondersteunen Hoeskamers

26

Wij continueren het beleid en zorgen voor faciliteiten van de huiskamers, ons uitgangspunt is: 1 huiskamer per dorpskern. Wij ondersteunen vrijwilligers, die de huiskamers runnen. De ondersteuning bestaat uit subsidiering van de stichting Vrijwillige Hulpdienst Eijsden-Margraten en inzet van professionele ondersteuning van een opbouwwerker van de Stichting Trajekt. Stimuleren participatie en ontmoeting van jongeren. Uitvoering geven aan het programma Jeugd aan Zet. Voor 2026 betekent dit concreet dat er 10 activiteiten georganiseerd worden i.s.m. de jeugd. Jongeren worden uitgenodigd om ideeën te ontplooien gericht op participatie en ontmoeting. Het aanbod bestaat uit mountainbike clinics, Dikke Banden Race, Urban Culture Day, Aquagames, voetbalclinics, MTB Kids Ride, wintersportactiviteiten en de Mescherbergloop voor kids. Daarnaast wordt gevarieerd met nieuwe activiteiten die nog ontwikkeld worden. Ook komt er een mobiele Jongeren Ontmoetingpslek (JOP) bij in 2026. De jeugd wordt hier d.m.v. participatie betrokken bij het bepalen van bijvoorbeeld het ontwerp, de locatie en uitvoering.

1.5 Sporten en bewegen voor jong en oud Wat willen we bereiken? (bron: Meerjarenbegroting 2023 - 2026) Sporten en bewegen voor jong en oud Buiten spelen, sporten en bewegen – waar mogelijk in een natuurlijke omgeving - en daarmee werken aan een gezonde levensstijl draagt bij aan de vitaliteit en gezondheid van onze inwoners. In dat licht wordt het accommodatiebeleid gecontinueerd en blijven we buiten spelen en bewegen faciliteren. Dit betekent dat we in de kernen Eijsden, Gronsveld, Cadier & Keer, Margraten en Mheer toekomstgericht blijven investeren in de sportaccommodaties en in de overige kernen het onderhoudsniveau van de accommodaties op peil houden. Om de effecten van afname van beschikbaarheid van vrijwilligers bij (sport)verenigingen op te vangen, wordt budget vrijgemaakt. Dit budget is bedoeld voor het beschikbaar stellen van materieel dan wel het bieden van tijdelijke ondersteuning. We zetten daarnaast in op behoud van een zwembad in Eijsden en wordt – mede vanuit de verduurzamingsopgave - in deze bestuursperiode onderzoek uitgevoerd naar een toekomstbestendige exploitatievorm.

27

Het stimuleren van collectief georganiseerde sport alsmede ook de individuele sport en beweegactiviteiten worden via het sportakkoord verder doorontwikkeld. Hierbij wordt in beeld gebracht welke behoeften er binnen de gemeente bestaan. Innovatieve ideeën van inwoners en gebruikers worden gestimuleerd en gefaciliteerd. Door de structurele voortzetting van het programma "Jeugd aan zet" blijven we participatie en ontmoeting voor jongeren stimuleren. Jongeren zijn letterlijk aan zet om samen met de gemeente ideeën te ontplooien. Wat gaan wij ervoor doen in 2026? Het accommodatiebeleid continueren. In 2024 zijn we gestart met de opzet van een integraal huisvestingsplan voor sportaccommodaties. In 2025 wordt dit verder uitgewerkt en opgeleverd. Voor het jaar 2026 betekent dit dat we aan de slag gaan met het uitvoeringsplan en de prioritering van projecten in samenhang met ambities binnen duurzaamheid en woningbouw. Het Sportakkoord verder verdiepen en uitvoeren. Samen met de gemeenten Gulpen-Wittem en Valkenburg aan de Geul voeren we het sportakkoord uit. Voor 2026 betekent dit concreet dat we samen met onze partners (verenigingen, GGD, Envida etc) blijven werken aan vier thema's: sportief en gezond opgroeien o

Voor kinderen in de leeftijd van 0-12 jaar inzetten op sporten en bewegen bij kindcentra en scholen. Bij kinderen en jongeren van 12-18 jaar samen met scholen en verenigingen sportdeelname bevorderen. Binnen dit programma richten we ons op vaardig in bewegen, JOGG, bewegend leren en risicovol spelen.

meedoen door bewegen o

Dit programma richt zich op inclusiviteit, waarbij we ons focussen op inwoners voor wie bewegen niet altijd vanzelfsprekend is door bijvoorbeeld financiële beperkingen, eenzaamheid, ouderdom of mensen met gezondheidsbeperkingen.

sterk en vitaal verenigen o

Dit programma richt zich op het vitaal houden van verenigingen en verenigingsondersteuning.

ruimte om te bewegen. o

Inzetten op een ruimte die uitnodigt om te sporten en bewegen, zoals sportieve schoolpleinen, speelveldjes, beweegtuinen en beweegroutes.

28

1.6 Trendbreuk Eijsden-Margraten Wat willen wij bereiken? (bron: Meerjarenbegroting 2023 - 2026) Trendbreuk Eijsden-Margraten Samen met de GGD zetten we in op een gezondere leefstijl. Hiertoe is een Preventie-akkoord ZuidLimburg overeengekomen, dat bestaat uit een regionaal akkoord en 16 lokale preventie-agenda´s. In het regionale akkoord zijn afspraken gemaakt met regionale partners met als doel lokale gezondheidswinst te boeken. Binnen de lokale preventie-agenda´s hebben de gemeenten afspraken gemaakt op lokaal niveau. In Eijsden-Margraten zetten we de komende jaren in op het terugdringen van alcoholgebruik, roken en overgewicht. We doen dit via een aantal lijnen: (a) bevorderen van bewegen en gezonde voeding op scholen waarbij we er naar streven naar beweegvriendelijke pleinen en een gezonder voedingsbeleid op scholen, (b) terugdringen overgewicht en obesitas bij kinderen via de Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst (JOGG)-aanpak, (c) realiseren van meer rookvrije kind-omgevingen en (d) realiseren van meer gezonde sportomgevingen. De preventieagenda van Eijsden-Margraten wordt verbonden met de uitvoering van al bestaande structuren rondom het Sportakkoord en JOGG Heuvelland. Hierdoor wordt op een integrale wijze duurzaam invulling gegeven aan positieve gezondheid voor al onze inwoners.

Wat gaan wij ervoor doen in 2026? Inzetten op positieve gezondheid en uitvoering geven aan preventie-akkoord. We voeren het plan van aanpak Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) uit voor o.a. het terugdringen van middelengebruik, het stimuleren van een gezonde leefstijl en het stimuleren van sport en bewegen. We zetten in op bewustwording. We continueren de JOGG (Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst) aanpak en samenwerking binnen JOGG Heuvelland én JOGG Zuid-Limburg. We geven uitvoering aan het plan van aanpak JOGG Heuvelland en ontwikkelen een plan van aanpak JOGG Eijsden-Margraten. Dit omvat o.a. initiatieven zoals gezondere voeding op scholen (wij adviseren scholen op een gezonder voedingsbeleid), steeds meer rookvrije kind-omgevingen en gezondere sportomgevingen (TeamFit). We ontwikkelen een gezonde leefomgeving die bewegen, gezonde voeding en een gezonde leefstijl bevorderen. Dit doen we door samen te werken tussen domeinen en te werken vanuit Health in all Policies (Regionaal Gezondheidsbeleid).

1.7 Zorg op maat met focus op kostenbeheersing

29

Wat willen wij bereiken? (bron: Meerjarenbegroting 2023 - 2026) Zorg op maat met focus op kostenbeheersing Vroeg of laat krijgen we allemaal met zorg te maken. We streven naar een kwalitatief goede, passende en liefdevolle ondersteuning dat zo dicht mogelijk bij de inwoner is georganiseerd zodat zij of hij zo lang mogelijk in hun eigen leefomgeving kunnen blijven wonen. Iedereen heeft recht op de hulp en ondersteuning die hij/zij nodig heeft. In lijn met de landelijke trend stijgen ook in onze gemeente de kosten voor Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) en rond de Jeugdzorg. Vanaf de decentralisatie in 2015 is het aantal meldingen per jaar gestegen van 1.000 naar ca 2.300 in 2021. Vergrijzing, demografische ontwikkelingen, een toenemende vraag naar specialistische jeugdhulpverlening en verhoging van tarieven zijn hiervan de belangrijkste oorzaken. De kostenontwikkeling wordt uiteraard maandelijks geanalyseerd, gemonitord en gecontroleerd. Door de jaren heen en ook nu vinden er actualisaties van beleidskaders plaats. De belangrijkste knop die van invloed is op de kostenontwikkeling lijkt en blijkt de inzet op preventie en vroegsignalering: het voorkomen dan wel minimaliseren dat zorg nodig is.

In dat licht wordt ingezet op en geïnvesteerd in algemeen toegankelijke welzijns- en zorgvoorzieningen, het ‘’voorliggende veld’’ en de inzet van de consulent Welzijn WMO en consulent Welzijn Jeugd. Het doel is (en blijft) om alleen maatwerk voorzieningen aan te bieden indien de algemene voorzieningen geen of onvoldoende oplossing bieden. Aandacht wordt ook gegeven op de (planologische) sturing op woonzorg-initiatieven voor huisvesting van jeugdigen. In het licht van preventie en vroegsignalering werken we integraal (één aanspreekpunt per gezin en een goed ontsloten en herkenbare toegang voor vragen en voorzieningen). Tevens hebben we de hulpvraag binnen de gemeente goed in beeld, bouwen we (door) aan een sterk netwerk van lokale hulpverleners en overige deskundigen. Hierbij speelt de Praktijkondersteuner Huisartsen (POH) een belangrijke rol die we in 2023 verder (moeten) gaan verstevigen. Daarnaast streven we de inzet van jongerenwerkers te verhogen en ingezet op verhoging van activiteiten en voorlichtingen. We bevorderen en ondersteunen de informele zorg- en mantelzorg. Mantelzorg blijven we waarderen en ondersteunen. Daarnaast wordt ingezet op ‘’normalisering’’ van de jeugdzorg. Dit betekent dat het product-denken wordt losgelaten en de leefwereld van het kind en het gezin centraal komt te staan. We doen dit zoveel als mogelijk lokaal en daar waar noodzakelijk regionaal.

30

Ondanks de focus op preventie en kostenbeheersing, blijven we te allen tijde ondersteuning bieden aan inwoners die hulp of een vangnet nodig hebben. Wat gaan wij ervoor doen in 2026? Continueren en versterken jongerenwerk via Trajekt Jongerenwerk vormt ook in 2026 een belangrijke schakel binnen het voorliggend veld van de gemeente. Middels jongerenwerk dat we inzetten via Stichting Trajekt staan we in contact met de jongeren in onze gemeente, weten we wat er speelt en kunnen we proactief acteren op signalen. We continueren de preventieve inzet van ambulant jongerenwerkers om meer zicht en grip te krijgen op risicogedrag op straat. Dit wordt besproken met de kernpartners in het risico overleg jeugd. Onze consulent welzijn jeugd houdt tevens nauw contact met de jongerenwerkers. Zij nemen tevens deel aan de casuïstiekbesprekingen bij team Jeugd. Ons doel in 2026 is om de gezamenlijke overlegvormen en inzet te behouden met als doel de partijen goed aangehaakt te houden voor maximale afstemming en zicht op veiligheid. Uit data blijkt dat kwetsbare groep jongeren zit in de overgangsleeftijd van basisschool naar middelbare school. Ook hiervoor zetten we de jongerenwerkers in, bijvoorbeeld middels de huiskamerklas in Eijsden en extra rots en water trainingen vanuit Trajekt voor de doelgroep jongeren. .

We willen tevens dat de jongeren zelf meer taken en rollen op zich nemen en daarmee meer eigen verantwoordelijkheid creëren, bijvoorbeeld als vrijwilliger bij activiteiten en inloopmomenten. Investeren in inzet consulent welzijn jeugd Na toetsing en evaluatie in 2025 is per juni 2025 besloten om een structurele inzet van te maken van de functie consulent welzijn jeugd. De inzet is gericht op preventie en voorkomen van instroom van geïndiceerde jeugdzorg. De werkwijze is om vroegtijdig jeugdigen met beginnende hulpvragen te begeleiden, te adviseren en te verwijzen naar voorzieningen in het voorliggend veld en de directe omgeving van de jeugdigen. Zo wordt er voor gezorgd dat zij vroegtijdig en laagdrempelig geholpen worden, wordt een verergering van de hulpvraag voorkomen en wordt een reductie in de instroom in maatwerkvoorzieningen gerealiseerd. De consulent welzijn heeft tevens een ondersteunende rol naar de klantmanagers jeugd. Stimuleren mantelzorg en maximeren het budget op € 100.000 per jaar

31

We voeren het mantelzorg compliment uit conform de Integrale Verordening Sociaal Domein EijsdenMargraten 2025 (een geldbedrag van maximaal 200 euro per jaar wordt uitbetaald aan zorgvragers om zijn/haar mantelzorger te complimenteren.) Mantelzorgondersteuning is sedert 2025 een structureel onderdeel van cliëntenondersteuning van stichting MEE Zuid-Limburg. We bieden de mantelzorgtest aan. Deze biedt inwoners zicht op de mogelijke ondersteuningsvormen voor de verschillende mantelzorgtaken. Inzetten op preventie vroegsignalering en integrale aanpak De consulent schuldhulpverlening, welke in vaste dienst is bij de gemeente, blijft inzetten op het vroegtijdig signaleren van schulden bij inwoners. We voeren deels regie op het proces schuldhulpverlening door de toegang bij de gemeente te beleggen in plaats van bij de Kredietbank, waardoor de inwoner een integrale ondersteuning krijgt vanuit de vroeg signalering en de beoordeling aanmelding bij de Kredietbank. Wij actualiseren het Uitvoeringsplan Armoede en Schulpverlening voor een periode 2026-2027 en voeren de daarin opgenomen acties uit.