20241112 03b Programmabegroting 2025-2028
Tekst van het document
Programmabegroting 2025-2028
2
Inhoudsopgave Inhoudsopgave ........................................................................................................................................... 3 Aanbiedingsbrief begroting 2025-2028 .................................................................................................... 6 Leeswijzer.................................................................................................................................................. 19 Programma 1: Kwaliteit van Leven ......................................................................................................... 21 1.0 Wat mag het kosten? ..................................................................................................................... 21 1.1 Een inclusieve samenleving .......................................................................................................... 24 1.2 Een gezond verenigingsleven ....................................................................................................... 26 1.3 Toekomstbestendig onderwijs ...................................................................................................... 28 1.4 Ontmoetingsruimten in elke kern .................................................................................................
30 1.5 Sporten en bewegen voor jong en oud ........................................................................................ 31 1.6 Trendbreuk Eijsden-Margraten ..................................................................................................... 33 1.7 Zorg op maat met focus op kostenbeheersing ........................................................................... 34 1.8 Kunst en cultuur in verbinding met onze inwoners .................................................................... 36 Programma 2: Landbouw, Landschap en Plattelandseconomie ......................................................... 44 2.0 Wat mag het kosten? ..................................................................................................................... 44 2.1 Behoud en versterken landschapskwaliteiten ............................................................................ 46 2.2 Transformatie van de landbouw ................................................................................................... 48 2.3 Vrijetijdseconomie in balans met landschap en leefomgeving ................................................. 51 Programma 3: Duurzaamheid en Klimaatverandering .........................................................................
57 3.0 Wat mag het kosten? ..................................................................................................................... 57 3.1 Op weg naar een energieneutrale toekomst ................................................................................ 59 3.2 Aan de slag met klimaatadaptatie ................................................................................................. 62 3.3 Optimaliseren luchtkwaliteiten ..................................................................................................... 63 3.4 Van afval tot grondstof .................................................................................................................. 64 Programma 4: Wonen en Leefomgeving ................................................................................................ 68 4.0 Wat mag het kosten? ..................................................................................................................... 68
3
4.1 Woningbouw naar behoefte in elke kern ..................................................................................... 70 4.2 Zorgvuldige implementatie Omgevingswet ................................................................................. 78 4.3 Veilige fiets- en wandelverbindingen ........................................................................................... 79 4.4 Openbare ruimte als visitekaartje ................................................................................................. 81 Programma 5: Bestuur en Dienstverlening ........................................................................................... 87 5.0 Wat mag het kosten? ..................................................................................................................... 87 5.1 De zichtbaarheid en communicatie over dienstverlening, burgerparticipatie en de activiteiten vergroten ........................................................................................................................... 89 5.2 Goed bestuur .................................................................................................................................. 91 5.3 Inspraak is een vanzelfsprekendheid ...........................................................................................
92 5.4 Een gezonde en solide financiële huishouding .......................................................................... 93 5.5 Doelgericht samenwerken ............................................................................................................. 95 5.6 Een goed toegankelijke en veilige ICT-omgeving ....................................................................... 97 5.7 Veiligheid; een gezamenlijke verantwoordelijkheid .................................................................... 98 5.8 Ondermijning een halt toeroepen ............................................................................................... 100 5.9 Jeugdproblematiek in de greep .................................................................................................. 102 5.10 Personeel .................................................................................................................................... 103 Paragrafen ................................................................................................................................................110 Paragraaf 1: Lokale heffingen ............................................................................................................ 110 Paragraaf 2: Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...............................................................
122 Paragraaf 3: Kapitaalgoederen.......................................................................................................... 143 Paragraaf 4: Financiering .................................................................................................................. 152 Paragraaf 5: Bedrijfsvoering ............................................................................................................. 157 Paragraaf 6: Verbonden partijen ....................................................................................................... 164 Paragraaf 7: Grondbeleid ................................................................................................................... 190 Financiële begroting .............................................................................................................................. 207 1.1 Begroting conform taakvelden BBV ........................................................................................... 207 1.2 Incidentele baten en lasten en structureel en reëel evenwicht ............................................... 221
4
1.3 Investeringsstaat 2025-2028 ........................................................................................................ 227 1.4 Stand en verloop van reserves en voorzieningen .................................................................... 230 1.5 Overzicht algemene dekkingsmiddelen ..................................................................................... 238 1.6 Opbouw algemene uitkering 2025-2028 ..................................................................................... 241 Bijlage opvolging kadernota ................................................................................................................. 244
5
Aanbiedingsbrief begroting 2025-2028
Beste raadsleden, Voor u ligt de meerjarenbegroting 2025 - 2028. Deze begroting heeft een omvang van € 79 mln. euro. De begroting borduurt voort op de in 2022 unaniem vastgestelde meerjarenbegroting 2023 – 2026. ´Goed leven in elke Kern´ staat centraal in het handelen en verder investeren in onze gemeente. Immers, ons woon- en leefklimaat is van een hoog niveau en dit willen we graag behouden. Om dit te realiseren zijn voor deze bestuursperiode een aantal speerpunten benoemd die nog steeds gelden. De komende jaren staan we voor een groot aantal opgaven. Het college kiest ervoor om het voorzieningenniveau in stand te houden vanuit het perspectief van “leefbaarheid voor onze inwoners”. Daarbij zijn zowel de sociale voorzieningen, de zorg voor de inwoner en het verenigingsleven, als de fysieke voorzieningen, goede openbare ruimte en goede wegen, van belang om bij te dragen aan de algehele leefbaarheid binnen onze mooie gemeente. Samen met onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties blijven we hierin investeren. In 2025 ligt de focus op: •
het in stand houden van onze voorzieningen waaronder sportcomplexen, bibliotheken en
gemeenschapshuizen •
het realiseren van betaalbare (zorg)woningen in een leefbare woonomgeving
•
het investeren in de openbare ruimte door het verder vergroenen van het landschap, het
opwaarderen van wegen, fiets- en wandelpaden Naast de maatschappelijke opgaven, is het realiseren van een duurzaam in evenwicht zijnde financiële huishouding eveneens een grote uitdaging. Dit laatste wordt onder meer veroorzaakt door teruglopende inkomsten van het Rijk, hogere uitgaven aan Gemeenschappelijke Regelingen, toenemende beheerkosten in de openbare ruimte (groen en wegen) en bij sportaccommodaties alsmede door stijgende rentelasten. Om de omvang van de tekorten te dempen hebben we de budgetten voor WMO/Jeugd/Participatie (de drie decentralisaties, 3 D's) naar beneden kunnen bijstellen zonder dat jongeren, ouderen en mensen met problemen in de kou komen te staan. Daarnaast zijn in de bedrijfsvoering budgetten neerwaarts bijgesteld. Tevens is er voor gekozen het tarief van de onroerende zaakbelasting voor woningen en niet woningen binnen de door de raad in 2022 vastgestelde kaders te verhogen als ook het tarief voor de toeristenbelasting. Op grond van deze maatregelen kunnen we een meerjarenbegroting presenteren die voor 2025 sluitend is. Meerjarig laat de begroting een negatief saldo zien. Echter, door het geheel van doorgevoerde maatregelen in deze begroting is het tekort structureel teruggebracht van € 5 mln. naar
6
€ 2 mln. Het verder dichten van het negatieve saldo in de jaren 2026 t/m 2028 en tegelijkertijd de kwaliteit van de voorzieningen en het culturele leven op niveau te houden, dwingt ons om keuzes te maken. Begin 2025 gaan we hier samen met u als raad mee aan de slag. Namens het college van burgemeester en wethouders dank ik alle medewerkers voor de inbreng en bijdrage aan de totstandkoming van deze begroting. Hoogachtend, Mark Gerritsen, wethouder Financiën
Het doorlopen proces Onzekere tijden duren voort: We bevinden ons nog steeds in financieel onzekere tijden. We hebben u vanaf juni meegenomen in deze ontwikkelingen en de onlangs verschenen septembercirculaire brengt weinig nieuws op het gebied van eventuele extra middelen. De VNG is nog steeds in gesprek met het Rijk over het onderwerp “taken en middelen in balans” en daar is het onderwerp “compensatie te lage inflatie inschatting” recent aan toegevoegd. Later dit jaar wordt meer nieuws verwacht inzake deze onderwerpen. Begin september is de campagne ‘Je gemeente doet er alles aan’ van start gegaan. Hiermee maken we inwoners bewust van de belangrijke rol die gemeenten spelen in hun dagelijks leven. Met deze campagne wordt de rol van gemeenten voor het voetlicht gebracht als eerste stap in de strategie om voldoende middelen te krijgen van het rijk. Proces financieel sluitende begroting 2025: •
We zijn gestart met een fors negatief startsaldo: - € 750 duizend voor 2025 en voor 2026 en verder +/- - € 5 mln.
•
Vervolgens zijn de uitkomsten van de meicirculaire 2024 inclusief de opschalingskorting voor 2025 verwerkt in de algemene uitkering
•
Daarna zijn de technische doorrekeningen gemaakt
•
Vervolgens zijn de autonome ontwikkelingen bekeken per domein: o
Budgetten voor de 3d’s zijn naar beneden bijgesteld o.b.v. ontwikkeling zorgvraag en indexen.
o
Tegenvallers binnen het fysieke domein als gevolg van stijging kosten onderhoud openbaar groen als gevolg van areaal uitbreiding. Daarnaast ook kostenstijging bij het beheer van sportaccommodaties.
o
Binnen bedrijfsvoering zijn de budgetten neerwaarts bijgesteld.
7
•
De mogelijke ombuigingen zijn in beeld gebracht en de ombuigingen die de voorzieningen voor inwoners niet raken zijn als besparing in de begroting verwerkt (+/- € 550 duizend)
•
Uitkomsten septembercirculaire en nagekomen ontwikkelingen verwerkt.
Samengevat levert dit het volgende beeld op:
8
Begroting 2025-2028
2025
2026
2027
2028
Start saldo begroting 2025 na 1e Burap
-751
-5.106
-5.058
-5.058
Bijstelling Algemene uitkering
-418
517
445
2.158
Totaal Technische Doorrekeningen
-294
472
574
-879
-1.463
-4.117
-4.039
-3.779
566
860
840
17
bijstellen budgetten Jeugd, WMO, Participatie o.b.v. volume ontwikkeling en indexen
548
827
839
114
Fysiek
-921
-797
-579
-346
meervraag onderhoud openbaar groen o.b.v. groei areaal en groei aantal bomen
-775
-775
-775
-775
meerkosten beheer binnensportaccomodaties
-215
-215
-215
-215
Bedrijfsvoering
302
317
-33
-43
Totaal bijstellingen budgetten afdelingen
-53
380
228
-372
-1.516
-3.737
-3.811
-4.151
Samenleving
225
230
242
254
Fysiek
142
122
122
122
Bedrijfsvoering
190
190
190
190
Totaal ombuigingen
557
542
554
566
Saldo begroting 2025 na ombuigingen
-959
-3.195
-3.257
-3.585
(bedragen x € 1.000)
Saldo begroting 2025 na Technische doorrekeningen
Bijstellingen budgetten afdelingen
Samenleving Waarvan Sociaal domein:
onder meer veroorzaakt door:
Saldo begroting 2025 na reguliere bijstellingen
Ombuigingen
1e opbrengst ombuigingen
9
uitkomsten septembercirculaire
99
241
205
215
overige mutaties
-106
-30
-21
-9
Saldobegroting 2025-2028
-965
-2.983
-3.073
-3.379
Daarmee is het negatieve begrotingssaldo al fors teruggebracht met € 2 mln. voor de jaren 2026 tot en met 2028 maar is er nog geen sprake van een financieel sluitende begroting. Inzet college voor 2025 om te komen tot een financieel sluitende begroting voor 2025: Het college kiest ervoor om het voorzieningenniveau in stand te houden vanuit het perspectief van “leefbaarheid voor onze inwoners”. Daarbij zijn zowel de sociale voorzieningen, de zorg voor de inwoner en het verenigingsleven, als de fysieke voorzieningen, goede openbare ruimte en goede wegen, van belang om bij te dragen aan de algehele leefbaarheid binnen onze mooie gemeente. Daarmee investeert het college, meer dan ooit, in de toekomst van onze gemeente en zet in op: •
Kwaliteitsniveau van de wegen (€ 6 mln. per jaar)
•
Betaalbare woningbouw (€ 3,5 mln./€ 4,5 mln. per jaar )
•
Investering in onderwijshuisvesting, specifiek ook nieuwbouw school Cadier en Keer (€ 9 mln. in
2027) •
Riool (€ 2 mln. per jaar)
Het in stand houden van de voorzieningen kost echter ook geld en gezien het negatieve begrotingssaldo zijn aanvullende opbrengsten nodig om te komen tot een financieel sluitende begroting voor 2025. Deze aanvullende opbrengsten worden gevonden in: •
Het verhogen van de toeristenbelasting met € 0,50 voor alle categorieën accommodaties;
•
Het verhogen van het tarief van de OZB niet-woningen tot aan het tarief “landelijk welvarende
gemeente”; •
Het verhogen van de opbrengst van de OZB woningen met een inflatiecorrectie voorgaande jaren
2022-2024 van 9,5% en voor 2025 met 2,7% opgenomen; •
Een inschatting van de extra algemene uitkering uit hoofde van woningbouw en groei van het
10
inwonersaantal gebaseerd op onze woningbouwplannen; •
Het verhogen van de overige belastingen en leges met het inflatiepercentage van 2,7%.
Dit leidt tot de volgende uitkomst:
Begroting 2025-2028
2025
2026
2027
2028
-965
-
-
-
(bedragen x € 1.000) Saldobegroting 2025-2028
2.983 3.073 3.379
Voorstel College
Stijging Algemene Uitkering: Stijgen met 1000 woningen (inwoners en woonruimten)
-
141
204
357
Toeristenbelasting: Verhoging toeristenbelasting tarief met € 0,50
219
224
224
224
OZB Niet woningen: Tarief naar Type E (welvarend landelijke gemeente: Gemeente met hoge WOZ
302
302
302
302
482
495
508
522
waarde en een hoog mediaan vermogen) OZB Woningen: Inhaal 9,5%, vervolgens vanaf 2025 2,7%
Totaal scenario's/opties
1.162 1.238 1.405 1.003
Saldo begroting 2025
38
-
-
-
1.821 1.835 1.974
Vervolgproces Vervolgproces voor 2026 en verder om te komen tot een structureel financieel sluitende begroting: Het college streeft ernaar om de visie “welke gemeente willen we zijn”?” in de december raadsvergadering te laten vaststellen. Deze visie kan dan als basis dienen om in het eerste kwartaal van 2025 verder in gesprek te gaan met elkaar over welke voorzieningen in stand gehouden dienen te worden en welke voorzieningen verminderd dan wel afgebouwd kunnen worden om te komen tot een structureel sluitende begroting. De Provincie, onze toezichthouder, vraagt om voor 2025 een financieel sluitende begroting op te stellen en alvast scenario’s op te stellen voor 2026 en verder. Deze scenario’s zullen we verder met elkaar verkennen in de geplande “kerntakendiscussie” in het eerste kwartaal van 2025.
11
Samenvatting van de programma's Programma 1, Kwaliteit van Leven •
Inclusieve samenleving: de gemeente Eijsden-Margraten streeft naar een inclusieve samenleving waarin iedereen zich gewaardeerd voelt, ongeacht de uitdagingen op velerlei terrein. Ook in 2025 wordt geïnvesteerd in het ondersteunen van statushouders en nieuwkomers middels actieve begeleiding en het aanbieden van taalcursussen. Daarnaast wordt de aanpak vroegsignalering van schuldenproblematiek en begeleiding naar werk of inkomensondersteuning voortgezet. Dit ter voorkoming en het aanpakken van armoede en schulden.
•
Ondersteuning verenigingsleven: via inzet van de verenigingsconsulent wordt het verenigingsleven gestimuleerd en ondersteund bij het toekomstgericht maken van de vereniging. Middels het uitvoeren van de ´Vitale-Club´ scan wordt inzicht verkregen in de vitaliteit van verenigingen. Tevens ondersteunt de verenigingsconsulent verenigingen bij maatschappelijke initiatieven. In 2025 wordt gestart met het herijken van het subsidiebeleid.
•
Investeren in educatie: binnen het onderwijsachterstandenbeleid zetten we in 2025 voornamelijk in op de implementatie van het knooppunt -9 maanden tot 4 jaar, doorgaande lijn, preventieve logopedie en monitoring VVE beleid. Tevens worden in 2025 voorbereidingen getroffen om knelpunten in de huisvesting van het basisonderwijs in Eijsden en Margraten op te lossen. Voor de kern Cadier & Keer worden plannen voorbereid om te komen tot nieuwbouw.
•
Ontmoetingsruimten in elke kern: ontmoetingsruimten in elke kern zijn van belang om de vitaliteit en betrokkenheid van inwoners te bevorderen. Gemeenschapshuizen worden ondersteund en vrijwilligers die huiskamers runnen worden eveneens ondersteund. De ondersteuning bestaat uit subsidiering van de stichting Vrijwillige Hulpdienst EijsdenMargraten en inzet van professionele ondersteuning van een opbouwwerker van de Stichting Trajekt.
•
Sporten en bewegen en Sportakkoord: in 2025 wordt verder uitvoering gegeven aan het Sportakkoord. Daarnaast wordt het Integraal HuisvestingsPlan (IHP) sportaccommodaties opgeleverd en zal gestart worden met de vertaling van dit IHP naar concrete maatregelen.
•
Jeugdprogramma´s: het programma "Jeugd aan zet" om jongeren te betrekken bij participatie en ontmoeting wordt voortgezet. Er wordt een plan van aanpak (i.h.k.v. het Gezond en Actief Leven Akkoord) ontwikkeld voor o.a. het terugdringen van middelengebruik, het stimuleren van een gezonde leefstijl en het stimuleren van sport en bewegen. Daarnaast wordt ingezet op bewustwording. Tevens wordt de JOGG (Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst) aanpak voortgezet en vertaald naar een plan van aanpak JOGG EijsdenMargraten. Dit omvat o.a. initiatieven zoals gezondere voeding op scholen, steeds meer rookvrije kind-omgevingen en gezondere sportomgevingen.
12
•
Preventie en integrale zorg: in 2025 wordt de inzet van het jongerenwerk via Trajekt gecontinueerd. Daarnaast wordt door inzet van een consulent Welzijn en Jeugd ingezet op het zo vroegtijdig mogelijk signaleren van hulpvragen van jeugdigen, deze te begeleiden, te adviseren en zo nodig te verwijzen naar voorzieningen in het voorliggend veld en de directe omgeving van de jeugdige. De consulent schuldhulpverlening, welke in vaste dienst is bij de gemeente, blijft inzetten op het vroegtijdig signaleren van schulden bij inwoners. Daarnaast wordt via het mantelzorgcompliment de preventieve zorg naar ouderen gecontinueerd.
•
Verbinding door kunst en cultuur: in 2025 wordt sterker ingezet op de zichtbaarheid van immaterieel en materieel erfgoed door middel van beleving en storytelling. Vanuit deze invalshoek wordt erfgoed als inspiratiebron voor het dagelijks leven, educatie en gebiedsontwikkeling benut. In 2025 wordt verbindende projecten voortgezet, zoals het digitale KIEM-platform, het KIEM-brievenbuspakket en de Kunst-O-Maat. Belangrijke doelgroepen hierbij zijn jongere inwoners en jonge kunstenaars. Ook burgerparticipatieprojecten worden gecontinueerd. Daarnaast wordt verder gebouwd aan sociale kunstprojecten die jonge kunstenaars verbindt met ouderen. Voor de basisscholen is een uitgebreid educatief programma ontwikkeld dat in 2025 verder wordt toegepast. Voor wat betreft het bibliotheekwerk worden, in nauwe samenwerking met partnergemeenten Vaals en Valkenburg aan de Geul en Stichting Heuvelland Bibliotheken, in 2025 voorbereidingen getroffen voor de zorgplicht die op 1 januari 2026 van kracht wordt. Gebruik Ctrl + Klik op de onderstaande tekst met hyperlink om naar de financiële gegevens van programma 1 te gaan (let op opent in een nieuw venster). Financiële gegevens programma 1
Programma 2 Landbouw, Landschap en Plattelandseconomie •
Behoud en versterken landschapskwaliteiten: in 2025 wordt het ecologisch bermbeheer gecontinueerd, waarmee de biodiversiteit wordt bevorderd. Het investeren in de aanplant van bomen en bossen wordt ook in 2025 voortgezet. Het landschapsfonds wordt ingezet voor het stimuleren van dergelijke ontwikkelingen. Via inzet van het project Bocage landschap worden daarnaast nieuwe verdienmodellen verkend voor duurzaam landschapsbeheer.
•
Transformatie van de Landbouw: gezien de transitie die de landbouw doormaakt is in 2024 gestart met het opstellen van een landbouwvisie voor Eijsden-Margraten die in 2025 zal worden opgeleverd. In 2025 wordt tevens ingezet op het versterken van de korte ketens en het produceren en consumeren van gezond voedsel. De schoolgaande jeugd wordt bewust gemaakt van duurzaam lokaal voedsel, de reductie van voedselverspilling en het nuttigen van gezonde voeding. In dat licht wordt het aanbieden van fruit op scholen gecontinueerd en de campagne Koop Lokaal gestimuleerd.
•
Economische ontwikkeling: in Eijsden-Margraten ziet economische ontwikkeling onder andere op de vrijetijdseconomie (VTE). De gemeente wil ook in 2025 aantrekkelijk blijven voor
13
de toerist en recreant. In dat licht zal het uitvoeringsprogramma VTE 2025 tot uitvoer gebracht worden. Het project Knopen Lopen wordt opgeleverd. Samen met Visit Zuid-Limburg worden diverse wandelroutes zowel digitaal als analoog in de markt gezet. Ter versterking van de lokale economie zal verdere invulling gegeven worden aan het Cittaslow gedachtegoed. Tevens zal met de samenwerkingspartners verder geïnvesteerd worden in het project Grenspark Jeker & Maas en het Bocage landschap. Bijzondere aandacht in 2025 krijgt het versterken van het ondernemersklimaat en het netwerk met lokale ondernemers(vertegenwoordigers) waarbij de kansen en potenties van het lokale bedrijfsleven in relatie tot lokale kwaliteiten en regionale economische ontwikkelingen nader worden bezien. Hierbij moet onder andere gedacht worden aan het thema vrijheid als ook aan de Einstein telescoop en de campusontwikkelingen in Zuid-Limburg. Financiële gegevens programma 2 Programma 3: Duurzaamheid en klimaatverandering •
Een energieneutrale toekomst: de gemeente richt zich op het transformeren naar een energieneutrale gemeenschap. Belangrijke stappen zijn onder andere het aardgasvrij maken en isoleren van gebouwen, het stimuleren van zonnepanelen op daken, en het ontwikkelen van duurzame warmteplannen. Om dit te bevorderen zal in 2025 actief informatie verstrekt worden aan inwoners en ondernemers, worden stimuleringsmaatregelen aangeboden en worden lokale duurzaamheidsinitiatieven ondersteund. Verduurzaming van vastgoed wordt aangemoedigd als ook het gebruik van fietsen en elektrische voertuigen. In dit licht zal in 2025 uitvoering gegeven worden aan een verduurzamingsplan van het gemeentelijk vastgoed en wordt voor alle medewerkers van de gemeente een leasefietsplan geïntroduceerd. In 2025 wordt verder gewerkt aan het opstellen en uitrollen van een uitvoeringsprogramma voor de Transitievisie Warmte.
•
Investeren in klimaatadaptatie: de gemeente richt zich op het aanpakken van verdroging en vernatting en het creëren van een duurzaam en klimaatbestendig watersysteem. Dit omvat het vergroten van de waterberging, bevorderen van infiltratie en vergroening, evenals het aanpakken van problemen met wateroverlast en droogte. In 2025 wordt actief ingezet op een tweetal regelingen die onze burgers bewust moeten maken van hun bijdrage aan het klimaat, namelijk: o
de stimuleringsregeling vergroenen tuinen
o
de stimuleringsregeling afkoppelen hemelwater (regentonnenactie en het project WaterKlaar)
•
Optimaliseren luchtkwaliteiten: de gemeente heeft zich in 2024 aangesloten bij het landelijke akkoord in het kader van Schone Lucht. In het Schone Lucht Akkoord is het gezamenlijk doel de luchtkwaliteit in Nederland permanent te verbeteren. Deelnemende partijen nemen maatregelen om de luchtverontreiniging van binnenlandse bronnen te beperken. Op basis van uitgevoerde luchtmetingen in en rondom Eijsden zal, in 2025 in
14
samenspraak met Milieufront Eijsden, de universiteit en de GGD, een plan van maatregelen opgesteld worden dat bijdraagt aan het verbeteren van de luchtkwaliteit in onze gemeente. •
Transformeren van “afval tot grondstof": de gemeente richt zich op het bevorderen van de circulaire economie door afvalscheiding te stimuleren en restafval te verminderen. In samenwerking met Rd4 wordt in 2025 ingezet op goede informatieoverdracht richting burgers over ophaalfrequenties, bewustzijnscampagnes en educatie. Tevens zal in 2025 gestart worden met de herinrichting van het grondstoffenpark Margraten. Financiële gegevens programma 3
Programma 4: Wonen en Leefomgeving •
Woningbouw in elke kern: de gemeente staat voor een grote woningbouwopgave. De komende jaren zal hieraan invulling gegeven worden door in elke kern woningbouw te realiseren. In de basis wordt hierbij het uitgangspunt gehanteerd dat in de grotere kernen met voorzieningen, te weten Margraten en Eijsden, grootschaligere woningbouw kan plaatsvinden. In de overige kernen wordt woningbouw gerealiseerd door ´een straatje erbij´ of ´transformatie van bestaand vastgoed´. De woningbouwplannen zijn middels een projectenoverzicht in beeld gebracht. In 2025 zal actief gestuurd worden op het realiseren van de voorziene woningbouwplannen. Hierbij zullen diverse instrumenten ondersteunend zijn, zoals (a) de te maken prestatieafspraken met woningbouwcorporaties, (b) de starterslening zodat de instap op de woningmarkt voor starters wordt vergemakkelijkt, (c) het faciliteren van initiatieven die bijdragen aan het realiseren van huisvesting en (d) het inzetten van actief grondbeleid. In dit kader is in deze begroting voor de jaren 2025 t/m 2027 jaarlijks een investeringsbudget van € 2 mln. opgenomen voor de verwerving van gronden ten behoeve van toekomstige woningbouwlocaties. Dit bedrag is opgenomen om snel en adequaat te kunnen handelen op het moment dat gronden te koop aangeboden worden binnen deze gebieden.
Met verwerving van gronden heeft de gemeente ook zelf de regie over de invulling van woningbouwlocaties. Naast deze woningbouwplannen wordt in 2025 uitvoering gegeven aan een tweetal gebiedsplannen; Poort van het Heuvelland en Stationsomgeving Eijsden. Gezien de hoeveelheid aan ontwikkeling in Eijsden, zal in 2025 ook een ontwikkelvisie voor geheel Eijsden worden opgesteld. Via de zogenaamde woontafel zal de raad periodieke geïnformeerd worden over de ontwikkelingen op het gebied van de woningbouwopgave in het algemeen en de voortgang van de concrete bouwplannen in het bijzonder.
•
Woningbouw voor statushouders en woonurgenten: gezien de krappe woningmarkt voor de huisvesting voor deze doelgroep, dienen in 2025 extra inspanningen geleverd te worden om te kunnen voldoen aan de huisvestingsopgave die het Rijk de gemeente jaarlijks oplegt. Indien hier geen adequate invulling wordt aan gegeven, bestaat de kans dat de vanuit de Provincie de gemeente een aanwijzing wordt opgelegd. In dit licht wordt – naast de reguliere huisvestingsafspraken met woningcorporaties – met hen het realiseren van flexibele woonvormen nader verkend.
15
•
Veilige routes voor fietsers en wandelaars: met speciale aandacht voor schoolroutes en mensen met een beperking wordt in 2025 verder invulling gegeven aan het realiseren van veilige routes voor fietsers en wandelaars. In samenwerking met scholen en ouders worden veilige school-thuis-routes vormgegeven. Voor wat betreft de toegankelijkheid van de openbare ruimte voor minder valide wordt in 2025 verdere uitvoering gegeven aan het Convenant Platform Zorgvragers. Tevens wordt in 2025 onderzoek gedaan naar de randweg Margraten. Ook krijgt het uitvoering geven aan de motie ´inrichten 30 km gebieden´ een vervolg.
•
Openbare ruimte als visitekaartje: de gemeente werkt aan het behoud en de verbetering van onze openbare ruimte, met oog voor klimaatverandering. Op basis van het wegenbeleidsplan wordt in 2025 invulling gegeven aan het MIP 2025 en wordt uitvoering gegeven aan het regulier geplande onderhoud wegen. Tevens zal een antwoord gegeven worden op de parkeerproblemen in Eijsden en Margraten. Daarnaast zal de vergroening van de openbare ruimte en het bieden van ruimte voor ontspanning en ontmoeting bij de inwoners worden gestimuleerd. Financiële gegevens programma4
Programma 5: Bestuur en dienstverlening •
Verbeteren dienstverlening: op basis van de vigerende dienstverleningsvisie wordt via de lijn van de organisatieontwikkeling ingezet op het verbeteren van de dienstverlening. Hierbij wordt ingezet op een teamgerichte aanpak hetgeen ondersteund wordt door een versterkt leidinggevend kader dat nadrukkelijk zal sturen op verbetering van de dienstverlening. We streven naar dienstverlening die begripvol, deskundig, eerlijk en tijdig is waarbij medewerkers proactief, sensitief en intensief in verbinding zijn met inwoners, ondernemers en verenigingen. In 2025 worden de onderzoeken ''waar staat je gemeente'' en het ''Telan-onderzoek" (betreft een onderzoek naar hoe de inwoner het telefonisch contact met de gemeente ervaart) uitgevoerd.
•
Goed bestuur: in 2025 bouwen we voort op de ingeslagen weg in het besef dat het doorontwikkelen van goed bestuur in de gemeente en het bevorderen van het samenspel tussen raad, college en ambtelijke organisatie continue aandacht verdient. In samenspraak tussen de drie lagen zullen er in het kader van goed bestuur bijeenkomsten worden georganiseerd gericht op rollen en posities. Daarnaast zal geïnvesteerd worden in het integriteitsbewustzijn.
•
Inspraak bevorderen: in 2025 krijgt inspraak van kinderen tot 12 jaar en jongeren tussen 12 en 18 jaar een duidelijke plek bij het ophalen en uitwerken van initiatieven en beleidsvoornemens. Hiertoe worden samen met de verschillende basisscholen verkiezingen georganiseerd voor een Kinderraad voor de gehele gemeente. Daarnaast wordt voor jongeren tussen 12 en 18 jaar plan uitgerold voor het oprichten van een jongerenpanel. In 2025 wordt het opgestarte project van de Burgerbegroting gecontinueerd en doorontwikkeld.
16
•
Gezonde en solide financiële huishouding: het streven is om de financiën structureel op orde te houden. Het weerstandsvermogen is uitstekend (3,1%). Echter, als er geen extra middelen vanuit het Rijk beschikbaar komen, staat de gemeente voor een financiële uitdaging vanwege een verwacht negatief begrotingssaldo in 2026, 2027 en 2028. Derhalve zal begin 2025 op basis van het koersdocument ´welke gemeente willen we zijn´ een kerntakendiscussie gevoerd worden gericht op het aanpakken van de structurele tekorten.
•
Nieuwe IT-omgeving: in 2025 worden voorbereidingen gestart voor een toekomst vaste ITomgeving, die voldoet aan de wettelijke verplichtingen zoals de Wet Open Overheid en de Archiefwet.
•
Bestuurlijke samenwerking: na vaststelling van het koersdocument van de gemeente eind 2024, vindt een nadere verkenning en evaluatie plaats die zal moeten uitwijzen op welke wijze de samenwerking in binnen Zuid-Limburg, Lijn50 en/of Maastricht, Heuvellandgemeenten en de gemeenten Voeren en Visé vorm en inhoud krijgt. Hierbij worden ook de ontwikkelingen rond het advies van een governance en organisatiestructuur in het kader van de Regio Deal Zuid-Limburg en andere ontwikkelingen in het kader van de Agenda Zuid-Limburg, NOVEXgebied Zuid-Limburg (uitvoerings- en investeringsagenda) en het formaliseren van de jumelage met Clervaux meegenomen. Vanuit bestuurlijke samenwerking wordt tevens ingezet op een actieve lobby richting o.a. Provincie Limburg, Rijk, VNG en Genootschap van Burgemeesters.
•
Veiligheid en leefbaarheid: in 2025 wordt ingezet op een versteviging van de positie van de Driehoek Heuvelland en de doorontwikkeling van de regionale samenwerking als het gaat om veiligheidsvraagstukken. De Heuvelland brede ondermijningstafel wordt gecontinueerd en er vindt doorontwikkeling van de robuuste driehoek en regievoering op het nieuwe Integraal Veiligheidsplan (IVP) 2024 - 2027 plaats. Accenten worden gelegd op preventie, ondersteund door een goede samenwerking met de politie en andere partners om problemen aan te pakken, waaronder overlast, jeugdproblemen en ondermijning. In dat kader wordt de samenwerking met het Regionaal Informatie- en Expertise Centrum (RIEC) om de ondermijningsproblematiek in kaart te brengen en de strategie voor aanpak aan te scherpen gecontinueerd. Bestaand beleid zoals bibob, damocles en drank- en horecaregels wordt actief toegepast. Gerichte acties met inzet van Flexteams worden uitgevoerd om ongewenste situaties aan te pakken. De aanpak van ondermijnende criminaliteit is een van de prioriteiten van de Flexteams. Actief wordt deelgenomen aan het integrale handhavingsteam Act! MaastrichtHeuvelland. In 2025 wordt de implementatie van de Limburgse Norm afgerond. De Limburgse Norm is een handreiking voor een weerbare overheid waar alle Limburgse gemeenten, de Provincie Limburg en het Waterschap Limburg zich aan committeren.
Naast de reguliere zaken zoals inzet BOA en uitvoering geven aan het KVO, wordt de inzet van instrumenten zoals de Fixi-app, bewonersplatforms, buurtnetwerken en buurtbemiddeling gecontinueerd. In 2025 zetten we verder, in het licht van geopolitieke ontwikkelingen, in op het vergroten van de maatschappelijke weerbaarheid.
17
De jeugdproblematiek, inclusief overlast en criminaliteit veroorzaakt door jongeren, krijgt ook in 2025 nadere aandacht. Dit wordt bereikt door nauw contact tussen jongerenwerkers, BOA's, wijkagenten, ouders en omwonenden, en door een focus op preventie, vroegtijdige signalering en oplossingen. In 2025 wordt daarbij ingezet op een versteviging van de regionale aanpak van jeugdproblematiek, gericht op een integrale benadering van vraagstukken rondom jeugd, veiligheid en welzijn. Scholen worden betrokken als belangrijke 'vindplaatsen' van problemen. In 2025 wordt bovendien aandacht besteed aan preventie, voorlichting, controle en handhaving met betrekking tot alcohol en drugs ook in samenwerking met jongeren zelf. Financiële gegevens programma 5
18
Leeswijzer
Ook dit jaar wordt de programmabegroting digitaal gepresenteerd, via de applicatie Pepperflow. De programmabegroting is een omvangrijk geheel vol financiële, cijfermatige gegevens en tekstuele toelichtingen hierop. Om u hierin wegwijs te maken en er tevens voor te zorgen dat u uit de programmabegroting de maximale informatie haalt, is deze leeswijzer opgesteld. Uitgangspunt voor de begroting 2025 is de Meerjarenbegroting 2023-2026. De verslagregels BBV zijn opnieuw als leidraad gebruikt om de begroting 2025 samen te stellen. De begroting 2025 kent een programma-opzet. Onderstaand worden de programma’s genoemd. Tevens worden de titels van de programma’s kort toegelicht: •
In Programma 1 Kwaliteit van Leven staan de mensen centraal die met elkaar in harmonie leven. Vanwege de connectie tussen het samenleven en de gebruiken en de rituelen komt in dit programma ook de harmonie met het verleden tot uitdrukking.
•
In Programma 2 Landbouw, Landschap en Plattelandseconomie wordt invulling gegeven aan de balans tussen het landschap, de natuur en de ontwikkeling.
•
In Programma 3 Duurzaamheid en Klimaatverandering ligt het accent op de vraagstukken rondom het realiseren van een duurzame samenleving, waarbij invulling wordt gegeven aan de klimaat- en energie-opgaven waar deze gemeente voor staat.
•
Programma 4 Wonen & Leefomgeving geeft invulling aan wonen in een prettige leefomgeving met passende voorzieningen die goed ontsloten zijn. In dit programma wordt aangegeven hoe omgegaan wordt met veranderende woon- en leefbehoeften.
•
Programma 5 Bestuur & Dienstverlening is geen inhoudelijk programma maar vooral een programma waarin het financieel beleid, openbare orde, samenwerking en dienstverlening worden samengebracht.
De programmabegroting bestaat uit drie onderdelen: •
Programmabegroting. De programmabegroting begint met de aanbiedingsbrief. In de aanbiedingsbrief is dit jaar ook een korte samenvatting opgenomen met een hyperlink naar de financiële gegevens.
•
Paragrafen; Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) schrijft voor dat in de programmabegroting en -rekening een aantal paragrafen verplicht wordt opgenomen. De paragrafen zijn bedoeld als planning en verslag over het in de komende jaren voorgenomen beleid ten aanzien van beheersmatige aspecten op een achttal (limitatieve) gebieden.
19
•
Financiële begroting; In dit onderdeel is een recapitulatie van de baten en lasten voor het begrotingsjaar en meerjarig opgenomen. Voorts vindt u hier een overzicht van de incidentele baten en lasten inclusief toelichting van de individuele posten, het overzicht structureel begrotingssaldo, de investeringsstaat 2025-2028 stand en verloop reserves en voorzieningen, een overzicht van de algemene dekkingsmiddelen en een overzicht omtrent de opbouw van de algemene uitkering 2025-2028.
20
Programma 1: Kwaliteit van Leven 1.0 Wat mag het kosten? Wat mag het kosten?
21
Programma 1 Kwaliteit van Leven (bedragen x € 1.000)
Begrotin Begrotin Meerjarenrami Meerjarenrami Meerjarenrami g
g 2025
ng 2026
ng 2027
ng 2028
2024NW Lasten 1.1 Een inclusieve
-11.721
-11.846
-11.856
-11.980
-12.111 4
-335
-97
-97
-97
-97 4
-928
-987
-987
-951
-980 4
-83
-123
-123
-123
-120 4
-871
-947
-999
-1.030
-1.028 4
-1.924
-2.157
-2.205
-2.225
-2.307 4
-12.843
-12.721
-13.244
-13.614
-14.246 4
-1.437
-1.028
-995
-1.003
-1.012 4
-30.143
-29.906
-30.506
-31.022
-31.900
7.562
7.672
7.672
7.749
7.828 5
50
0
0
0
0 5
60
64
64
0
0 5
32
30
13
0
0 5
99
92
52
0
0 5
766
658
638
402
405 5
283
34
34
0
0 5
samenleving 1.2 een gezond verenigingsleven 1.3 Toekomstbestendig onderwijs 1.4 Ontmoetingsruimten in elke kern 1.5 Sporten en bewegen voor jong en oud 1.6 Trendbreuk Eijsden-Margraten 1.7 Zorg op maat met focus op kostenbeheersing 1.8 Kunst en cultuur in verbinding met onze inwoners
Totale lasten
Baten 1.1 Een inclusieve samenleving 1.2 een gezond verenigingsleven 1.3 Toekomstbestendig onderwijs 1.5 Sporten en bewegen voor jong en oud 1.6 Trendbreuk Eijsden-Margraten 1.7 Zorg op maat met focus op kostenbeheersing 1.8 Kunst en cultuur
22
in verbinding met onze inwoners 5 Totale baten
Saldo programma
8.853
8.549
8.472
8.150
8.232
-21.291
-21.357
-22.033
-22.872
-23.668
Control
voor
e met
resultaatbestemmi
piramid
ng
e 2021 202 202 202 2
Mutaties reserves
151
70
21
21
21
13
3
4
20 -32 -32 -32 staatje
4
s 0
0
0
0 piramid e
Saldo programma
-21.139
-21.287
-22.012
-22.850
-23.647
na resultaatbestemmi ng
Toelichting Lasten 1.1. Inclusieve samenleving: Stijging van de kosten wordt met name veroorzaakt door een indexering (3%) en de stijging van het wettelijk minimum loon (3%). Bij een verhoging van het wettelijk minimum loon stijgt de inkomenscomponent (BUIG) (baten) vanuit het rijk ook. 1.2 Een gezonde verenigingsleven: In 2024 zijn hier de kosten voor 80 jaar vrijheid op begroot. In 2025 vervalt deze post. 1.6 Trendbreuk Eijsden Margraten: Stijging van de kosten wordt met name veroorzaakt door de stijgende kosten van GR GGD, daarnaast zijn er ook kosten voor SPUK GALA IZA echter in de baten zit een zelfde bedrag waardoor deze per saldo 0 bedraagt. 1.7 Zorg op maat met focus op Kostenbeheersing: Voor 2025 e.v. heeft er op basis van de analyses en inzichten een aframing plaats gevonden van de kosten WMO en Jeugd.
23
In 2024 is een eenmalige een extra vergoeding ontvangen voor het vervullen van een regiorol. In 2025 is dit niet meer het geval. 1.8 Kunst en Cultuur in verbinding met onze inwoners: In 2024 zijn hier de lasten en baten voor de SPUK Bibliotheek op begroot. Aangezien dit een eenmalige uitkering betreft, is dit in 2025 niet meer het geval.
1.1 Een inclusieve samenleving Wat willen we bereiken? (bron: Meerjarenbegroting 2023 - 2026) Een inclusieve samenleving Veel mensen in onze gemeente hebben het ‘goed’. Ze hebben een baan, inkomen, sociale contacten, voelen zich gewaardeerd en geaccepteerd. Echter niet voor iedereen is dat het geval. Onze ambitie is dat Eijsden-Margraten een inclusieve samenleving is waarin iedereen die mee wil doen ook mee kan doen als ook gestimuleerd wordt om mee te doen. Een uitdaging die groter is dan in voorgaande jaren. In dit veranderde tijdperk zien we een grote toename van armoede. Dit vraagt om anders inzetten van mens kracht, en waar nodig om meer menskracht, en een groter beroep op middelen. De groeiende stroom vluchtelingen, de toename van de taakstelling op statushouders en het nieuwe inburgeringsstelsel maakt dat het team aan specialisten wordt uitgebreid. Hierdoor kunnen we doorgaan met het goed laten inburgeren van statushouders en nieuwkomers. We bieden passende huisvesting, geven hen goede begeleiding, stimuleren hen Nederlandse taal machtig te worden en laten hen kennis maken met de gemeenschap om ze hiermee sneller en succesvoller te laten participeren in de maatschappij en actief bij te dragen aan onze samenleving. Voor afgewezen asielzoekers of illegale migranten wordt aangesloten bij het Rijksbeleid.
Sociale dienst Eijsden-Margraten staat voor het verlenen van dienstverlening aan inwoners die meer kwetsbaar zijn. We ondersteunen mensen met mindere kansen op de arbeidsmarkt intensief en staan hen persoonlijk bij, bij het vinden van (vrijwilligerswerk)werk en/ of een passende inkomensondersteuning zodat ook zij actief kunnen blijven deelnemen in de samenleving en onze gemeenschappen. Daarnaast wordt nog meer ingezet op vroeg signaleren van armoede en schuldenproblematiek om daarmee armoede, sociaal isolement en psychische en lichamelijke gevolgen van schulden te beperken of te voorkomen. Dit maakt dat het beroep op middelen strak gemonitord wordt zodat tijdig kan worden bijgesteld.
24
Wat gaan wij ervoor doen in 2025? Continueren vroegsignalering schuldenproblematiek Wij voeren de activiteiten van het geactualiseerde uitvoeringsplan Armoede en Schuldhulpverlening 2022-2025 uit. Ook in 2025 zetten we in op het voorkomen van armoede en schulden (preventie), het bestrijden van armoede en schulden en het verzachten van armoede en schulden. We investeren in een grotere inzet van een consulent schuldhulpverlening in vaste dienst bij de gemeente met als doel het vroegtijdig signaleren van schulden bij inwoners. We voeren deels regie op het proces schuldhulpverlening door de toegang bij de gemeente te beleggen i.p.v. bij de Kredietbank, waardoor de inwoner een integrale ondersteuning krijgt vanuit de vroeg signalering en de beoordeling aanmelding bij de Kredietbank.
Investeren in begeleiding statushouders en nieuwkomers. We voeren de Wet inburgering uit. Statushouders en nieuwkomers kunnen beter en sneller integreren in onze samenleving door de begeleiding die wij bieden. Ze worden gestimuleerd door o.a. deelname aan taalcursussen om deel te worden van de gemeenschap en hen zo snel en succesvol te laten participeren in de samenleving.
Inwoners via SEM actief begeleiden naar werk of inkomensondersteuning SEM ondersteunt de inwoners met de inkomensvoorziening en re-integratie. Hierbij leren we onze inwoners steeds beter kennen. De ontwikkelingen binnen het domein van participatie n.a.v. het landelijke programma Participatiewet in Balans worden vertaald naar beleid en uitvoeringsregels in samenwerking met de regio. We implementeren in Maastricht-Heuvelland de uitkomsten vanuit de businesscase inzake de optimalisatie van de re-integratieketen (partners zijn MTB, Podium24 en Annex). Deze businesscase wordt momenteel nog uitgewerkt voordat besluitvorming plaatsvindt.
25
1.2 Een gezond verenigingsleven Wat willen we bereiken? (bron: Meerjarenbegroting 2023 - 2026) Een gezond verenigingsleven Eijsden-Margraten kenmerkt zich door een rijk verenigingsleven; harmonieën, fanfares, zangkoren, carnavalsverenigingen, jonkheden, schutterijen, heemkundeverenigingen, sportverenigingen en alle andere organisaties die de cultuur en tradities van onze dorpen en gemeenschappen vormgeven. Zij dragen bij aan de identiteit, het DNA, van onze gemeente en vormen mede het cement van onze samenleving. Gezien de belangrijke rol van het verenigingsleven voor de sociale cohesie, de binding en leefbaarheid in de dorpen nu en naar de toekomst toe, wordt niet getornd aan het huidige subsidiebeleid voor verenigingen. Het huidige subsidiebeleid wordt gezien als een basissubsidie. De omvang van de beschikbare subsidiemiddelen blijft hiervoor ongewijzigd. Na afloop van de lopende subsidieperiode (2021 t/m 2024) wordt het beleid nader tegen het licht gehouden. Nieuw is de introductie van een maatschappelijke stimuleringssubsidie. Hiermee worden verenigingen aangespoord om bijdragen te leveren aan sociaal maatschappelijke opgaven. Bovenop de basissubsidie kunnen verenigingen hiermee extra middelen genereren voor nieuwe activiteiten. Deze aanvullende subsidieregeling heeft tevens ten doel om een impuls te geven van deelname aan sociale activiteiten.
Door vrijgevallen subsidie is budget beschikbaar voor het maatschappelijk stimuleringssubsidie. Naast het waarderen in financiële zin worden verenigingen op het gebied van vergunningverlening actief gefaciliteerd. Verenigingen in de gemeente staan voor uitdagingen. Zowel in het vinden van vrijwilligers als het binden van leden. Inwoners zoeken naar een flexibelere manier van sporten en bewegen. Wanneer er signalen zijn dat er in een kern diverse behoeften en wensen zijn waarin nog niet is voorzien, willen wij verenigingen, als zij hier voor open staan, ondersteunen bij het verbreden van hun (maatschappelijke) rol in de kernen. Dit kan ook de levensvatbaarheid van de verenigingen vergroten.
Wat gaan wij ervoor doen in 2025? Een actief faciliterende vergunningenaanpak richting verenigingsleven opzetten. De verenigingsconsulent is aanspreekpunt voor de verenigingen.
26
Naast aanspreekpunt is/wordt de verenigingsconsulent het aanspreekpunt voor de verenigingen om meer in te zetten op een verbreding van de maatschappelijke rol. Concreet betekend dit: •
dat bij (complexe) vragen van verenigingen de verenigingsconsulent de verbinder is tussen de verschillende betrokken afdelingen in de gemeente.
•
dat de verenigingsconsulent betrokken is bij het maken en realiseren van de plannen die verenigingen op dit punt willen inzetten.
•
dat wordt meegedacht en advies wordt ingewonnen, etc zodat het verenigingen stimuleert en helpt om deze verbreding te realiseren.
•
dat er tijdig wordt gesignaleerd en gerapporteerd op o.a voortgang, resultaten, knelpunten en mogelijkheden.
•
samen met de afdeling VVTH+ wordt afgestemd op welke manier de
vergunningaanvragen actief gefaciliteerd kunnen worden; in 2025 wordt dit nader uitgewerkt en geïmplementeerd.
Ondersteunen verenigingen bij verbreden maatschappelijke rol in kernen De verenigingsondersteuner: •
voert de scan "Vitale Club" uit in samenwerking met Huis voor de Sport Limburg. Deze scan biedt inzicht in de vitaliteit van sport- en cultuurclubs en maatschappelijke organisaties met als doel sterke , gezonde clubs en verenigingen.
•
ondersteunt verenigingen wanneer zij vragen hebben op het gebied van bijv. aanpassing accommodaties, aanbieden activiteiten en de mogelijkheden van het verbreden van hun (maatschappelijke) rol.
Subsidiebeleid opnieuw tegen het licht houden De huidige subsidieperiode is vastgesteld voor de jaren 2025-2026. Voornemen is om voor het einde van deze periode het subsidiebeleid opnieuw te herijken. Hiertoe wordt een plan van aanpak uitgewerkt om voor het einde van de periode tot herijking van het beleid te komen.
27
1.3 Toekomstbestendig onderwijs Wat willen we bereiken? (bron: Meerjarenbegroting 2023 - 2026) Toekomstbestendig onderwijs Alle kinderen in onze gemeente moeten, ongeacht hun achtergrond en omstandigheden, dezelfde ontwikkelkansen hebben en opgroeien in een veilige en gezonde omgeving. De eerste levensjaren zijn cruciaal in de ontwikkeling van kinderen op het gebied van taal, cognitieve vaardigheden, sociale emotie en motoriek. We investeren derhalve in een doorgaande leerlijn om daarmee de ontwikkelingsachterstanden zoveel mogelijk te verkleinen. Dat gebeurt, vanuit preventie, via de Vooren Vroegschoolse Educatie (VVE). Naast de professionele inspanningen die gedaan worden in de ontwikkeling van een kind zal de komende jaren door het onderwijsveld een beweging gemaakt worden naar ‘’ouderverantwoordelijkheid’’. Ouders hebben de primaire verantwoordelijkheid in de ontwikkeling en opvoeding van het kind. Naast het investeren in de Voor- en Vroegschoolse Educatie wordt geïnvesteerd in kwalitatief goed onderwijs en passende huisvesting. Uitgangspunt vormt het behoud van scholen en kinderopvang in de kernen, mits kwaliteit van het onderwijs gegarandeerd kan worden en voldoende draagvlak aanwezig is voor de voorziening.
Vanuit het aanbieden van kwalitatief onderwijs zullen we naast het kritisch blijven volgen van de groepsgrootte van klassen ook ontwikkelingen in de omgeving monitoren, zodat voor wat betreft de huisvesting tijdig geanticipeerd kan worden op overvolle klassen. Samen met de het schoolbestuur en kinderpartners werkt de gemeente aan een sterk “ontwikkel”klimaat voor de kinderen in onze gemeente. Kinderopvang en basisonderwijs hebben, als voorzieningen waar de jeugd zich ontwikkelt, een belangrijke funderende rol in de maatschappij. Dit vraagt dat we samen met partners actief bezig zijn optimale voorbereiding van kinderen op de maatschappij van vandaag en die van morgen. De gemeente heeft , vanuit haar wettelijke plicht , een belangrijke rol in de facilitering van het onderwijs door passende en voldoende onderwijshuisvesting ter beschikking te stellen. Er is sprake van zorgplicht wanneer het volgens de criteria uit de wet- en regelgeving noodzakelijk is maatregelen te nemen. In het Integraal Huisvestingsplan primair onderwijs gemeenten Eijsden-Margraten 2023-2038 (IHP) is het gemeentelijk onderwijshuisvestingsbeleid vastgesteld en juridisch en procedureel vorm geeft aan de zorgplicht. In de uitvoeringsagenda van het IHP zijn een viertal business cases geformuleerd, dit betreft een drietal huisvestingsvraagstukken en een duurzaamheidopdracht voor de komende vier jaren.
28
Met kwalitatief goede onderwijslocaties die in het lesprogramma verbindingen legt met de lokale gemeenschap (gewoontes en tradities, cultuur, ondernemerschap en maatschappelijke vraagstukken) wordt tevens bijgedragen aan de attractiviteit van de kernen om er te gaan wonen. Gezien onze grensligging en het bieden van een steviger toekomstperspectief voor onze kinderen, wordt naast Nederlandstalig onderwijs meertalig onderwijs met Frans en dialect in het basisonderwijs gestimuleerd. In het kader van gezondheid en vitaliteit wordt ingezet op het concept van de ‘’Gezonde Groene School’’. Naast het stimuleren van gezonde voeding op school wordt ook het bewegen op scholen gestimuleerd. Hiermee wordt bijgedragen aan het leggen van een basis voor een gezonde leefstijl en wordt de motorische ontwikkeling bevorderd.
Wat gaan wij ervoor doen in 2025? De ontwikkeling van aantallen leerlingen in klassen kritisch volgen. In het kader van het IHP worden 1 keer per 2 jaar nieuwe leerling prognoses opgesteld door Pronexus. Op deze manier wordt gevolgd hoe het leerlingenaantal per school zich ontwikkeld. Tevens zal het leerlingenaantal per school ook een terugkerend bespreekpunt zijn tijdens het bestuurlijk overleg met het schoolbestuur, mede in relatie tot onderwijshuisvesting.
Investeren in Voor- en Vroegschoolse Interventie (VVE) In 2022 is er samen met de kindpartners gewerkt aan een Onderwijsachterstandenbeleid EijsdenMargraten, hierin zijn diverse onderdelen samen uitgewerkt waaronder het VVE Beleid en hoe we de ontvangen rijksgelden hierbij willen inzetten. Dit beleidsplan is in 2023 vastgesteld en is gestart met uitvoering van de in het beleidsplan opgenomen ambities. Binnen het Onderwijsachterstandenbeleid zetten we voor in 2025 voornamelijk in op de implementatie van het knooppunt -9mnaanden tot 4 jaar, doorgaande lijn, preventieve logopedie en monitoring VVE beleid.
29
1.4 Ontmoetingsruimten in elke kern Wat willen we bereiken? (bron: Meerjarenbegroting 2023 - 2026) Ontmoetingsruimten in elke kern Ontmoeten vinden we een belangrijke factor voor het bevorderen van de vitaliteit en geluk van onze inwoners. Behoeften en vraagstukken van onze inwoners kunnen daarmee preventief in een vroegtijdig stadium in beeld komen en opgepakt worden. Voor het stimuleren van betrokkenheid, het tegengaan van eenzaamheid, het met elkaar in contact zijn, samen activiteiten doen en het faciliteren van een gezond verenigingsleven is het van belang dat er in de directe nabijheid goed toegankelijke ruimten zijn waar onze inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Vanuit deze optiek wordt ingezet op behoud van de huidige gemeenschapshuizen en wordt het uitgangspunt gehanteerd dat in elke kern een gemeenschapshuis of ontmoetingsruimte aanwezig is en gefaciliteerd wordt, zonder daarbij als gemeente de exploitatie daarvan zelf ter hand te nemen. De ‘’Hoeskamers’’ blijven we derhalve financieel waarderen en stimuleren. De transformatie van het voormalige voetbalcomplex Oranje Boys tot ontmoetingsplek, wordt verder geformaliseerd en vormgegeven.
Wat gaan wij ervoor doen in 2025? In elke kern een gemeenschapshuis of ontmoetingsruimte faciliteren. In 2025 ondersteunen we de gemeenschapshuizen middels de subsidieregeling maatschappelijke accommodaties met betrekking tot groot onderhoud.
Stimuleren en ondersteunen Hoeskamers Wij continueren het beleid en zorgen voor faciliteiten van de huiskamers, ons uitgangspunt is: 1 huiskamer per dorpskern. Een en ander dient binnen de beschikbare middelen te worden gerealiseerd. Wij ondersteunen vrijwilligers, die de huiskamers runnen. De ondersteuning bestaat uit subsidiering van de stichting Vrijwillige Hulpdienst Eijsden-Margraten en inzet van professionele ondersteuning van een opbouwwerker van de Stichting Trajekt.
30
Stimuleren participatie en ontmoeting van jongeren. Uitvoering geven aan het programma Jeugd aan Zet. Voor 2025 betekent dit concreet dat er 10 activiteiten georganiseerd worden i.s.m. de jeugd. Jongeren worden uitgenodigd om ideeën te ontplooien gericht op participatie en ontmoeting. Er wordt een ontmoetingsplek gerealiseerd in het Ursulinenpark in Eijsden. Ook komt er een mobiele Jongeren Ontmoetingpslek (JOP) bij in 2025. De jeugd wordt hier d.m.v. participatie betrokken bij het bepalen van het ontwerp, de locatie en uitvoering.
1.5 Sporten en bewegen voor jong en oud Wat willen we bereiken? (bron: Meerjarenbegroting 2023 - 2026) Sporten en bewegen voor jong en oud Buiten spelen, sporten en bewegen – waar mogelijk in een natuurlijke omgeving - en daarmee werken aan een gezonde levensstijl draagt bij aan de vitaliteit en gezondheid van onze inwoners. In dat licht wordt het accommodatiebeleid gecontinueerd en blijven we buiten spelen en bewegen faciliteren. Dit betekent dat we in de kernen Eijsden, Gronsveld, Cadier & Keer, Margraten en Mheer toekomstgericht blijven investeren in de sportaccommodaties en in de overige kernen het onderhoudsniveau van de accommodaties op peil houden. Om de effecten van afname van beschikbaarheid van vrijwilligers bij (sport)verenigingen op te vangen, wordt budget vrijgemaakt. Dit budget is bedoeld voor het beschikbaar stellen van materieel dan wel het bieden van tijdelijke ondersteuning. We zetten daarnaast in op behoud van een zwembad in Eijsden en wordt – mede vanuit de verduurzamingsopgave - in deze bestuursperiode onderzoek uitgevoerd naar een toekomstbestendige exploitatievorm. Het stimuleren van collectief georganiseerde sport alsmede ook de individuele sport en beweegactiviteiten worden via het sportakkoord verder doorontwikkeld. Hierbij wordt in beeld gebracht welke behoeften er binnen de gemeente bestaan.
Innovatieve ideeën van inwoners en gebruikers worden gestimuleerd en gefaciliteerd. Door de structurele voortzetting van het programma "Jeugd aan zet" blijven we participatie en ontmoeting voor jongeren stimuleren. Jongeren zijn letterlijk aan zet om samen met de gemeente ideeën te ontplooien.
31
Wat gaan wij ervoor doen in 2025? Het accommodatiebeleid continueren. In 2024 zijn we gestart met de opzet van een integraal huisvestingsplan voor sportaccomodaties. In 2025 wordt dit verder uitgewerkt en opgeleverd. De geschatte doorlooptijd is een half jaar.
Het Sportakkoord verder verdiepen en uitvoeren. Samen met de gemeenten Gulpen-Wittem en Valkenburg aan de Geul voeren we het sportakkoord uit. Voor 2024-2025 betekent dit concreet dat we samen met onze partners (verenigingen, GGD, Envida etc) werken aan vier thema's: •
sportief en gezond opgroeien o
Voor kinderen in de leeftijd van 0-12 jaar inzetten op sporten en bewegen bij kindcentra en scholen. Bij kinderen en jongeren van 12-18 jaar samen met scholen en verenigingen sportdeelname bevorderen. Binnen dit programma richten we ons op vaardig in bewegen, JOGG, bewegend leren en risicovol spelen.
•
meedoen door bewegen o
Dit programma richt zich op inclusiviteit, waarbij we ons focussen op inwoners voor wie bewegen niet altijd vanzelfsprekend is door bijvoorbeeld financiële beperkingen, eenzaamheid, ouderdom of mensen met gezondheidsbeperkingen.
•
sterk en vitaal verenigen o
Dit programma richt zich op het vitaal houden van verenigingen en verenigingsondersteuning.
•
ruimte om te bewegen. o
Inzetten op een ruimte die uitnodigt om te sporten en bewegen, zoals sportieve schoolpleinen, speelveldjes, beweegtuinen en beweegroutes.
32
1.6 Trendbreuk Eijsden-Margraten Wat willen wij bereiken? (bron: Meerjarenbegroting 2023 - 2026) Trendbreuk Eijsden-Margraten Samen met de GGD zetten we in op een gezondere leefstijl. Hiertoe is een Preventie-akkoord ZuidLimburg overeengekomen, dat bestaat uit een regionaal akkoord en 16 lokale preventie-agenda´s. In het regionale akkoord zijn afspraken gemaakt met regionale partners met als doel lokale gezondheidswinst te boeken. Binnen de lokale preventie-agenda´s hebben de gemeenten afspraken gemaakt op lokaal niveau. In Eijsden-Margraten zetten we de komende jaren in op het terugdringen van alcoholgebruik, roken en overgewicht. We doen dit via een aantal lijnen: (a) bevorderen van bewegen en gezonde voeding op scholen waarbij we er naar streven naar beweegvriendelijke pleinen en een gezonder voedingsbeleid op scholen, (b) terugdringen overgewicht en obesitas bij kinderen via de Gezonde Jeugd, Gezonde Toekomst (JOGG)-aanpak, (c) realiseren van meer rookvrije kind-omgevingen en (d) realiseren van meer gezonde sportomgevingen. De preventieagenda van Eijsden-Margraten wordt verbonden met de uitvoering van al bestaande structuren rondom het Sportakkoord en JOGG Heuvelland. Hierdoor wordt op een integrale wijze duurzaam invulling gegeven aan positieve gezondheid voor al onze inwoners.