20230926 07a RV Bijdrage Herstelplan Xonar

Aan de gemeenteraad

RAADSVOORSTEL

Bijdrage herstelplan Xonar KORTE SAMENVATTING Als uw raad instemt met dit voorstel wordt er door de 16 samenwerkende gemeenten in Zuid-Limburg een incidentele financiële bijdrage aan XONAR verstrekt van maximaal € 8,0 mln. Het aandeel van gemeente Eijsden-Margraten hierin bedraagt maximaal € 97.561. Met deze financiële bijdrage wordt XONAR in staat gesteld om haar herstelplan uit te voeren en zo te komen tot een duurzaam gezonde bedrijfsvoering waarmee in de toekomst fluctuaties in omzet kunnen worden opgevangen.

TOELICHTING AANLEIDING 9 december 2022 hebben de portefeuillehouders van 16 samenwerkende gemeenten in Zuid-Limburg een herstelplan van Xonar ontvangen als een vertrouwelijk document. Dat herstelplan bestaat uit te nemen acties en een financiële bijdrage ten behoeve van duurzaam herstel van bedrijfsvoering van Xonar. Uw raad hebben wij per brief van 26 april jl. hierover geïnformeerd. Op 6 juni 2023 hebben de 16 samenwerkende gemeenten in Zuid-Limburg van stichting XONAR (hierna: XONAR) het verzoek gekregen om een incidentele financiële bijdrage te verstrekken ten behoeve van duurzaam herstel van haar bedrijfsvoering om zo zorgcontinuïteit te kunnen bieden (zie bijlage 1). MOTIVERING Stichting XONAR is een belangrijke, grote aanbieder van jeugdhulp in de hele regio Zuid-Limburg. Door het uitvoeren van het herstelplan inclusief de bijdragen van gemeenten hieraan kan de jeugdhulp aan ca. 2.500 jongeren en hun gezinnen per jaar in onze regio nu en in de toekomst worden voortgezet. De financiële situatie van XONAR is – net als bij andere grote jeugdzorginstellingen in het land - sinds de stelselwijziging in 2015 achteruitgegaan. Sinds 2019 maakt XONAR jaarlijks verlies. Tot en met 2022 konden deze verliezen nog binnen het weerstandsvermogen worden opgevangen, maar vanaf 2023 lukt dat niet meer.

In 2022 zakte de solvabiliteit onder de norm van 20% en is de landelijke Jeugdautoriteit5 betrokken geraakt. M.i.v. 2023 staat de liquiditeit onder druk. De oorzaken voor de financiële problematiek bij XONAR zijn op hoofdlijnen: ✓ Inefficiënties in aansturing en organisatie-inrichting door o.a. een complex portfolio van zorg en een relatief hoog aantal managementlagen in de organisatie; ✓ Hogere overheadkosten dan is opgenomen in de tarieven die XONAR ontvangt; ✓ Hogere inzet van uren per zorgaanbod/cliënt dan is opgenomen in de tarieven door onder meer het ontbreken van sturing op deze inzet en relatief weinig productieve uren per FTE vergeleken met wat gangbaar is in de sector; ✓ Relatief veel complexe problematiek die niet goed past binnen de gemiddelde tarieven; gemeente Eijsden-Margraten 1

✓ ✓ ✓

Te hoge zorgpersoneelskosten per FTE o.a. door een CAO die sneller is gestegen dan de tarieven, een hoger ziekteverzuim en hogere inhuur van personeel (ZZP) dan verondersteld in de tarieven; Niet volledig vergoede activiteiten waaronder vervoerskosten en niet-declarabele personeelsinzet voordat er met gemeenten overeenstemming is over de benodigde inzet. Weinig risicospreiding doordat XONAR vrijwel volledig afhankelijk is van inkomsten van gemeenten vanuit de Jeugdwet zonder andere financieringsstromen zoals Wet langdurige zorg (Wlz) of Zorgverzekeringswet (Zvw).

XONAR heeft haar verzoek aan de jeugdregio gesteld vanuit de zorgelijke financiële positie waarin zij zich bevinden. Wanneer de financiële situatie van een jeugdhulpaanbieder zorgelijk is, treedt conform landelijke afspraken in het convenant ‘Bevorderen continuïteit jeugdhulp’ een draaiboek4 in werking. In dit draaiboek zijn de verantwoordelijkheden van aanbieder, jeugdautoriteit en jeugdzorgregio beschreven gericht op het bieden van zorgcontinuïteit. Onder continuïteit van jeugdhulp wordt in dit kader verstaan dat elke jeugdige passende hulp ontvangt zolang dat nodig is, en dat deze hulp, indien deze niet bij de huidige aanbieder gecontinueerd kan worden, gecontroleerd wordt overgedragen. Het (zo mogelijk) behoud van behandelaar/cliënt wordt hier ook onder verstaan. De situatie rond XONAR is op basis van het draaiboek ingeschaald in trede 3: ‘zorgelijk’. Op basis hiervan heeft XONAR de opdracht gekregen om een herstelplan op te stellen om zo te komen tot een duurzaam herstel voor de organisatie. Ook is vanuit trede 3 (zorgelijk) een regievoerder aangesteld en is een werkgroep gestart om als regio betrokken te zijn bij het herstelplan en de besluitvorming hierover voor te bereiden. De Jeugdautoriteit neemt deel in deze werkgroep.

Dit voorstel is het resultaat van een intensief traject dat XONAR met de samenwerkende gemeenten heeft doorlopen nadat medio 2022 duidelijk werd dat er sprake was van een zorgelijke financiële situatie met een te laag financieel rendement. Onder een gezonde bedrijfsvoering wordt verstaan een reële meerjarenbegroting die een rendement van minimaal 2% laat zien zodat schommelingen in omzet en onvoorziene tegenvallers in de bedrijfsvoering kunnen worden opgevangen. Bedoeling is dat het plan op de middellange termijn moeten leiden tot duurzaam herstel van de organisatie. Onderdeel hiervan is het overdragen van verlieslatende onderdelen zoals Medisch Kinderdagverblijf (MKD), gespecialiseerde dagbehandeling DB Xtra, een deel van de leefhuizen (krimp van ca. 50%) en de deelname aan JENS. De continuïteit van zorg zou moeten worden gegarandeerd door andere aanbieders, met zoveel als mogelijk behoud van de relatie behandelaarcliënt. Daarnaast krimpt XONAR naar een organisatie met minder managementlagen waarin meer gestuurd wordt op doelmatigheid van zorginzet. Bijlage 6 informeert u hierover. RELATIE MET BESTAAND BELEID EN STRATEGISCHE VISIE / INTEGRALITEIT Programma 1 Mens&Samenleving. De gemeente is wettelijk verplicht jeugdhulp te bieden aan haar inwoners en te zorgen voor continuïteit daarvan. Xonar levert de wettelijk verplichte jeugdhulp.

PROCES VAN BURGERPARTICIPATIE Niet van toepassing. Hier gaat het om bedrijfsvoering en vertrouwelijke financiële stukken van Xonar. FINANCIËLE ASPECTEN In totaliteit verzoekt XONAR de jeugdhulpregio Zuid-Limburg om een incidentele financiële bijdrage van max. € 8,0 mln. Dit bedrag is als volgt opgebouwd: a. Frictiekosten: € 1,9 mln. b. Reorganisatiekosten: € 2,4 mln. c. Transitiekosten personeel: € 3,7 mln. Totaal regio Zuid-Limburg € 8,0 mln. Het aandeel van Eijsden-Margraten is € 97.561, dat is 1% van het totale bedrag. Ad a. De hulpvormen Medisch Kinderdagverblijf (MKD) en gespecialiseerde Dagbehandeling (DB gemeente Eijsden-Margraten 2

Xtra) en een aantal kleinere onderdelen zijn voor XONAR structureel verlieslatend en worden daarom overgedragen. Daarnaast wordt een deel van de leefhuizen afgestoten. Tijdens de overgangsperiode (geen nieuwe instroom) is er sprake van leegstand door onvolledige bezetting. De kosten om de continuïteit van zorg voor de bestaande cliënten tijdens deze ‘leegloopperiode’ te borgen bedragen € 0,8 mln. voor MKD, € 0,5 mln. voor DB Xtra en € 0,6 mln. voor de leefhuizen. Ad b. De reorganisatiekosten bestaan voornamelijk uit inzet van externe expertise voor het opstellen van het herstelplan zoals de interim-bestuurder, juridische en financiële expertise. Ad c. Transitiekosten af te bouwen en over te dragen personeel (in totaal ca. 131 FTE). Om personeel dat afscheid moet nemen van XONAR te behouden voor de sector wordt samengewerkt met andere jeugdhulpinstellingen in de regio met als doel personeel zoveel mogelijk te herplaatsen binnen de sector. De bijdrage wordt aan XONAR verstrekt op basis van gerealiseerde kosten waarbij deze het genoemde maximum van € 8 mln. niet mogen overschrijden. Hierop zal een voorschot verstrekt worden van 70%. Conform het draaiboek Continuïteit Jeugdhulp is de verdeelsleutel voor de bijdrage van de 16 gemeenten vastgesteld op basis van het aantal jongeren in zorg per peildatum 1 juli 2022.

Deze peildatum is vastgesteld op het moment dat bekend werd dat er sprake zou zijn van een herstelplan en een mogelijke financieringsvraag. UITVOERING EN EVALUATIE Bedoeling is dat het plan op de middellange termijn moeten leiden tot duurzaam herstel van de organisatie. Onderdeel hiervan is het overdragen van verlieslatende onderdelen zoals Medisch Kinderdagverblijf (MKD), gespecialiseerde dagbehandeling DB Xtra, een deel van de leefhuizen (krimp van ca. 50%) en de deelname aan JENS. De continuïteit van zorg zou moeten worden gegarandeerd door andere aanbieders, met zoveel als mogelijk behoud van de relatie behandelaarcliënt. Daarnaast krimpt XONAR naar een organisatie met minder managementlagen waarin meer gestuurd wordt op doelmatigheid van zorginzet. Bijlage 4 informeert u hierover. Gemeenten hebben bij de financiële bijdrage een aantal randvoorwaarden gesteld waaraan uitvoering zal worden gegeven: ✓ De Jeugdautoriteit onderschrijft de gekozen koers voor het uitvoeren van het herstelplan; ✓ Structurele monitoring van de uitvoering van het herstelplan en de bedrijfsvoering van XONAR op basis van periodiek door XONAR aan te leveren voortgangsinformatie die voorgelegd aan gemeenten en de Jeugdautoriteit, zie bijlage 4.

Transparantie is nodig om met vertrouwen aan herstel te werken; ✓ Instemming bij het functieprofiel van de nieuwe bestuurder van XONAR zoals dat door de Raad van Toezicht zal worden opgesteld en advies bij de uiteindelijke benoeming; ✓ De Jeugdautoriteit neemt kennis van de onderzoeksvragen en uitkomst van het zorgvuldigheidsonderzoek (due diligence) naar een mogelijke fusie van XONAR met de Mutsaersstichting. Als de situatie daar aanleiding toe geeft zal de Jeugdautoriteit opschalen. ✓ Daarnaast is er afhankelijk van de fusievorm toestemming van gemeenten nodig om bestaande contracten over te laten gaan op de gefuseerde organisatie. Gemeenten kunnen hier (redelijke) voorwaarden aan verbinden. ✓ Daarnaast zal periodiek bestuurlijk overleg met XONAR gevoerd worden door een vertegenwoordiging van de 16 gemeenten waarbij de financiële stand van zaken en de voortgang van het herstelplan besproken worden. Het college van Eijsden-Margraten De Gemeentesecretaris,

De voorzitter,

Drs. M.A.G. Gerits

Mr. A.P. Krijnen

gemeente Eijsden-Margraten 3

RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Eijsden-Margraten gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders; gelet op de behandeling in de Dialoogvergadering Samenleving;

BESLUIT Instemmen met een eenmalige, financiële bijdrage van maximaal € 97.561 aan stichting XONAR om de zorgcontinuïteit voor onze jeugdigen veilig te stellen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van 26 september 2023.

De griffier,

De voorzitter,

Mr. M.G.A.J.T. Verbeet

Mr. A.P. Krijnen

gemeente Eijsden-Margraten 4