20221213 02c Besluitenlijst 8 november 2022 bijlagen.pdf

EPSDENMARCRATEN

GOED LEVEN IN ONZEKERE TIJDEN

Eijsden-Margraten,8 november 2022

CDA-fractie Erwin Debie Niels Duits Peter Hendriks Jos Oostenbach Roger Ritzen Nadine Steijns-Huids

ALGEMENE BESCHOUWINGEN CD4-FRACTIE 8 NOVEMBER 2022

INLEIDING Voorzitter, een speciaalmoment. De eerste begroting van de nieuwe gemeenteraad.De financiëlevertaling van het bestuursakkoord'Goed leven in elke kern’ en een begroting die voor het merendeel voor ons als CDA op inhoud herkenbaar is, en daaromniet bijzonder verrassend. De samenwerking met EML en WD, maarook de verdere totstandkoming met het middenveld en de andere partijen hebben wij als zeer prettig ervaren. Desalniettemin moeten we scherp blijven op watwe willen betekenen en vooralbereiken voor onze inwoners in onzekere tijden.

Tijdens het opstellen van het bestuursakkoordrealiseerden we ons des te meer dat plannen maken voor de toekomst een vooruitblik is waarvanwe niet zeker weten hoe deze zal verlopen. Zoalsook opgenomen in het voorwoordvan de begroting: ‘bij de opstelling van het bestuursakkoordwaren de financiëlevooruitzichten rooskleurig’. Of liever gezegd rooskleuriger. De tendens is dat het nooit geheel rooskleurig is, zal worden of zal zijn, we heel veel willen en dat we altijd keuzes moeten maken. We proberen wel met z’n allen het zo rooskleurig mogelijk te maken voor iedereen.

De opeenstapelingen van crisissen maaktdat gas, elektriciteit en voedsel flink duurder zijn geworden. En dat materialenschaars zijn of extreem in prijs zijn gestegen. Datzijn zorgelijke ontwikkelingen en maaktdatwe flexibel en creatiefmoeten zijn om doelstellingen waarte maken en daarwaarnodig moeten bijstellen. Dat vraagtcreatiefkunnen schakelen op momenten dat nood aande man is, maarook datwe de lange termijn visie bewaken. Zoalsook in ons verkiezingsprogrammavan het CDA genoemd, gaanwij voor ‘Goed leven nü en in de toekomst! We willen nü goed kunnen wonen, werken en leven en onze kinderen en kleinkinderen moeten dit laterook kunnen.

Dat brengt ons naarde eerste uitwerking van het bestuursakkoordin deze begroting. De ambitiesfinancieel vertaaldvoor de komende 4 jaar.WMO en jeugdzorg zijn de belangrijkste posten die zorgden voor meerkosten in de primaire begroting van 2023. Een post waarwe zelf - buiten inzetten op preventie, zodatde kosten zo laagmogelijk blijven - weinig invloed op kunnen uitoefenen. Dat maaktdat sommige ambities zijn uitgesteld om de lasten te verminderen. Daarbijkomt dat door prijsstijgingen de energielasten op het gemeentehuis fors zullen stijgen. De OZB gaatnu uit van een inflatie stijging van 4,1% in plaatsvan de eerder geraamde3,1% watzorgt voor meer inkomsten. 2

In de begroting zijn de belangrijkste speerpunten vertaaldvanuit het bestuursakkoord. •

We zetten in op positieve gezondheid, we vergroten de eigen kracht van inwoners en bevorderen een gezonde levensstijl voorjong en oud.

•

Er wordt ingezet op preventie in het sociaaldomein.

•

Een taskforceis bezig met een integraalwoningbouwplan voor de 700 broodnodige extra woningen.

•

Een regisseur landbouwtransitiewordt ingezet om de agrarische sector en natuurorganisatiesbij te staanin ingrijpende keuzes.

•

En de verbetering van de bestuurscultuur met een concreet actieplanwordt uitgerold in 2023.

Voorzitter, dan zoom ik nu in op de prioritairethema’s:

KWALITEIT VAN LEVEN Afgelopen zomer hebben we veel activiteiten mogen inhalen, en hebben we naaronze mening extra genoten van de dingen die we weer konden doen. Hardwerken, veerkracht en creativiteit is wat onze verenigingen en ondernemers over het algemeen hebben laten zien. Maarwe zijn er nog niet geheel vanaf.De lange termijn effecten, long-covid, leerachterstanden en psychische terugslag zijn niet in één keer verdwenen. De ingezette lijn voor een gezond verenigingsleven, toekomstbestendig onderwijs, ontmoetingsruimten, sport en beweging, trendbreuk, zorg op maatmet focus op kostenbeheersing en kunst en cultuur zijn nagenoeg geheel overgenomen vanuit het bestuursakkoord.Het betreft ambitie omgezet in daadkrachtwaarbijwe de uitrol nauw in de gaten zullen houden. Of de lijn die we ingezet hebben voldoende is om de kwaliteitvan leven hoog te houden is discutabel. Waarwe begin dit jaarbeetje bij beetje weer onze vrijheid terugkregen na de vele beperkingen en lockdowns rondom Corona,brak ongeveer op het zelfde moment datwe onze vrijheid in ons doen en laten terugkregen in Oekraïne de oorlog uit. Onze vrijheid viel in het niet bij de ontstane chaos en het leed hier niet zo heel ver vandaan.Het bracht een golf van effecten met zich mee, een groeiende stroom vluchtelingen, een energiecrisis, materialenzijn ineens schaars en voedsel vele malen duurder.

Vrijwel alle inwoners krijgen nu of in de nabije toekomst te maken met stijgende energiekosten en boodschappen zijn aanzienlijkduurder geworden. Als gemeente hebben we niet direct zicht op welke inwoners het moeilijk krijgen om de eindjes aanelkaarte knopen, zoalsbijvoorbeeld de inwoners die net boven de 120% inkomensgrens vallen. Dat kunnen mensen zijn die gewoon fulltime werken maardoor een combinatievan 3

minimumloon, eventuele toeslagen en een verzesvoudiging van de energienota toch ernstig in de problemen komen. Daaromroepen wij via een motie op om een methode te vinden om de dichtstbijzijnde voedselbanken extra te subsidiëren om zo meer huishoudens via de route een ingewikkeld proces in huis op te kunnen voorzien van levensmiddelen zonder daarvoor te tuigen.

Het volgende thema: LANDBOUW, LANDSCHAP EN PLATTELANDSECONOMIE Voorzitter, de agrarische sector staatonder druk. Het stikstof-dossier is een beladen onderwerp en brengt veel onzekerheid voor ondernemers met zich mee. Het is niet alleen hun beroep, maarhun gehele manier van leven. We vinden het initiatief voor een regisseur landbouween goed idee om zo een uniform aanspreekpuntte creëren binnen de gemeente en op deze manier een helpende hand te bieden. Maardaarmeealleen komen we er niet. We moeten faciliteren en stimuleren in innovatieve oplossingen en nieuw ondernemerschap. Biodiversiteit en landschappelijke attractiviteithangen samen met een goed beheer van het landschap. Door het wegvallen van middelen voor beheer en de afnamevan de agrarische sector, zijn nieuwe verdienmodellen nodig om het landschap duurzaamte kunnen onderhouden. Bescherming, herstel en uitbreiding van authentieke landschapselementen is daarbijnoodzakelijk.We moeten oog blijven houden voor de samenhang tussen al deze elementen: ondernemerschap, onderhoud, natuur, biodiversiteit, het landschap, lokale producten; integraal;het is ons visite kaartje. Als gemeente hopen wij, samen met agrarische ondernemers tot goede, constructieve oplossingen te komen in deze onzekere tijden.

De vrijetijdseconomie is ook een element in het grotere geheel. We zijn dan ook positief over de grondhouding rondom initiatieven en innovatieve ontwikkelingen van gevestigde ondernemers en nieuwe ondernemers in de vrijetijdseconomie. Waarbijwe moeten waken voor toeristische, recreatieve overdruk. We zijn en willen een aantrekkelijkewandel- en fietsgemeente blijven. Daarbijzetten we in op kwaliteit en niet op kwantiteit. Grootschalige ontwikkelingen worden uitgesloten. Dat er zo’n ophef ontstaatvoor een kleinschalig lokaal initiatief als de gravelseries, waarbijCittaslowhoog in het vaandelstaatmet lokale producten, verenigingen, en waarbijdit gekoppeld wordt aanverkeersveiligheid, landschapsbeheer en het promoten van fietsen voor kinderen vinden wij onbegrijpelijk. Is überhaupt bekend wat het evenement inhoudt, voordatmen kan oordelen? Een eenmalig NK in 2023 waarbijde gemeente Eijsden-Margratenop deze manier op de kaartkomt te staan, juichen wij van harte toe.

4

Het volgende thema: DUURZAAMHEID EN KLIMAATVERANDERING We staanvoor grote uitdagingen op het gebied van duurzaamheid en klimaatveranderingen willen we in 2050 energieneutraal,volledig aardgasvrijen circulairzijn. Zeker met een groot aandeelparticuliervastgoed en ons kwetsbare landschap. De wereldwijde ontwikkelingen en steeds extremer wordende weersomstandigheden, zoalshoogwater, hittestress en stort- en hagelbuien maaktdatwe tempo moeten maken in de energietransitie. De wateroverlastvan vorig jaarzit nog vers in het geheugen, evenals de steeds vakervoorkomende droogte.

De stijging van de energieprijzen maaktde noodzaakfinancieel gezien nog tastbaarder voor iedereen. Voor de kleinere inkomens, die vaker in slecht geïsoleerde huizen wonen, komt deze klap het hardst aan.Maarook middeninkomens worden hard geraakt.De stijgende energiekosten zorgen ervoor dat dit geld niet geïnvesteerd wordt in verduurzaming maar rechtstreeks opgaataande energierekening. Daarwe eigenlijk voor versnelling willen zorgen, werkt de energierekening voor een averechts effect. Maarhet maaktook dat de keuze voor verduurzamen steeds onvermijdelijker wordt. We moeten als gemeente, maar ook als inwoners, de juiste keuzes maken voor investeringen en energiearmoedezien te bestrijden.

Welke keuze kan de gemeente nu zelf al maken? Er worden structurele meerkosten ingezet voor de stijgende energielasten, maarkunnen we de inzet op duurzaamheidsmaatregelen ook versnellen? Wij roepen daaromook op om dit actiefop te pakken en sneller dan het streven voor 2026 Bijna Energie Neutraal(BENG) te zijn. Daarnaast moeten we per 1 januari 2026 circulairgaanaanbesteden,dat betekent dat projecten in eerste instantie duurder zullen worden. Onze vraagaanhet college, hoe wordt hierop geanticipeerd?

Voor de inwoner worden de duurzaamheidsleningen voor bijvoorbeeld zonnepanelen gecontinueerd. We krijgen echter berichten vanuit de samenleving dat er de nodige problemen zijn met het aanvragenvan een gemeentelijke duurzaamheidslening, danwel het verkrijgen van een offerte vanuit Voltavoorverduurzamende maatregelenwelke aansluiten op de gemeentelijke duurzaamheidslening. Op 3 oktober stond er in dit gemeentehuis een Plus je Huis - bijeenkomst gepland welke werd geannuleerd, aangeziener geen nieuwe aanvragenin behandeling konden worden genomen. Door de gestegen energieprijzen is het meer dan ooit nodig om woningen te verduurzamen. Vanuit de gemeente is er een stimuleringsregeling, waarop dit moment geen gebruik van kan worden gemaakt,terwijl juist nu hier veel interesse in is. Hoe kan dat?

5

Klopt het dater op dit moment geen gebruik gemaaktkan worden van de gemeentelijke duurzaamheidslening als gevolg van mogelijke problemen bij Volta?Zo ja, zijn er reeds acties uitgezet om dit aante pakken?

Verder zien we graagdatde gemeente verder gaatop de ingeslagen weg. Een vervolg van de RES en een verdere inzet op groen gas. Wij willen het college, via een motie, verzoeken de inzet van groengas te vergroten om op deze manier een gedeelte van Eijsden-Margraten te voorzien van groengas, maarook om perspectief te bieden aanagrariërsen de stikstofcrisis.

WONEN EN LEEFOMGEVING In Eijsden-Margratenis het prettig wonen en alsje hier wilt wonen, moet dat mogelijk zijn. De woningnood voor betaalbare woningen is en blijft nog steeds extreem hoog. Met de toestroomvan statushouders en het stijgende aantalhuishoudens tot 2030 wordt de druk op de woningmarkt alleen maargroter. Een opgavevan ongeveer 700 woningen is de verwachting. Daarbovenop is de implementatie van de Omgevingswet en de wet private kwaliteitsborging een grote impact op het dagelijks werk. Het steeds uitstellen van de inwerkingtreding werkt daarbepaaldniet aanmee. De ingestelde TaskForceWonen voor een integraalwoningbouwplan zien wij met spanning tegemoet. Gesteld wordt buiten de gebaandepaden te handelen en te versnellen. Daarbijvragen wij ook ambtelijke daadkracht en lef om buiten de gebaandepaden te durven manoeuvreren om dingen mogelijk te maken, zoalsbijvoorbeeld kangaroowoningennaastbestaandewoningen, tijdelijke woningen, tiny houses en het splitsen van grotere woningen in kleinere woningen. Betaalbare starterswoningen voor een bedrag van € 265.000,- lijkt bijna een illusie, toch zijn wij blij dat er gekeken wordt om dit realiseren. Er zijn bouwmethoden die voor een lagere prijs woningen kunnen realiseren. Ook zijn wij erg benieuwd naarconcepten die elders in het land worden gebruikt, zoalshet Westland-model. Heeft het college hier al inzicht in gekregen?

Dan het laatsteprioritairethema: BESTUUR EN DIENSTVERLENING De uitdaging voor de komende jaren vormt het herstellen van vertrouwen in het bestuur en het verbeteren van de dienstverlening. Van intern gericht zijn gaatde organisatielangzaam naarextern gericht zijn. Dat gebeurt niet van vandaagop morgen. Op vernieuwing in de bestuurscultuur wordt fors ingezet, waarbijinwoners serieus genomen worden en waarbij inwoners de ruimte wordt geboden invloed te hebben op datwat hen direct aangaat. Het gezegde vertrouwen komt te voet en gaatte paardkennen we allemaal,maarals we niet 6

openstaanvoor elkaaren vertrouwen geven, dan is het een gebed zonder einde. Raaden college moeten op elkaarkunnen bouwen om zo onze ambities waarte maken. Dat vertrouwen moet gegeven worden om goed werk te kunnen verrichten, zonder dat op ieder woord, of kommakrampachtig gelet hoeft te worden.

Dicht bij de mensen, dat is het motto van onze dienstverlening. Merkbaaren zichtbaar, persoonlijk en professioneel. Uitgangspunt is dat onze gemeente gemakkelijk bereikbaar blijft, digitaalals telefonisch als ook fysiek. Dat laatstevoelt echter iedere keer vreemd zodra hier de deuren van het gemeentehuis opengaanen je het bordje treft - alleen toegankelijkop afspraak.Dat zien wij graaganders.

Op het vlakvan participatievoelde het alsofde wind er weer onder zat en vooruitgang geboekt werd. Echter ligt dit proces nu alweertijdje stil door het vervallen van de trekkende kracht. Dat vinden wij bijzonder jammer, aangezienparticipatieook deze periode weer hoog op de agendastaat. Watwel opgepaktwordt is dat de inwoners meer mee kunnen praten en doen, zelfs kinderen tot 12 jaar.Door kinderen op jonge leeftijd te betrekken bij wat speelt, wordt een zaadje geplant voor de toekomst. Voorwat betreft de pilot ‘gemeenschapskracht ’ wat moet resulteren in een burgerbegroting waarbijinitiatieven vanuit burgers opgepaktworden, willen wij vooralmeegeven beter ‘goed gejat’ dan... in Maastricht is dit concept een groot succes. Een uitgebreid Plan van Aanpakis noodzakelijk,maarga vooralkijken hoe het daarwordt opgepakt. Via een motie willen wij dit dan ook oproepen, zodatwe in 2024 meteen aande slag kunnen.

De toenemende complexiteit aanvraagstukkenen een toenamevan opgaven vraagtom doelgerichte samenwerking. Deze samenwerking vind op verschillende vlakken plaats,zoals in LijnSO verband. Op ambtelijkniveau verloopt deze professioneel, maartussen college en raadstroperig. Daarbijbelemmerd het in de samenwerking met ander buurgemeenten. Wij roepen dan ook via een motie op, niet vastte blijven houden aande verplichte samenwerking LIJN50, maarop zoekt te gaannaareen bredere samenwerking tussen buurgemeenten en om per onderwerp samen te werken met gemeenten die daarin welwillend zijn.

Dan komen we tot het laatsteonderdeel van deze beschouwing en dat is datwe als gemeente Eijsden-Margrateneen gezonde en solide financiëlehuishouding hebben. Met passen en meten en hier en daarwater bij de wijn is er een sluitende begroting met een positief saldovoor de komende jaren. Daarmogen we trots op zijn. 7

Dat positieve saldo, ontstaatdoor de inkomsten op te hogen en datgaathelaas wel ten laste van onze inwoners. We verhogen het OZB-tariefbinnen de marges zoalsafgesproken in het coalitieakkoord.Maarwetende wat onze inwoners te wachten staatgezien alle stijgende kosten, voelt het wrang. Moeten wij als gemeente daardan ook nog een schepje bovenop doen? Diverse verenigingen verhogen bewust het lidmaatschapniet om zo leden tegemoet te komen. Wat als we de heffingen niet verhogen? Wat hebben we daarvoorover? Een oplossing hebben wij nog niet, maarwellicht kunnen we hier wel het debat samen over voeren.

TOT SLOT Voorzitter, wij willen afsluiten met onze waarderinguit te spreken voor het college en de ambtelijke organisatievoor het gedegen werk bij het samenstellen van de begroting. Daarbij willen wij ook meegeven dat de rondleiding met de bus naardiverse projecten als zeer waardevolwordt beschouwt om daadwerkelijkte zien aanwelke projecten er gewerkt wordt. Als CD>l-fractie vinden wij het belangrijk om altijd de verbinding te blijven zoeken. Door te luisteren naarelkaar,respect te hebben voor elkaaren aandachtte blijven houden voorwat er links en rechts leeft, vinden we elkaarin het ‘midden’. We moeten het samen doen.

De CD^-fractie gaatvoor het allerbeste voor onze mooie gemeente. We moeten nu goed kunnen wonen, werken en leven en onze kinderen moet dit laterook kunnen. We richten ons op leefbaarheid in onze mooie gemeenschappen, het faciliteren van het verenigingsleven, het behoud en onderhoud van het landschap, de zorg voor inwoners die zorg hard nodig hebben. En dat met de beschikbare middelen. Dat blijft ons doel.

De beschouwingen van vandaagkunnen reden zijn om nog een amendement of motie te formuleren. Mocht datzo zijn, dan leggen we deze voorafgaande aande hervatting van de begrotingsvergadering aanalle fracties voor.

tot zover in deze eerste termijn

de CDA-fractie Eijsden-Margraten

E MV

Fractiesecretariaat PastoorPendersstraat24, 6262 PA Banholt robhermans@eijsden-margraten.nl

Eijsden Margraten Lokaal

AlgemeneBeschouwingenEijsdenMargraten Lokaal 2022 (Spreker1, Sander) Voorzitter, In afwezigheid van onze fractievoorzitterhebben wij als EML besloten om de algemene beschouwing te verdelen, mijn collega'sChayenne Eerlingen en René Jansen zullen ook een deel van de beschouwing voor hun rekening nemen. Voorzitter, een terugblik op de algemene beschouwingen van vorige jaarleert ons dater nog veel in het teken stond van het Covid virus vertaaldnaarde Coronacrisis.Daarwaarwe langzaammogen concluderen datwe deze crisis achter ons kunnen laten, worden we als samenleving geconfronteerd met nieuwe crisissen. Mede als gevolg van de oorlog in de Oekraïne hebben wij te maken met hoge inflatie en de energiecrisis. Zaken waarvaneen groot deel van onze inwoners nu al de gevolgen merken. Met de klimaatcrisis,stikstofcrisis, asielcrisisen de woningcrisis, wordt deze vervelende lijst alleen maarlanger. Mensen maken zich zorgen en terecht. De Coronacrisisheeft ons geleerd om initiatieven te ontplooien, creatiefte zijn maarbovenaler te zijn vooronze inwoners. Met deze huidige situatiezullen we adequaat moeten handelen en waarwe kunnen er zijn voor onze inwoners, verenigingen en stichtingen. Meer dan ooitwordt er gekeken naarde landelijke maarzeker ook de lokaleoverheid. Voor ons allen ligt er de uitdaging om het vertrouwen in het bestuur te herstellen en de dienstverlening te verbeteren.

Dicht bij de mensen, datis het motto. Maarwat betekent dit nu concreet en wat moet er dan veranderen binnen onze gemeente. Het rapportvan Necker van Naem ligt er inmiddels ruim een jaaren in 2023 gaanwe samen met ondersteuning van een externe partij een trajectopstarten hoe invulling te geven aande aanbevelingen uit het rapport.Enigszins kritisch maarmet vertrouwen kijken we uit naarde vervolgstappen. Zorgvuldigheid is geboden maarop een gegeven moment moeten zaken ook concreet worden en moeten we daadwerkelijkoverstappenvan de theorie naarde praktijk,van praten naardoen. Ook voorwatbetreft onze dienstverlening mogen we nu echt ook stappen gaanzetten. Anno 2022 verwacht de 'klant' (onze burgers) nu eenmaalmeer van ons dan wellicht in het verleden. Daarwaarhet bedrijfsleven de omschakeling naarde wens en behoefte heeft gemaaktblijft onze gemeente vooralsnogenigszins achter. Lange doorlooptijden, onduidelijke communicatie,gemis aandaadkrachtzijn veel gehoorde klachten vanuit onze inwoners. Ook hierin kijken we uit naarhet projectplandienstverlening. De verwachtingen als het gaatom service zijn nu eenmaalsterk veranderd binnen onze samenleving. We kunnen daarals gemeente niet in achter blijven. EML zal dit proces kritisch blijven volgen en roept het college op tot actie en vooral daadkracht.

Fractiesecretariaat PastoorPendersstraat24, 6262 PA Banholt robhermans@eijsden-margraten.nl

Eijsden Margraten Lokaal

De gemeente Eijsden-Margratenis een financieel gezonde gemeente. Daarmogen wij trots op zijn maargeeft ons tevens de verantwoordelijkheid om dit zo te houden. Druk op onder andere de exploitatie,onzekerheden op het gebied van de zorgkosten en infrastructurele werken brengt zonder twijfel een aantalafhankelijkheden en onzekerheden met zich mee. We zullen hier als gemeente goed op moeten blijven inspelen. Dat het OZB-tariefmet maximaalde inflatiecorrectiezal stijgen is gezien de huidige tijdsgeest meer dan acceptabel.

Totzo vermijn bijdrage voorzitter,ik geefhetwoordgraag aanChayenne Eerlingen.

(Spreker2, Chayenne) Omdat het in de zorg vaakom veel geld draaitdat wordt uitgegeven, gaathet meestal enkel over het geld en wat EML betreft te weinig over de kwaliteitvan de zorg. Wij willen als partijgraag benadrukken datwij het leveren van goede zorg vooropstellen. Wij verwachten en gaaner ook vanuit dater voor het SociaalDomein reëel en verantwoordis begroot richting de komende jaren. Wetende datWMO, jeugd en de Participatiewetopen einde regelingen betreffen en we als gemeente het risico blijven dragen op het moment datde bedragen in de begroting niet voldoende blijken zijn. Op welke manierer is begroot, dat is duidelijk geworden tijdens de sessies waarinde raadis meegenomen. Er is uiteindelijk ten opzichte van de begroting van 2022 behoorlijk bij geraamdaan budget op jeugd en WMO en toch legt u zichzelf kostenbeheersmaatregelen op, dat is zeker te prijzen maardit mag watons betreft niet ten kosten gaanvan de zorg. EML staatvoor een sociaalbeleid maar met het uitgangspunt: niet meer, maarook zeker niet minder hulp en ondersteuning bieden dan noodzakelijk. De wachttijden voor het sociaalteam zijn voor ons een zorgpunt, waarligt dataan?Waaromlopen de aanvragenop? Is er sprakevan onderbezetting of is het een combinatievan beide factoren?Ook de wachtlijst voor de huishoudelijke hulp blijft toenemen, dooreen aanhoudend personeelstekort. Dit baartons grote zorgen.

Toegekende uren worden pas laatof misschien zelfs niet geëffectueerd. Dat betekent dater minder budget ingezet hoeft te worden. Tot op een zekere hoogte begrijpen wij dit, maarwij gaaner toch vanuit dat u blijft kijken of er eventueel samen met regio en alle zorgaanbieders een oplossing gezocht kan worden voor dit probleem. Mensen die de hulp hard nodig hebben, verdienen deze inspanning en moeten zo snel als mogelijk ondersteuning kunnen krijgen. U bent een aantal jaren geleden gestart met het monitoren van de uitgaven van Jeugd, WMO en Participatiewetmiddels dashboards,hierdoor heeft u meer inzicht gekregen en kunt u budgetten beter prognosticeren. In het verleden heeft u deze dashboardsmet de raadgedeeld middels een Raadsinformatiebrief per kwartaal,bent u voornemens dit ook in deze raadsperiodeweer te doen? Ook EML is ervan overtuigd dat preventie loont, daarmoet dus zeker nog meer in geïnvesteerd worden, niet enkel om de zorg vooronze gemeente financieel behapbaarte houden maartegelijkertijd

Fractiesecretariaat PastoorPendersstraat24, 6262 PA Banholt robhermans@eijsden-margraten.nl

Eijsden Margraten Lokaal

om de inzet van de zwaarderezorg bij de zorgvragerte voorkomen. Het doet ons dan ook deugd dat de reeds ingeslagen weg verder wordt vervolgd. Nu ruim een jaarna de implementatie van onze eigen SocialeZaken Eijsden-Margraten(SEM) denken wij te mogen concluderen datwe er goed aanhebben gedaande Participatieweten aanhangende regelingen weer zelf uit te voeren. Wij wachten nog met smacht op de evaluatievan het eerste jaarSEM, wanneer mogen wij deze verwachten? Statushouders dienen wij het zelfde te behandelen als alle andere inwoners van onze gemeente. Ze dienen zich thuis te voelen, maarook gestimuleerd te worden bij het integreren en mee doen in onze samenleving. Sport en Bewegen draagtbij aaneen positieve gezondheid zowel sociaalalsfysiek en werkt dus wat EML betreft ook zeker preventief. Latenwe sporten en bewegen in onze gemeente vooralblijven stimuleren richting de toekomst! Tevens kijken wij uit naarhet IntegraalHuisvestingsplan, zodatwe een toekomstbeeld hebben met afsprakenvoor onze schoolgaandejeugd en datzij in een prettige omgeving hun onderwijs kunnen volgen. Daarnaast zou watons betreft het accommodatiebeleidgeactualiseerdkunnen worden, naar een nieuw beleidsplan dat meer past bij deze onzekere tijden. Een thema dat hierbij zeker niet gepasseerd mag worden is het (versneld) verduurzamen van deze accommodaties.

Wij betreuren de keuze van het college om de stimuleringssubsidieregeling voorverenigingen te schrappen uit de begroting. Samen met de VVD zullen wij dan ook een amendering indienen om toch mogelijkheden te creëren via de maatschappelijkestimuleringssubsidie voorverenigingen.

Dangeefik graag hetwoordoveraanRenéJanssen.

Fractiesecretariaat PastoorPendersstraat24, 6262 PA Banholt robhermans@eijsden-margraten.nl

Eijsden Margraten Lokaal

(Spreker3, René) Eijsden-Margratenstaatvoor een grote uitdaging op het gebied van duurzaamheid en klimaat.Of we het met het voorgeschotelde aantalvan 27% zonnepanelen in EM versus 16% in NL goed doen is nog maarde vraag.Het gaatuiteindelijk om het opgebracht vermogen per inwoner versus het verbruikt vermogen per inwoner. En daaris nog een hele wereld van verschil te overbruggen. Willen we uiteindelijk permanent afvan torenhoge energie kosten, volledig aardgasvrijen circulairzijn, dan hebben we nog een hele weg te gaan.De "bijgestelde ambitie" om in 2050 energieneutraalte zijn is feitelijk een slechte zaaken geeft geen blijk van een stevige aanpak.Door het heft in eigen handen te nemen hoop je in veel gevallen te voorkomen daterop een latermoment ongewenste maarwel opgelegde maatregelendoorgevoerd moeten worden die afbreukdoen aanons landschap, woon- en leefklimaat.Het stimuleren van onze inwoners en ondernemers om maatregelente nemen alleen is niet meer voldoende. Actief de boer opgaanom oplossingen op grotere schaal te vinden en gerealiseerd te krijgen is van belang en gewenst. Voor het verduurzamen van de mobiliteit zien wij in het straatbeeld"nog" niet veel gebeuren. We stimuleren dan wel het (elektrisch) fietsen als ook het elektrisch rijden.

Het aantalopenbare laadpuntenbinnen de gemeente blijft nog beperkt, ook met de 300 die in de planning staan.Het toepassenvan andere innovatieve en vooralslimme oplossingen blijft nog te veel achterwege. Het is verder een goede zaakom samen met onze waterpartnersinvulling te geven aande klimaatstresstestendie onze waterketen in beeld brengt. Daarmeetrachten we de volksgezondheid te beschermen, een goede klimaatbestendige en natuurvriendelijke leefomgeving te creëren als het om verdroging en vernatting tegen gaangaat. Als het gaatom hitte bestrijding gaatzullen we in bestemmingsplannen meer ruimte moeten geven aangroen. Onderzoek wijst uit dater meer dan 2 graden temperatuurverschil op straatniveaukan worden gerealiseerd door het aanplantenvan voldoende groen. Tevens is groen een belangrijke factor hoe mensen de leefomgeving waarderenen de kwaliteitvan leven ervaren. Groene daken is een stap in de goede richting maarniet voldoende. We zullen in onze bestemmingsplannen meer ruimte moeten maken voor nieuwe initiatieven t.a.v. bouw en groen in de buurt. Het vraagstukstikstof en C02 heeft veel impactop niet alleen onze inwoners en hun leefomgeving maarzeer zeker ook op onze agrariërs.

Het inzetten op een aantalpijlers: het versterken van stikstofgevoelige natura2000 gebieden, het aanpakkenvan stikstof en C02 bij de bron maarzeker ook het blijven bieden van ruimte aannieuwe ontwikkelingen voor agrariërsen natuurbeheerders is een goede zaak.Samen met agrariërsen natuurorganisatieszullen we moeten kijken hoe we nieuwe ontwikkelingen kunnen inzetten om onze omgeving te beschermen. In hetzelfde kader is het ook goed om te kijken naaronze infrastructuur. Bij onderhoud en uitbreiding van onze infrastructuur, op of onder de grond, valt niet te ontkomen aanduurzaamwerken. Duurzame infrastructuur is maatwerk,het varieertvan het reduceren van C02-uitstoot, tot milieu- en natuurdrukreductie t.a.v. te gebruiken materialen,financiënen zeker ook aandachtvoor de omgevingskwaliteitvan de inwoner. Denk hierbij aanhet reduceren van overlastdoorsluipverkeer

Fractiesecretariaat PastoorPendersstraat24, 6262 PA Banholt robhermans@eijsden-margraten.nl

Eijsden Margraten Lokaal

en/of geluidsoverlastdoorverkeersbewegingen. Als het gaatom wonen streven we naareen woningvoorraadmet passende woningen voor onze inwoners in een leefomgeving die gezond, veilig en prettig is om in te wonen. Kwaliteiten duurzaamheid zijn daarbijbelangrijke uitgangspunten. In die zin is de gedachte om dit niet alleen in nieuwbouw te zoeken maarook in de transformatievan cultuur-historische waardevollepanden en vrijkomend agrarisch vastgoed een goede zaak.Het innovatieve en creatievegedachte goed is een positieve ontwikkeling. Innovatie en creativiteit mag alleen wat meer tot uiting komen in de uitvoering. Woningbouwplannen moeten niet alleen passen bij de behoefte maarook bij de omgeving en voldoen aaninnovatie en de klimaatadaptieplannen die we ons hebben voorgenomen. Willen we naastde woningbouwopgavedie we ons opleggen ook nog het buitengebied beschermen betekent dit datwe niet alleen agrarische complexen in het buitengebied restricties moeten opleggen maarook de woningbouw die het buitengebied in reikt. Ook externe factorenzoalsde 30% norm om onze woningvoorraadte bestemmen als socialehuur woning geven voer tot nadenken, en moet niet ten kosten gaanvan onze eigen inwoners met een urgente woonbehoefte.

Door het inzetten van actieve strategische grondverwerving en overige planologische instrumenten kunnen we hopelijk zelf beter aande knoppen blijven draaienen er tevens voor zorgen dater naarrandvoorwaarden wordt gekeken. Dat een degelijke en veilige infrastructuur een belangrijk onderdeel vooreen prettig woon- en leefklimaatbinnen onze gemeente is is geen nieuws. Doortoenemende auto-,vracht-, landbouw-en toeristisch-recreatief verkeer op de routes Aken/Maastricht, Margraten/Valkenburg,Mergellandroute het grensoverschrijdend verkeer en de parkeerproblematiekin diverse kernen staathet leefklimaaten de bereikbaarheid in de kernen onder enorme druk. Fysieke maatregelenen strenger handhaven hebben hierbij onze voorkeur. Vaakgaathet bij dit soort zaken over het sec financiëleaspect en de normen die theoretisch wellicht kloppen maarin de praktijksteeds onvoldoende bleken. De inwoner zelf wordt echter geen financiële waardetoegekend. Het GVVP van alweeraugustus 2013 waarbijde accenten gelegd worden op een drietal thema's: veiligheid, parkeren en bereikbaarheid moest hier verandering in brengen. Echter zien we voor als nog datonderdelen uit dit plan geen ofte weinig aandachtkrijgen. Het streven naarbetaalbarestarterswoningen is nobel en ook wij steunen datvan harte.

Echter moeten wij ons realiseren dat het realiseren van starterswoningen die gewild zijn voor een bedrag van 265.000 euro in een tijd van recessie waarschijnlijk een droom is. Zoalswe reeds aangaventijdens de betreffende raadsvergaderingzullen we er voor moeten waken dat het effect van de starterslening niet averechts gaatwerken voor de starters. Wellicht dat innovatieve en alternatievewoonvormen voor betere oplossingen kunnen zorgen. De Omgevingswet is wederom uitgesteld en treedt nu naarverwachting op 1 juli 2023 in werking. Echter is de wet is onderhand zelf een lange termijn visie waarvanwe van een definitieve startdatum

Fractiesecretariaat PastoorPendersstraat24, 6262 PA Banholt robhermans@eijsden-margraten.nl

Eijsden Margraten Lokaal

nog niet kunnen uitgaan.De hele wet lijkt wel ijdele hoop te worden voor beter. Flet geheel aan regelingen en de uitvoerbaarheidzal het voorons als gemeente(raad)zoalshet er nu uitziet niet eenvoudiger op maken en laateenvoud nou net de het toverwoordrond deze wetgeving zijn. De raadheeft voorontwikkelingen rond deze wet samen met de lijn 50 gemeenten alvasteen Bouwstenennotitie vastgesteld. Daarinstaatwaaralle betrokkenen het in de Omgevingsvisie over willen gaanhebben en welke aanpakdaarvoor wordt beoogd. De rol van verplichte participatielijkt in eerste instantie groter te worden. We kunnen echter lezen in het beleidsdocument "adviesrecht, delegatie en verplichte participatieE-M" datverplichte participatiebinnen onze gemeente alleen daadwerkelijkverplicht is bij door de raadvastgestelde gevallen. Daarnaast wordt participatiealleen maargestimuleerd en/of geadviseerd. Participatievalten staatdan ook met deze lijst. Is de lijst lang genoeg, zijn de voorgestelde waardenin de lijst voldoende? Allemaalvragen die we als raadin onze bedenkingen moeten gaanmee nemen. Wij gaanonze algemene beschouwing afsluiten voorzitter. Het mag duidelijk zijn. We hebben te maken met diverse crisissen die ons boven het hoofd hangen. Focus op de juiste dingen doen is belangrijker dan ooit. We zullen er moeten zijn vooronze burgers.

Ook voor ons als raadligt er een belangrijke taak.De samenwerking en sfeer binnen de gemeenteraadna de verkiezingen van 2022 zijn in onze beleving beter dan lange tijd voorheen. Laten we dat koesteren en laten we vooralde samenwerking blijven opzoeken.

8C/aifJt3i AlgemeneBeschouwingenPRO Eijsden-Margraten2022 Meneer de Voorzitter, We vallen van de ene in de andere crisis, klimaatcrisis, watercrisis, energiecrisis, woningcrisis, asielcrisis oorlog in Oekraïne, en ga zo maardoor. Hiermee worden we met onze neuzen op de feiten gedrukt. Namelijkdatwe zo niet meer verder kunnen en datwe andere keuzes moeten gaanmaken. Vorige week zei wethouder Gerritsen datwij geconfronteerd worden met een "nieuwe werkelijkheid". Het is goed datde wethouder dit is opgevallen. Precies 50 jaargeleden, in 1972, schreef het manifest van de Club van Rome datwe ook naardeze nieuwe werkelijkheid moeten gaan léven.Niet langer het belang van geld en economische groei kiezen boven het welzijn van onze planeet. Terug naarhet begin en een duurzame oplossing vinden die op de lange termijn houdbaaris in plaatsvan pleisters plakken en gaatjesdichten. Wonen

Als je kijkt naarhet woningentekort moeten we ons goed afvragenhoe we de huidige crisis kunnen aanpakkenmet een oplossing die op de lange termijn ook houdbaaris. Niet door het standaarduit de grond te stampen van standaardeengezinswoningen, maardoorte kijken naarde specifieke behoeften van het moment, creatieve, naarniet permanente oplossingen zoalstiny houses, maar bijvoorbeeld ook naarmodulairebio-basedsystemen. Die zijn makkelijk en snel te plaatsenen verplaatsennaarplekken waarop dat moment de behoefte ligt. Het is namelijk nog onduidelijk hoe de toekomst en demografie eruit komt te zien qua doelgroepen.

Over die doelgroepen gesproken, in de huidige lokalewoonvisie ("samen bouwen aande toekomst") staatbeschreven naarwelke doelgroepen de focus uitgaatin deze gemeente. Op dit moment wordt gerefereerd naareen niet-representatief woonbehoefteonderzoek, maarde lokalewoonvisie is nog steeds geldig en daarinstaatdatwe focussen op starters, oudere doorstromers, langere thuiswoners en de bijzondere doelgroepen zoalswoon-urgenten en statushouders. Vraag: hoe het kan datwe dan nieuw te bouwen villa'svoor rijke mensen in onze gemeente willen toestaan,maartegelijkertijd niet aande taakstellingstatushouders kunnen voldoen, waardoor er statushoudergezinnen zijn die al meer dan twee jaarwachten op een woning. PRO vraagtzich afhoe het kan datwe deze schaarse bouwgronden inzetten voorvilla's, terwijl startersen woonurgenten niet aaneen woning kunnen komen. Hebben wij onze prioriteiten zoals die in de lokalewoonvisie beschreven staannog goed op orde? Waaromwordt de motie van PvdA om een vast percentage van de huurwoningen naarsocialehuur te laten gaanniet gehandhaafd? Vraag: Waaromkunnen we geen tijdelijke tiny houses, modulairebio-basedsystemen of andere tijdelijke woningen plaatsenom in de acute nood te kunnen voorzien? En kunnen we dan vanuit deze hoek ook niet gelijk gehoor geven aande oproep van het rijk om opvangte bieden aanasielzoekers.

Wij begrijpen dat bouwen in alle kernen niet altijd mogelijk is en niet overalwenselijk is en dat dit ook zeker een lastig verhaal wordt in verband met de stikstof regels. Het is ook niet echt duurzaam natuurlijk. We moeten dus terug naarde basisgaan,naarde lokalewoonvisie waarinwe onze

1

focusdoelgroepen hebben omschreven. Naarduurzame en goedkopere materialenen tijdelijke woningen die we kunnen verplaatsennaarbehoefte. Beeldkwaliteitsplan

En als er dan gebouwd wordt, vindt PRO dat breder gekeken moet worden dan de traditionele bouwmaterialen,met een hoge uitstoot en impact. Wij vinden dat er gekeken moet worden naar lokaalbeschikbare en natuurlijke materialen.Het huidige beeldkwaliteitsplanvinden wij dan ook niet passend en zullen een motie indienen om in het beeldkwaliteitsplanbeter beschikbare, traditionele materialenop te nemen. Strategische grondaankopen.

De gemeente heeft niet genoeg instrumenten om te sturen op bouwplannen. De wethouder is geen voorstandervan een gemeentelijk woonstichting. Wij vinden dater actiefgestuurd moet worden op de ontwikkeling van bouwplannen voor de doelgroepen zoalsstarters, ouderen en statushouders. Hoe staatde gemeente tegenover een gemeentelijk grondbedrijf in plaatsvan een gemeentelijke woonstichting? Zo kan er toch voldoende sturing gegeven worden aanbouwplannen. Dan kan al in een vroeg stadium worden gereageerd op eventueel vrijgekomen gronden die de gemeente dan kan kopen. Dit ka eventueel ook met het toepassenvan voorkeursrecht of onteigening. Hierdoor kan de gemeenteaanzienlijkbesparen op de nieuwbouwprijs van de te realiseren woningen binnen onze gemeente. Landschapskwaliteitsfonds

De gemeente is voornemens een landschapsfonds in te richten, naasthet al bestaande kwaliteitsfonds.Aangezien beide fondsen elkaarlijken te overlappenzijn wij voornemens een motie in te dienen om beide fondsen te combineren in een Landschapskwaliteitsfonds.Wij denken dan ook datdit effectiever werkt dan beide fondsen apart.Een voorwaardeis wel datbegrippen als duurzaamheid en harmonie met het landschap duidelijk worden gedefinieerd en dat in een gedetailleerd kwaliteitskaderwordt vastgelegd watde respectievelijke kwaliteiten zijn en hoe nieuwe ontwikkelingen bij dienen te dragen aande duurzame ontwikkeling hiervan. Want hoe kunnen we omgaanmet deze begrippen als we niet weten watwe hieronder verstaan?Ook is het belangrijk om de uitwerking van de voorgestelde ontwikkelingen te kunnen toetsen aande geformuleerde doelstellingen. Deze verantwoordelijkheid moet worden vastgelegd, anders blijven we steken in goede bedoelingen, vage voornemens en loze beloften TeamHeuvelland

Latenwe het ook even hebben over het verkeer. En dan met name de verkeersoverlastdie de inwoners van Eijsden-Margratenervaren; wandelpadenwaargemotoriseerd de wegen afsnijdt, motorrijders die in hun vrije tijd de rust van het landschap verstoren, we hebben er waarschijnlijk allemaal wel mee te maken gehad. Wateerst de VerantwoordOp Weg samenwerking was, werd uiteindelijk Team Heuvelland. Een gezamenlijke inzet om de verkeersoverlasten het gedrag in het verkeer te veranderen, zodatelke gebruiker, van wandelaar tot auto,van fietser tot tractor,ook zonder overlastnaastelkaarvan de wegen gebruik kan maken. Helaasis er van het oorspronkelijke idee van Team Heuvelland weinig overgebleven nu Vaalsuit de samenwerking is gestapt en ook 2

Eijsden-Margratenminder geld hiervoor te besteden heeft. Op dit moment is er nog 74.000 euro beschikbaarvanuit onze gemeente. Vraag: Watzijn nog de precieze plannen hiermee? PRO vindt dat Team Heuvelland zich voornamelijkbezig moet gaanhouden om inspraakvan bewoners goed te regelen, neem actie op basis van hun input. En neem acute maatregelendie direct tot beter verkeersgedrag leiden. De regionale samenwerking zoalsin Team Heuvelland is geprobeerd, die moeten we niet opgeven. In onze grensgemeente is het ontzettend belangrijk om regionaalde samenwerking op te zoeken. De Einstein telescoop is zo'n voorbeeld, het is binnen handbereik, maardaarvoormoeten we wel in gesprek blijven met de Belgische buren. Ook zij hebben baatin de vorm van een stimulering van de economie en meer werkgelegenheid bij de komst van de Einstein telescoop, dit betekent wel datzij naareen andere plek op zoek moeten gaanvoor hun windmolens. Een bredere samenwerking kan ook op andere manieren voordelen opleveren. Een grensoverschrijdende samenwerking biedt ook mogelijkheden voor Europese subsidies. Wij roepen het college op om hier actiefmee aande slag te gaanen de opties hiervan te benutten. Zo leggen we voor onze eigen inwoners ook de verbinding met de omgeving en dus ook ons buurland België. OV Inherent aande mooie omgeving waarwij wonen is ook de verbinding met andere kernen, dorpen en steden.

Juist in die mooie omgeving moeten we ontmoedigen datelke keer de autowordt gepakt, daaromis het belangrijk dater goede fietsroutes komen. Maarnaastde fiets is een belangrijke factor het openbaarvervoer. Het gebruik hiervan moeten we stimuleren voor onze eigen inwoners. Daarvoormoeten er wel goede OV-verbindingen bestaan.Vraag: wil het college en de nieuwe burgemeester bij de provincie lobbyen voor betere verbindingen binnen het OV en meer bushaltes. Energietransitie Wij willen het ook hebben over de energiecrisis in relatie met duurzaamheid. Er is op dit moment een energiecrisis gaande,dit merken we allemaal. Tegelijkertijd ligt er al langer de opgavevan een energietransitie. Deze twee onderwerpen gaanhand in hand en het een versnelt de ander. De gemeente is in zee gegaanmet Voltaals uitvoerder van het project Zorgeloos Zonnepanelen. Wij merken in gesprek met de inwoners dat deze monopolypositieniet goed gaat.Het doel blijft om zoveel mogelijk daken met zonnepanelen te beleggen (uitgezonderd de monumentale panden). Wij roepen dan ook om op de mogelijkheid voor keuze naarandere leveranciers uit te breiden, terwijl de inwoner gebruik kan blijven maken van de duurzaamheidslening met 1% rente die de gemeente hierbij aanbiedt.Het zijn namelijkjuist de mensen die financieel het minder breed hebben, bij wie duurzaamheidsmaatregelenstokken en de energierekening omhoog schiet.

Iets watwe regelmatig horen in beantwoordingis dat Eijsden-Margrateneen rijke gemeente is, met als aangevoerdbewijsstuk het hoge percentage particulierhuizenbezit. PRO vraagtaandachtvoor het fenomeen stille armoede,waarbijmensen op het eerste oog het financieel voorelkaarlijken te hebben met een eigen huis, maarmet de stijgende hoge kosten juist niet de touwtjes aanelkaarvast weet te knopen. Is er bekend binnen onze gemeente hoeveel mensen binnen deze noemer vallen of krijgen zij te horen datze bij het niet kunnen betalen van hun gemeentelijke belastingen de schuldsanering in moeten gaan? 3

Precario

De burger krijgt de belastingbrieven van de gemeente op de mat, maarwij vragen ons afhoe dit zit met de ondernemers die gebruik maken van publieke gronden voor commerciële doeleinden? PvdA, Groenlinks, D66 en VVD hebben een motie ingediend die is aangenomenom een precarioverordeningop te stellen. Vraag: Hoe staathet hiermee? Is deze er al en wordt er al precariobelastinggeheven? Gezondheid

Financiëlestress heeft impactop het welzijn van onze inwoners. De gemeente investeert wel in preventieve gezondheid vanjongeren, dit streven kunnen wij alleen maarapplaudisseren. Overgewicht en te weinig beweging zijn problemen waarwe in deze samenleving tegenaanlopen. De gemeente heeft hiervoor een JOGG consulent aangestelddie, zoalszij het zelf zegt, leuke activiteiten voorjongeren organiseert. Wij vragen er aandachtvoor dat het organiseren van leuke activiteiten pas echt leuk is als deze activiteiten ook echt effect hebben, en welk effect dit dan is. Neem als voorbeeld de Gezonde Basisschool van de Toekomst: deze is uitgerold met als grondslag verschillende wetenschappelijke onderzoeken en heeft inmiddels een bewezen positief effect op de gezondheid van jongeren. Er is uiteindelijk gekozen om 350.000 euro minder te begroten in het kader van jeugd. Iets watwe geen bezuiniging mogen noemen, omdathet niet in een definitieve begroting zat. PRO ziet het wel op een bezuiniging van water aanmogelijkheden bestonden. PRO pleit ervoor de 350.000 euro die uiteindelijk niet begroot is, in te zetten voor het implementeren van een Gezonde Basisschool van de Toekomst in deze gemeente. Zo kunnen we in deze gemeente de jongeren echt bewezen een gezondere levensstijl meegeven. Organisatie

En alleswatzojuist benoemd is, kan niet gebeuren zonder een gezonde gemeentelijke organisatie, oftewel een Toekomstbestendige OrganisatieEijsden-Margratenin het kort TOEM. Hiervoor moeten we inzetten op het vast personeel, waarderinglaten zien in de vorm van vaste contracten en aandachtvoor elke medewerker. Voorkomdatwe in grote mate afhankelijk zijn van inhuurkrachten. Wees een aantrekkelijkewerkgever met een fijne werkcultuur, zonder angst. Binnen die cultuur vind PRO het belangrijk datelke ambtenaardoordrongen is van burgerparticipatie.Het moet een automatischonderdeel worden van elke beleidsstuk, van idee naartekst. Zonder burgerparticipatie kunnen we geen representatief beleid maken in de gemeente. Daaromvragen we ook met klem om met prioriteit iemand aante stellen die zich bezig zal houden met de uitvoering van de participatieverordeningbinnen de organisatie,nu we sinds een maandzonder zitten. Tot slot willen wij iedereen die aande begroting en de beantwoordingvan onze vragen heeft gewerkt hartelijk bedanken. Wij zien dater veel werk in is gestoken. Met ons betoog, vragen en moties hopen wij een nog betere begroting neer te kunnen zetten voor de inwoners van EijsdenMargraten. Dank u wel voorzitter

4

Voorzitter,

Het zijn roerige tijden. De oorlog in Oekraïne speelt niet alleen op mondiaalniveau. Ook op lokaalniveau in de gemeente Eijsden-Margratenzijn de gevolgen zichtbaar. Hoe lang de oorlognog duurt en hoe deze nog zal verlopen is onbekend. Maaréén ding is zeker: we zullen als gemeente worden geconfronteerd met stijgende energieprijzen en bewoners, ondernemers, verenigingen & stichtingen die onze hulp nodig gaanhebben. Bouwkosten die als gevolg van gestegen materiaalprijzengaanstijgen, hoge inflatie, doorberekening van de hoge inflatie in salarissenvan de ambtelijke organisatieen ga zo maardoor. En dit terwijl we coronanog niet achter ons hebben gelaten. Voorlopig is de gemeente Eijsden-Margraten erin geslaagdeen zo goed als resultaatneutrale begroting voor 2023 te presenteren. We willen, voordatwe ingaanop een aantalzaken die ons opvielen, de ambtelijke organisatie en de verantwoordelijkwethouder bedanken voor de geboden transparantiegedurende het begrotingsproces. De VVD begrijpt dat het opstellen van een begroting een continu proces is. Het is daaromgoed datop een bepaaldmoment de cijfers bevroren worden.

Bij de beantwoordingin de dialoogvergaderingis aangegeven dat het Rijk geconstateerd heeft dat er een rekenfout in de berekening van de algemene uitkering wasgeslopen (waarhebben wij dit de laatstetijd bij het Rijk lees RIVM meer gehoord? ) Wel zou de VVD graagwillen weten of daarnaast zich ontwikkelingen hebben voorgedaanwelke nog invloed hebben op de meerjarenbegroting. Ook is de VVD benieuwd naarde afwegingen welke gemaaktzijn om afsprakenin het Bestuursakkoordte schrappen of naarachteren te schuiven. We gaanervan uit dat deze niet alleen financieel zijn ingegeven want dan had u als college ook eens goed in de bestaandeuitgaven van de begroting kunnen zoeken. Als voorbeeld willen we graagde kinderinspraaknoemen. In de begroting is opgenomen dat in 2023 een plan wordt uitgewerkt en dat de activiteiten die hieruit voortvloeien in 2024 worden opgestart.Wij zien het gevaardatvan uitstel alsnogafstel komt terwijl we met de kinderinspraakhet gesprek kunnen en wilden aangaan met de toekomstige kiezer. Het is juist in deze tijd waarinde belangstelling en het vertrouwen in de politiek daaltheel belangrijk om dit vertrouwen te herstellen.

Prioritair thema Kwaliteit van het Leven De VVD maaktzich zorgen over de ontwikkelingen in de thuiszorg. Door het niet meer in te kunnen vullen van vacaturesis de zorgverleners niet mogelijk de ondersteuning te bieden welke gevraagdwordt. In de dialoogvergadering werd aangegeven dat het naarbeneden bijstellen van het beschikbare budget is hier niet door was ingegeven. Wel werd duidelijk dat door deze externe ontwikkeling ongeveer 40 zorgvragerstijdelijke of voor langere tijd geen hulp kunnen krijgen. Wij vragen u in voorkomende gevallen de zorgvragerste wijzen

1

op de mogelijkheid om mantelzorgers in te schakelen en ook gebruik te maken van het mantelzorgcompliment. De inrichting en ondersteuning door onze eigen socialedienst loopt naartevredenheid. Extra druk op de beschikbare menskracht wordt ook hier veroorzaaktdoor de ontwikkelingen als gevolg van de oorlogin Oekraïne en de groeiende aantallenasielzoekers. Met de strenge winter in aantochtin Oekraïne, moeten wij erop voorbereid zijn dateen nieuwe stroom vluchtelingen een beroep op onze solidariteitgaatdoen. Daarnaast zullen ook eigen inwoners in de financiëleproblemen komen door de reeds genoemde stijgende kosten. Wij vernemen graagwelke acties u hiervoor wilt inzetten. Waarwij teleurgesteld in zijn is het schrappen van het bedrag van € 50.000,00 voor ondersteuning van verenigingen daarwaarzij zelf niet meer de nodige vrijwilligers kunnen werven. Ondersteuning in de vorm van bijvoorbeeld het beschikbaarstellen van materieel om menskracht te vervangen. Het bezuinigen hierop wilt u binnen de bestaandemiddelen opvangen. Ook heeft u de maatschappelijkestimuleringsregeling geschrapt. Hiervoorwas ook een bedrag van € 50.000,00 in het bestuursakkoordopgenomen. Ook dit denkt u binnen de bestaandemiddelen op te vangen. Samen met EML zullen wij over dit onderwerp een amendement indienen.

Prioritair thema Natuur en Landschap Dat ons landschap ook onze rijkdom is zal niemand in deze zaaltegenspreken. Het landschap en de daarbijbehorende natuur zijn de olie en het cement van onze rijke samenleving. Het toerisme, de horeca en het midden- en kleinbedrijf profiteren op enigerlei wijze hiervan. Het onderhoud van het landschap komt voorruim 60% voor rekening van onze agrariërs.Deze groep staatvoor enorme uitdagingen. De schrik en discussie over de stikstofreductie is nog niet verwerkt en dan doemt de oogstkalenderalweerop. Als klap op de vuurpijl de recente uitspraakvan de Raadvan State en de trend die zichtbaaraanhet worden is, dateen mogelijk stikstofquotum niet zozeer op landelijk niveau maareerder op provinciaalniveau en mogelijk op lokaalniveau verdeeld gaatworden. De ligging van onze gemeente ten opzichte van de vervuilende elementen en de Natura2000 gebieden zou daarbijweleens vergaandegevolgen kunnen hebben voorveel woningbouwplannen. Al met al schuilt bij deze ontwikkelingen ook het gevaardat dit uiteindelijk ten koste gaat van ons gezamenlijk mooie landschap. Verschraling door de steeds maargroter wordende aaneengeslotenakkers laatzich al zien in het buitengebied. Onder de huidige omstandigheden hebben onze akkerbouwersgeen andere keus meer.

Daarwaarde hoogstamboomgaardenal geruime tijd zijn verdwenen is het verdwijnen van het laagstamfruit nu de volgende stap. Dit omdatwij als consumerende burgers zo nodig buitenlands fruit willen kopen tegen een zo laagmogelijke prijs, in plaatsvan het fruit uit onze eigen omgeving. Voorzitter, de VVD is dan ook ingenomen met de aanstellingvan een

2

aanspreekpuntvoor onze agrariërsen hopen datdeze zeer spoedig aande slag kan en de nodige ondersteuning bij deze moeilijke vraagstukkenkan brengen.

Prioritair thema Duurzaamheid en Klimaat Hier worden goede stappen gezet. Tegelijkertijd zien we dat de uitdagingen op het gebied van verduurzaming door de hedendaagse omstandigheden in de wereld ook in onze gemeente nog erg groot zijn. De afhankelijkheid van aardgas,hoge energieprijzen en stijgende energiearmoede -die ook in onze gemeente bestaat-,laten zien dat nog wel wat bochten op onze weg liggen voordatwe aande gestelde doelen op het gebied van duurzaamheid en klimaatvoldoen. Het aantalwoningen datvoorzien is van zonnepanelen (zo'n 27%) is ruim hoger dan het landelijk gemiddelde (16%). Maardat betekent ook dat 73% van de woningen dus nog niet voorzien zijn van zonnepanelen. In de dialoogvergadering is al gediscussieerd over zonnepanelen op daken in beschermde dorpsgezichten. Dit blijkt niet toegestaanals de zonnepanelen zichtbaarzijn vanafde straat.De VVD is van mening datvanuit de gemeente eventuele barrièresmoeten worden weggenomen om verduurzaming van ouder onroerend goed, waarmeeonze gemeente zich gelukkig mag prijzen, mogelijk te maken. Zoalsin de dialoogvergaderingal is aangegeven,is de VVD van mening dat het aantal aanbestedelaadpalenvan 300 watons betreft onvoldoende is om de verwachte versnelling van elektrisch rijden te faciliteren.

Over de lopende projecten en ondersteuningsmogelijkheden van de gemeente worden periodiek informatiebijeenkomstengeorganiseerd en dat is goed om te zien. Wij zijn wel bezorgd over de mededeling datVoltaniet aanhaarverplichtingen vanuit het contract met de gemeente voldoet. Aktie en zo nodig openbreken van de overeenkomst is hierbij noodzakelijk.Stagnatieis de doodsteek bij dit soort projecten. Voorwat betreft Waterplan2023 - 2027 zijn wij verheugd te zien dater een aantalconcrete acties voor Eijsden-Margratenvoor de komende planperiode2023-2027 zijn opgestart. Zoalshet terugdringen van het risico op wateroverlastin een aantalstraten in Cadier en Keer en Margraten;het verbeteren van de waterkwaliteitoppervlaktewaterin Noorbeek en het inzetten op vermindering van verharding en meer groen en schaduw in de openbare ruimte. Het is goed om te zien datgoed wordt samengewerkt met partners uit Maas& Mergelland en datvoor de planperiode2023-2027 diverse acties zijn aangezetwaaronderhet opstellen van een regenwaterstructuurvisie, het aanhakenop de Limburgse droogtestrategie;het opstellen van bouwstenen voor de omgevingswet voor klimaatadaptievenieuwbouw en dergelijke. De VVD gaatervan uit dat ook de samenwerking met de Belgische overheden wordt opgezocht met name voor wat betreft de grensoverschrijdende aspecten zoals 3

wateroverlast,geluidoverlasten luchtkwaliteit. Voorbeelden hiervan zijn de voorgenomen bouw van een biomassacentrale in Lixhe, de uitbreiding van vliegveld Bierset, de uitstoot van CBR en Knauf in Visé en ga zo maardoor. Wij spreken de verwachting uit datonze nieuwe burgemeester aandeze samenwerking -hopelijk in het Frans- adequateinvulling kan gaangeven. Voorzitter, wij staanmet elkaarvoorgrote uitdagingen op het gebied van verduurzaming en energiebesparing. Wij zijn niet tevreden met de wijze waaropin onze gemeente geanticipeerd wordt op de in onze ogen noodzakelijkeenergiebezuinigingen die door de oorlog in Oekraïne noodzakelijkzijn. Om deze reden dienen wij hierover een motie in.

Prioritair thema wonen De VVD is positief gestemd over de versnelling die momenteel ten aanzienvan dit thema herkenbaar is. Het oplossen in samenhang met andere problemen zoalsde varkenshouderij in Banholt, tuincentrum Gronsveld en het zorgcentrum aande Kampweg spreekt ons aan. We gaaner van uit dat deze versnelling doorgepaktwordt bij de planning voor alle kernen en zien graagzoalsafgesproken uw berichten hierover in het tweede kwartaal2023 tegemoet. Wel willen we geïnformeerd worden over de gevolgen voor deze plannen door de recente stikstofproblematiek.Door medewerking te verlenen aande plannen van een bouwondernemer voor de door ons zeer gewenste woningen zou dit kunnen betekenen dat er geen medewerking verleend kan worden aande innovatieve plannen van een recreatieof agrarisch bedrijf of andersom.Wij vragen daaromnadrukkelijk uw toezegging om geen vergunningen afte geven voor zaken die wellicht van invloed zijn op een mogelijk quotum voordathier meer duidelijkheid over is of dat een reële inschatting hierover gemaaktkan worden. Dit in nadrukkelijk overleg met onze Raad. 'Woningbouw naarbehoefte' en goed bereikbare kernen zijn watde VVD betreft onlosmakelijkmet elkaarverbonden. Optimale verbindingen tussen kernen gelden voor de VVD niet alleen voor een OV netwerk, maarvanzelfsprekend voor ons ook voor veilige, goed onderhouden en wellicht nieuwe schoolroutes.

Wij kunnen instemmen met de reeds eerder gemaakteafsprakenmet Ariva over het aantal treinmomenten en daarbijde vermindering van het aantalbus momenten. Wel vragen we daarbijaandachtvoor een goede aansluitingbij vertrek- en aankomsttijdenvan het intercitysysteem op station Maastricht. De aanpakvan verkeerscirculatie en parkeerproblematiekin de kern Eijsden in samenhang met renovatievan het Vroenhof lijkt voortvarendaangepakt.Uw toelichting in de dialoog vergadering dat nog nadere overleggen gepland zijn met buurtbewoners stemt ons vooralsnogtevreden en we zien de uitkomsten gaarnespoedig tegemoet.

4

En ja voorzitter, kwaliteitsverbetering van fiets- en wandelroutesklinkt ons als muziek in de oren. Naarschatting heeft meer dan 60 % van de toeristen welke in het Heuvelland verblijven, fietsen meegenomen en dit percentage zal alleen maartoenemen. Berekend op basisvan de toeristenbelastinginkomsten en een aannamevan een gemiddelde bezettingsgraadvan 100 nachten, betekent dit datgedurende de drie topmaandeniedere dag gemiddeld 2000 toeristen zich per fiets door onze gemeente verplaatsen.Bovenop de fietsbewegingen van eigen inwoners. Wij dringen dan ook evenals vorig jaaraanop een samenhangende aanpak van meerdere oplossingsgerichte initiatieven en daarhoort voor ons onlosmakelijkde Voerdalroutebij. Hoever zijn de toegezegde gesprekken met Voeren over de route gevorderd? Voor de VVD is de "Voerdalroute"feitelijk een keten van samenhangende oplossingen op de lijn Noorbeek / Eijsden, verbonden door de Voer en de Noor. De invoering en implementeren van de omgevingswet in het gemeentelijk systeem wordt ambtelijken bestuurlijk goed voorbereid. De invoeringsdatum is inmiddels uitgesteld naar 1 juli 2023 maardit mag de voortvarendeaanpaken het opstellen van de omgevingsplan niet vertragen. Voorzitter, de openbareruimte in onze gemeente, de straten, de wegen en het groen liggen er goed bij.

Onze gemeente heeft een goed functionerende buitendienst met gemotiveerde medewerkers en dat is herkenbaar. De VVD is tevreden dat er niet gekort wordt op het wegenbeleidsplan en dat er een planning is om achterstallig onderhoud weg te werken.

Prioritair thema Bestuuren dienstverlening Een belangrijk onderdeel bij dit thema is de verdere uitwerking van de aanbevelingenvanuit het Necker van Naem rapport.Het gezamenlijke doel hierbij is het herstellen en verbeteren van het vertrouwen in het bestuur. De VVD noemt hierbij uitdrukkelijk gezamenlijk omdat wij ook als raadhierbij een belangrijke rol vervullen. Steeds terugvallen in hetgeen onderzocht en uitgesproken is helpt ons niet om onderling, laatstaannaarde burger toe, het vertrouwen te herstellen en te verbeteren. Er zijn duidelijke aanbevelingengedaanin het rapportwelke nu ook de ruimte en tijd dienen te krijgen om verder uit te werken. Wij als VVD zullen ons vooralrichten naarde toekomst en niet meer achterom kijken. Een ander punt dat de VVD graagonder de aandachtwil brengen, zijn de risico's rondom de informatievoorzieningvan de gemeente. Eind juli van dit jaaris onze gemeente, samen met Gulpen-Wittem, Kerkrade, Meerssen en Vaals,slachtoffer geworden van een cyberaanval. Daarbijwerd de administratievan het sociaaldomein vergrendeld en waren dataniet meer toegankelijk. Hoewel de cyberaanvalrelatiefgoed is afgelopen aangeziener geen datazijn gestolen en de dienstverlening naarde klanten nog ingevuld kon worden, is het wel een

5

waarschuwing. Zeker ook gezien de berichtgeving in de landelijke media in oktober van dit jaardat het aantalcyberaanvallenop gemeenten verdubbeld is waarbijde kwetsbaarheid vooralzit in het gegeven datgemeenten vaakonbewust zijn van welk type datazij te beschermen hebben. De VVD zou graagwillen weten in hoeverre de actiepunten uit de cybersecuritystrategie, welke onlangs door het Rijk werd gepresenteerd, ook in de huidige begroting zijn verwerkt. Dan als laatstevoorzitter, de lastendruk voor onze burgers. De voorstellen in de voorliggende begroting betekenen een gemiddelde lastenstijging per gezin met een eigen woning, van om en nabij de € 60,00 per jaar.Daarbovenopkomen de aangekondigde verhogingen van het waterschap en het zuiveringschap. De lastendruk voor onze burgers gaatlangzaamnaarplek 1 in de Provincie Limburg. Voorzitter de stijging van de energielasten, de lastenstijging door de torenhoge inflatie en daarbijin ogenschouw nemend datde inwoners van Eijsden-Margratenin de doelgroep 65+ groeiende is, voorzien wij in de naastetoekomst steeds meer stille armoede.Wij roepen het college dan ook op in de nabije toekomst summier om te gaanmet het doorberekenen van lastenstijgingen naar de burgers toe. Kijk eerst in de eigen huishouding alvorensdit over te hevelen naarde huishouding van onze burgers. Tot zover onze le termijn voorzitter.