20221108 Algemene Beschouwingen VVD 2022.docx

Voorzitter, Het zijn roerige tijden. De oorlog in Oekraïne speelt niet alleen op mondiaal niveau. Ook op lokaal niveau in de gemeente Eijsden-Margraten zijn de gevolgen zichtbaar. Hoe lang de oorlog nog duurt en hoe deze nog zal verlopen is onbekend. Maar één ding is zeker: we zullen als gemeente worden geconfronteerd met stijgende energieprijzen en bewoners, ondernemers, verenigingen & stichtingen die onze hulp nodig gaan hebben. Bouwkosten die als gevolg van gestegen materiaalprijzen gaan stijgen, hoge inflatie, doorberekening van de hoge inflatie in salarissen van de ambtelijke organisatie en ga zo maar door. En dit terwijl we corona nog niet achter ons hebben gelaten. Voorlopig is de gemeente Eijsden-Margraten erin geslaagd een zo goed als resultaat neutrale begroting voor 2023 te presenteren. We willen, voordat we ingaan op een aantal zaken die ons opvielen, de ambtelijke organisatie en de verantwoordelijk wethouder bedanken voor de geboden transparantie gedurende het begrotingsproces. De VVD begrijpt dat het opstellen van een begroting een continu proces is. Het is daarom goed dat op een bepaald moment de cijfers bevroren worden.

Bij de beantwoording in de dialoogvergadering is aangegeven dat het Rijk geconstateerd heeft dat er een rekenfout in de berekening van de algemene uitkering was geslopen (waar hebben wij dit de laatste tijd bij het Rijk lees RIVM meer gehoord? ) Wel zou de VVD graag willen weten of daarnaast zich ontwikkelingen hebben voorgedaan welke nog invloed hebben op de meerjarenbegroting. Ook is de VVD benieuwd naar de afwegingen welke gemaakt zijn om afspraken in het Bestuursakkoord te schrappen of naar achteren te schuiven. We gaan ervan uit dat deze niet alleen financieel zijn ingegeven want dan had u als college ook eens goed in de bestaande uitgaven van de begroting kunnen zoeken. Als voorbeeld willen we graag de kinderinspraak noemen. In de begroting is opgenomen dat in 2023 een plan wordt uitgewerkt en dat de activiteiten die hieruit voortvloeien in 2024 worden opgestart. Wij zien het gevaar dat van uitstel alsnog afstel komt terwijl we met de kinderinspraak het gesprek kunnen en wilden aangaan met de toekomstige kiezer. Het is juist in deze tijd waarin de belangstelling en het vertrouwen in de politiek daalt heel belangrijk om dit vertrouwen te herstellen.

Prioritair thema Kwaliteit van het Leven De VVD maakt zich zorgen over de ontwikkelingen in de thuiszorg. Door het niet meer in te kunnen vullen van vacatures is de zorgverleners niet mogelijk de ondersteuning te bieden welke gevraagd wordt. In de dialoog vergadering werd aangegeven dat het naar beneden bijstellen van het beschikbare budget is hier niet door was ingegeven. Wel werd duidelijk dat door deze externe ontwikkeling ongeveer 40 zorgvragers tijdelijke of voor langere tijd geen hulp kunnen krijgen. Wij vragen u in voorkomende gevallen de zorgvragers te wijzen

1

op de mogelijkheid om mantelzorgers in te schakelen en ook gebruik te maken van het mantelzorgcompliment. De inrichting en ondersteuning door onze eigen sociale dienst loopt naar tevredenheid. Extra druk op de beschikbare menskracht wordt ook hier veroorzaakt door de ontwikkelingen als gevolg van de oorlog in Oekraïne en de groeiende aantallen asielzoekers. Met de strenge winter in aantocht in Oekraïne, moeten wij erop voorbereid zijn dat een nieuwe stroom vluchtelingen een beroep op onze solidariteit gaat doen. Daarnaast zullen ook eigen inwoners in de financiële problemen komen door de reeds genoemde stijgende kosten. Wij vernemen graag welke acties u hiervoor wilt inzetten. Waar wij teleurgesteld in zijn is het schrappen van het bedrag van € 50.000,00 voor ondersteuning van verenigingen daar waar zij zelf niet meer de nodige vrijwilligers kunnen werven. Ondersteuning in de vorm van bijvoorbeeld het beschikbaar stellen van materieel om menskracht te vervangen. Het bezuinigen hierop wilt u binnen de bestaande middelen opvangen. Ook heeft u de maatschappelijke stimuleringsregeling geschrapt. Hiervoor was ook een bedrag van € 50.000,00 in het bestuursakkoord opgenomen. Ook dit denkt u binnen de bestaande middelen op te vangen. Samen met EML zullen wij over dit onderwerp een amendement indienen.

Prioritair thema Natuur en Landschap Dat ons landschap ook onze rijkdom is zal niemand in deze zaal tegenspreken. Het landschap en de daarbij behorende natuur zijn de olie en het cement van onze rijke samenleving. Het toerisme, de horeca en het midden- en kleinbedrijf profiteren op enigerlei wijze hiervan. Het onderhoud van het landschap komt voor ruim 60% voor rekening van onze agrariërs. Deze groep staat voor enorme uitdagingen. De schrik en discussie over de stikstofreductie is nog niet verwerkt en dan doemt de oogstkalender alweer op. Als klap op de vuurpijl de recente uitspraak van de Raad van State en de trend die zichtbaar aan het worden is, dat een mogelijk stikstofquotum niet zozeer op landelijk niveau maar eerder op provinciaal niveau en mogelijk op lokaal niveau verdeeld gaat worden. De ligging van onze gemeente ten opzichte van de vervuilende elementen en de Natura 2000 gebieden zou daarbij weleens vergaande gevolgen kunnen hebben voor veel woningbouwplannen. Al met al schuilt bij deze ontwikkelingen ook het gevaar dat dit uiteindelijk ten koste gaat van ons gezamenlijk mooie landschap. Verschraling door de steeds maar groter wordende aaneengesloten akkers laat zich al zien in het buitengebied. Onder de huidige omstandigheden hebben onze akkerbouwers geen andere keus meer.

Daar waar de hoogstamboomgaarden al geruime tijd zijn verdwenen is het verdwijnen van het laagstamfruit nu de volgende stap. Dit omdat wij als consumerende burgers zo nodig buitenlands fruit willen kopen tegen een zo laag mogelijke prijs, in plaats van het fruit uit onze eigen omgeving. Voorzitter, de VVD is dan ook ingenomen met de aanstelling van een

2

aanspreekpunt voor onze agrariërs en hopen dat deze zeer spoedig aan de slag kan en de nodige ondersteuning bij deze moeilijke vraagstukken kan brengen.

Prioritair thema Duurzaamheid en Klimaat Hier worden goede stappen gezet. Tegelijkertijd zien we dat de uitdagingen op het gebied van verduurzaming door de hedendaagse omstandigheden in de wereld ook in onze gemeente nog erg groot zijn. De afhankelijkheid van aardgas, hoge energieprijzen en stijgende energiearmoede -die ook in onze gemeente bestaat-, laten zien dat nog wel wat bochten op onze weg liggen voordat we aan de gestelde doelen op het gebied van duurzaamheid en klimaat voldoen. Het aantal woningen dat voorzien is van zonnepanelen (zo’n 27%) is ruim hoger dan het landelijk gemiddelde (16%). Maar dat betekent ook dat 73% van de woningen dus nog niet voorzien zijn van zonnepanelen. In de dialoog vergadering is al gediscussieerd over zonnepanelen op daken in beschermde dorpsgezichten. Dit blijkt niet toegestaan als de zonnepanelen zichtbaar zijn vanaf de straat. De VVD is van mening dat vanuit de gemeente eventuele barrières moeten worden weggenomen om verduurzaming van ouder onroerend goed, waarmee onze gemeente zich gelukkig mag prijzen, mogelijk te maken. Zoals in de dialoogvergadering al is aangegeven, is de VVD van mening dat het aantal aanbestede laadpalen van 300 wat ons betreft onvoldoende is om de verwachte versnelling van elektrisch rijden te faciliteren.

Over de lopende projecten en ondersteuningsmogelijkheden van de gemeente worden periodiek informatiebijeenkomsten georganiseerd en dat is goed om te zien. Wij zijn wel bezorgd over de mededeling dat Volta niet aan haar verplichtingen vanuit het contract met de gemeente voldoet. Aktie en zo nodig openbreken van de overeenkomst is hierbij noodzakelijk. Stagnatie is de doodsteek bij dit soort projecten. Voor wat betreft Waterplan 2023 – 2027 zijn wij verheugd te zien dat er een aantal concrete acties voor Eijsden-Margraten voor de komende planperiode 2023-2027 zijn opgestart. Zoals het terugdringen van het risico op wateroverlast in een aantal straten in Cadier en Keer en Margraten; het verbeteren van de waterkwaliteit oppervlaktewater in Noorbeek en het inzetten op vermindering van verharding en meer groen en schaduw in de openbare ruimte. Het is goed om te zien dat goed wordt samengewerkt met partners uit Maas & Mergelland en dat voor de planperiode 2023-2027 diverse acties zijn aangezet waaronder het opstellen van een regenwaterstructuurvisie, het aanhaken op de Limburgse droogtestrategie; het opstellen van bouwstenen voor de omgevingswet voor klimaat adaptieve nieuwbouw en dergelijke. De VVD gaat ervan uit dat ook de samenwerking met de Belgische overheden wordt opgezocht met name voor wat betreft de grensoverschrijdende aspecten zoals 3

wateroverlast, geluidoverlast en luchtkwaliteit. Voorbeelden hiervan zijn de voorgenomen bouw van een biomassacentrale in Lixhe, de uitbreiding van vliegveld Bierset, de uitstoot van CBR en Knauf in Visé en ga zo maar door. Wij spreken de verwachting uit dat onze nieuwe burgemeester aan deze samenwerking -hopelijk in het Frans- adequate invulling kan gaan geven. Voorzitter, wij staan met elkaar voor grote uitdagingen op het gebied van verduurzaming en energiebesparing. Wij zijn niet tevreden met de wijze waarop in onze gemeente geanticipeerd wordt op de in onze ogen noodzakelijke energiebezuinigingen die door de oorlog in Oekraïne noodzakelijk zijn. Om deze reden dienen wij hierover een motie in.

Prioritair thema wonen De VVD is positief gestemd over de versnelling die momenteel ten aanzien van dit thema herkenbaar is. Het oplossen in samenhang met andere problemen zoals de varkenshouderij in Banholt, tuincentrum Gronsveld en het zorgcentrum aan de Kampweg spreekt ons aan. We gaan er van uit dat deze versnelling doorgepakt wordt bij de planning voor alle kernen en zien graag zoals afgesproken uw berichten hierover in het tweede kwartaal 2023 tegemoet. Wel willen we geïnformeerd worden over de gevolgen voor deze plannen door de recente stikstofproblematiek. Door medewerking te verlenen aan de plannen van een bouwondernemer voor de door ons zeer gewenste woningen zou dit kunnen betekenen dat er geen medewerking verleend kan worden aan de innovatieve plannen van een recreatieof agrarisch bedrijf of andersom. Wij vragen daarom nadrukkelijk uw toezegging om geen vergunningen af te geven voor zaken die wellicht van invloed zijn op een mogelijk quotum voordat hier meer duidelijkheid over is of dat een reële inschatting hierover gemaakt kan worden. Dit in nadrukkelijk overleg met onze Raad. ‘Woningbouw naar behoefte’ en goed bereikbare kernen zijn wat de VVD betreft onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Optimale verbindingen tussen kernen gelden voor de VVD niet alleen voor een OV netwerk, maar vanzelfsprekend voor ons ook voor veilige, goed onderhouden en wellicht nieuwe schoolroutes. Wij kunnen instemmen met de reeds eerder gemaakte afspraken met Ariva over het aantal treinmomenten en daarbij de vermindering van het aantal bus momenten. Wel vragen we daarbij aandacht voor een goede aansluiting bij vertrek- en aankomsttijden van het intercitysysteem op station Maastricht. De aanpak van verkeerscirculatie en parkeerproblematiek in de kern Eijsden in samenhang met renovatie van het Vroenhof lijkt voortvarend aangepakt. Uw toelichting in de dialoog vergadering dat nog nadere overleggen gepland zijn met buurtbewoners stemt ons vooralsnog tevreden en we zien de uitkomsten gaarne spoedig tegemoet. 4

En ja voorzitter, kwaliteitsverbetering van fiets- en wandelroutes klinkt ons als muziek in de oren. Naar schatting heeft meer dan 60 % van de toeristen welke in het Heuvelland verblijven, fietsen meegenomen en dit percentage zal alleen maar toenemen. Berekend op basis van de toeristenbelastinginkomsten en een aanname van een gemiddelde bezettingsgraad van 100 nachten, betekent dit dat gedurende de drie topmaanden iedere dag gemiddeld 2000 toeristen zich per fiets door onze gemeente verplaatsen. Bovenop de fietsbewegingen van eigen inwoners. Wij dringen dan ook evenals vorig jaar aan op een samenhangende aanpak van meerdere oplossingsgerichte initiatieven en daar hoort voor ons onlosmakelijk de Voerdalroute bij. Hoever zijn de toegezegde gesprekken met Voeren over de route gevorderd? Voor de VVD is de “Voerdalroute” feitelijk een keten van samenhangende oplossingen op de lijn Noorbeek / Eijsden, verbonden door de Voer en de Noor. De invoering en implementeren van de omgevingswet in het gemeentelijk systeem wordt ambtelijk en bestuurlijk goed voorbereid. De invoeringsdatum is inmiddels uitgesteld naar 1 juli 2023 maar dit mag de voortvarende aanpak en het opstellen van de omgevingsplan niet vertragen. Voorzitter, de openbare ruimte in onze gemeente, de straten, de wegen en het groen liggen er goed bij.

Onze gemeente heeft een goed functionerende buitendienst met gemotiveerde medewerkers en dat is herkenbaar. De VVD is tevreden dat er niet gekort wordt op het wegenbeleidsplan en dat er een planning is om achterstallig onderhoud weg te werken.

Prioritair thema Bestuur en dienstverlening Een belangrijk onderdeel bij dit thema is de verdere uitwerking van de aanbevelingen vanuit het Necker van Naem rapport. Het gezamenlijke doel hierbij is het herstellen en verbeteren van het vertrouwen in het bestuur. De VVD noemt hierbij uitdrukkelijk gezamenlijk omdat wij ook als raad hierbij een belangrijke rol vervullen. Steeds terugvallen in hetgeen onderzocht en uitgesproken is helpt ons niet om onderling, laat staan naar de burger toe, het vertrouwen te herstellen en te verbeteren. Er zijn duidelijke aanbevelingen gedaan in het rapport welke nu ook de ruimte en tijd dienen te krijgen om verder uit te werken. Wij als VVD zullen ons vooral richten naar de toekomst en niet meer achterom kijken. Een ander punt dat de VVD graag onder de aandacht wil brengen, zijn de risico’s rondom de informatievoorziening van de gemeente. Eind juli van dit jaar is onze gemeente, samen met Gulpen-Wittem, Kerkrade, Meerssen en Vaals, slachtoffer geworden van een cyberaanval. Daarbij werd de administratie van het sociaal domein vergrendeld en waren data niet meer toegankelijk. Hoewel de cyberaanval relatief goed is afgelopen aangezien er geen data zijn gestolen en de dienstverlening naar de klanten nog ingevuld kon worden, is het wel een 5

waarschuwing. Zeker ook gezien de berichtgeving in de landelijke media in oktober van dit jaar dat het aantal cyberaanvallen op gemeenten verdubbeld is waarbij de kwetsbaarheid vooral zit in het gegeven dat gemeenten vaak onbewust zijn van welk type data zij te beschermen hebben. De VVD zou graag willen weten in hoeverre de actiepunten uit de cybersecuritystrategie, welke onlangs door het Rijk werd gepresenteerd, ook in de huidige begroting zijn verwerkt. Dan als laatste voorzitter, de lastendruk voor onze burgers. De voorstellen in de voorliggende begroting betekenen een gemiddelde lastenstijging per gezin met een eigen woning, van om en nabij de € 60,00 per jaar. Daarbovenop komen de aangekondigde verhogingen van het waterschap en het zuiveringschap. De lastendruk voor onze burgers gaat langzaam naar plek 1 in de Provincie Limburg. Voorzitter de stijging van de energielasten, de lastenstijging door de torenhoge inflatie en daarbij in ogenschouw nemend dat de inwoners van Eijsden-Margraten in de doelgroep 65+ groeiende is, voorzien wij in de naaste toekomst steeds meer stille armoede. Wij roepen het college dan ook op in de nabije toekomst summier om te gaan met het doorberekenen van lastenstijgingen naar de burgers toe. Kijk eerst in de eigen huishouding alvorens dit over te hevelen naar de huishouding van onze burgers. Tot zover onze 1e termijn voorzitter.

6