20221108 Algemene Beschouwingen PRO 2022.docx

Algemene Beschouwingen PRO Eijsden-Margraten 2022 Meneer de Voorzitter, We vallen van de ene in de andere crisis, klimaat crisis, watercrisis, energiecrisis, woningcrisis, asielcrisis oorlog in Oekraïne, en ga zo maar door. Hiermee worden we met onze neuzen op de feiten gedrukt. Namelijk dat we zo niet meer verder kunnen en dat we andere keuzes moeten gaan maken. Vorige week zei wethouder Gerritsen dat wij geconfronteerd worden met een “nieuwe werkelijkheid”. Het is goed dat de wethouder dit is opgevallen. Precies 50 jaar geleden, in 1972, schreef het manifest van de Club van Rome dat we ook naar deze nieuwe werkelijkheid moeten gaan léven. Niet langer het belang van geld en economische groei kiezen boven het welzijn van onze planeet. Terug naar het begin en een duurzame oplossing vinden die op de lange termijn houdbaar is in plaats van pleisters plakken en gaatjes dichten. Wonen Als je kijkt naar het woningentekort moeten we ons goed afvragen hoe we de huidige crisis kunnen aanpakken met een oplossing die op de lange termijn ook houdbaar is. Niet door het standaard uit de grond te stampen van standaard eengezinswoningen, maar door te kijken naar de specifieke behoeften van het moment, creatieve, naar niet permanente oplossingen zoals tiny houses, maar bijvoorbeeld ook naar modulaire bio-based systemen.

Die zijn makkelijk en snel te plaatsen en verplaatsen naar plekken waar op dat moment de behoefte ligt. Het is namelijk nog onduidelijk hoe de toekomst en demografie eruit komt te zien qua doelgroepen. Over die doelgroepen gesproken, in de huidige lokale woonvisie (“samen bouwen aan de toekomst”) staat beschreven naar welke doelgroepen de focus uitgaat in deze gemeente. Op dit moment wordt gerefereerd naar een niet-representatief woonbehoefteonderzoek, maar de lokale woonvisie is nog steeds geldig en daarin staat dat we focussen op starters, oudere doorstromers, langere thuiswoners en de bijzondere doelgroepen zoals woon-urgenten en statushouders. Vraag : hoe het kan dat we dan nieuw te bouwen villa’s voor rijke mensen in onze gemeente willen toestaan, maar tegelijkertijd niet aan de taakstelling statushouders kunnen voldoen, waardoor er statushoudergezinnen zijn die al meer dan twee jaar wachten op een woning. PRO vraagt zich af hoe het kan dat we deze schaarse bouwgronden inzetten voor villa’s, terwijl starters en woonurgenten niet aan een woning kunnen komen.

Hebben wij onze prioriteiten zoals die in de lokale woonvisie beschreven staan nog goed op orde? Waarom wordt de motie van PvdA om een vast percentage van de huurwoningen naar sociale huur te laten gaan niet gehandhaafd? Vraag : Waarom kunnen we geen tijdelijke tiny houses, modulaire bio-based systemen of andere tijdelijke woningen plaatsen om in de acute nood te kunnen voorzien? En kunnen we dan vanuit deze hoek ook niet gelijk gehoor geven aan de oproep van het rijk om opvang te bieden aan asielzoekers. Wij begrijpen dat bouwen in alle kernen niet altijd mogelijk is en niet overal wenselijk is en dat dit ook zeker een lastig verhaal wordt in verband met de stikstof regels. Het is ook niet echt duurzaam natuurlijk. We moeten dus terug naar de basis gaan, naar de lokale woonvisie waarin we onze

focusdoelgroepen hebben omschreven. Naar duurzame en goedkopere materialen en tijdelijke woningen die we kunnen verplaatsen naar behoefte. Beeldkwaliteitsplan En als er dan gebouwd wordt, vindt PRO dat breder gekeken moet worden dan de traditionele bouwmaterialen, met een hoge uitstoot en impact. Wij vinden dat er gekeken moet worden naar lokaal beschikbare en natuurlijke materialen. Het huidige beeldkwaliteitsplan vinden wij dan ook niet passend en zullen een motie indienen om in het beeldkwaliteitsplan beter beschikbare, traditionele materialen op te nemen. Strategische grondaankopen. De gemeente heeft niet genoeg instrumenten om te sturen op bouwplannen. De wethouder is geen voorstander van een gemeentelijk woonstichting. Wij vinden dat er actief gestuurd moet worden op de ontwikkeling van bouwplannen voor de doelgroepen zoals starters, ouderen en statushouders. Hoe staat de gemeente tegenover een gemeentelijk grondbedrijf in plaats van een gemeentelijke woonstichting? Zo kan er toch voldoende sturing gegeven worden aan bouwplannen. Dan kan al in een vroeg stadium worden gereageerd op eventueel vrijgekomen gronden die de gemeente dan kan kopen. Dit ka eventueel ook met het toepassen van voorkeursrecht of onteigening. Hierdoor kan de gemeenteaanzienlijk besparen op de nieuwbouwprijs van de te realiseren woningen binnen onze gemeente.

Landschapskwaliteitsfonds De gemeente is voornemens een landschapsfonds in te richten, naast het al bestaande kwaliteitsfonds. Aangezien beide fondsen elkaar lijken te overlappen zijn wij voornemens een motie in te dienen om beide fondsen te combineren in een Landschapskwaliteitsfonds. Wij denken dan ook dat dit effectiever werkt dan beide fondsen apart. Een voorwaarde is wel dat begrippen als duurzaamheid en harmonie met het landschap duidelijk worden gedefinieerd en dat in een gedetailleerd kwaliteitskader wordt vastgelegd wat de respectievelijke kwaliteiten zijn en hoe nieuwe ontwikkelingen bij dienen te dragen aan de duurzame ontwikkeling hiervan. Want hoe kunnen we omgaan met deze begrippen als we niet weten wat we hieronder verstaan? Ook is het belangrijk om de uitwerking van de voorgestelde ontwikkelingen te kunnen toetsen aan de geformuleerde doelstellingen. Deze verantwoordelijkheid moet worden vastgelegd, anders blijven we steken in goede bedoelingen, vage voornemens en loze beloften Team Heuvelland Laten we het ook even hebben over het verkeer. En dan met name de verkeersoverlast die de inwoners van Eijsden-Margraten ervaren; wandelpaden waar gemotoriseerd de wegen afsnijdt, motorrijders die in hun vrije tijd de rust van het landschap verstoren, we hebben er waarschijnlijk allemaal wel mee te maken gehad.

Wat eerst de Verantwoord Op Weg samenwerking was, werd uiteindelijk Team Heuvelland. Een gezamenlijke inzet om de verkeersoverlast en het gedrag in het verkeer te veranderen, zodat elke gebruiker, van wandelaar tot auto, van fietser tot tractor, ook zonder overlast naast elkaar van de wegen gebruik kan maken. Helaas is er van het oorspronkelijke idee van Team Heuvelland weinig overgebleven nu Vaals uit de samenwerking is gestapt en ook

Eijsden-Margraten minder geld hiervoor te besteden heeft. Op dit moment is er nog 74.000 euro beschikbaar vanuit onze gemeente. Vraag : Wat zijn nog de precieze plannen hiermee? PRO vindt dat Team Heuvelland zich voornamelijk bezig moet gaan houden om inspraak van bewoners goed te regelen, neem actie op basis van hun input. En neem acute maatregelen die direct tot beter verkeersgedrag leiden. De regionale samenwerking zoals in Team Heuvelland is geprobeerd, die moeten we niet opgeven. In onze grensgemeente is het ontzettend belangrijk om regionaal de samenwerking op te zoeken. De Einstein telescoop is zo’n voorbeeld, het is binnen handbereik, maar daarvoor moeten we wel in gesprek blijven met de Belgische buren. Ook zij hebben baat in de vorm van een stimulering van de economie en meer werkgelegenheid bij de komst van de Einstein telescoop, dit betekent wel dat zij naar een andere plek op zoek moeten gaan voor hun windmolens. Een bredere samenwerking kan ook op andere manieren voordelen opleveren. Een grensoverschrijdende samenwerking biedt ook mogelijkheden voor Europese subsidies. Wij roepen het college op om hier actief mee aan de slag te gaan en de opties hiervan te benutten. Zo leggen we voor onze eigen inwoners ook de verbinding met de omgeving en dus ook ons buurland België.

OV Inherent aan de mooie omgeving waar wij wonen is ook de verbinding met andere kernen, dorpen en steden. Juist in die mooie omgeving moeten we ontmoedigen dat elke keer de auto wordt gepakt, daarom is het belangrijk dat er goede fietsroutes komen. Maar naast de fiets is een belangrijke factor het openbaar vervoer. Het gebruik hiervan moeten we stimuleren voor onze eigen inwoners. Daarvoor moeten er wel goede OV-verbindingen bestaan. Vraag : wil het college en de nieuwe burgemeester bij de provincie lobbyen voor betere verbindingen binnen het OV en meer bushaltes. Energietransitie Wij willen het ook hebben over de energiecrisis in relatie met duurzaamheid. Er is op dit moment een energiecrisis gaande, dit merken we allemaal. Tegelijkertijd ligt er al langer de opgave van een energietransitie. Deze twee onderwerpen gaan hand in hand en het een versnelt de ander. De gemeente is in zee gegaan met Volta als uitvoerder van het project Zorgeloos Zonnepanelen. Wij merken in gesprek met de inwoners dat deze monopolypositie niet goed gaat. Het doel blijft om zoveel mogelijk daken met zonnepanelen te beleggen (uitgezonderd de monumentale panden). Wij roepen dan ook om op de mogelijkheid voor keuze naar andere leveranciers uit te breiden, terwijl de inwoner gebruik kan blijven maken van de duurzaamheidslening met 1% rente die de gemeente hierbij aanbiedt.

Het zijn namelijk juist de mensen die financieel het minder breed hebben, bij wie duurzaamheidsmaatregelen stokken en de energierekening omhoog schiet. Iets wat we regelmatig horen in beantwoording is dat Eijsden-Margraten een rijke gemeente is, met als aangevoerd bewijsstuk het hoge percentage particulier huizenbezit. PRO vraagt aandacht voor het fenomeen stille armoede, waarbij mensen op het eerste oog het financieel voor elkaar lijken te hebben met een eigen huis, maar met de stijgende hoge kosten juist niet de touwtjes aan elkaar vast weet te knopen. Is er bekend binnen onze gemeente hoeveel mensen binnen deze noemer vallen of krijgen zij te horen dat ze bij het niet kunnen betalen van hun gemeentelijke belastingen de schuldsanering in moeten gaan?

Precario De burger krijgt de belastingbrieven van de gemeente op de mat, maar wij vragen ons af hoe dit zit met de ondernemers die gebruik maken van publieke gronden voor commerciële doeleinden? PvdA, GroenLinks, D66 en VVD hebben een motie ingediend die is aangenomen om een precarioverordening op te stellen. Vraag : Hoe staat het hiermee? Is deze er al en wordt er al precariobelasting geheven? Gezondheid Financiële stress heeft impact op het welzijn van onze inwoners. De gemeente investeert wel in preventieve gezondheid van jongeren, dit streven kunnen wij alleen maar applaudisseren. Overgewicht en te weinig beweging zijn problemen waar we in deze samenleving tegenaan lopen. De gemeente heeft hiervoor een JOGG consulent aangesteld die, zoals zij het zelf zegt, leuke activiteiten voor jongeren organiseert. Wij vragen er aandacht voor dat het organiseren van leuke activiteiten pas echt leuk is als deze activiteiten ook echt effect hebben, en welk effect dit dan is. Neem als voorbeeld de Gezonde Basisschool van de Toekomst: deze is uitgerold met als grondslag verschillende wetenschappelijke onderzoeken en heeft inmiddels een bewezen positief effect op de gezondheid van jongeren. Er is uiteindelijk gekozen om 350.000 euro minder te begroten in het kader van jeugd. Iets wat we geen bezuiniging mogen noemen, omdat het niet in een definitieve begroting zat.

PRO ziet het wel op een bezuiniging van wat er aan mogelijkheden bestonden. PRO pleit ervoor de 350.000 euro die uiteindelijk niet begroot is, in te zetten voor het implementeren van een Gezonde Basisschool van de Toekomst in deze gemeente. Zo kunnen we in deze gemeente de jongeren echt bewezen een gezondere levensstijl meegeven. Organisatie En alles wat zojuist benoemd is, kan niet gebeuren zonder een gezonde gemeentelijke organisatie, oftewel een Toekomstbestendige Organisatie Eijsden-Margraten in het kort TOEM. Hiervoor moeten we inzetten op het vast personeel, waardering laten zien in de vorm van vaste contracten en aandacht voor elke medewerker. Voorkom dat we in grote mate afhankelijk zijn van inhuurkrachten. Wees een aantrekkelijke werkgever met een fijne werkcultuur, zonder angst. Binnen die cultuur vind PRO het belangrijk dat elke ambtenaar doordrongen is van burgerparticipatie. Het moet een automatisch onderdeel worden van elke beleidsstuk, van idee naar tekst. Zonder burgerparticipatie kunnen we geen representatief beleid maken in de gemeente. Daarom vragen we ook met klem om met prioriteit iemand aan te stellen die zich bezig zal houden met de uitvoering van de participatieverordening binnen de organisatie, nu we sinds een maand zonder zitten. Tot slot willen wij iedereen die aan de begroting en de beantwoording van onze vragen heeft gewerkt hartelijk bedanken.

Wij zien dat er veel werk in is gestoken. Met ons betoog, vragen en moties hopen wij een nog betere begroting neer te kunnen zetten voor de inwoners van EijsdenMargraten. Dankuwel voorzitter