20210623 06a Rapportage Verantwoord op weg! versie 6.0_1.pdf

Verkeersleefbaarheid houdt niet op bij de grenzen van de Lijn-50 gemeenten. Bezoekers bezoeken vaak een groter gebied, tevens hebben maatregelen die in de Lijn-50 gemeenten getroffen worden direct of indirect gevolgen voor de omliggende gebieden in de (Eu)regio. De lijn-50 gemeenten zijn het project Rapportage ‘Verantwoord op weg’

21

gestart omdat de problematiek hier wellicht het meest heftig wordt ervaren. Gedurende het project hebben verschillende gemeenten en instanties hun interesse kenbaar gemaakt. De integrale benadering op verschillende fronten moet kracht worden bijgezet door de samenwerking op te zoeken in de (Eu)regio, mede ook om een waterbedeffect te voorkomen. Voorgesteld wordt om: è via de RMO's ZL, (de Regionaal MobiliteitsOverleggen Zuid-Limburg) de samenwerking op te zoeken met de buurgemeenten in de (Eu)regio, Provincie en Zuid-Limburg Bereikbaar om het project meer kracht bij te zetten en te zorgen dat eventuele negatieve gevolgen van lokale maatregelen in de omgeving beperkt blijven.

Een belangrijke bepalende factor in de verkeersleefbaarheid is drukte. In het gehele land buigen gemeenten, belangenorganisaties en instanties zich over dit thema, omdat de drukte in gebieden voor problemen/uitdagingen zorgt. De drukte in een gebied is afhankelijk van heel veel factoren; alleen al een plotselinge weersverandering kan mensen ineens motiveren om het Heuvelland in te trekken. Vakanties, weekenden, feestdagen en evenementen hebben een aantrekkende werking, vooral als dit gepaard gaat met goed weer. Covid-19 heeft nog meer druk op de natuurgebieden gelegd en mensen aangetrokken die normaliter een andere vrijetijdsbesteding zouden kiezen. Met deze tijdsgeest is het van belang om de drukte real-time inzichtelijk te hebben en snel te kunnen anticiperen. Een ruimtemonitor met verwijzingssysteem, app o.i.d. is onontbeerlijk in een gebied met verkeersleefbaarheid als uitdaging. De ruimtemonitor verzamelt op basis van verschillende meetinstrumenten (bijvoorbeeld telefoondata, camera’s) waardevolle data over de drukte in het gebied waarmee we kennis genereren over knooppunten, druktemomenten en verkeersproblemen. Dit geeft ons de mogelijkheid om snel te anticiperen en concrete fysieke maatregelen te treffen op basis van betrouwbare data.

Voorgesteld wordt om een ruimtemonitor op te zetten en daarvoor eerst het benodigde onderzoek te verrichten, waarbij de samenwerking met partners (Omliggende gemeenten, Provincie, Visit Zuid-Limburg, Politie, Zuid-Limburg Bereikbaar en NBTC) gezocht wordt en gestreefd wordt naar aanhaking van alle ZuidLimburgse gemeenten en gemeenten net over de grens. Voorgesteld wordt om: è een online medium op Zuid-Limburgse schaal te ontwikkelen: o met druktemonitoring, o het verstrekken van reisinformatie via in-car navigatiesystemen, o overzicht topdagen, o overzicht toeristische locaties en routes, o en verwijzing naar centrale politienummer 0900-8844 voor meldingen over onveilig en/of ongewenst verkeersgedrag è modulaire (fysieke) oplossingen te koppelen aan dit medium om de druk indien nodig te verlichten. è vooruitlopend op de ruimtemonitor een pilot in te zetten met een regioregie-team voor de Lijn50-gemeenten. Zij adviseren de colleges door te anticiperen op lokale verkeersdrukte in het Heuvelland met als doel het reguleren van bezoekersstromen tijdens topdagen. Regioregie bestaat uit: afstemming tussen wegbeheerders, vervoerders en hulpdiensten, een maatregelenpakket en communicatie. Het nieuwe regioregie-team kan voortbouwen op de huidige samenwerking tussen de lijn-50-gemeenten en de politie (druktekalender, beslisboom en lokale (verkeers)maatregelen)

De integrale benadering van het project is meermaals aan de orde gekomen. Kijkende naar de maatregelen, wordt in de verkeerskunde gesproken van hardware, software en orgware. Hardware zijn de harde, vaak fysieke, maatregelen die in de openbare ruimte worden getroffen, te denken valt aan: maken van fysieke snelheidsremmers, aanleggen van schoolzones, maken van parkeerplaatsen etc. Het inrichten van de infrastructuur, zodat de weggebruiker ziet en voelt welk gedrag of regime van hem wordt verwacht. Software zijn de maatregelen die we ontwikkelen om gedrag te beïnvloeden, te denken valt aan verkeerseducatie op school, publicaties over verkeersregels, maar ook campagnes zoals “Wij gaan weer Rapportage ‘Verantwoord op weg’

22

naar school”, “Door rood is dood” etc. Orgware wordt vaak gezien als de handhavings- en monitoringskant van de verkeerskunde. Het inzetten van politie of BOA’s maar ook de smiley’s en wegkantradars die aangeven of de software- en hardware-aanpak tot het gewenste effect hebben geleid. In deze drie types zit volgordelijkheid. Het maatregelenpakket bestaat uit een mix van hardware- software en orgwaremaatregelen die op korte en lange termijn uitvoerbaar zijn. De maatregelen zijn opgehaald uit de deskresearch en bij de stakeholders. In gezamenlijkheid moeten de maatregelen zorgen voor de gewenste omslag om de verkeersleefbaarheid weer in balans te krijgen. Er is echter geen pasklare oplossing, om deze reden stellen we voor om met pilots te werken; dit zijn tijdelijke maatregelen (3 maanden) waar geen procedures en termijnen aan gekoppeld zijn. Dit geeft ons de mogelijkheid om maatregelen uit te testen, hun effect en de consequenties te monitoren, waarbij zelfs de mogelijkheid bestaat om snel in te grijpen als de gewenste resultaten niet worden behaald. Na afronding van de pilots wordt de bestaande situatie weer hersteld, waarna kan worden getoetst wat de resultaten van de pilot zijn. Op basis van deze proeftuin kan een gedegen besluit worden genomen en een duurzame, gedragen maatregel worden ingevoerd.

Bovendien kunnen op basis van de bevindingen uit de pilots maatregelen worden toegepast in andere gebieden in het Heuvelland, bijvoorbeeld een uitbreiding van een Cittaslow-zone. Belangrijk aandachtspunt bij deze pilots is, dat zij niet gecombineerd kunnen worden met andere pilots in een gebied, omdat de effecten zuiver meetbaar moeten zijn. De samenstelling van het gehele maatregelenpakket is een afgewogen pallet dat tot stand is gekomen in overleg met de stakeholders. Het gezamenlijke pakket steekt in op het herstellen van de balans van het ‘ecosysteem’. Wij adviseren u dan ook om dit in zijn gezamenlijkheid vast te stellen. Per gemeente worden concrete maatregelen voorgesteld. Het spreekt voor zich dat deze ter beoordeling zijn van het betreffende college. De maatregelen en pilots zijn wel gemeente-overstijgend afgestemd. Voorgesteld wordt om: è deze rapportage inclusief ‘Stip op de horizon’, het afwegingskader en het ‘ecosysteem’ als kader te stellen voor de verdere uitwerking van het project en het thema ‘verkeersleefbaarheid’; è kennis te nemen van het maatregelenpakket, bestaande uit hardware- software en orgwarematige maatregelen. Waarbij de colleges de opdracht krijgen om te zorgen voor: § langetermijnmaatregelen die in samenspraak met de stakeholders worden opgesteld.

§ kortetermijnmaatregelen die voortkomen uit het participatietraject om de druk in het komende toeristenseizoen te verlichten. § pilots om maatregelen te toetsen. è Verschillende budgetten aan de colleges ter beschikking te stellen om aan deze opdrachten uitvoering te geven.

De hardware en software moeten op orde zijn, orgware (handhaving) is het sluitstuk, dit wordt tevens bevestigd door de experts op dit gebied. De roep van de stakeholders om handhaving is echter zo luid, dat wij geen recht doen aan het participatieproces als wij dit op deze manier voorstellen. De participanten in de sessies zijn van mening dat handhaving de belangrijkste oplossingsrichting voor de overlast is. Om deze reden zullen wij dan ook gehoor geven aan de luide roep van de stakeholders en voorstellen om in te zetten op meer handhaving. Hierbij dient wel te worden opgemerkt dat de gemeenten afhankelijk zijn van de (capaciteit van de) politie, waarvan bekend is dat deze beperkt is en niet zomaar is uit te breiden. Daarnaast moet men zich realiseren dat niet alleen de ongewenste bezoeker de rekening van handhaving betaalt; ook de inwoner, de ondernemer of de kwaliteitstoerist zal te maken krijgen met strikte handhaving. Daarnaast zal forse handhaving tweeledige invloed hebben op het imago van het gebied: de bezoeker met de verkeerde intenties zal minder snel geneigd zijn om het gebied te bezoeken OF zich te misdragen. Aan de andere kant zullen ook de toeristen de rekening betalen en deze negatieve ervaring met zich meenemen.

Rapportage ‘Verantwoord op weg’

23

Voorgesteld wordt om: è op korte termijn actief in te zetten op handhaving op gedrag, snelheid en geluid. Verzoek de burgemeesters om een sterk signaal af te geven in de zogenaamde driehoek met het dringend verzoek op meer capaciteit van politie in de Lijn-50 gemeenten.

MONITORING & EVALUATIE Kenmerkend van dit project is de complexiteit rondom de zwaarwegende belangen. Niet alleen de stakeholders, maar ook omliggende gebieden kunnen te maken krijgen met gevolgen van de maatregelen die in het kader van dit project getroffen worden. Om deze reden is het van belang om de situatie goed te monitoren en later met belanghebbenden te evalueren. Voorafgaand aan de implementatie moeten direct belanghebbenden over de maatregelen geïnformeerd worden, waarbij de omliggende gemeenten niet vergeten mogen worden. ‘Monitoring en evaluatie verwijzen samen naar het geheel van waarnemingsactiviteiten, reflectiemomenten en feedbackmechanismen die ervoor zorgen dat betrokkenen inzicht krijgen in voortgang, processen, resultaten, relevante efficiëntie en/of duurzaamheid van hun interventies’6 Korte termijn en lange termijn maatregelen: Deze maatregelen worden nader onderzocht en indien mogelijk met de stakeholders opgepakt. Het is van belang om te zorgen voor objectieve monitoring (middels metingen) om de subjectiviteit zo veel mogelijk uit de maatregel te filteren. Omdat overlast een subjectief thema is, moet dit karakter wel aan de orde gesteld worden. Per maatregel moet vooraf bepaald worden hoe objectief en subjectief gemeten wordt, welke partners hierbij betrokken worden en hoe lang de beoordelingsperiode duurt.

Op basis van de objectieve metingen en subjectieve beoordeling moet de waarde van de maatregel bepaald worden. Zodra de ruimtemonitor in werking is getreden hebben de Zuid-Limburgse gemeenten (en partners) een volledig overzicht van de drukte, knelpunten en bezoekersaantallen in een gebied. Deze data kan bij de monitoring en evaluatie worden ingezet. Pilots De pilots hebben een tijdelijk karakter. Naast de objectieve en subjectieve metingen moet ook een 0meting gedaan worden (voorgesteld wordt om waar mogelijk de metingen van zomer 2020 hiervoor als uitgangspunt te nemen). Daarnaast moet een controlemeting gedaan worden om te toetsen welk effect het opheffen van de maatregelen tot gevolg heeft. Na afronding van het monitoringsproces zal de evaluatie plaatsvinden waarbij de relevantie, effectiviteit, duurzaamheid en efficiëntie van de maatregel of pilot wordt bepaald. Indien een interventie is gepleegd moet bekeken worden wat de resultaten hiervan zijn. Bij voorkeur wordt de evaluatie gedaan door een onafhankelijke derde, hiervoor zijn extra kosten meegenomen.

6

Methoden voor monitoring en evaluatie van innovatieprojecten

Rapportage ‘Verantwoord op weg’

24

BRONNEN • • • • • • • • • • • • • • • • •

Bouwstenenrapportage omgevingsvisie Lijn 50 - Pantopicon Provinciaal omgevingsplan Limburg Strategisch actieplan Middengebied – Soete NOVI Wielerbeleid Gebiedsvisie Mobiliteit Provincie Expert Meeting Fietsdrukte & Veiligheid – Limburg Cycling Recreatie Beleving en ervaringen in Zuid Limburg – ANWB Programma Stilte & Leefkwaliteit Buitengebied Vaals Waardevol Toerisme, onze leefomgeving verdient het – Raad voor de Leefomgeving en infrastructuur Handreiking bezoekersmanagement – NBTC Bewonersonderzoek Toerisme – Toerisme Vlaanderen in opdracht van Provincie Limburg Tabellennotitie bestedingen Zuid Limburg – ZKA in opdracht van Visit Zuid-Limburg Bestemming Zuid-Limburg 2030, Visie Vrijetijdseconomie – Bureau BUITEN, Firestarter en DONA Stedenbouw in opdracht van de 16 Zuid-Limburgse gemeenten en de provincie Limburg BUAS-onderzoek - Breda University of Applied Science Bevolkingskrimp biedt kansen voor recreatie – Tom Kuhlman, LEI Wageningen UR NRIT magazine Methoden voor monitoring en evaluatie van innovatieprojecten – Praktijkonderzoek Plant & omgeving BV

BIJLAGEN Bijlage 1: Investeringsagenda Bijlage 2: Pilotkaart

Rapportage ‘Verantwoord op weg’

25