20210518 03d bijlage 3 raadsvoorstel - Analyse bevraging Lijn50_Publieksversie.pdf

Versie november 2020 Projectteam Omgevingsvisie Lijn50

INTRODUCTIE Op verzoek van raadsleden tijdens de informatiebijeenkomst op 1 maart 2021 bezorgen wij raadsleden middels dit document meer achtergrondinformatie inzake de brede bevraging. In de periode 26 oktober tot en met 8 november heeft een online bevraging plaatsgevonden met als doel om in kaart te brengen welke ideeën, visies en wensen er in de regio leven. Wij vroegen mensen om hun mening en ideeën over zeven thema's: wonen & samenleven, landschap & landbouw, bezoeken & ontmoeten, energie & grondstoffen, verplaatsen & bewegen, leren & werken, gezondheid & veiligheid. Bij ieder thema werden enkele inspirerende voorbeelden aangereikt in de vorm van bushaltes, waar men op kon reageren. Tot slot brachten we ook de heersende wens- en schrikbeelden in kaart.

fi

fl

In voorliggend document treft u de achtergrondanalyse aan van de respons. We beginnen met een korte toelichting van de demogra sche samenstelling van de respondentengroep. Vervolgens re ecteren we kort op hoe men vindt dat de regio er in het heden uit ziet. Daarna gaan we uitgebreid in op alle zeven thema’s. Tot slot kaarten we aan welke wens- en schrikbeelden er heersen ten opzichte van de toekomst van de regio.

GESLACHT

1%

1. ACHTERGROND RESPONS

2%

Het eerste deel van de bevraging geeft inzicht in de samenstelling van de respondentengroep. We letten hier op geslacht, leeftijd, woonplaats en relatie met de regio.

45% 51%

1.1 Geslacht In totaal vulden 1045 personen de bevraging in. 538 van deze respondenten zijn vrouwen en 471 zijn mannen. 25 personen hebben geen geslacht ingevuld en 11 personen geven aan deze informatie liever niet te delen.

Man Onbekend

LEEFTIJD

1.2 Leeftijd Het grootste deel van de respondenten (327 personen) valt binnen de leeftijdsgroep 50-64 jaar. 179 respondenten zijn 65 jaar of ouder, 171 respondenten zijn tussen de 40 en 49 jaar oud, 145 tussen de 30 en 39 jaar, 113 personen tussen de 20 en 29 jaar en 62 respondenten zijn jonger dan 20 jaar. 48 respondenten hebben geen leeftijd opgegeven.

Vrouw Zeg ik liever niet

5% 6% 31%

11% 14% 16%

17%

1.3 Woonplaats Het grootste deel van de respondenten (431 personen) is woonachtig in Eijsden-Margraten. Daarnaast wonen 349 respondenten in GulpenWittem, 180 in Vaals en 68 buiten de regio. 17 respondenten hebben geen woonplaats opgegeven.

50-64 30-39 Onbekend

40-49 Jonger dan 20

WOONPLAATS

2%

1.4 Relatie met de regio Het overgrote deel van de respondenten woont in de regio. Veel van deze personen werken en recreëren hier ook. Een enkeling studeert er.

65+ 20-29

7% 17%

41%

33%

Eijsden-Margraten Vaals Onbekend

Gulpen-Wittem Buiten de regio

2. DE REGIO NU Dit onderdeel van de bevraging gaat in op hoe inwoners de lijn50 regio op dit moment ervaren. We vragen respondenten hier hoe zij de omgeving in één zin zouden omschrijven, waar ze trots op zijn en wat ze liever anders zouden zien. De vragen in het groen zijn letterlijk overgenomen uit de bevraging.

2.1 Hoe zou je de regio nu in een zin beschrijven? Het valt op dat deze vraag voornamelijk positief wordt beantwoord. Om dit te illustreren: het meestgenoemde positieve antwoord is zo’n 200 keer benoemd, waar het meest genoemde negatieve antwoord zo’n 30 keer benoemd is. Top 10 positieve antwoorden: #1: Groen, landelijk, met prachtig (heuvel)landschap/buitengebied #2: Mooie, prachtige regio (ook antwoorden zoals ‘hemels’ en ‘geweldig’ vallen hier onder) #3: Een jne plek om te wonen #4: Gezellig, vriendelijk, gemoedelijk (goede saamhorigheid) #5: Rustig #6: Unieke plek (stukje buitenland in eigen land) #7: Rijke historie, traditie en authenticiteit #8: Bloeiend en bruisend, een aantrekkelijke plek voor toeristen #9: Genoeg te doen: voldoende recreatiemogelijkheden #10: Goede en voldoende voorzieningen

Top 5 negatieve antwoorden: #1: Te druk (zeker in vergelijking met vroeger) #2: Te toeristisch #3: Achtergebleven, ouderwets #4: Saai #5: Doods, vervallen

Interessante en opmerkelijke antwoorden: “Een weidse, bourgondische en rustige regio, omringd door natuur, karakteristieke panden.” “We leven in een regio waar we de balans aan het verliezen zijn tussen natuur (landschap), recreatie en (landbouw)bedrijfsleven.” “Een veelzijdige omgeving met een prachtig landschap dat nooit verveeld en waar het bourgondisch genieten is, óók voor inwoners zelf!” “Buitenland in eigen land.” (vooral dit werd vaak genoemd)

fi

“Mooi cultuurlandschap waarin het prettig wonen, werken en recreëren is.”

“Bestuur lijn 50 old boys netwerk. Tientallen mooie visies over het landschap maar de uitvoering staat er steeds haaks op! Als de bestuurders van de gemeente EM geen ruimte geven aan nieuwe mensen zal hier NOOIT IETS VERANDEREN, ook deze omgevingsvisie verandert hier niks aan.” "Hele mooie regio, waar veel rust in thuis hoort, echter deze rust en het landschap worden verdoezeld door de vele bebouwing.”

2.2 Wat maakt jou trots op deze regio? Het landschap en de natuur staat met ruim 470 vermeldingen op nummer één. De daaropvolgende antwoorden zijn elk minder dan 100 keer benoemd. #1: Landschap, natuur, (heuvel)landschap, het uitzicht, etc. #2: De prachtige kernen, het stadsbeeld en historische gebouwen #3: De saamhorigheid, gemeenschapszin, de betrokkenheid van inwoners en gezelligheid. ‘De mensen’ #4: De rust, ruimte en kleinschaligheid. Het dorpsgevoel. #5: De cultuur, tradities en historie #6: De diversiteit, afwisseling tussen natuur, dorpskernen, voorzieningen en recreatie #7: Dialect, onze eigen taal #8: De vele actieve verenigingen #9: Gastvrijheid, toerisme #10: De ligging t.o.v. andere steden. Onderdeel van de Euregio

Interessante en opmerkelijke antwoorden: “Dialect, vanzelfsprekende aardige buur van twee buitenlanden en jne leefomgeving.” “Variatie in natuur en vele dorpen met ieder hun eigen karakter.” “De natuur en manier van samenleven van mensen van binnen en buiten de regio.” Een veelvoorkomend antwoord is “De natuur en cultuur.”

2.3 Wat zou je liever anders zien?

fi

fi

fi

#1 Minder toerisme, betere spreiding over de regio. Men klaagt voornamelijk over verkeersoverlast #2 Het verkeer: minder verkeersdrukte (en trim etsers), minder (gemotoriseerd)verkeer en minder geluidsoverlast van het verkeer. Verbeteren verkeerssituaties, meer gescheiden etspaden aanleggen. Verkeersvrije zones. #3 Perspectief voor starters. Werkgelegenheid, uitgaansgelegenheid en betaalbare woningen. #4 Meer rust. #5 Meer aandacht voor de natuur, natuurbehoud en natuurinclusieve woonvormen. #6 Meer activiteiten voor jongeren en meer (kwalitatief) cultureel aanbod. #7 Betere en goedkopere OV verbindingen tussen de dorpen en in de regio. #8 Vermindering geluidsoverlast door vliegverkeer. #9 Meer oog voor bewoners en aandacht voor burgerparticipatie in het bestuur. #10 Beter onderhoud en vermindering zwerfafval

Interessante en opmerkelijke antwoorden: De meeste respondenten zien graag veranderingen in de verkeersdrukte en de hoeveelheid toeristen. #1 en #2 uit de top tien gaan dan ook nek aan nek. Er is ook veel overlap binnen deze twee antwoorden: veel respondenten geven aan dat massatoerisme vooral overlast veroorzaakt in het verkeer. “Minder massa toerisme en het daarbij behorende rondtoerende verkeer.” Een ander antwoord dat opvallend vaak genoemd is (maar niet vaak genoeg om in de top tien vernoemd te worden), is het ongenoegen met ‘importbewoners’ (voornamelijk mensen uit ‘holland’/de randstad). Dit wordt gezien als een bedreiging voor de lokale cultuur. Ook het aanschaffen van een tweede huis in de regio wordt gezien als problematisch omdat het de leefbaarheid in de dorpen aantast. Bemoeienis uit de randstad wordt ook niet gewaardeerd, en enkelen respondenten vinden dat de regio zeker geen voorbeeld moet nemen aan de randstad. “Minder "Holländere" die hier komen wonen. Je merkt dat dorpen de dorpen van vroeger niet meer zijn. Vroeger was alles veel hechter. Ook hoor je steeds minder het Limburgs dialect om je heen.” Tot slot werd bezorgdheid uitgedrukt ten aanzien van de groeiende hoeveelheid grote agrarische bedrijven. Men vindt dit een zorgwekkende ontwikkeling en geven voorkeur aan een kleinschaligere aanpak.

3. THEMA’S In het derde onderdeel van de bevraging worden zeven thema’s ter sprake gebracht: Wonen & Samenleven Landschap & Landbouw Bezoeken & Ontmoeten Energie & Grondstoffen Verplaatsen & Bewegen Leren & Werken Gezondheid & Veiligheid Binnen deze thema’s kan de deelnemer inspiratie opdoen op vijf verschillende haltes. Per thema geeft men vervolgens aan hoeveel aandacht hier in de toekomst naar uit moet gaan en welke haltes (voorbeelden) hem of haar het meest aanspreken. Ook kan hij/zij hier eigen ideeën kwijt. We stellen de vragen: -Hoeveel aandacht moet er in de toekomst uitgaan naar dit thema? -Heb jij een idee wat we in de toekomst met dit thema zouden moeten of kunnen? -Welke van de inspiratie-haltes spreken je in het bijzonder aan? (meerdere antwoorden mogelijk) In deze samenvatting tonen we steeds eerst de haltes die respondenten bij dit thema te zien kregen. Het lezen hiervan geeft een beter beeld bij de antwoorden.

Thema 1: Wonen & Samenleven Bij dit thema horen de volgende haltes:

Halte 1

ECODORP Een zelfvoorzienende wijk De bewoners van deze zelfvoorzienende wijk halen energie, water en voedsel uit hun eigen omgeving. Ze zijn volledig zelfredzaam. Hierdoor zijn de kosten een stuk lager dan bij reguliere woningen. Perfect voor de bewuste starter!

Halte 2

WOONHOTEL Voor even elders thuis Of je nu uit een ander land komt of even verderop woont, in het woonhotel kun je enkele dagen tot maanden verblijven. Je hebt er een persoonlijke werk- en leefruimte en allerlei handige voorzieningen om je leven zo ef ciënt mogelijk in te richten. Er komen vaak reizende professionals, internationale studenten en creatievelingen die genieten van alles wat de regio te bieden heeft. Halte 3

BLOKJESHOF Klein is het nieuwe groot Op het Blokjeshof zijn er zo'n 20 eenvoudige en betaalbare tiny houses neergezet. Deze moderne huisjes zijn perfect voor kleinere huishoudens, maar alleen zul je hier niet zijn! Jong en oud vindt elkaar hier in de omgeving die is ingericht om ontmoeting en activiteiten te stimuleren. Denk aan een prachtige tuin, een zwembad, muziekkamer, sauna, gym en een theaterpodium. Halte 4

BUITENPLAATSEN Verrassende ontmoetingsplekken Buitenplaatsen zijn ontmoetingsplekken voor en door bewoners. Voormalig lege (buiten)ruimtes zoals historische panden, parkeerplaatsen, ... worden gevuld met meubels en benodigdheden voor tal van spellen en activiteiten. De invulling van deze ruimtes wordt door bewoners bepaald en verandert regelmatig. Een podium, levensgroot schaakbord of weekmarkt: u beslist! Halte 5

fi

RESIDENTIE HERFSTJEUGD De groene zorgzone In de woningen bij Residentie Herfstjeugd bevind je je midden in de natuur. De residentie biedt waar nodig uitstekende zorg voor hulpbehoevende ouderen, patiënten die revalideren of mensen die wat minder prikkels willen ervaren. Hier kun je zelfstandig leven met alle nodige voorzieningen. (Klein)kinderen komen hier maar al te graag op bezoek!

(Wonen & Samenleven) In totaal hebben 385 personen gereageerd op dit thema.

Hoeveel aandacht moet er in de toekomst uitgaan naar dit thema? Antwoord

Frequentie

Zeer veel

111

Veel

174

Neutraal

70

Een beetje

20

Geen

2

1% 5% 29%

19%

46%

Zeer veel Een beetje

Veel Geen

Neutraal

De overige 8 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

Welke van de inspiratie-haltes spreken je in het bijzonder aan? (meerdere antwoorden mogelijk)

Antwoord

21%

29%

Frequentie

Halte 1

169

Halte 2

33

Halte 3

122

Halte 4

137

Halte 5

125

29 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

6%

23% 21%

Halte 1 Halte 4

Halte 2 Halte 5

Halte 3

(Wonen & Samenleven)

Heb jij een idee wat we in de toekomst met dit thema zouden moeten of kunnen? Het overgrote deel van de ideeën gaat over betaalbare woningen en interessante perspectieven voor starters: “Veel aandacht om eigen jeugd en cultuur in eigen dorpen te houden door betaalbare woningen starters. Tevens zorgen genoeg te bieden is qua school, winkels, sportmogelijkheden, muziek, cultuur. Dus instandhouden van goed recreatief niveau.”

Vaak wordt de behoefte aan inclusieve (gemengde) woonvormen geuit: “Meer mogelijkheden voor jong en oud om samen en naast elkaar te wonen. Zoals de blokjeshof, geweldig idee. Dan hoeven bijvoorbeeld ook de ouderen wellicht niet meer weg uit 'hun' dorp.” “In deze haltes worden generaties letterlijk in een ‘hokje’ gezet. We zouden moeten streven naar een samenleving die elkaar versterkt, waar jong en oud samen optrekken, men elkaar waardeert en weet te vinden indien nodig.” “Ik vind het belangrijk dat samenleven ook geintegreeerd is, dwz geen aparte zones voor zorg of jeugd of immigranten etc. Elke buurt zou een representatie van al deze groepen moeten hebben en deze groepen kunnen bedienen in basis behoeften.” “Nieuwe woonvormen: samen wonen met anderen en toch voldoende privacy, zoals wonen in hofjes, in grote boerderijen, in kastelen. Gezamenlijk gebruik van bepaalde faciliteiten. Ontmoetingsplekken en nog meer samenleven door mensen in alle leeftijden.”

Veel mensen prefereren de herbestemming van bestaande bouw (schuren, boerderijen, kastelen, etc.) in plaats van het bouwen van nieuwe woningen. Ook komt er sterk naar voren dat men natuur/milieu erg belangrijk vindt in de ontwikkeling van nieuwe woonvormen. Het idee van de ecovillage, zelfvoorzienende woonvormen en tiny houses spreekt veel mensen erg aan: “Van leegstaande grotere panden in het centrum woningen ontwikkelen voor ouderen om lang zelfstandig te kunnen wonen.” "Halte 4 doet direct al denken aan een aantal mogelijkheden in de omgeving. Er zijn veel braak liggende terreinen waar men een soort gelijke invulling aan kan geven. Dit kan mogelijk leiden tot meer cohesie in de samenleving en wellicht ook ertoe bijdragen dat mensen minder binnen blijven en dus meer beweging vinden.” "Ik vind zo'n ecodorp echt een heel erg mooi initiatief. Ook om mensen van buiten de regio aan te trekken en hier te komen wonen en werken. Duurzaamheid is daarnaast belangrijk voor de toekomst, dus mooi als daar aan gewerkt wordt.” “Ik zou het geweldig vinden als onze regio klimaatneutraal zou zijn.” “Aandacht voor wonen met respect voor de omgeving. Aantrekkelijke woonruimtes voor mensen die op zoek zijn naar rust en de drukte van de stad willen ontvluchten. Aandacht voor duurzaamheid en harmonie met de omgeving (natuur, historie). Fijne woonruimtes voor zowel

oud als jong, liefst gemengd. Een voorzieningenniveau dat er voor zorgt dat je niet voor alles in de auto moet stappen.”

Een aantal personen geven aan dat burgerparticipatie op dit gebied gewenst is: “Vraag aan de inwoners welke wensen men heeft, en doe er dan vervolgens ook iets mee!” “Met alle gemotiveerden er over praten: samen weten we meer.” “Luisteren en in gesprek gaan met de bewoners.”

Verder zijn er een aantal opmerkelijke antwoorden genoemd: “Zet niet in op maar blijven bouwen, accepteer vergrijzing en leegloop van dorpen, koester de vrijkomende ruimte, plant bomen en groen. Omarm streven en idee zo weinig mogelijk mensen per km2 is de enige duurzame oplossing voor milieu, welzijn en toekomst.” “Alles is nu ingericht op transport per auto, waardoor ontmoeten en bewegen naar de achtergrond wordt gedrukt. Naar de inrichting van onze gemeentes moet niet alleen met een ontwerpers en architectenbril gekeken worden, maar ook met een sociologische en psychologische. Daarnaast is openbaar vervoer en een netwerk van leenvervoer ook beter voor sociale contacten en voor het milieu.” “De voorbeelden zijn wel erg groen en links. Doe maar gewoon en zorg dat er een perfecte basis ligt: goede wegen, stoepen, voorzieningen zoals winkels en scholen, mooie openbare ruimte, geen zwerfvuil en lage belastingen dan houden mensen geld over.” “Een kantoor waar 'thuiswerkende' professionals vanalles vinden. In de eerste plaats een rustige werkplek met uitstekende communicatiemiddelen. Klaar voor de volgende lockdown. Met mogelijkheid tot kinderopvang. Met gezonde voeding. Mogelijkheid tot het bereiden/meenemen van gezond eten naar huis. Met ruimte voor sport, kunst en cultuur.” “Bied kleine bouwkavels aan met grondgebruik voor voedselboseen, permacultuur, pluktuinen etc.

Faciliteer ook de mogelijkheid om een gezamenlijk gebouw te bouwen voor gedeelde spullen zoals een wasmachine, auto en tuingereedschap maar ook voor opslag of een workshopruimte bijvoorbeeld.” “Meer met elkaar rekening houden en samenwerken. We moeten af van het kerktoren denken!” “Ten eerste dient het bevolkingsaantal naar beneden te gaan. Er is sprake van overbevolking. Met andere woorden in deze regio kan je alleen wonen met max 1 kind per twee ouders.” “Vooral zorgen voor meer bewegingsruimte voor kinderen en jeugd, zodat zij de schoonheid van dit gebied leren kennen en er zorg voor gaan dragen, zij zijn de toekomst.” “Door instandhouden kleinschalige voorzieningen leefbaarheid platteland revitaliseren.” “Tradities die nog volop leven binnen samenleving in ere proberen te houden en te ondersteunen, is toch bakermat van samenleven en zorgt voor participatie en ontstaan nieuwe initiatieven.”

Thema 2: Landschap & Landbouw Bij dit thema horen de volgende haltes:

Halte 1

PARK DE KOEL Van bedrijventerrein tot landschap Wat jaren geleden nog een in onbruik geraakt bedrijventerrein was, is nu heringericht tot natuur- en recreatieparel. Een zorgvuldig plan met diverse inheemse bomen, struiken en planten moet zorgen voor een nieuwe bron van en veilige haven voor biodiversiteit. Halte 2

DE BUURDERIJ Hollandse kost van de coöp-boeren De buurderij is een coöperatieve boerderij. Enkele gezinnen bepalen samen wat er geteeld wordt. Nog veel meer families komen hier hun wekelijks groentenabonnement bij elkaar oogsten. Steeds meer mensen zijn er dan ook trots op dat ze 'Buurders' zijn. Ze genieten immers van lokale, kraakverse groenten die geteeld zijn op een plek die zij koesteren. Halte 3

SMAAKMAKERSDAL Liefde gaat door de maag Het Smaakmakersdal is een prachtige locatie in het Zuid-Limburgse landschap. Bezoekers kunnen er genieten van gerechten op basis van versgeteelde ingrediënten. Er worden ook allerlei gastronomische en culinaire events georganiseerd waar chefs uit binnen- en buitenland graag tijd doorbrengen om onderzoek te doen en kennis uit wisselen rond streektradities, voedselproductie en de toekomst van de lokale landbouw. Je kan er binnenkort ook lokale wijn proeven afkomstig van nieuwe teelttechnieken! Halte 4

PLUKHEUVELWOUD Ieder dorp haar eigen plukparadijs In het Plukheuvelwoud zijn natuur en landbouw met elkaar versmolten. Dit voedselbos is door mensen ontworpen, maar de natuur doet er bijna al het werk. Mens en dier kunnen er genieten van een rijk palet aan smaken, geuren en kleuren. In dit plukparadijs vinden buurtbewoners, toeristen en chef-koks het hele jaar door lokale, verse en wilde voedselproducten. Halte 5

PIXELFARMING Groenten telen met je smartphone Om jongeren nauwer te betrekken bij land- en tuinbouw, doen heel wat landbouwers mee aan het pixelfarming initiatief. Jongeren kunnen er enkele vierkante meters grond pachten, via hun smartphone een teeltplan ontwerpen, zaadgoed bestellen, hun roboteelt opvolgen en hun oogst verkopen.

(Landschap & Landbouw) In totaal hebben 490 personen gereageerd op dit thema.

Hoeveel aandacht moet er in de toekomst uitgaan naar dit thema?

2% 5% 12% 37%

Antwoord

Frequentie

Zeer veel

176

Veel

207

Neutraal

59

Een beetje

24

Geen

10

43%

Zeer veel Een beetje

Veel Geen

Neutraal

De overige 14 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

Welke van de inspiratie-haltes spreken je in het bijzonder aan? (meerdere antwoorden

11%

mogelijk)

Antwoord

Frequentie

Halte 1

185

Halte 2

189

Halte 3

163

Halte 4

179

Halte 5

87

40 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

23%

22% 24% 20%

Halte 1 Halte 4

Halte 2 Halte 5

Halte 3

fi

(Landschap & Landbouw)

Heb jij een idee wat we in de toekomst met dit thema zouden moeten of kunnen? Over het algemeen vinden respondenten dat het landschap en de landbouw vooral behouden moeten worden. Een enkeling is van mening dat landbouw verminderd moet worden. Wat vaak wordt genoemd is de wens om de landbouw in deze regio te verduurzamen. Met name kleinschaligheid, ecologisch verantwoorde landbouw en biodiversiteit worden vaak genoemd. “Kleinschaligheid en biologisch ondernemen moet een speerpunt van zuid Limburg zijn. Alle initiatieven spreken mij aan. Veel wilde bloemen in bermen, minder gif spuiten en een voortrekkersrol vervullen op deze mooie 5 items!” “Kleinschalige en innovatieve landbouw die hoog kwalitatieve streekproducten produceert waarmee de steden om ons heen in euregio gevoed kunnen worden." “Biologische landbouw moet voorop komen te staan. Geen grootschalige landbouw meer. Verdozing landschap moet een halt worden toegeroepen. Daar waar het kan, bevorderen van terugkeer natuur.” “Ik zie de fruitteelt verdwijnen. De macht ligt bij de grootgrutters. De veiling in Margraten is ten dode opgeschreven.

Beter is de grootgrutters te betrekken bij het belang van een gezonde landbouw en fruitteelt en te proberen ze mede verantwoordelijk te maken.” “Minder grootschalige landbouw waar alleen de opbrengst per m2 telt, meer duurzame landbouw (ecologisch), meer permacultuur en bv voedselbossen, leven van het land en de natuur en niet ten koste van het land en de natuur.” “Wij hebben een cultuurlandschap dat gevormd is door de landbouw. Helaas gaat het hard achteruit met de landbouw. Fruittelers stoppen en hun percelen maken plaats voor mais of aardappelen." “Hoe dan ook moet worden overgaan naar een ecologisch verantwoorde landbouw, met groot respect voor biodiversiteit.”

Veel respondenten vinden dat de (kleinschalige) landbouw behouden en ondersteund moet worden. Een aanpak die door een aantal personen aangedragen wordt is om met de boer en andere spelers in gesprek te gaan. “Meer praten MET boeren ipv over en voor boeren. Pas op dat we het niet onmogelijk maken voor boeren om nog enigszins rendabele agrarische bedrijven voor te kunnen zetten. Wie gaat dan het onderhoud van ons landschap over nemen?” “Meer naar de boeren luisteren en wat zij nodig hebben om ons eten te geven. En meer aandacht schenken naar het onderhoud van het landschap en ecologischer zijn.” “Er gaat veel aandacht naar agrarische bedrijven. Schaal behoudt of verkleining met goede nanciële ondersteuning voor de boer. Werk samen, verkoop aan huis, vrijwilligers die helpen het geproduceerde voedsel in de omgeven af te zetten.”

Een andere aanpak die voorgesteld wordt is om duurzame landbouw meer zichtbaarheid te geven, bijvoorbeeld door het aanmoedigen van de consumptie van streekproducten, of het bedenken van activiteiten die bewoners in contact laat komen met de landbouw. “Laten we de voorlopers en de natuurinclusieve argrariers meer zichtbaar maken. Ook coöperatieve vormen van landbouw, zoals herenboeren, de ruimte geven.” “Landschap en landbouw vormen het heuvelland, door deze samen te voegen en de mensen te triggeren hieraan deel te nemen, blijft dit ook behouden. Er zal meer ingezet moeten worden op lokaal telen en inkopen.” “Meet and Eat: een vergader / beleef / bezoekers platform waarbij starters (evt. In combinatie met ervaren chefs die dit platform kunnen gebruiken om nieuwigheden te testen) in kleine open keukens keukens hun gerechten kunnen prepareren. Kan ook dienen als een multidisciplinaire werkplan als alternatief voor het nieuwe thuiswerken.” "Hap en stap wandelingen (lokale horeca), ambachtsroutes voor biologische producten die reeds gemaakt worden in de regio en bustours voor toeristen zodat niet iedereen apart gaat rondrijden.”

Daarnaast stellen een aantal mensen voor dat boeren bij zouden kunnen verdienen door middel van landschapsonderhoud. “De boer niet als overlast maar als onderhouds rma voor het prachtige landschap.” “De agrariers stimuleren en mogelijkheden bieden om het landschap mooi te onderhouden en tevens aantrekkelijk te maken voor de jeugd.” “Laat de voedsel productie over aan de landbouwers. Laat de landbouwers tegen vergoeding zorgen voor een mooi landschap.” “Boeren en natuur meer bij elkaar betrekken. Laat de boeren tegen conforme vergoedingen meewerken aan het onderhoud van de natuur. Hierdoor kunnen te grootschalige bedrijven gemakkelijker krimpen. Zowel de boer als de natuur vaart hier wel bij.”

Tot slot lijkt het mensen een goed idee om bewoners te betrekken bij voedselproductie. Kleinschalige projecten op buurtniveau kunnen een oplossing zijn, maar ook educatie (evt. door de boer zelf.) “Zorg dat mensen weer betrokken worden bij hun eigen voedsel voorziening. Zorg dat mensen genoeg ruimte hebben voor een eigen moestuin, of een buurt moestuin. Versnipper hiervoor grote eentonige landbouwgebieden weer tot kleine kavels. Compenseer de boeren hiervoor ruimhartig.” “Buurt tuinen, samen moestuinieren.” “Meer natuur en haal de landbouw dichter bij de mensen.”

fi

“Heel goed idee om de mensen te betrekken bij het verbouwen van biologische groenten. Samen staan we sterk.”

Thema 3: Bezoeken & Ontmoeten Bij dit thema horen de volgende haltes:

Halte 1

DE DORPSHUISKAMER Dé plek om mekaar te ontmoeten Bibliotheek, bioscoop en theater krijgen onderdak in één gezellige dorpshuiskamer. Het mooie is dat mensen van verschillende achtergronden en generaties elkaar hier opzoeken voor cultuur, maar ook voor kof e en gebak bij een gezellige babbel. Halte 2

DE MUSEUMBRIL Kijken door bijzondere ogen Met een slimme bril op de neus of de smartphone in je hand, wordt de hele regio een museum. Je kan kiezen uit tal van rondleidingen. Telkens ervaar je kunst en geschiedenis terwijl je midden op straat of in het landschap staat. Waan je in het rijke verleden van de regio, bekijk regionale kunst of bijzondere natuurgebieden. Halte 3

DE WEEKWINKEL Iedere week een nieuwe ontdekking In de weekwinkel valt er altijd wel wat nieuws te beleven. Iedere week krijgt hij een andere invulling door ondernemers die er een nieuw product, een slimme dienst of winkelconcept uitproberen. Slaat het aan, dan worden ze gelinkt aan een beschikbaar pand en/of investeerders voor de verdere uitbouw van hun zaak. Halte 4

KUNSTAKKER Ons landschap als droompodium Op de Kunstakker verschijnt jaarlijks een heel bijzonder cultureel festival. Inmiddels heeft het internationale faam verworven dankzij haar unieke programmatie en aankleding. Het trekt belangstelling van ver buiten de landsgrenzen. Ons toerisme vaart er wel bij en het zet onze regio op de wereldkaart! Halte 5

fi

BIJZONDERE BEDDEN Hier wil je je neervlijen Unieke verblijfplaatsen zijn op originele wijze geïntegreerd in de landelijke omgeving en de historische kernen. Slapen in een boomhut, fabrieksloft of onder de grond, wakker worden op een gerestaureerde hooizolder of een luxevlot op het water: hier kan het allemaal. Perfect voor toeristen of een bijzondere vakantie dichtbij huis.

(Bezoeken & Ontmoeten) In totaal hebben 473 personen gereageerd op dit thema.

Hoeveel aandacht moet er in de toekomst uitgaan naar dit thema? Antwoord

Frequentie

Zeer veel

63

Veel

172

Neutraal

137

Een beetje

51

Geen

25

11%

6%

14%

31%

38%

Zeer veel Een beetje

Veel Geen

Neutraal

De overige 25 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

Welke van de inspiratie-haltes spreken je in het bijzonder aan? (meerdere antwoorden mogelijk)

18% Antwoord

35%

Frequentie

Halte 1

236

Halte 2

97

Halte 3

97

Halte 4

125

Halte 5

119

19%

14%

Halte 1 Halte 4

59 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

14%

Halte 2 Halte 5

Halte 3

(Bezoeken & Ontmoeten)

Heb jij een idee wat we in de toekomst met dit thema zouden moeten of kunnen? De reacties op deze vraag tonen een duidelijke tweestrijd die in de hele bevraging merkbaar is. Zo wil een deel van de respondenten beslist niet dat er in de toekomst (meer) gefocust wordt op toerisme. Vooral grootschalige evenementen zoals festivals zijn niet wenselijk: “Vooral niet meer toeristen aantrekken, het is druk genoeg.” “Bezoeken in kleinschalige vorm en ontmoeten vooral voor inwoners. Geen grootschalige evenementen, maar de kracht zoeken in de kwalitatieve kleinschaligheid.” “Het is nu al vaak veels te druk in het heuvelland. Beperk grote evenementen. En indien er evenementen worden georganiseerd, zorg voor zo min mogelijk overlast voor de bewoners. Dus niet de weg afzetten, overal rommel achterlaten.”

Daartegenover vindt een ander deel van de respondenten dat er juist in toerisme geïnvesteerd moeten worden. Zij erkennen dat toerisme een belangrijke bron van inkomen is voor de regio. Sommigen ondervinden echter wel dat er wel degelijk overlast van de huidige vorm van toerisme, en zouden daarom in willen zetten op gastvrijheid en duurzaam (eco)toerisme: "Geen pretpark maken van het heuvelland. Ecotoerisme aantrekken, kleinschaligheid blijft belangrijk.” “Toerisme in de regio verder uitbreiden, met de nadruk op ecotoerisme. Aandacht voor verkeer en parkeren door toeristen in de dorpskernen." “Open staan voor bezoekers, dit betekent ook niet altijd star in het dialect blijven spreken.”

Verder geeft men aan behoefte te hebben aan inclusieve ontmoetingsplaatsen: “Contactcafé; waar ontmoetingen tussen bewoners, nieuwkomers en bezoekers plaatsvinden. Zo wordt de toerist tijdelijke mede-bewoner en -curator en leren we als bewoners van de frisse blik van buiten.” “Iedereen, jong of oud, allochtoon of autochtoon, hoog of laag opgeleid doet mee in de maatschappij. Iedereen doet dat waar hij of zij goed in is en zich happy bij voelt.” “Initiatieven om banden tussen "nieuwe" inwoners en "lokale" mensen te versterken, zodat enerzijds nieuwelingen kunnen inpassen in bestaande verenigingen en sociale netwerken en versterken en anderszijds traditionele gemeenschappen meer inclusief en minder gesloten worden.”

Daarnaast geeft men aan dat er behoefte is aan… …Ontmoetingsplaatsen voor (eenzame) ouderen:

“Steeds meer ouderen worden eenzaam echter merken wij dat in huisartsenpraktijken. Ik denk dat een initiatief om ouderen onderling aan elkaar te koppelen waardoor de eenzaamheid afzakt een goede manier is.”

…Ontmoetingsplaatsen en activiteiten voor jongeren: “Er zou nog een halte mogen komen waar de bewoners elkaar kunnen ontmoeten. En dan met name de jongeren uit deze regio. Die zullen minder snel naar een dorpshuiskamer gaan.”

…Laagdrempelige ontmoetingsplaatsen waar verschillende generaties en culturen samenkomen: “Een gezellig multifunctioneel dorpshuis wordt erg belangrijk voor alle leeftijdsgroepen. Belangrijk voor alle leeftijds categorieën, d.w.z. extra belangrijk voor kinderen, jeugd en ouderen."

Tot slot raadt men aan om het aanwezige verenigingsleven te stimuleren: “Meer locaties waar verenigingen zich kunnen huisvesten, b.v. heemkundeverenigingen, de verbinding van de oude mensen en de moderne mens.” "Vergeet vooral niet de verenigingen. Vooral daar wordt veel "ontmoet", houdt de samenleving bij elkaar en zorgt voor een veilige plek voor de jeugd.” “Zorg ervoor dat onze lokale verenigingen de kans krijgen om zich te blijven promoten.” “Er zou gestimuleerd moeten worden dat in het culturele verenigingsleven alle generaties moeten aansluiten om het culturele (verenigings)leven in stand te houden. Dus geen subsidies voor vergrijzende clubs, maar subsidie als stimulans voor toekomstbestendige verenigingen.”

Andere opmerkelijke reacties: “Met name cultuur En kunst uitdragen. Kunstenaars een podium geven Zorg voor kwalitatieve dingen die we aanbieden. Voorkom kwantiteit aan bezoek en toerisme. Wordt geen hype waar mensen massaal op af komen ten kosten van de regio en z’n bewoners. Voorkom extreme drukte en overlast. Dit werkt averechts. Mensen bezoeken de regio voor wat die is, dat moet je niet veranderen. Juist het knusse, authentieke is een unique selling point. Niet allemaal attracties. Stop hier dus veel energie in, niet om vanalles erbij te doen maar juist om de eigenheid en het karakter van de regio te behouden.” “Groene mobiliteit stimuleren en limburg tot groen hub maken met trein, e-auto, e- ets en veel wandelgebieden.”

fi

“De meeste initiatieven zijn gericht op jongeren of ouderen maar ik denk dat er een zeer grote groep alleenstaande ouders is die meer aan elkaar zouden hebben als ze elkaar zouden weten te vinden.”

Thema 4: Energie & Grondstoffen Bij dit thema horen de volgende haltes:

Halte 1

STERRENPRACHT Zuid-Limburg, waar je de melkweg nog ziet De regio is landelijk bekend om haar prachtige sterrenhemels mede dankzij een lage lichtvervuiling. Slimme openbare verlichting in de omgeving slaat 's nachts enkel aan wanneer er iets of iemand in aantocht is. Goed voor de natuur en de rekening! Halte 2

DE WIERSCHUUR Het groene goud Lokale bedrijven en landerijen installeren steeds meer algenkasten of algenpanelen. Deze worden in grote aantallen op daken of in de binnenruimtes geïnstalleerd, onttrekken CO2 aan de lucht en voeden hiermee algen. De algen dienen op hun beurt als grondstof voor voeding, mest, kunststof of brandstof. Halte 3

RECYCLEURO Meer halen uit materialen In onze regio verdien je munten voor het inleveren van je plastic afval. Deze kun je gebruiken om producten of diensten te betalen bij duurzame lokale ondernemingen of je kunt er een jaarlijkse selectie lokale projecten mee ondersteunen door de waarde te doneren. Halte 4

LICHTWIJK Hier wordt het nooit donker Het landelijke Lichtwijk is sinds kort niet langer afhankelijk van het elekriciteitsnet en kunnen in hun eigen energiebehoefte voorzien. Met een mix van hernieuwbare energiebronnen, wijkbatterijen en energiebesparende maatregelen hebben burgers en ondernemers samen een lokaal energiesysteem voor de wijk gebouwd. Halte 5

BODEMKRACHT Knusse warmte & schone energie uit eigen ondergrond Dankzij technologische doorbraken, toenemende overheidssteun en investeringen krijgt geothermie in Zuid-Limburg steeds meer voeten in de aarde. Zo oogsten we steeds meer warmte uit diepe aardlagen en hebben we ook schone, hernieuwbare energie wanneer er geen wind is of de zon niet schijnt.

(Energie & Grondstoffen) In totaal hebben 405 personen gereageerd op dit thema.

Hoeveel aandacht moet er in de toekomst uitgaan naar dit thema? Antwoord

Frequentie

Zeer veel

117

Veel

163

Neutraal

71

Een beetje

25

Geen

7

2% 7% 31%

19%

43%

Zeer veel Een beetje

Veel Geen

Neutraal

De overige 22 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

Welke van de inspiratie-haltes spreken je in het bijzonder aan? (meerdere antwoorden mogelijk)

20% Antwoord

27%

Frequentie

Halte 1

190

Halte 2

115

Halte 3

144

Halte 4

109

Halte 5

137

16% 17% 21%

Halte 1 Halte 4

57 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

Halte 2 Halte 5

Halte 3

(Energie & Grondstoffen)

Heb jij een idee wat we in de toekomst met dit thema zouden moeten of kunnen? Voor een groot aantal respondenten is het erg belangrijk dat nieuwe vormen van energieopwekking geen horizonvervuiling veroorzaken: “Groene energie is prima maar niet ten koste van omgeving. Horizonvervuiling is ook vervuiling.” "Geen horizonvervuiling in dit prachtige landschap.” “Meer kernenergie, vooral geen lelijke windmolens.” “Véél minder zonnepanelen, dit is een lelijke smet op de pracht van het dorpse landschap/ karakter, zoek naar meer gerichtere initiatieven die "onzichtbaar" in te passen zijn. Bijv. energie uit de bodem. Maak een proefboerderij met daarin verwerkt allerlei minder-zichtbare energiebronnen. Laat zien dat met behoud van uiterlijke kenmerken veel mogelijk is. Het zonnepanelen-project van EM is het lelijkste wat onze regio ooit had kunnen overkomen!"

Als alternatief noemen veel mensen de optie om zonnepanelen te plaatsen op daken van bedrijfspanden en scholen. Naast horizonvervuiling gaat ook lichtvervuiling veel personen erg aan (dit is waarschijnlijk een reactie op halte 4): “Bevorder de donkerheid. Mensen vervreemden door de lichtvervuiling van de nacht.” “Het ontwikkelen van lichtwijken moet ten allen tijde worden voorkomen, vanwege de grote schade die wordt aangericht onder het rijke nachtelijke leven van dieren en planten.”

Verder zijn veel mensen terughoudend over het effect van bepaalde technieken: “We moeten ervoor oppassen dat nieuwe oplossingen geen nieuwe problemen veroorzaken. Nieuwe energiebronnen en kleinschalige oplossingen moeten goed onderzocht worden naar consequenties op langere termijn. Ik ben wel erg voor hergebruik van materialen, en producten, er wordt teveel weggegooid dat nog bruikbaar is.” “Ook hier weer voorloper willen zijn, waar al vaak genoeg gebleken is dat deze ‘nieuwe’ technologien zoals bijv. gasvrije wijken veel duurder uitvallen en problemen opleveren dan vooraf voorspelt.” "De theorie is vooruitstrevend maar de praktijk is toch vaak heel anders dan gedacht.”

Zoals we al zagen aan de reacties op voorgaande thema’s, vindt men duurzaamheid en kleinschaligheid erg belangrijk. Dat geldt ook voor het thema Energie & Grondstoffen: “Kleinschalig duurzame energie opwekken.” “Stimuleren zelfvoorzienendheid door ondersteuning met kennis en kunde.”

“Milieubelasting koppelen aan maximale duurzaamheidspunten per huishouden en bedrijven/ huishoudens daarbij concrete besparingstechnieken aanreiken.”

Tot slot geven een aantal mensen aan dat er naast het overstappen op duurzame energiebronnen, ook aandacht besteed moet worden aan het aanwennen van een meer spaarzame manier van leven: “Bied veel mogelijkheden tot vermijden van overmatig gebruik van grondstoffen. Reparatiewinkels, kringloopzaken voor ook kleding, ruilwinkels e.d. Bevorder spaarzaam gebruik van energie, isolatie en duurzame vormen van opwekken van energie.” “Zoveel mogelijk mensen bewust maken van hun gedrag mbt tot de overconsumptie het gebruik van teveel grondstoffen en de lichtvervuiling.” “Bewust energie verbruiken. Mensen informeren en stimuleren hierin juiste keuzes te maken. Meer hulp bij wat te doen.” "Streven naar consuminderen in de breedste zin van het woord. Mensen bewust maken van de huidige situatie en wat ze er eventueel aan kunnen doen. Rekening houden met het feit dat er veel oude maar waardevolle huizen in onze omgeving staan die zo 123 neutraal te maken zijn.”

Andere opmerkelijke reacties: “Limburg moet dé innovatieve regio en voorbeeld worden op het gebied van duurzame energietoepassingen. Geíntegreerd in het landschap, als onderdeel van de bedrijvigheid en woongebieden. Centraal in de Euregio en als aanzwengelaar van onze buren Belgie en Duitsland zodat ook daar gekozen wordt voor duurzaam.” “In een paar weilanden, waar nu alleen maar gras staat, worden heel veel zonnepanelen geplaatst. De opgewekte energie wordt opgeslagen in een Megapack (= een grootschalige energieopslag van Tesla). De inwoners van de gemeente worden gestimuleerd om zelf ook zonnepanelen aan te schaffen i.c.m. een Powerwall (kleinschalige energieopslag van Tesla). Op deze manier kan de hele gemeente zelfvoorzienend zijn op het gebied van energie.”

fl

“Verlies con icten tussen natuur en milieu niet uit het oog. Duurzame energiebronnen hebben op veel plaatsen een negatief effect op de biodiversiteit. Bij de planning hiervan zou hier m.i. meer rekening mee worden gehouden.”

Thema 5: Verplaatsen & Bewegen Bij dit thema horen de volgende haltes:

Halte 1

REGIOROLLERS Zacht zoevend salon Pendelen is een aangename ervaring in de Lijn50-regio. De regiorollers zijn zelfrijdende, elektrische bussen die ingericht zijn als kantoor. De grote exemplaren ontsluiten steden als Aken, Heerlen en Maastricht. De kleinere exemplaren verbinden de dorpen met de regionale kernen. Halte 2

LAADBAAI De batterijen opladen Tijdens het verorberen van een stuk deugddoende Limburgse vlaai op een pittoresk caféterras doet je ebike of e-brommer zich tegoed aan elektrische stroom uit één van de vele laadpalen op het plein. Halte 3

TRAPPERSHEUVEL Geluk kun je niet kopen, een ets wel Fietssnelweg Trappersheuvel verbindt niet alleen bestaande etsknooppunten (tot over de grens) met elkaar maar ook de verschillende dorpen, bedrijventerreinen en natuurgebieden in de regio. Van ebikependelaars en -toeristen over scholieren tot doorwinterde wielerfanaten, iedereen trapt zich veilig een weg doorheen het heuvelachtige landschap. Halte 4

fi

fi

MOTORIKPARK De intergenerationele speeltuin Motorikpark is een speeltuin voor 'jongeren' van zes tot negenennegentig jaar oud. Iedere generatie wordt er fysiek uitgedaagd in een mooi opgezet speelparcours. Het is de favoriete hangplek voor jong en oud in de Lijn50-regio geworden.

(Verplaatsen & Bewegen) In totaal hebben 391 personen gereageerd op dit thema.

Hoeveel aandacht moet er in de toekomst uitgaan naar dit thema? Antwoord

Frequentie

Zeer veel

93

Veel

172

Neutraal

74

Een beetje

23

Geen

12

3% 6%

25%

20%

46%

Zeer veel Een beetje

Veel Geen

Neutraal

De overige 17 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

Welke van de inspiratie-haltes spreken je in het bijzonder aan? (meerdere antwoorden mogelijk)

3% Antwoord

Frequentie

Halte 1

164

Halte 2

117

Halte 3

180

Halte 4

127

39 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

21%

27%

30%

19%

Halte 1 Halte 4

Halte 2 Halte 5

Halte 3

(Verplaatsen & Bewegen)

Heb jij een idee wat we in de toekomst met dit thema zouden moeten of kunnen? Allereerst geeft men aan dat er behoefte is aan een betere en goedkopere OV verbinding tussen de kernen, het buitengebied en de omgeving: “Het moet voor iedereen mogelijk zijn om zonder auto snel, ef ciënt, goedkoop en veilig van a naar b te komen.” “Goed openbaar vervoer is natuurlijk heel belangrijk in een plattelandsgemeente. Dan ben je meer geneigd om de auto te laten staan.” “Gratis openbaar vervoer, met een aanzienlijke uitbreiding van de rijfrequentie van (bus)lijnen. Uiteraard alleen voertuigen die elektrisch worden aangedreven (zeker zodra een oplossing is gevonden om accu's schoner en duurzamer te maken.”

Daarnaast zouden veel respondenten graag zien dat meer mensen de auto laten staan en sneller geneigd zijn om de ets te pakken: “Het verbeteren van het etsnetwerk en promotie hiervan, zodat meer mensen gebruik maken van de milieu vriendelijke ets.” “Voor gezondheid regio is beweging cruciaal. Daarvoor dient auto ontmoedigt te worden en ets gestimuleerd. Extra uitdaging is hier heuvelkarakter van landschap om niet alleen tte mensen op de ets te krijgen.” “Inwoners en toeristen stimuleren om de ets te pakken. Hiervoor parkeerplaatsen inrichten aan de rand van Gulpen en voldoende veilige en mooie etsroutes maken. Scooters en brommers zoveel mogelijk elektrisch.”

Dit zou wellicht betekenen dat er autoluwe zone’s of momenten ingelast moeten worden: “Heuevelland zoveel mogelijk auto vrij muv eigen bewoners.” “Betere etspaden, niet overal auto's laten rijden (bepaalde wegen afsluiten?)”

Naast het verminderen van autogebruik, geven respondenten aan dat elektrisch vervoer gestimuleerd moet worden: "Een regio met voldoende laadpalen voor elektrische auto's, motoren en scooters. Alle motoren die Co2 uitstoten op termijn verbieden.”

Een andere oplossing die voorgesteld wordt is het introduceren van deelsystemen:

fi

fi

fi

fi

fi

fi

fi

fi

fi

fi

“Het gebruik van deelsystemen promoten, zodat veel minder mensen een auto nodig hebben. Een auto staat namelijk 90 % van de tijd stil en gebruikt ruimte. Deze ruimte kan beter voor iets anders worden ingezet.”

“Deelauto met elektrische auto's netwerk opzetten dat door toegankelijkheid en kosten aantrekkelijk genoeg is om je eigen auto weg te doen.” Tot slot moet er meer aandacht uitgaan naar verkeersveiligheid, met name omtrent recreatie etsers (wielrenners en mountainbikers) “Jonge kinderen moeten veilig vanuit huis, dicht bij huis kunnen buiten spelen en zijn. Daarom is de handhaving van de snelheid in 30km zones extreem belangrijk!” "Wielrenfanaten en mountainbikes fanaten die alleen maar oog hebben voor hun voorwiel om prestatie gericht een bepaalde snelheid te behalen, km's te maken een berg of afdaling te nemen of een bocht technisch en meestal onveilig te nemen dus de kromstuur etsers en lopers horen niet thuis in Cita Slow.” “Verkeersveiligheid vind ik wel een thema. Met name het scheiden van etspaden van de wegen nu het aantal wielrenners steeds meer toeneemt.”

Andere opmerkelijke reacties: "De relatief grote regio in combinatie kleine inwonersaantallen leent zich niet voor een goed openbaar vervoer net. Verplaatsingen met auto's en ets zullen noodzakelijk blijven. We kunnen alleen trachten om dit zo groen mogelijk te doen, maar dit betekent forse investeringen (lees subsidies) van de gemeenten om dit mogelijk te maken. Denk hierbij aan t behouden van de natuur.” “Energetische sportschool: met tness apparaten wordt energie opgewekt. Zo dient sporten bijkomstig een doel van opwekking van schone energie. Meters geven aan hoeveel elektriciteit iemand opwekt met sporten. Hiervoor een of andere korting op energiekosten van thuis geven.” “Door te voorzien in een veilig dag en NACHT netwerk van etsroutes en enkele nachtelijke OVverbindingen wordt de jongeren meer veiligheid gewaarborgd om ook te recreëren in nabij gelegen dorpen. Ook de inzet van enkele elektrische sharing cars per dorp kan de keuze tot verduurzaming, afschaf ng van de auto, of juist keuze om op slechte momenten gebruik te maken van de auto. Dit werkt positief mee in het idee van bereikbaarheid en mobiliteit in een dorp. Niet langer meer een achterstand om in een dorp te wonen.” “Hou op met aanleg nieuwe infrastructuur buiten het rijkswegennet. Er zijn genoeg wegen. beperk het (auto)verkeer op binnenwegen nog meer.

Woon zelf aan een straat die afdaalt en geldt als 30 km zone; nou dat dacht ik want motoren, auto's en etsers razen er overheen. we hebben gemeten en komen tot maximum snelheden van 90-95 km per uur en dan heb ik het nog maar niet over de kinderen. En handhaving? Er gebeurt niets!!”

fi

fi

fi

fi

fi

fi

fi

fi

“OV moet veel beter en in/op meer plaatsen. Vooral regematigheid/frequentie is belangrijk Sommige punten kunnen hier ook worden aangesloten. Het gaat om het verbinden van de gemeenschappen. Ecologisch transport wordt steeds belangrijker. Daarom: meer ruimte voor etsen en e-mobiliteit."

fi

fi

“Swap etsen promoten.”

Thema 6: Leren & Werken Bij dit thema horen de volgende haltes:

Halte 1

WERKVALLEI De bedrijvige blokkendoos Een internationale zonnecelfabrikant heeft hier zijn splinternieuwe productiefaciliteit neergezet, goed voor zo'n 260 banen. Dit is de ideale locatie vanwege de aanwezigheid van kennisinstellingen, voldoende arbeidskrachten, de geogra sche ligging en veel ruimte. Halte 2

DE PRAKTIJKPLEK Mini-campussen in het groen Een aantal landelijke locaties zijn omgetoverd tot heuse mini-campussen. Naast de perfecte praktijkplekken voor studenten - als aanvulling op hun opleiding aan universiteiten of hogescholen in de buurt - bieden deze plekken heel wat nieuwe werkgelegenheid. Een win-win dus! Halte 3

KENNISKAMER Hier leer je nog eens wat In dit prachtige historisch pand kan je zowat elke dag van de week terecht voor lezingen en leeractiviteiten. Van jong tot oud, van kleding verstellen en boekhouden tot DJ'en en biohacken: het leeraanbod vanuit de lokale gemeenschap is uiterst gevarieerd. Halte 4

DE TALENTENTAFEL Een netwerk van vaardigheden Een lokaal netwerk verbindt vaardigheden en talenten van bewoners die elkaars hulp kunnen gebruiken. Heb jij breikunsten, groene vingers of literaire kennis? Of help je anderen graag een handje door boodschappen te bezorgen of schoon te maken? Bewoners van studenten tot gepensioneerden combineren tijd en kunde om anderen te helpen en zelf een extraatje bij te verdienen. Halte 5

fi

BOLLIE EN BIE Kantoor met kids Bollie en Bie is de meest kindvriendelijke werkplek. Er zijn rustige werkplaatsen, vergaderruimtes met aangrenzend een kinderdagverblijf in één verbonden, groen kader. Dus als jonge moeders borstvoeding geven, of ouders eventjes willen ontspannen tijdens een drukke werkdag, kunnen ze met hun opgroeiende kinderen buiten gaan ravotten, of binnen een spelletje spelen.

(Leren & Werken) In totaal hebben 384 personen gereageerd op dit thema.

3%

Hoeveel aandacht moet er in de toekomst uitgaan naar dit thema? Antwoord

Frequentie

Zeer veel

69

Veel

155

Neutraal

103

Een beetje

26

Geen

10

7%

19%

28%

43%

Zeer veel Een beetje

Veel Geen

Neutraal

De overige 21 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

Welke van de inspiratie-haltes spreken je in het bijzonder aan? (meerdere antwoorden mogelijk)

17% Antwoord

13%

Frequentie

Halte 1

84

Halte 2

138

Halte 3

137

Halte 4

184

Halte 5

113

21% 28% 21%

Halte 1 Halte 4

49 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

Halte 2 Halte 5

Halte 3

(Leren & Werken)

Heb jij een idee wat we in de toekomst met dit thema zouden moeten of kunnen? Het thema Leren & Werken is uitermate belangrijk voor deze regio omdat goede educatie en werkgelegenheid voorkomt dat (hogeropgeleide) jeugd uit de regio vertrekt: “Ook hier goede items, al denk ik dat het vooral een intrinsieke factor is om in Limburg te (willen) blijven. Beide kinderen hebben in Utrecht / Eindhoven gestudeerd en misten m’n de landelijke omgeving. Een goede baan vinden is natuurlijk cruciaal.” “Mensen die hier wonen moeten hier ook kunnen werken.” “Innovatieve, kennisintensieve high-tech of duurzame technologie industrie zorgt voor 'Silicon Valley' mentaliteit en aantrekkingskracht voor jongeren en hoogopgeleiden., en compenseert vergrijzing. Stimuleer leren en studeren in de regio, en biedt aansluitend mooi wonen, leuk en ondernemend leven en vooral goed, toekomstbestendig werkperspectief, zodat kennis en jongeren niet vertrekken naar de Randstad na hun studie.”

Andere respondenten vinden juist dat grootschalige leer- en werkvoorzieningen eerder in de omliggende steden thuishoren, en niet hier: “Het gebied is vooral een leef- en bezoek gebied. Werkplekken zijn er in kleinschaligheid. Grootschalige werkvoorzieningen zijn vooral in de omliggende steden gesitueerd. Dat leidt wel tot veel woon-werkverkeer, maar via een uitstekend netwerk van schoon openbaar vervoer is dat geen probleem meer. Inwoners ontvangen een nanciële stimulering om gebruik te maken van het openbaar vervoer (naast het feit dat dit gratis is).” “Er wordt over studenten gepraat, maar die zijn er in de regio nauwelijks en die zullen er ook niet komen. Ook zijn er weinig grote kantoren. De vraag is of het wenselijk is om meer bedrijvigheid aan te trekken. De regio heeft weer andere sterke punten (rust, natuur, weids) waarop naar mijn mening meer op kan worden ingezet. Die sterke punten dienen gewaarborgd te blijven. Senioren mogelijkheden bieden om iets erbij te leren lijkt me een goed uitgangspunt.” “Leren en werken in de lijn 50 regio zoveel mogelijk ontmoedigen. Alleen toestaan wat nodig is (basisscholen).”

Ook geeft men aan dat het aantal (basis)scholen in de kernen zeker op peil moet blijven. Ook hier geeft men voorkeur aan een kleinschalige aanpak: “Zorg voor basisscholen, ook in kleine kernen. Middelbaar onderwijs in een of twee plaatsen.” “Zorg voor voldoende basisscholen. Dit zorgt voor verbinding in een dorp.”

fi

“De huidige basisscholen dienen behouden te blijven en daar dient ook in geïnvesteerd te worden. Er zijn al teveel basisscholen weg uit onze kernen. Waardoor kinderen minder vrienden in het dorp hebben en de leefbaarheid in de dorpen naar de toekomst toe verslechterd. Houd de jeugd in de dorpen.”

Verder is er behoefte aan een (ontmoetings)locatie waar werk- en leervoorzieningen gevestigd kunnen worden: “Zorg voor een gebouw of bedrijventerrein voor start-ups. Doordat ze bij elkaar zitten werkt dit versterkend en heeft een grote aantrekkingskracht. Kijk eens naar www.werk1.com in München.” “Een levenlang leren en werken met mogelijkheden tot ontmoeting en verplichte beweging Gezien de ligging van Vaals, de vergrijzing en de uitstervende bedrijvigheid in vele sectoren zou een prioritering van deze punten op korte termijn goede impulsen geven.” “Panden die gebruikt kunnen worden voor te leren, werken en waar mensen naartoe kunnen gaan om info met elkaar te delen.” “Wat de regio nog mist is in de grote kernen een plek waar studeren mogelijk is. Een mooie plek waar men in rust kan studeren of in groepen. Waar men zowel vergaderruimtes als grote leerzalen als kleine leerzalen heeft. Misschien ook een plek waar mensen kunnen aangeven via een portaal dat zij in een bepaald vakgebied kundig zijn en als iemand vragen daarover heeft tijdens hun eigen studeren hun kan benaderen. Dit kan ook gebruikt worden om eventueel startups de mogelijkheid te geven om deze ruimte als uitvalsbasis te gebruiken om een bedrijf/ evenement/vereniging etc op te zetten en te ontwikkelen en gebruiken als ontmoetingsplek voor contacten die zij nodig hebben om het idee op te zetten.”

Een ander idee dat vaak voorbij komt is het ontwikkelen van een netwerk waarbinnen diensten en kennis uitgewisseld kunnen worden: “Netwerk opzetten via website, gemeente, lokale krant waarbij mensen elkaar diensten kunnen aanbieden waar men goed in is. Of diensten die men van anderen wil leren.” “Uitwisseling van vaardigheden is een goed idee. Ik hoor van velen dat ze kleine reparaties hebben rondom het huis maar het te duur vinden om een werkman te laten komen voor 40 euro per uur. Ouderen kunnen het vaak niet betalen.” “Vaardigheden van locale bewoners onderling uitwisselen. Zou jn zijn als dit zonder betaling zou kunnen. Misschien ouderwets maar gewoon elkaar helpen waar kan. En gelukkig gebeurt dit al op kleine schaal.”

Tot slot is het van belang om in te zetten op de variatie aan werkgelegenheid: “Qua werk moet er veel meer ingezet worden op bedrijfstakken buiten horeca en toerisme. Deze regio is veel te kwetsbaar gebleken doordat grote delen van de inwoners alleen maar in de horeca en toerisme werkzaam zijn. Covid heeft getoond wat er dan gebeurd als die bron van inkomsten stagneert en dat gaat in de toekomst veel vaker gebeuren. Horeca en toerisme is ook een overgewaardeerde bedrijfstak en houdt geen enkele rekening met de leefbaarheid. Ondernemers willen geen kwaliteit alleen maar kwantiteit, wat ze ook zeggen en dat geldt ook voor belangenvereniging VVV.”

fi

“Werkgelegenheid moet breder gezien worden dan alleen in de toeristische sector. Er moeten ook kansen zijn voor andere bedrijven.”

Thema 7: Gezondheid & Veiligheid Bij dit thema horen de volgende haltes:

Halte 1

SENSORSALON Gezonder door data Onze gezondheid en ons welzijn hangt samen met gezondheidstoestand van de natuur. In het sensorsalon komen datastromen afkomstig van sensoren in de buurt van mens, plant en dier samen. Je kan er terecht voor inzichten in hoe je eigen leefomgeving gezond te houden of te maken. Halte 2

SPEELOASE Waar auto niet langer koning is Dit plein is onlangs volledig verkeers- en parkeervrij gemaakt. De vrijgekomen ruimte werd ingevuld met eetbaar groen, een interactief kunstwerk, een podium en enkele speeltoestellen. We zijn een leuke nieuwe veilige en gezonde oase rijker! Halte 3

RUSTPUNT Ontspannen in de regio Onze regio staat hoog aangeschreven voor haar zorgtoerisme. Zowel door de medische zorg als het verblijfstoerisme dat eraan gekoppeld is zoals de rustpunten. In verschillende oude kloosters en boerderijen vind je alles om fysiek en mentaal op adem te komen. Bewoners en toeristen kunnen er terecht voor een digital detox, lezingen over mentale gezondheid, yoga en ook voor ontspannende activiteiten als schilderen en muziek. Halte 4

GROENBLAUWE GORDEL Stadswal nieuwe stijl Deze kern verdedigt zich sterk tegen de steeds extremer wordende weersomstandigheden. Door de aanleg van waterbekkens rondom en groenstroken door de kern worden lange periodes van hitte- en waterstress draaglijker voor mens, dier en natuur. Halte 5

DE ZORGBANK Dé plek voor al je gezondheidsvragen In de zorgbank kan iedereen terecht voor al zijn/haar gezondheids- en zorgvragen. Het is een aangename combinatie van tea-room, buurtcentrum, consultatieplek en apotheek. De zorgbank vormt bovendien het hart van een netwerk waar zorgvraag en -aanbod binnen de lokale gemeenschap elkaar kunnen vinden.

(Gezondheid & Veiligheid) In totaal hebben 375 personen gereageerd op dit thema.

Hoeveel aandacht moet er in de toekomst uitgaan naar dit thema? Antwoord

Frequentie

Zeer veel

115

Veel

158

Neutraal

60

Een beetje

14

Geen

6

2% 4% 17%

33%

45%

Zeer veel Een beetje

Veel Geen

Neutraal

De overige 22 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

Welke van de inspiratie-haltes spreken je in het bijzonder aan? (meerdere antwoorden mogelijk)

20% Antwoord

11%

Frequentie

Halte 1

71

Halte 2

129

Halte 3

135

Halte 4

198

Halte 5

132

19%

30%

Halte 1 Halte 4

39 personen hebben deze vraag niet beantwoord.

20%

Halte 2 Halte 5

Halte 3

(Gezondheid & Veiligheid)

Heb jij een idee wat we in de toekomst met dit thema zouden moeten of kunnen? Zoals bleek uit eerdere reacties, is verkeersveiligheid een belangrijk aandachtspunt in de regio. Veel respondenten zouden dan ook graag meer autoluwe zones willen: "Om vooral auto's en gemotoriseerd verkeer tegen te gaan in kernen/drukke gebieden/ schoolroutes is het misschien handig om meerdere straten alleen voor ongemotoriseerd verkeer te gebruiken (behalve bewoners van de straat zelf). Ook zou het aanleggen van etsroutes/ paden/ etswegen tussen belangrijke locaties in de kernen kunnen helpen. Bijvoorbeeld in Eijsden zou dan een etsroute kunnen komen van de school naar het station, de supermarkt, de vroenhof, het bat etc. Bepaalde wegen kunnen dan misschien als "groene loper" kunnen worden gebruikt met veel meer groen. Hier is een wandelweg+ etspad groot zat. Dus is er ruimte mogelijk om de straat te vergroenen met bomen, bloemen, etc.” "Ik vind minder auto's in de dorpskernen echt noodzakelijk. Zorgt nu voor onveilige situaties omdat etsers, wandelaars en auto's door smalle straten moeten. En het vermindert het woongenot. Vrachtwagens en tractoren die met meer dan 50 km doorscheuren zorgt voor veel geluidsoverlast en gevaarlijke situaties." “Qua veiligheid zou ik aandacht willen vragen voor het verkeer. Onze smalle binnenwegen zijn te smal voor de enorme vrachtwagens en tractoren.

Ook kunnen ze in de zomer de grote hoeveelheden gemotoriseerde toeristen en etsers niet aan. Er ontstaan vaak gevaarlijke situaties.”

Het idee van een centrale zorgbank of -centrum zien veel respondenten wel zitten: “Maak op centrale plekken in het gebied gezondheidscentra waar je voor consult en kleine ingrepen terechtkunt, zowel voor inwoners als voor toeristen die hier langere tijd verblijven.” “Aan de zorgbank ook toevoegen een mogelijkheid om veiligheidsproblemen t.a.v. verkeer en criminaliteit te kunnen bespreken (bijvoorbeeld met de wijkagent)." “Een zorgboerderij in het dorp Eijsden lijkt me een "must"nu moet men daar te ver voor gaan reizen.” “Gezondheidsplein met een breder en meer open karakter.”

Verder benoemen een aantal respondenten het belang van groen in relatie tot geestelijke en fysieke gezondheid. Dit moet dus vooral behouden worden: “Natuur is helend en we moeten dit koesteren gebruik makend van de nieuwste technologieën, big data etc.”

fi

fi

fi

fi

fi

fi

“'Groen' wonen en leven vermindert stress en bevordert de gezondheid. In alle dorpen worden zoveel mogelijk bomen geplant in straten en op pleinen.”

“Het concept van 'positieve gezond' dus gezondheid als groter geheel inclusief bv gezonde omgeving, zingeving etc. dit concept wordt in enkele wijken in Maastricht ook toegepast om zo uiteindelijk ook de zorgkosten te drukken.” "Een groene gordel van omheining door bossen en hagen, struiken en bloemen. Door verbetering van de natuurlijke inrichting van de dorpen ontstaat een gezonder leefklimaat met betere luchtkwaliteit.”

Ook het opvangen en afvoeren van hemelwater is door opmerkelijk veel respondenten benoemd: “Bij nieuwbouw de plicht dat rondom minstens 80% bestaat uit groen zodat water niet in riool verdwijnt maar door de grond wordt opgenomen.” “De auto wassen en het sproeien van tuinen wordt mogelijk gemaakt door herinrichting van het waterhuishouding. Hierdoor blijf groen ook ook de steeds warmere zomer groen en koelen we daarmee de aarde.” “Bij nieuwbouw een centrale groene waterbuffer als opvang van hemelwater van daken en tevens een mooie groene verblijfsruimte.”

Een ander aandachtspunt is de geluidsoverlast van het vliegverkeer: “Beperk de door burgers ervaren geluidsoverlast door het toegenomen vliegverkeer MAA. Ook de toegenomen luchtvervuiling en veiligheid van Kerncentrale Tihange is sterk aandachtspunt.” “Zorgen dat er minder geluidshinder komt door vliegtuigen. Dit tast de gezondheid enorm aan door ergernis en slaap problemen.”

De rest van de reacties zijn vrij uiteenlopend: Gezondheid en veiligheid zijn van belang. Auto zou gast moeten zijn in kernen. Stimulerende infrastructuur om te ontmoeten en bewegen: wandelen en etsen. Op maat adviezen voor een gezonde leefstijl via gezondheidscentra waar verschillende disciplines hun praktijk hebben. Gezondheidscentradie meer gericht zijn op het uitbreiden van gezondheid in plaats van het bestrijden van ziektes. “Sturen op schoon water, lucht en bodem. Autovrije zones in alle steden en dorpen. Wandelen en etsen volop stimuleren." "Creëer woongemeenschappen waarin jong en oud in een aantrekkelijke omgeving samen kunnen wonen en een boodschapje kunnen doen. En waarin ouderen hun functie hebben. Nu mensen langer zelfstandig moeten blijven wonen, vereenzamen ze vaak en ontstaan er schrijnende zorgsituaties.”