2 presentatie erfgoed raad met mentimetervragen

Erfgoedbeleid Eijsden-Margraten

Har van der Borgh 17 juni 2026

Waar bestaat erfgoed uit Waarom erfgoedbeleid Doel van beleid Achtergrond analyse beleid

Inhoud van deze presentatie

Bepalen ambitie gemeenteraad op basis van mentimeter(vragen) Bespreken resultaten mentimeter Formuleren gezamenlijke conclusies Uitwerking in thema’s Proces en besluitvorming

Waar bestaat erfgoed uit • Geomorfologie (bodemgesteldheid en oer-landschap) • Cultuurlandschap (door de mens geschapen ruimtelijke patronen) • Groen en landschapselementen • Nederzettingen • Historische infrastructuur (wegen, paden, spoor- en trambanen, water) • Historische gebouwen • Erven, tuin en parkaanleg • Klein erfgoed (kruisen kapellen straatmeubilair) • Oudste lagen in de bodem: archeologie • Immaterieel erfgoed • Geen direct onderdeel erfgoedbeleid; wat we wel willen: het verhaal van de plek tot leven brengen via het fysieke erfgoed

Waarom erfgoedbeleid? •

Regelgeving (o.a. Omgevingswet) en ontwikkelingen zijn volop in beweging en maken koerswijziging en herbezinning erfgoed noodzakelijk, o.a. Omgevingswet

•

Erfgoed is basis van identiteit van de gemeente Eijsden-Margraten

•

Gemeente kent een bijzonder (bocage)landschap, NOVEX-gebied i.k.v Nationale Omgevingsvisie

•

Gemeente kent bijzondere kernen met waardevolle gebouwen (groot aantal niet beschermd)

•

Gemeente is aangesloten bij Citaslow (niet vrijblijvend)

•

Erfgoed is een belangrijke economische factor (extensief toerisme)

TOERISME HEUVELLAND € 450 miljoen EIJSDENMARGRATEN € 0,8 miljoen toeristenbelasting

OPBRENGSTEN

Doel van beleid Beleid •

Het formuleren van gewenste toekomstige situatie en ontwikkelingen voor het ruimtelijk historisch erfgoed

•

Inspelen op kwaliteiten en karakteristiek gemeente, landelijke kaders en ontwikkelingen en de ambitie en visie van de gemeenteraad

•

Voldoen aan wettelijke regelingen - implementatie erfgoed in omgevingsplan - aanpassen en verbeteren kwaliteit erfgoed en processen

•

Doelstellingen formuleren en aangeven hoe doelen worden gerealiseerd, met welke middelen (instrumenten, mensuren, budget) en op welk moment (planning)

Achtergronden analyse beleid Deze documenten zijn reeds met u gedeeld Kwaliteit en karakteristiek

Kwaliteit en karakteristiek

het verhaal van de gemeente Eijsden-Margraten (bijlage erfgoedbeleid)

Landelijke kaders en ontwikkelingen landelijke ontwikkelingen (bijlage erfgoedbeleid)

Ambitie en strategische visie analyse bestaande beleid, ambitie en visie (H3 erfgoedbeleid)

Samenvatting (sheets) samenvatting van bovenstaande zaken in sheets

Landelijke kaders en ontwikkelingen

ambitie en strategische visie

Achtergronden analyse beleid

Zijn er vragen over de toegezonden stukken?

Ambitie en visie Nu bent u aan de beurt! Kwaliteit en karakteristiek

Hoe denkt de huidige gemeenteraad over ambitie en visie? Toetsen aan de hand van Mentimeter

Landelijke kaders en ontwikkelingen

ambitie en strategische visie

Analyse ambitie en visie gemeente Veel documenten doordrenkt met aandacht voor erfgoed o.a. in: • Strategische visie 2022, werkelijke horizon ligt verder, bevat kernwaarden die nu nog geldig zijn • Geen structuurvisie maar woonvisie, structuurvisie ruimtelijke economie ZL, benadrukt belang van ruimtelijke kwaliteit en identiteit, behouden landschappelijke en cultuurhistorische waarden • Kwaliteitsmenu buitengebied en visiedocumenten landbouw, landschap en kernontwikkeling: behoud karakteristieke landschap, versterken cultuurhistorische structuren en zorgvuldig inbedden ruimtelijke ontwikkelingen • Sinds 2016 heeft gemeente Eijsden-Margraten het keurmerk Cittaslow staat voor de authenticiteit van kernen, monumenten, cultureel erfgoed; niet vrijblijvend • Cultuurvisie 2025-2030: Erfgoed is kernonderdeel van de lokale identiteit: het verbindt verleden, heden en toekomst • Omgevingsvisie lijn 50, Behoud en versterking van landschap, natuur en cultuurhistorische dorpskernen en bebouwing, authenticiteit

Analyse ambitie en visie gemeente • Samengebracht in inspiratiedocument Eijsden-Margraten 2050 (Overall document) • In de afgelopen jaren via verschillende trajecten richting gegeven aan toekomstbeeld, verspreid over talrijke beleidsdocumenten • Inspiratiedocument bevat geen nieuwe inzichten, maar brengt samenhang in beeld. • Deels in de hoofden, maar nog onvoldoende gedeeld en eenduidig uitgedragen • Inhoud inspiratiedocument • Schetst toekomst waarin landschap, cultureel erfgoed en karakteristieke kernen richtinggevend zijn; kwaliteiten niet alleen beschermen, maar benutten als dragers van leefbaarheid, gemeenschapszin en (ruimtelijke) kwaliteit. • Ontwikkelingen beoordelen op bijdrage aan behoud en de versterking van deze kernkwaliteiten; moeten zich voegen naar bestaande landschap en cultuurhistorische structuren; vragen om zorgvuldige inpassing, behoud van zichtlijnen, en het respecteren van historische verkaveling en bebouwingslinten.

Ambitie en visie Hoe denkt de huidige gemeenteraad over ambitie en visie?

Kwaliteit en karakteristiek

- Bespreken resultaten Mentimeter - Gezamenlijke conclusies?

Landelijke kaders en ontwikkelingen

ambitie en strategische visie

Vragen mentimeter 1 Een van de speerpunt van bestaand beleid is het behoud van identiteit en het eigen karakter. 1. Vindt u het behoud van de eigenheid en identiteit van de gemeente en kernen belangrijk? antwoord mogelijkheden: ja/nee/geen mening 2. Vindt u dat (ruimtelijk) erfgoed een belangrijke rol speelt bij de eigenheid, identiteit en beleving van het landschap, de kernen en de gehuchten? antwoord mogelijkheden: ja/nee/geen mening Veel inwoners zijn zich niet altijd bewust van de bijzondere waarde van erfgoed. Erfgoed wordt vaak als vanzelfsprekend beschouwd, waardoor waardevolle elementen uit het verleden verloren gaan. Pas wanneer een karakteristiek pand is verdwenen, beseft men de bijzondere waarde ervan. 3. Vindt u het belangrijk dat er meer bewustwording en draagvlak voor erfgoed bij inwoners ontstaat? antwoord mogelijkheden: ja/nee/geen mening

Vragen mentimeter 2 Bescherming 4. Denkt u dat naast het creëren van bewustwording ook de bescherming van erfgoed belangrijk is? antwoord mogelijkheden: ja/nee/geen mening Gebouwd erfgoed 5. Op dit moment zijn er, naast circa 400 rijksmonumenten ook 122 beeldbepalende panden en 55 beeldbepalende objecten gemeentelijk beschermd. De gemeente Eijsden-Margraten kent echter veel meer waardevolle panden. Vindt u dat aantal te beschermen gemeentelijke panden moet worden uitgebreid? antwoord mogelijkheden: ja/nee/geen mening 6. Vindt u dat daarbij ook gemeentelijke monumenten moeten worden aangewezen? antwoord mogelijkheden: ja/nee/geen mening

Vragen mentimeter 3 Het karakteristieke buitengebied maakt deel uit van het Nationaal Landschap Zuid-Limburg, dat zich kenmerkt door glooiende hellingen, plateaus, holle wegen, graften, bossen en carréboerderijen. 7. Moeten we ook het landschap behouden met monumentaal groen en historische infrastructuur zoals holle wegen, graften, meidoornhagen, enzovoort? antwoord mogelijkheden: ja/nee/geen mening 8. Moeten we ons beperken tot het behoud van het bestaande landschap, of is het ook wenselijk om bijvoorbeeld verdwenen landschapselementen, zoals graften en meidoornhagen, weer terug te brengen? antwoord mogelijkheden: ja/nee/geen mening 9. Zou u hiervoor eventueel stimuleringssubsidies beschikbaar willen stellen? antwoord mogelijkheden: ja/nee/geen mening

Vragen mentimeter 4 De uitvoerende taken voor (rijks)monumenten en erfgoedzorg liggen bij de gemeente. De invulling hiervan is de keuze van de gemeente. Wettelijke kunnen minimaal worden uitgevoerd. De gemeente kan echter ook een dienstverlenende houding aannemen, waarbij eigenaren worden geholpen bij aanvragen, subsidies, herbestemming en verduurzaming. Daarnaast kan de gemeente een proactieve houding aan nemen, bijvoorbeeld door informatieavonden voor eigenaren te organiseren, leegstand van monumenten te onderzoeken en eigenaren actief te benaderen om over te gaan tot restauratie en herbestemming van het leegstaande monument. 10. De gemeente moet zich voor wat betreft de kwaliteit van erfgoed richten op: a. wettelijke taken b. zowel wettelijke taken als dienstverlening c. zowel wettelijke taken als dienstverlening en een proactieve houding innemen.

Vragen mentimeter 5 Erfgoed draagt bij aan de sfeer van de dorpen, gehuchten en het landschap. Het beleefbaar maken van erfgoed stimuleert het bewustzijn bij inwoners en is ook goed voor het toerisme. Wij willen de komende periode inzetten op het beter beleefbaar maken van erfgoed. Dit kan op verschillende manieren. Allereerst door bij de herinrichting van (historische) kernen inspiratie te zoeken in het verleden en de inrichting daarop aan te passen. Daarnaast kan erfgoed beleefbaar worden gemaakt door het te ontsluiten via de LEEM-app. 11. Vindt u het wenselijk om ons erfgoed op een aantrekkelijke en beeldende manier te ontsluiten? antwoord mogelijkheden: ja/nee/geen mening. 12. Is het wenselijk om de aantrekkelijkheid van kernen te verbeteren door bij de herinrichting van een kern inspiratie te zoeken in het verleden en de bestrating en dergelijke daarop aan te passen? antwoord mogelijkheden: ja/nee/geen mening

Vragen mentimeter 6 Iets vergeten? Wat mist u in de presentatie of wat vind u belangrijk om mee te nemen?? 13. Zijn we iets vergeten? Wat verdient volgens u nog meer aandacht? open vraag, graag invullen

Verder uitwerken erfgoedbeleid in thema’s (h)erkennen van erfgoed •

herkennen is creëren bewustwording, erkennen is formele bescherming , vooral gericht op verzamelen en selecteren erfgoed voor omgevingsplan

(verbeteren van de) duurzaamheid en kwaliteit van erfgoed •

communicatie en informatie, bevorderen deskundigheid, pro-actieve rol gemeente, maatwerk leveren, eigenaren stimuleren, verbeteren duurzaamheid van gebouwen en landschap (o.a. historische kennis van natuurlijke systemen inzetten voor klimaatadaptie)

de beleving van erfgoed •

(digitaal) ontsluiten van erfgoed voor inwoners (draagvlak), toeristen (economie) en scholen (educatie) en het verbeteren van de fysieke beleving van dorpskernen en landschapsgebieden door bij herinrichting inspiratie te zoeken in de historische situatie

proces en besluitvorming Participatie • • •

Informatiebijeenkomst voor heemkundeverenigingen (9 feb) Info en workshop voor (betrokken) medewerkers (12 en 23 feb) Informatiebijeenkomst voor inwoners (16 maart)

Raadsinformatie en besluitvorming • • • •

Diverse raadsinformatiebrieven over proces Algemene informatie voor de leden van (nieuwe) raad (6 mei) Toetsen ambitie van de (nieuwe) raad (17 juni) Vaststelling nota in de raadsvergadering van 15 december 2026 is er voorafgaande aan de vaststelling nog behoefte een vragenuurtje?

Vragen • U kunt/mag altijd contact met me opnemen (har.van.der.borgh@buro4.nl of 06-29 55 25 05)

Zijn er vragen?

Bedankt voor uw aandacht