2. EML Algemene Beschouwingen

Algemene Beschouwing Eijsden Margraten Lokaal

13-11-2025

Algemene Beschouwing begroting 2026-2029 Wil je snel gaan, dan ga je alleen. Wil je ver komen, ga je samen. Bij het schrijven van deze beschouwingen realiseerde ik me hoe we inmiddels al 3,5 jaar in deze samenstelling samenwerken aan het beste voor Eijsden-Margraten. In die tijd hebben we laten zien dat verschillen mogen bestaan, dat debat ruimte krijgt en dat de raad scherp kan controleren. Zo zetten we samen belangrijke stappen vooruit. Tegelijkertijd merken we ook in onze eigen gemeente een groeiend wantrouwen richting de overheid. Kijk hoe we hier met open deuren samenwerken en hoeveel we samen daadwerkelijk bereiken. Laat verdachtmakingen niet leidend zijn, maar kom kijken, praat met ons mee en doe actief mee. Alleen zo bouwen we samen aan vertrouwen en aan een sterke gemeente. Daarnaast voelen veel inwoners onzekerheid: over hun financiën maar zeker ook van het vinden van een geschikte woning. We hebben niet voor alles een oplossing, en onze invloed is soms beperkt. Maar we moeten wel perspectief bieden, dicht bij de inwoner blijven en voorkomen dat plannen papieren tijgers worden. We danken het college en de organisatie voor een sluitende begroting die aansluit bij het bestuursakkoord. Een gemeente groeit niet alleen door te bouwen, maar door breed naar leefbaarheid te kijken.

Veel gaat goed, maar we mogen niet blind zijn voor inwoners die het moeilijk hebben; hun bestaanszekerheid vraagt blijvende aandacht. Samenwerking tussen politiek en inwoners is daarbij cruciaal: zonder hen gaat het sneller, maar met hen komen we verder. Laten we daarom het praten tegen elkaar vervangen door praten met elkaar en echt samen werken. Voorzitter, de voorliggende begroting 2026-2029 kunnen we typeren als relatief beleidsarm, maar tegelijkertijd financieel solide. Er worden geen grote nieuwe keuzes gemaakt, maar er ligt wel een gezonde financiële basis waarmee onze gemeente met vertrouwen vooruit kan en de verkiezingen van maart 2026 tegemoet kan zien. Eijsden Margraten Lokaal ziet dat als een bewuste keuze: stabiliteit en het op orde houden van de financiën zijn juist nu van groot belang. Zeker in een periode waarin kosten blijven stijgen, investeringsdruk op diverse vlakken toeneemt en het gemeentebestuur richting een nieuwe bestuursperiode beweegt. Tegelijkertijd zien wij inhoudelijk ruimte voor meer ambitie. Na de verkiezingen moet er sterker worden ingezet op de uitvoering van belangrijke thema’s zoals woningbouw, leefbaarheid en maatschappelijke voorzieningen.

Eijsden-Margraten Lokaal benadert de begroting daarom kritisch maar constructief: waardering voor de financiële rust, én de oproep om in de komende periode te investeren in toekomstbestendig beleid voor al onze kernen.

1

Bij de behandeling van de programma begroting 2026-2029 in de dialoog vergadering ligt de focus op het tekstuele gedeelte waar wordt beschreven per programma wat we doen en wat de doelstelling is voor de komende 4 jaar. Wat echter ontbreekt is een financieel overzicht wat per activiteit in meer detail de huidige en geplande uitgaven weergeven zodat de raad kan volgen wat van de verschillende activiteiten de impact is op de kosten. Ook is onduidelijk op welke wijze de kosten gedekt worden. Met de huidige wijze van financiële rapportage is de raad niet in staat haar controle functie op een juiste wijze uit te voeren. Wij dringen er dan ook op aan om op korte termijn/deze raadsperiode een voorstel uit te werken om het inzicht in het cijfer materiaal te vergroten. EML vindt dat er meer transparantie moet komen rond subsidies. Daarom dienen we een motie in voor een openbaar subsidieregister waarin minimaal het toegekende bedrag, de ontvanger, het beleidskader en het type subsidie (structureel of incidenteel) worden opgenomen. Dit register moet halfjaarlijks worden gepubliceerd, zodat inwoners en verenigingen duidelijk inzicht hebben in de besteding van publieke middelen. Transparantie is essentieel voor een betrouwbare overheid: inwoners hebben het recht te weten welke subsidies worden verstrekt en waarom. Dat versterkt het vertrouwen en maakt het bestuur beter controleerbaar.

Het afgelopen jaar hebben we mogelijke bezuinigingen onderzocht met de ravijnjaren in gedachten, maar nu de urgentie is afgenomen, blijven deze voorstellen voorlopig liggen. EML wil ze echter benutten waar dat verstandig kan, zodat inwoners er juist voordeel van hebben. Een voorstel springt eruit: de hondenbelasting, die voor EML al jaren onrechtvaardig en maatschappelijk weinig zinvol is. Daarom dienen we een amendement in om deze belasting af te schaffen. Voor de dekking van de gemiste inkomsten van €178.000 kijken we o.a. naar het budget voor Openbaar Groen. Verdere details volgen in het amendement. Ook dienen wij een amendement in om de huidige mogelijkheid om luiers en incontinentiemateriaal gratis in te leveren te behouden. In de nieuwe verordening 2026 wordt dit afval namelijk tot restafval gerekend, wat voor jonge gezinnen en inwoners die afhankelijk zijn van incontinentiemateriaal kan leiden tot een forse toename van restafval. Zeker met een inzamelfrequentie van eens per vier weken kan dit tot praktische problemen en extra kosten leiden. Onze gemeente groeit bovendien hard, met meer jonge gezinnen en een grotere groep ouderen dan omliggende gemeenten. Daarbij gaat per 1 januari 2027 de producentenverantwoordelijkheid in, waardoor het niet doelmatig is de bestaande voorziening een jaar eerder af te schaffen.

Daarom stelt dit amendement voor om gewaarmerkte luierafvalzakken beschikbaar te houden voor €0,50 per zak. Ook blijven de bijbehorende containers op aangewezen locaties beschikbaar. De kosten voor het ledigen worden meegenomen binnen de afvalstoffenheffing. Voorzitter, Als Eijsden Margraten Lokaal staan wij volmondig achter woningbouw. We mogen onze ogen niet sluiten voor de lokale woonbehoefte. Jongeren die in hun eigen dorp willen blijven wonen, starters die vastlopen op een krappe markt, maar óók ouderen die passende, levensloopbestendige woningen nodig hebben om langer zelfstandig te blijven. Voor al deze inwoners moeten we ruimte blijven creëren.

2

Maar als we bouwen, laten we dan bouwen waar de behoefte het grootst is. Dat betekent realistische keuzes maken, gebaseerd op feiten en lokale vraag. En het betekent óók dat we onze verantwoordelijkheid nemen voor de regionale woningvraag. We begrijpen dat daarmee vooral de grotere kernen een belangrijke rol spelen. Dat is logisch, en dat erkennen wij. Tegelijkertijd zullen wij als EML altijd blijven kijken naar de bredere gevolgen van woningbouw. Wonen staat immers nooit op zichzelf. Wat betekent groei voor de dienstverlening in de verschillende kernen? Voor scholen, zorgvoorzieningen, verkeer en leefbaarheid? En wat zijn bijvoorbeeld de financiële en maatschappelijke consequenties van het verplaatsen van sportvelden zoals wellicht voorligt in Eijsden? Dat zijn geen bijzaken, maar wezenlijke onderdelen van een toekomstbestendig woonbeleid. Daarom accepteren wij niet dat cruciale stukken over woningbouw slechts ‘ter kennisgeving’ aan de raad worden aangeboden. De raad heeft een controlerende taak, en die kunnen we alleen goed uitvoeren als vragen worden beantwoord en keuzes worden onderbouwd. Om die reden heeft EML er heel bewust voor gekozen om het college bij het dossier woningbouw in Eijsden met huiswerk terug te sturen. Inwoners stellen terechte vragen, en die verdienen duidelijke en volledige antwoorden.

Een College ambitie van 30.000 inwoners? Welke impact heeft dit op voorzieningen, financiën, infrastructuur en leefbaarheid? Wat vraagt het van onze dorpen? En minstens zo belangrijk: wat levert het op voor onze huidige en toekomstige inwoners? Daarnaast constateren wij dat in de stukken een prognose voor woningbouw is opgenomen, met specifieke aantallen en locaties. Deze weergave kan echter de indruk wekken dat deze aantallen al bestuurlijk zijn vastgesteld. EML vindt het belangrijk dat hierover geen misverstanden ontstaan. Actuele ontwikkelingen, de inspraak van onze inwoners én maatschappelijke wensen kunnen immers goede aanleiding vormen om deze aantallen in de toekomst aan te passen. Flexibiliteit en zorgvuldigheid moeten voorop blijven staan in de keuzes die we maken voor de leefbaarheid van onze kernen. EML spreekt de hoop uit dat het college hierover een toezegging zal doen; bij uitblijven daarvan zijn wij voornemens een amendement in te dienen. Voorzitter, EML maakt zich grote zorgen over de ontwikkelingen in Maastricht rondom de middelbare scholen. Met het verplaatsen van scholen én de aankondiging dat er richting de toekomst wordt nagedacht over een lotingsysteem, ontstaat onzekerheid voor onze jongeren en hun ouders. Voor EML is dit hét moment om het initiatief te nemen en niet afhankelijk af te wachten.

Eijsden-Margraten kent al lange tijd geen eigen middelbare school meer. In het licht van de verwachte groei van het aantal woningen én het toenemende aantal gezinnen vindt EML het noodzakelijk om te onderzoeken of de realisatie van een middelbare school binnen onze gemeente tot de mogelijkheden behoort. Daarom zal EML een motie indienen om in een vroeg stadium te verkennen of een middelbare school kan worden opgenomen in de toekomstige plannen in en rondom Eijsden. Het is belangrijk om nu al te onderzoeken welke ruimte, voorwaarden en partners hiervoor nodig zijn. Zo zorgen we dat onze jongeren niet afhankelijk worden van druk op de regio, maar dat zij dichtbij huis kwalitatief goed voortgezet onderwijs kunnen volgen. Voorzitter, sport en bewegen vormen een essentieel onderdeel van een gezonde en vitale samenleving. Als Eijsden-Margraten Lokaal hechten wij grote waarde aan het belang van sport, beweging en ontmoeting in al onze kernen. Het draagt niet alleen bij aan de fysieke en mentale 3

gezondheid van onze inwoners, maar ook aan de sociale samenhang en leefbaarheid in onze dorpen. Daarom vinden wij het van groot belang dat de gemeente gericht en toekomstbestendig investeert in maatschappelijke voorzieningen, met name daar waar de behoefte het grootst is en waar sportaccommodaties een brede maatschappelijke functie vervullen. In dat licht kijken wij enorm uit naar het Integraal Huisvestingsplan (IHP) Sport, dat in december 2025 in de raad wordt besproken. Dit plan biedt een belangrijke kans om de huidige staat van onze sportaccommodaties in beeld te brengen en om structurele keuzes te maken voor de toekomst rondom het 5 kernenbeleid. Dit moet ook daadwerkelijk leiden tot een uitvoeringsagenda. Wij zullen daarom een motie indienen waarin het college wordt verzocht om in 2026 te komen met een concrete uitvoeringsagenda, gebaseerd op de bevindingen uit het IHP Sport en in lijn met het vijf-kernenbeleid. Dan het onderwerp eenzaamheid in onze gemeente. Eenzaamheid bespreekbaar maken én inwoners in beweging brengen is essentieel. Een groot deel van de 18-plussers in EijsdenMargraten zich wel eens alleen, en sommige zelfs sterke gevoelens van eenzaamheid. Maar ook jongeren blijven niet buiten beeld. RIVM-onderzoek toont aan dat 1/3 van de middelbare scholieren zich soms eenzaam voelt. Oorzaken liggen onder andere bij pestgedrag, prestatiedruk en gebrek aan steun.

Sociale media en gamen bieden sommigen steun, maar vergroten voor anderen juist de afstand. De gevolgen zijn groot. Eenzaamheid raakt onze hele gemeenschap en vraagt om gezamenlijke inzet. Herkent het college dat de bekendheid van de gemeentelijke aanpak tegen eenzaamheid onder inwoners nog beperkt is? Is het college bereid om de communicatie hierover te versterken, bijvoorbeeld door middel van een publiekscampagne, samenwerking met lokale media en zichtbaarheid via scholen, verenigingen, huiskamers en inwoners? Samen kunnen wij immers het verschil maken. Voorzitter, EML verwacht van het huidige college, maar zeker ook van het college dat na maart aantreedt, aanzienlijk meer daadkracht in de uitvoering. Te vaak blijven raadsstukken onnodig lang liggen voordat ze naar de raad worden gestuurd, en eenmaal vastgesteld duurt het vervolgens opnieuw te lang voordat inwoners daadwerkelijk iets merken van de uitvoering. Dat is niet alleen frustrerend voor ons als raad, maar vooral voor onze inwoners, die rekenen op een slagvaardige overheid. EML zou ook graag meer meegenomen worden in de statussen van ingediende moties door de raad. Periodieke en uitgebreidere terugkoppeling zou de samenwerking tussen raad en college kunnen versterken. We vinden de huidige invulling van deze updates in IBABS niet voldoende en erg mager.

Daarnaast zouden in het overzicht in IBABS gerelateerde documenten toegevoegd moeten worden. Dit om het overzicht compleet te krijgen en de raad in staat te stellen om haar controlerende taak beter uit te kunnen voeren. Wij dienen hier een motie voor in. Daarnaast moet het college kritischer kijken naar de manier waarop er met inwoners wordt gecommuniceerd. Steeds opnieuw horen we dat mensen zich niet gehoord voelen. Of het nu gaat om woonplannen, de huisvesting van statushouders of andere ontwikkelingen in onze kernen. Dat is een duidelijk signaal dat we als gemeente onvoldoende aansluiten bij de behoeften en zorgen die er leven. Communicatie is de sleutel tot vertrouwen, samenwerking en begrip. Juist hier moet het college zichtbaar verbeteren: wees duidelijk, betrek inwoners vroegtijdig en wees transparant in keuzes. 4

Als laatste voorzitter betreft de karakteristieke weide met fruitbomen en stal aan het Loverixplein in Banholt, die momenteel te koop staat. Het perceel vormt samen met de omliggende woningen een uniek en waardevol dorpsgezicht waarvan het behoud van groot belang is. Wij verzoeken het college om in actie te komen om deze weide te behouden voor het publiek maatschappelijk belang. TOT SLOT voorzitter Wil je snel gaan, dan ga je alleen. Wil je ver komen, ga je samen. Dit geldt voor politiek, inwoners én de verschillende uitdagingen waar we als gemeente voor staan. We moeten dus onze groei, ontwikkeling en daarbij passend beleid in sámenhang blijven bekijken. Deze begroting geeft daar invulling aan en ook EML zal daar invulling aan blijven geven. Zo komen we samen steeds verder.

5