13 Schriftelijke vragen en antwoorden Regionaal Gezondheidsbeleid 2025-2030

Raadsvergadering 1 juli 2025 Schriftelijke vragen Agendapunt 13: Regionaal Gezondheidsbeleid 2025-2030

Geen vragen.

Geen vragen.

Vraag 1: De nota stelt als doel: 25% gezondheidsachterstand inlopen vóór 2030. Tegelijkertijd blijkt uit recente cijfers dat de achterstand juist is toegenomen. Op basis van welke onderbouwing is het percentage van 25% bepaald? Antwoord: De ambitie om 25% van de gezondheidsachterstanden vóór 2030 in te halen komt voort uit het onderzoek en verklaring “Op zoek naar de Limburg-factor” uit 2015. Het programma Trendbreuk is op basis van dit rapport gestart en werkt toe naar de gezonde generatie, ofwel: “in 2030 willen we de gezondheidsachterstand van Zuid-Limburg met een kwart hebben ingelopen ten opzichte van de rest van Nederland.” Deze ambitie werd ook in voorgaande versies van het regionale gezondheidsbeleid gesteld. Voorliggend beleidsplan sluit naadloos aan bij de reeds ingezette koers. 25% is een ambitieuze doelstelling en die zal nog wel jaren duren voordat we de gezondheidsachterstanden hebben ingehaald. Het noemen van dit soort cijfers geeft wel een spiegel aan gemeenten over het realisme van deze ambities. Toch houden we vast aan deze hoge ambitie. Voorbeeld: Een kwart van de achterstand inhalen betekent dat als de achterstand van bijvoorbeeld overgewicht 8 procent is dat deze teruggebracht wordt naar 6 procent.

Vraag 2: Is dit doel heroverwogen naar aanleiding van de recente negatieve trend? Antwoord: Uit recente monitorresultaten (17 juni 2025 gepubliceerd) van de GGD blijkt dat er op een aantal thema’s een lichte verbetering zichtbaar is. Tijdens het schrijven van dit beleidsplan zagen we inderdaad dat de achterstanden nauwelijks waren afgenomen. Dat betekent echter niet dat de gezamenlijke inspanningen van de gemeenten en vele organisaties zinloos zijn. Inzet is nog steeds nodig. In generaties opgebouwde achterstanden kunnen niet in decennium worden ingelopen. Het laat echter wel zien dat de gezondheidsachterstand in de regio een hardnekkig probleem is en gezondheidsverbetering nóg meer inspanning, bewustwording en vooral een langjarige investering Pagina 1 van 9

vraagt. Er zijn namelijk genoeg voorbeelden dat we de afgelopen periode veel hebben bereikt en goede stappen hebben gezet. Deze redenatie onderbouwt de keuze om onverminderd door te gaan met de ingezette koers voor 2030. Vraag 3: Wat zijn de consequenties als het doel halverwege 2028 niet haalbaar blijkt? Antwoord: Bijsturing is middels een tussenevaluatie in 2028 voorzien, waarbij herijking van inzet plaatsvindt. Het niet halen van deze ambities is voor onze gemeente niet aan de orde. Wanneer we namelijk de cijfers van onze gemeente vergelijken scoren wij ten aanzien van het Nederlands gemiddelde zelfs beter. De voorgenomen tussenevaluatie laat de stappen zien die in het proces gezet zijn. Deze informatie wordt aangevuld met gegevens uit de gezondheidsmonitors. Op basis van deze evaluatiegegevens worden doelen bijgesteld waar dat nodig is. De komende tijd ontwikkelen we een evaluatieopzet met KPI’s. Vraag 4: De nota is een beleidskader, geen uitvoeringsplan. De uitvoering wordt overgelaten aan Trendbreuk, GALA, IZA e.a. Hoe wordt geborgd dat de verschillende programma’s op elkaar zijn afgestemd? Antwoord: Ter ondersteuning van de besluitvorming heeft uw gemeenteraad ter informatie de oplegnotitie Gezondheidsbeleid, doorkijk lokale uitvoering Eijsden-Margraten mogen ontvangen.

Deze oplegnotitie geeft een mooie weergave van de verschillende programma’s die er zijn en die we met deze beleidsnota onverminderd willen blijven voortzetten. Binnen de verschillende beleidsvelden werken we integraal samen. Vanzelfsprekend vind er afstemming plaats tussen de verschillende programma’s. De afdeling samenleving borgt dit. Vraag 5: Wie draagt de regie op de uitvoering – regionaal, lokaal, of thematisch? Antwoord: De regie is verdeeld. Regionaal voor de samenhang en lokaal voor de uitvoering. Daarnaast zien we thematische coördinatie via o.a. JOGG, GALA en WMO. Vraag 6: Hoe voorkomen we versnippering en overlappende inspanningen? Antwoord: Versnippering wordt voorkomen door het verbinden van programma’s binnen de afdeling samenleving. Juist de regionale afspraken in deze nota, gekoppeld aan de activiteiten die vanuit GALA en IZA worden uitgevoerd, voorkomen versnippering en overlapping. Vraag 7: De haalbaarheid is afhankelijk van landelijke financiering en landelijke kaders (GALA/IZA), terwijl er bezuinigingen zijn aangekondigd. Wat is het plan als landelijke middelen uitblijven of worden teruggeschroefd? Antwoord: In het gezondheidsbeleid is rekening gehouden met de bestaande financiële kaders bij gemeenten. Er worden geen extra middelen benoemd.

Op dit moment is het niet duidelijk in hoeverre de Rijksmiddelen van GALA voor gemeenten beschikbaar blijven (IZA kent geen middelen aan gemeente Pagina 2 van 9

voor eigen beleid). In principe moeten alle bestaande activiteiten met bestaande middelen uitgevoerd kunnen blijven worden en worden deze zoveel mogelijk duurzaam geïmplementeerd. Zoals omschreven op pagina 17 van het gezondheidsbeleid moeten de ambities niet zozeer gerealiseerd worden door nieuwe interventies en projecten, maar door de bestaande inzet te versterken, te verbinden en zo nodig anders in te richten. Vraag 8: Wordt er nagedacht over scenario’s bij financiële tegenvallers? Antwoord: Scenario’s bij financiële tegenvallers zijn meegenomen door uitvoering afhankelijk te maken van beschikbare middelen. De gemeenteraad heeft een eigenstandige verantwoordelijkheid bij het toewijzen van middelen. Ook in het geval deze tegenvallen heeft de raad de mogelijkheid andere keuzen te maken. Vraag 9: De aanpak is vooral gericht op samenwerking en bewezen interventies, maar minder op structurele factoren als armoede, onderwijs, wonen. Wat is de structurele strategie om sociale determinanten van gezondheid aan te pakken? Antwoord: Het klopt dat een goede gezondheid om meer vraagt dan een goede gezondheidszorg of effectieve interventies, het gaat om aandacht voor achterliggende determinanten. Onze gezondheid is mede afhankelijk van de plek waar we leven, wonen en werken. Een aanpak van determinanten van gezondheid vereist een brede, integrale aanpak.

Het gaat daarbij niet alleen om individueel gedrag, maar ook om sociale, economische en fysieke factoren. Het laten landen van Health in All Policies in gemeentelijk beleid is onze strategie om het thema gezondheid onder de aandacht te brengen. Vraag 10: Zijn er ook beleidslijnen buiten het sociaal domein die ‘gezondheid’ daadwerkelijk als kernwaarde meenemen? Antwoord: Ja, zo zijn een gezonde leef- en woonomgeving één van onze kernwaarden in onze nog vast te stellen omgevingsvisie, onze omgevingsplannen en ons duurzaamheidsbeleid. Vraag 11: Er is aandacht voor monitoring, maar de nota blijft vaag over concrete indicatoren, meetmomenten en evaluatiestructuur. Welke indicatoren worden structureel gevolgd? Antwoord: Een indicator die in het stuk benoemd wordt is o.a. de gezondheidsmonitor GGD. Deze wordt structureel 4 jaarlijks uitgevraagd. Welke vragen dat zijn kunt u zien via Home | Gezondheidsatlas Zuid-Limburg. De GGD Zuid-Limburg onderzoekt de gezondheidssituatie van inwoners uit de regio. Er worden gezondheidsmonitoren, dit zijn grootschalige vragenlijstonderzoeken, uitgevoerd bij de doelgroepen Kind, Jeugd, Jongvolwassenen en Volwassenen-Ouderen woonachtig in Zuid-Limburg. Deze onderzoeken worden herhaalt om zo trends in beeld te brengen. Vraag 12: Wordt er halverwege (bijv.

2027) een openbare tussenrapportage gepubliceerd? Antwoord: In 2028 staat er een tussenevaluatie gepland. Deze zal door de GGD aangeboden worden aan de gemeenteraden. Over publicatie is tot nu toe niks bekend. Pagina 3 van 9

Vraag 13: Hoe vindt bijsturing plaats als blijkt dat doelen niet worden behaald? Antwoord: Bijsturing is middels een tussenevaluatie in 2028 voorzien, waarbij herijking van inzet plaatsvindt. Zie ook antwoord vraag 3. Vraag 14: Inwoners worden ‘waar mogelijk’ betrokken, maar concrete mechanismen ontbreken. Hoe worden inwoners actief en structureel betrokken bij beleidsontwikkeling en -uitvoering? Antwoord: Zoals omschreven op pagina 20 in het regionaal gezondheidsbeleid biedt Positieve Gezondheid een waardevol kader voor het betrekken van burgers. Gemeenten worden opgeroepen om inwoners op een passende wijze te betrekken bij deelplannen. Na consultatie met de adviesraden sociaal domein van de zestien ZL-gemeenten is burgerbetrokkenheid een belangrijk onderdeel geworden van het regionaal gezondheidsbeleid. Vraag 15: Zijn er lokale burgerpanels of co-creatieprocessen gepland? Antwoord: Zie antwoord vraag 14. De 16 adviesraden Sociaal Domein zijn hierbij betrokken. Vraag 16: Hoe wordt feedback van uitvoerende professionals teruggekoppeld naar beleidsmakers? Antwoord: Dit wordt gedaan aan de hand van rapportages van de interventies (bijv. rapportage Nu Niet Zwanger) maar ook overlegstructuren binnen GALA en Trendbreuk. Vraag 17: Er wordt gepleit voor 'Health in All Policies', maar de doorwerking naar bijvoorbeeld ruimtelijke ordening blijft abstract.

Hoe wordt gezondheid concreet meegenomen in ruimtelijke besluitvorming? Antwoord: Verwijzend naar ons antwoord op vraag 10 zijn het creëren dan wel waarborgen van een gezonde leef- en woonklimaat één van de kernwaarden in ons nog vast te stellen omgevingsvisie, onze omgevingsplannen en ons duurzaamheidsbeleid. Hierbij kan o.a. gedacht worden aan voorkomen van hittestress, meer groen in de wijken, aanleg van speelplaatsen, vermindering van broeikas veroorzakende stoffen door betere isolatie, schone energie-opwek, meer en betere wandel- en fietspaden en verbetering openbaar vervoer. Vraag 18: Zijn er (al dan niet verplichte) gezondheidstoetsen in vergunning- of bestemmingsplanprocedures? Antwoord: Ja, zo mogen o.a. nieuwe woningen en gebouwen niet meer aangesloten zijn op aardgas en voorzien te worden van energieopwekkende voorzieningen, dient hemelwater in de bodem geïnfiltreerd te worden, dient hemelwater hergebruik te worden, en moet ten minste 30% van een nieuwbouw woonwijk uit groen te bestaan.

Pagina 4 van 9

Vraag 19: De achterstanden zijn zelfs opgelopen. Zijn er redenen aan te wijzen waardoor dit wordt veroorzaakt? Antwoord: Antwoord op deze vraag is terug te vinden op p. 14 van het regionaal gezondheidsbeleid: Ondanks de grote inzet die in de afgelopen beleidsperiode is geleverd, is de gezondheidsachterstand minder ingelopen dan we gehoopt hadden. De oorzaken daarvan liggen in: • Brede maatschappelijke ontwikkelingen in de samenleving. • Op de hierboven beschreven veelheid en samenspel van factoren voor gezondheidsverbetering. • Het gegeven dat de inzet zich voornamelijk richtte op de jongere jeugd. • De effecten daarvan pas later zichtbaar worden in de Gezondheidsmonitors. Zie ook antwoord vraag 2. Vraag 20: Pagina 14. Is het feit dat veel jongeren de vrees hebben om geen woning meer kunnen krijgen, ook niet een van de oorzaken dat we achteruit gaan? Antwoord: Ja, woningnood veroorzaakt mentale druk en kan tot stress leiden bij jongeren. De mentale gezondheidsproblemen van jongeren heeft veel oorzaken, die zijn niet terug te leiden naar één factor. Onzekerheid over hun toekomst (vaste baan, eigen woning) zal zeker een factor zijn. Vraag 21: Zijn de steeds stijgende kosten van levensonderhoud en wonen ook niet een van de oorzaken dat inwoners zich minder goed in hun vel voelen? Antwoord: Ja, bestaansonzekerheid door hoge kosten ondermijnt mentaal en fysiek welzijn.

Armoede, onzekerheid en stress zijn bekende factoren die van invloed zijn op gezondheid. Mensen kunnen minder goed de situatie overzien en rationele keuzen maken. Vraag 22: Pagina 28. Zijn cijfers over de vaccinatiegraad van Eijsden-Margraten ook bekend en zo ja zijn deze ook zorgelijk? Antwoord: Ja, deze zijn bekend en ook zorgelijk. Deze vaccinatiegraad is de laatste jaren namelijk flink gedaald tot onder de norm van 95%.

Pagina 5 van 9

Vaccinaties | Regionaal | Zuigelingen | Volksgezondheid en Zorg Vraag 23: In het raadsvoorstel geeft u in de aanleiding aan dat gemeenten wettelijk verplicht zijn om conform artikel 13 van de Wet Publieke Gezondheid iedere vier jaar een gezondheidsnota op te stellen en uit voeren. Het voorliggend beleid omvat een periode van zes jaar. Voldoet EM nu niet aan de wettelijke plicht en wat is hiervan de consequentie? Antwoord: De vorige nota Zuid springt eruit had een looptijd tot 2024. Het is mogelijk dit beleid met een jaar te verlengen, daarvan is gebruik gemaakt. Ook omdat de landelijke nota nog niet gepubliceerd was. De langere looptijd is gekozen om weer in de pas met het landelijke beleid te lopen en ook om de effecten van GALA en IZA beter in het gezondheidsbeleid mee te nemen. Met vaststelling van de nota voldoen we aan de wettelijke verplichting. Dit brengt geen consequenties met zich mee. Vraag 24: Het is niet duidelijk wat nu exact bedoeld wordt met de ambitie dat ‘Zuid-Limburg een kwart van de gezondheidsachterstanden ten opzichte van Nederland in 2030 heeft ingelopen’. Voorbeeld: in ZuidLimburg heeft 54% van de inwoners overgewicht, landelijk is dat 50%. In 2028 (evaluatiejaar) jaar ligt het landelijk gemiddelde op bijvoorbeeld 45%.

Hoeveel bedraagt dan het streefcijfer van ZuidLimburg? Antwoord: Een kwart van de achterstand inhalen betekent dat als de achterstand van bijvoorbeeld overgewicht 8 procent is dat deze teruggebracht wordt naar 6 procent. Vraag 25: In het addendum bij de nota regionaal gezondheidsbeleid staan de opmerkingen van de verschillende adviesraden opgenomen. Eén van de opmerkingen betreft de zorg of de gemeentelijke organisatie de noodzakelijke integraliteit kan waarborgen. Als suggestie/oplossing wordt gegeven dat ‘het verbinden van gezondheid met andere domeinen en overzicht houden inderdaad belangrijk is’. Kunt u concrete voorbeelden geven van hoe dit overzicht bewerkstelligd wordt. Want in uitvoeringsplannen zal vooral worden ingezoomd op één domein. Dit wordt ook aangegeven op pagina 2 van het addendum dat het ‘een kunst is de vele uitvoeringsplannen die er liggen met elkaar te verbinden’. Antwoord: Zie ook antwoorden op vraag 4, 5 en 6. Gemeenten zullen met elkaar regelmatig de voortgang van het gezondheidsbeleid afstemmen. Daarbij zal bekeken worden hoe het overzicht bijgehouden en behouden kan blijven. Pagina 6 van 9

Vraag 26: Betekent het gezondheidsbeleid niet dat wij bij elk beleidsvoorstel naast de kopjes Financiën, participatie en natuur ook een kopje Gezondheid moeten gaan opnemen? Antwoord: Ja, dat zou een mooie suggestie zijn die past binnen “Health in all Policies” om gezondheid op te nemen in ieder beleidsvoorstel.

Vraag 27: Hoe ziet het plan van aanpak eruit om ouderen te bereiken, die u nu niet bereikt? U geeft immers aan dat dat een van de knelpunten is. Antwoord: O.a. via bestaande interventies die hierop focussen zoals Pas de Deux, Knooppunt Informele Zorg, Welzijn op Recept, de folder “Iedereen doet mee” en Pluswijken. Vraag 28: Culturele activiteiten. U schrijft dat voor ouderen en kwetsbare groepen actieve deelname aan culturele activiteiten bewezen effectief is. U geeft als voorbeeld Pas de Deux. Hoe ziet het uitvoeringsplan eruit om “MASSA ”te kunnen maken. U geeft zelf daar imeers het belang van aan. Antwoord: Actieve deelname aan culturele activiteiten heeft bewezen positieve effecten op ouderen en kwetsbare groepen. In Pas de Deux koppelen we jonge kunstenaars langdurig aan ouderen met dementie. Verzorgers, zorgprofessionals van zorginstellingen, andere relevante organisaties en collega’s van het sociaal domein spelen hierbij een cruciale rol; zij helpen kwetsbare deelnemers te bereiken. Zo ontstaat een sneeuwbaleffect waarbij ook familie, vrienden en de bredere gemeenschap betrokken raken. Daarnaast verbindt het dynamische, wijkgerichte project een breed scala aan inwoners. Via sociale media en een ‘cultuurmuur’ expositie delen we de resultaten breed, wat de betrokkenheid vergroot. Elk jaar werken we met nieuwe deelnemers, wat zorgt voor groeiend bereik en effect.

Dit stimuleert tevens bewustwording onder zorgprofessionals en instellingen over de waarde van cultuurparticipatie. Om impact te meten en verbeteren, zetten we jaarlijks een monitor in. Deze aanpak is gebaseerd op actuele kennis en best practices uit cultuur en gezondheid. Vraag 29: Gezonde leefomgeving Pag. 4 activiteiten i.h.k.v.de verbinding tussen fysiek en sociaal domein. We blijven de verbinding tussen fysiek en sociaal domein nader onderzoeken en vormgeven. Hoe gaat u een en ander nader onderzoeken? Antwoord: Zie ook antwoord op vraag 9. Pagina 7 van 9

Samen met het fysieke domein en het sociale domein bekijken we hoe we beide domeinen beter met elkaar in verbinding kunnen brengen. Denk hierbij aan het stellen van voorwaarden/criteria bij bouwprojecten waarbij men rekening houd met de gezondheid van onze inwoners. Een concreet voorbeeld daarin kan zijn: Een minimale eis voor de aanleg van groen per woonwijk om hitte-stress tegen te gaan, het creëren van speeltuinen en sociale ontmoetingsplekken en de aanleg van goede en veilige voet- en fietspaden. Vraag 30: Zoals bekend is toegankelijkheid (slechte infrastructuur) voor mensen met een fysiek beperking een grote barrière. Ook binnen de gemeente EM is hier nog veel winst te behalen. Welke acties gaat u integraal ondernemen om inwoners meer/beter te laten participeren in de maatschappij. Antwoord: Wij sluiten zoveel mogelijk aan bij bestaande initiatieven. Bij diverse projecten wordt al rekening gehouden met de toegankelijkheid voor iedere inwoner. Denk aan goede zichtbare trottoirs, tegels voor slechtziende of rolstoelvriendelijke paden. Of de samenwerking met het platform Zorgvragers Eijsden-Margraten (ZEM). Zo hebben we een aantal keer een schouw gedaan in de kernen met vertegenwoordigers van het Platform ZEM om knelpunten in de fysieke toegankelijkheid te bespreken. En zijn we ook voornemens dit voort te zetten. Vraag 31: REG.

Gezondheidsbeleid stuk, 2.4 Gezonde leefomgeving pag. 39 Kader Waar staan we nu Opsomming; niet voldoende plekken in de buurt die ontmoeting van inwoners stimuleren. • Luchtkwaliteit is onvoldoende • Inwoners ervaren meer geluidshinder dan gemiddeld in Nederland • Groen in de buurt. ( warmtestress) • Zuid Limburg scoort laag op beweegvriendelijke omgeving • Scholieren gaan minder vaak lopend of fietsend naar school. Hoe gaat u de verbinding tussen beleidsvelden vergroten en versterken ten aanzien van bovenstaande punten? Antwoord: Zie antwoord vraag 9 en 29. Vraag 32: Welk plan ligt er om de komende periode de luchtkwaliteit – de geluidshinder-de hittestress bij de versteende gebieden en een beweegvriendelijke omgeving aan te pakken? Aanpakken van omgevingsfactoren is immers cruciaal om te komen tot gezondheidsbevordering. Antwoord: De in december a.s. vast te stellen omgevingsvisie biedt handvaten om nadere regels hiervoor te stellen in omgeving- en andere ruimtelijke plannen. Vraag 33: Hoe gaat u bevorderen dat kinderen lopend of fietsend naar school gaan? Antwoord: Door actief vervoer (fietsen of lopen) in de gemeente te stimuleren door routes naar (bijv.) school toegankelijk en veilig te houden.

Pagina 8 van 9

Vraag 34: Raadsvoorstel “We hebben in Zuid-Limburg de ambitie uitgesproken om 25% van de gezondheidsachterstanden ten opzichte van de rest van Nederland vóór 2030 in te lopen. Deze ambitie vormde de kern van ons beleid in voorgaande jaren en blijft onverminderd richtinggevend in de komende beleidsperiode. We zijn ons bewust van deze enorme opgave. We realiseren ons bovendien dat we er nog lang niet zijn. Uit recente monitorresultaten van de GGD blijkt dat de achterstanden nog niet zijn afgenomen.” Zijn er evaluatiegegevens bekend van andere beleid dat wel een positief effect op gezondheid laat zien? Welke zijn dit? Antwoord: Voor veel initiatieven binnen de Trendbreukaanpak is het moeilijk om de impact op gezondheidsdoelen te bepalen. Het betreft namelijk veelal initiatieven die inzetten op collectieve preventie, waardoor de impact pas na een lange tijd (zelfs na een generatie) zichtbaar worden. De impact van bijv. Trendbreuk is deels gebleken uit de tweede effectmeting door de Provincie Limburg. Hier wordt aangetoond dat de gezondheidsachterstanden in Zuid-Limburg niet verder verslechteren ten opzichte van Nederland. Verder blijkt dat de interventies rond de levensfase Kansrijke Start licht positieve effecten hebben op de gezondheidsachterstanden in Zuid-Limburg.

Zo leiden deze interventies tot minder partnergeweld en kindermishandeling, tot minder roken tijdens de zwangerschap en na de bevalling en meer vrouwen die borstvoeding geven tot 6 maanden na de bevalling. Vraag 35: RV 3.1 Gezond opgroeien “We gaan door op de ingeslagen weg, waarbij we blijven inzetten op bewezen, effectieve interventies, het bundelen van middelen en een langjarige domein overstijgende samenwerking zoals beschreven in het Werkplan Trendbreuk 2024-2026.” Monitorresultaten laten zien dat huidige interventies geen effect hebben, waarom wordt dan de keuze gemaakt om door te gaan op de ingezette weg? Op basis waarvan worden deze interventies “bewezen en effectief” genoemd? Antwoord: Omdat de effecten bij de jeugd pas later zichtbaar/meetbaar zijn en het oplossen van een hardnekkig probleem een lange adem vraagt. We maken enkel gebruik van bewezen en effectieve interventies. Deze staan benoemd in het Loket Gezond Leven van het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. Op basis van onderzoek worden deze beoordeeld.

Pagina 9 van 9