1 scheets met samenvatting verhaal gemeente landelijke ontwikkelingen

Erfgoedbeleid 2027-2032 sheets met samenvatting van: het verhaal en kwaliteit van de gemeente de landelijke ontwikkeling en het bestaande beleid, ambitie en visie

1

Kwaliteit en karakteristiek

Landelijke kaders en ontwikkelingen

ambitie en strategische visie

Kwaliteit en karakteristiek (globale geschiedenis) • Rond 5300 v.Chr. Bandkeramische nederzettingen in Cadier en Keer, Eijsden, Mariadorp en Mesch • Tussen 3950 - 2650 v.Chr. vuursteenwinning in Savelsbos, vuursteenmijnen vormen de oudste bekende vorm van mijnbouw in Nederland

Kwaliteit en karakteristiek (globale geschiedenis) • Romeinse Villa Backerbosch golfterrein Cadier en Keer • Daarnaast in Eckelrade inheemsRomeinse nederzetting van lokale boeren • Vermoedelijk op Riesenberg nog Romeinse restanten • Oude Akerweg in Bemelen, via Wolfshuis naar de Heerstraat bij Scheulder is mogelijk onderdeel van de Romeinse heerweg Maastricht-Aken

Kwaliteit en karakteristiek (globale geschiedenis) • Na Romeinen ontvolking, alleen nog bewoning rivier-/beekdalen. • De oudste dorpen bevinden zich (‘halfhoog’) in het Maasdal. • Eijsden, wordt vermeld in 870; samen met Breust ontstaan uit vroenhof (boerderij van de koning) • Dorpen aan de Maas waarschijnlijk gesticht vanuit Karolingische rijksdomein ’s-Gravenvoeren (8e en 9e eeuw). • Het graafschap van de Graven van Voeren werd later verplaatst naar Dalem.

Kwaliteit en karakteristiek (globale geschiedenis) Ontginning Plateau van Margraten • Rond 1000 verbeterde landbouwmethoden waardoor de bevolking in de rivierdalen toenam • Vraag naar grond voor bewoning en landbouw leidde tot ontginning plateaus • aanduiding “rade” of “rode” duidt op ontginning door rooien van bos, in de 11e en 13e eeuw • vanuit dorpen in de aangrenzende rivier- en beekdalen vaak over routes via de droogdalen Op het plateau van Margraten is voor verschillende nederzettingen relatie moederdorp aanwijsbaar. zoals Breust en St. Geertruid (vroeger ‘Breust op den Berg’) of Bruisterbosch

Kwaliteit en karakteristiek (globale geschiedenis) Ontginning Plateau van Margraten: • ontginning vanuit  ontginningsplaats (1e vermelding) • Breust  Sint Geertruid (1098) en Bruisterbosch (1157) • Gronsveld  Eckelrade (1295) Honthem (1421 • ‘s-Gravenvoeren  Noorbeek (1144), Mheer (1212), Banholt (1294, Terhorst (1350) • Gulpen, kapittel OLV Aken Groot en Klein Welsden (1234), Margraten (1248), Termaar (1250) • Maastricht, OLV Kapittel  Bemelen (1018), Cadier (1266) • Maastricht, Servaaskapittel  Keer (1266) Gasthuis (1646) • Maastricht, Commanderij Antonieten  St. Antoniusbank (1381)

Kwaliteit en karakteristiek (globale geschiedenis) Inkomsten: • Belangrijkste bron van inkomsten waren landbouw, fruiten veeteelt, gemengd bedrijf • Vanaf 16e eeuw intensieve scheepvaart op de Maas tussen Luik en Dordrecht. Maaslandse schippers uit oa. Eijsden waren vervoerders van natuursteen, kalk, hout, ijzer- en koperwaren. Niet alleen vervoerders maar ook welvarende handelaren met huizen en land in en rondom Eijsden.

Bestuurlijke situatie • Tot circa 1794 lappendeken van kleine (rijks)heerlijkheden verklaart grote aantal kastelen/herenhuizen in gemeente • Komst Fransen maakte einde aan feodale stelsel en versnipperde bestuurlijke verhoudingen en bezittingen • Invoering systeem van gemeenten

Kwaliteit en karakteristiek (globale geschiedenis) Andere belangrijke ontwikkelingen: • In 19e eeuw bleef landbouw, veeteelt en fruitteelt de belangrijkste inkomstenbron • Tot halverwege de 20e eeuw een groot fruitteeltgebied • Eind 19e eeuw opkomst toerisme (Valkenburg pioniersrol); later ontdekten toeristen ook andere delen van de streek. • 1861 spoorlijn Maastricht–Luik draagt bij aan ontwikkeling Maasdal en oprichting zinkwitfabriek bij Eijsden • Mesch in 1944 eerste Nederlandse dorp dat wordt bevrijd • Snelle bevrijding van Zuid-Limburg leidt tot veel verliezen en aanleg Amerikaanse begraafplaats bij Margraten • 1975 aanleg A2 waardoor bedrijvigheid langs oude noordzuidroute komt te vervallen (o.a. Caltex tankstation) • Langs de Maas bij Oost grootschalige ontgrindingen (1871-1975)

Kwaliteit en karakteristiek Erfgoed bestaat uit: • Geomorfologie (bodemgesteldheid en oer-landschap) • Cultuurlandschap (door de mens geschapen ruimtelijke patronen) • Groen en landschapselementen • Nederzettingen • Historische infrastructuur (wegen, paden, spoor- en trambanen, water) • Historische gebouwen • Erven, tuin en parkaanleg • Klein erfgoed (kruisen kapellen straatmeubilair • Oudste lagen in de bodem: archeologie • Immaterieel erfgoed • het verhaal van de plek die herkenbaar of tot leven gebracht kunnen worden in het fysieke erfgoed

Kwaliteit en karakteristiek (geomorfologie)

bodemkaart

reliëf

Kwaliteit en karakteristiek (archeologie) • Archeologische beleidskaart uit 2012 • verwachtingen gebaseerd op

• Archeologische vondsten uit het verleden • Aardkundige gegevens

archeologische beleidskaart 2012

Kwaliteit en karakteristiek (bodemgebruik)

cultuurlandschap

groeven en grindwinning

Kwaliteit en karakteristiek (infrastructuur) • Wegen • Oude wegen (<1500) volgen het landschap en de verkaveling • Jongere wegen doorsnijden verkaveling

• Spoor- en trambanen (incl. voorzieningen) • Spoorlijn Maastricht-Luik 1861; station Eijsden en Gronsveld • Voormalige trambaan • Water • Maas, Droogdalen, Noor, Voer • (drink)watervoorziening op plateau: poelen en waterputten historische infrastructuur

Kwaliteit en karakteristiek (groen en landschapselementen)

groen erfgoed vlgs rce en provincie

inventarisatie landschapselementen EM 2023

Kwaliteit en karakteristiek (groen en landschapselementen)

inventarisaties van bomen

Kwaliteit en karakteristiek (ontwikkelingen nederzettingen)

Tranchotkaart ca 1800

Topografische kaart 1945

Topografische kaart 1970

Topografische kaart 1970

Kadastrale minuutkaart (XIXa)

BAG-kaart tot 1945

BAG-kaart tot 1970

BAG-kaart tot 2000

Kwaliteit en karakteristiek (ontwikkelingen nederzettingen)

Topografische kaart 2025

BAG-kaart tot 2025

Kwaliteit en karakteristiek (beschermenswaardige nederzetting)

beschermde gezichten en buitenplaatsen

beschermenswaardige nederzetting (Eckelrade)

Kwaliteit en karakteristiek (historische gebouwen)

394 rijksmonumenten (na Maastricht grootste aantal in Limburg)

kasteel Mheer

Kwaliteit en karakteristiek (historische gebouwen)

beeldbepalende panden (er zijn veel meer pareltjes)

Bergstraat 16 Banholt

Kwaliteit en karakteristiek (kleine objecten)

kleine religieuze objecten (er zijn meer kleine pareltjes)

Kruisen, kapellen en klein historische objecten

Kwaliteit en karakteristiek

Landelijke kaders en ontwikkelingen

ambitie en strategische visie

Landelijke ontwikkelingen (algemeen) • Sociale en maatschappelijke ontwikkelingen minder werken, meer vrije tijd doorbrengen in leefomgeving, meer aandacht voor omgeving waarvan de beleving en identiteit wordt bepaald door erfgoed, hoger opleidingsniveau, meer besef historie, waardering erfgoed cultuurtoerisme

• Economische ontwikkelingen, anders functionerende overheid bezuinigingen hogere overheden, steeds meer taken naar gemeenten, beperkte middelen dus efficiëntie en creativiteit nodig, prominentere positie klant, participatieprocessen, door 24/7 economie, ontwikkelingen informatietechnologie sneller en eenvoudiger toegang tot gemeentelijke loketten zonder fysiek contact, erfgoed is complex en vraag om info op maat

• Dienstverlening samenleving stelt steeds hogere eisen aan dienstverlening, vraagt om vraaggerichte en geïntegreerde dienstverlening waarbij de vraag van de klant centraal staat

• Duurzaamheid niet alleen energie-efficiëntie (duurzame opwekking en energiebesparing), monumenten bestaan vaak al eeuwen en zijn per definitie duurzaam (traditionele bouwmaterialen gaan langer mee); Energiezuinige monumenten kan, niet altijd eenvoudig te isoleren, met kennis van monumenten, bouwfysica, installatietechniek zijn duurzame oplossingen mogelijk

Landelijke kaders (wettelijk kader) • Decentralisatie 1988 Monumentenwet 1988, monumententaken naar gemeente: beslissingsbevoegdheid vergunningen, toezicht en handhaving ligt bij de gemeente,

• Rijksmonumenten aanwijzing niet meer op verzoek, er geldt een instandhoudingsverplichting, bescherming is exterieur en interieur, vooral details van belang, functioneel gebruik is beste garantie voor instandhouding, behoud gaat voor vernieuwen, aanpassingen mogelijk mits respect voor monumentale waarden, behoud van authentieke materialen en structuren

• Rijks stads en dorpsgezichten geen nieuwe aanwijzingen meer, aanwijzing = etiket en biedt geen bescherming, gemeente heeft verplichting beschermend bestemmingsplan op te stellen, gemeente heeft ook zelf mogelijkheid om beschermde gezichten aan te wijzen en te beschermen via omgevingsplan

• Archeologie gemeente is bevoegd gezag, zoveel mogelijk in situ bewaren, de verstoorder betaald onderzoeken en eventuele opgraving door gecertificeerde bedrijven, archeologische waarden en verwachtingen in omgevingsplan vastleggen, waar nodig archeologische voorwaarden aan vergunning verbinden, gemeente moet pve en onderzoeken accorderen.

Landelijke kaders (wettelijk kader) ontwikkeling wettelijk kader vanuit ruimtelijke erfgoedzorg • Belvedere (1999) vernieuwde visie op relatie cultuurhistorie en ruimtelijke ordening, nadruk op ontwikkelingsgerichte aanpak, behoud door ontwikkeling, cultuurhistorie als inspiratiebron voor planvorming, voorkomt eenvormigheid, draagt bij aan behoud identiteit en fungeert als kwaliteitsimpuls, geen beperking maar kans

• Beleidsbrief Modernisering Monumentenzorg (MoMo, 2009) Van objectgericht naar omgevingsgericht, meer samenhang erfgoedzorg/ruimtelijke ordening

• Wijzigingen wetgeving De Monumentenwet 1988 (MW88) is in 2016 opgegaan in de Erfgoedwet en Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (WABO). Wabo is in 2024 overgegaan in de Omgevingswet; Erfgoedwet is breder en regelt nu ook mogelijke bescherming van roerend erfgoed; Omgevingswet regelt het vergunningstelsel uit MW88  omgevingsvergunning

• Omgevingswet (in werking sinds 1 januari 2024) Samenbrengen alle ruimtelijke fysieke regelgeving in een plan: omgevingsplan

Landelijke kaders (wettelijk kader) • Omgevingswet (in werking sinds 1 januari 2024) • Deels regulerend, deels inspirerend en ontwikkelingsgericht • Belangrijke rol voor participatie samenleving • Sinds 1-1-2024 tijdelijk omgevingsplan, hierin is bestaande regelgeving met o.a. bestemmingsplannen en erfgoedverordening als bruidsschat opgenomen • Rijk stelt nationale omgevingsvisie (NOVI) en provincie provinciale omgevingsvisie (POVI)

• Gemeente heeft verplichting tot vaststellen: • Gemeentelijke omgevingsvisie (GOVI) (voor 1 jan 2028) • Gemeentelijk omgevingsplan (voor 1 januari 1932)

• Erfgoed is nationaal belang (NOVI) uit te werken in GOVI en omgevingsplan • Rijk heeft vanuit NOVI 8 gebieden in Nederland aangewezen met bijzondere opgaven, ZuidLimburg is hier een van, een van de opgaven: Behoud en versterken uniek nationaal landschap als groene long voor Zuid-Limburg

Landelijke kaders (wettelijk kader) • Nationale omgevingsvisie (NOVI, 2020) langetermijnvisie op de ontwikkeling en toekomst Nederlandse leefomgeving tot 2050; opgaven overstijgen lokale en provinciale zaken; NOVI richt zich op ontwikkelingen waar meerdere nationale belangen samenkomen; behoud en de versterking van cultureel erfgoed en landschappelijke kwaliteiten als essentieel onderdeel van de nationale identiteit is één van die belangen; verrommeling voorkomen, gebieden met grote en urgente ruimtelijk-fysieke opgaven samenkomen aangewezen tot NOVEX-gebieden, zoals Zuid-Limburg

• Provinciale omgevingsvisie (POVI, 2021) Sluit aan op eerdere ruimtelijke beleid (POL 2014); Inzetten op behoud en herbestemming van monumenten; streven naar balans beleving en bescherming van landschap, natuur en erfgoed; grote verschillen in landschappelijke structuren van Limburgse regio’s; ieder regio zijn eigen kwaliteit; landschap Zuid-Limburg is uniek, aantrekkelijke kwaliteit van landschap en steden/dorpen van groot belang i.k.v. vrijetijdseconomie (economische pijler); POVI juridisch verankerd via Omgevingsverordening Limburg 2021

• Lokaal ruimtelijke beleid Rijk en provincie zijn sturend, de uitvoering van planologische erfgoedzorg ligt bij gemeente, belangrijk om erfgoedwaarden goed in beeld te brengen, door onderzoek moet blijken welke waarden bepalend zijn voor identiteit, biedt inzicht in kansen en risico’s bij ontwikkelingen

Landelijke kaders (wettelijk kader) • Autonome erfgoedzorg ontstaan bij decentralisatie Monumentenwet in 1988, Voor bevoegdheden moesten gemeenten verordening vaststellen waarin inschakeling van monumentencommissie geregeld. In VNG-modelverordening ook gemeentelijke monumenten geregeld; vaak aanleiding voor aanwijzing van gemeentelijke monumenten.

Landelijke ontwikkelingen (financiële erfgoedzorg) • Financiële monumentenzorg subsidie ontstaan jaren ‘60 bij aanwijzing rijksmonumenten, vanuit compensatie-gedachte voor verlies van "vrijheid" door aanwijzing; accent lag in eerste instantie op restauratie, nu vooral op planmatig onderhoud (dure restauraties voorkomen) •

• Rijkssubsidies • Woonhuis-monumenten

• •

kiezen tussen laagrentende lening of subsidie; lening door lage rentestand niet interessant; subsidie 38%; indienen achteraf (tussen1-3 tot 30-4); subsidiabel alleen onderhoud van monumentale onderdelen; bij kosten meer dan 70.000 vooraf is het wenselijk om vooraf goedkeuring bij de RCE te vragen Overige monumenten (SIM) subsidieregeling Instandhouding Monumenten (SIM) subsidie krijgen; subsidie op basis van een 6 jarige plan, 30 % subsidie voor bedrijfsmatig gebruikt monument; 50 % voor niet bedrijfsmatig gebruikt monument (kerken/stichtingen) Maximale subsidie = 3 % van herbouwwaarde; minimum van 3.000; indienen 1-2 tot 31-3 voorafgaande aan plan

Landelijke ontwikkelingen (financiële erfgoedzorg) • Rijkssubsidies (vervolg) • Herbestemming en wind- en waterdicht maken subsidie 70%; haalbaarheidsonderzoek herbestemming bestaat uit onderzoeken naar bouwhistorische kenmerken, functies die in monument passen, bouwkundige staat, marktverkenning mogelijke nieuwe functies, ontwerpschetsen en financiële haalbaarheid; kosten haalbaarheidsstudie min. 10.000 en max. 15.000; voor aanvullend onderzoek verduurzaming max. 4.000; kosten wind en waterdicht min. 10.000 en max. 50.000

• Restauratiesubsidie het rijk kent geen subsidieregeling meer voor restauratie van rijksmonumenten

• Provinciale subsidies • Algemeen subsidieregelingen en budgetten steeds minder, complexer, moeilijker bereikbaar, veranderen snel, moeilijk plannen

• Aanvullende subsidie instandhouding op SIM-subsidie rijk subsidie voor kerkgebouwen, molens en groenmonumenten; gekoppeld aan SIM rijk; subsidie 15%; max. 60.000; regeling loopt tot eind 2028

Landelijke ontwikkelingen (financiële erfgoedzorg) • Provinciale subsidies (vervolg) • Klein Limburgs erfgoed (wegkruisen, kapellen, bakhuizen, beelden en gedenkstenen etc) subsidie min. 1.000 en max. 30.000; voorwaarde inzet vrijwilligers; subsidiepercentage afhankelijk van ureninzet vrijwilligers en grote project

• Restauratiesubsidie Provincie •

het rijk heeft budget voor restauratie van monumenten naar rato aantal monumenten verdeeld over de provincies; aan budgetten zijn geen voorwaarden verbonden; de provincies kunnen subsidie naar eigen inzichten verdelen; Provincie Limburg subsidieert zowel rijksmonumenten als gemeentelijke monumenten; nadruk ligt vooral op grote projecten voor kerken en overige monumenten geen woonhuis; Subsidie kerken 50%, min. subsidie 100.000, daardoor geen deelrestauraties van kerken mogelijk; subsidie overige monumenten 40 % min. 32.000 en max. 400.000

• Alternatieve financieringsmogelijkheden • Wanneer reguliere subsidie niet toereikend zoeken naar alternatieven (niet altijd mogelijk) • Zoeken naar rendabele bestemming; restauratie- en herbestemming (deels) financieren toekomstige exploitatie • Financiering restauratie- en herbestemming betrekken in groter (woningbouw)project, waardoor de onrendabele kosten aan het grotere project kunnen worden toegerekend. • Soms (deel) financiering door bijdragen van verschillende partijen, zoals fondsen en crowdfunding

Landelijke ontwikkelingen (toerisme, participatie, educatie en communicatie) • Ontwikkelingen Door combinatie van voorlichting, communicatie, technologie en educatie wordt een breed draagvlak gecreëerd voor het behoud en de ontwikkeling van erfgoed, voor inwoners en toeristen

• Verdrag van Faro (2005) • Richt zich op maatschappelijke waarde erfgoed, erfgoed is van iedereen De belangrijke principes verdrag: Iedereen heeft recht cultureel erfgoed te waarderen en eraan deel te nemen; ook burgers spelen een cruciale rol in behoud en gebruik van erfgoed; erfgoed draagt bij aan maatschappelijke ontwikkeling, toerisme en werkgelegenheid; erfgoed is niet statisch; wordt gevormd wordt door de gemeenschap; duurzaamheid en behoud van erfgoed moet samengaan met ecologische en sociale duurzaamheid

• Overige aspecten • Overheid stimuleert initiatieven en participatie in erfgoedzorg, b.v. via lokale erfgoedprojecten • Besef van cultuur en historie in algemene zin de afgelopen jaren aanzienlijk toegenomen. • Groeiende belangstelling is ook economisch relevant, aangezien zij een belangrijke impuls geeft aan cultuurtoerisme en recreatie.

Landelijke ontwikkelingen (toerisme, participatie, educatie en communicatie) • Cultuurtoerisme • Ontwikkelingen Afgelopen 25 jaar belangstelling voor cultuurhistorie gestegen; komt tot uiting in groei binnenlandse toerisme, waarin cultuurhistorie een belangrijke economische rol speelt; erfgoed is belangrijke economische factor en biedt mogelijkheden voor recreatie en toerisme.

• Facts Het verleden voegt belevingswaarde toe aan historische steden, dorpen en landschappen. Aantrekkingskracht van historische bebouwing is niet beperkt tot toeristen; ook winkelend publiek; ook het cultuurhistorische (heuvel)landschap heeft aantrekkingskracht op toeristen en recreanten; kansen voor kleinschalige dag- en verblijfsrecreatie; steeds vaker boeren actief in agrotoerisme; historische boerderijen die niet meer rendabel zijn als landbouwbedrijf, kunnen behouden blijven door nieuwe bestemming (bed & breakfast, vakantieappartement etc.); erfgoed kan effectief bijdragen aan toeristisch beleid, door bijvoorbeeld ontwikkeling van wandel- en fietsroutes langs historische locaties en hotspots; in dit kader is steeds meer een tendens om erfgoed beleefbaar te maken.

Landelijke ontwikkelingen (toerisme, participatie, educatie en communicatie) • Voorlichting en communicatie Een van de belangrijkste aspecten van erfgoedbeleid is de voorlichting en communicatie met diverse partijen; dit is essentieel om draagvlak te creëren voor cultuurhistorie en monumentenzorg, en om partijen wegwijs te maken in de complexe regelgeving en procedures rondom erfgoedbeheer

• Monumenteneigenaar Gemeente heeft door decentralisatie de loketfunctie van monumenten en erfgoedzorg; eigenaren hebben geen inzicht in waarden en zijn niet op de hoogte van rechten en plichten; gaan vaak vanuit dat niks mag veranderen; communicatie kan misvattingen wegnemen en bijdragen aan betere instandhouding; via internettoepassingen kan de eigenaar op elk gewenst moment informatie verkrijgen over procedures en financiële mogelijkheden, maar uiteindelijk blijft maatwerk noodzakelijk; organiseer informatieavonden en ga in gesprek met initiatiefnemers, lever maatwerkadvies, dit draag bij aan beter contact en meer wederzijds begrip

• Professionals Ook architecten, makelaars en notarissen etc. moeten beschikken over juiste informatie; erfgoedlijsten raadpleegbaar maken op website voorkomt onnodige belasting van de gemeentelijke organisatie; slechts beperkt aantal architecten met diepgaande kennis van monumenten; meest architecten die plannen maken hebben deze kennis niet; informatieavonden (evt. in samenwerking met regio) kunnen bijdragen aan meer samenwerking en betere plannen

Landelijke ontwikkelingen (toerisme, participatie, educatie en communicatie) • Voorlichting en communicatie (vervolg) • Inwoners en breder publiek Bij waardevolle historische omgeving is het belangrijk dat ook inwoners inzicht en waardering krijgen voor erfgoed, zodat er draagvlak voor behoud ontstaat; publicaties in lokale blaadjes, Open Monumentendag, (digitaal) ontsluiten van erfgoed, tentoonstellingen en rondleidingenzijn instrument om erfgoed onder de aandacht te brengen.

• Moderne technieken voor ontsluiting van erfgoed • Bereiken breed publiek Om breed publiek te bereiken voorkeur aan moderne laagdrempelige technieken zoals interactieve applicaties voor de mobiele telefoon; wandel- en fietsroutes met GPS gestuurde informatie; applicatie kan bestaan uit tekst, historische foto’s, gesproken verhalen en korte filmpjes; voor content is samenwerking met historische verenigingen mogelijk • Niet alleen voor draagvlak inwoners maar ook voor toeristen en recreanten

• Erfgoededucatie in het onderwijs • De overheid stimuleert het gebruik van cultureel erfgoed in het onderwijs; De RCE erkent belang van erfgoededucatie en ontwikkelt projecten om jongeren bewust te maken; door erfgoed te integreren in omgevingsonderwijs worden leerlingen bewust van erfgoedwaarde; vergroot op termijn respect voor het historisch gevormde landschap en de gebouwde omgeving.

Kwaliteit en karakteristiek

Landelijke kaders en ontwikkelingen

ambitie en strategische visie

Ambitie en strategische visie • Strategische visie 2022 • Opgesteld in oktober 2013 • Geen vervolg in 2022 • Werkelijke horizon ligt verder, bevat kernwaarden die ook nu nog geldig zijn

• Inspiratiedocument Eijsden-Margraten 2050 (Overall document) • In de afgelopen jaren via verschillende trajecten richting gegeven aan toekomstbeeld, verspreid over talrijke beleidsdocumenten • Inspiratiedocument bevat geen nieuwe inzichten, maar brengt samenhang in beeld. • Deels in de hoofden, maar nog onvoldoende gedeeld en eenduidig uitgedragen • Inhoud inspiratiedocument • • • • •

Schetst toekomst waarin landschap, cultureel erfgoed en karakteristieke kernen richtinggevend zijn kwaliteiten niet alleen beschermen, maar benutten als dragers van leefbaarheid, gemeenschapszin en (ruimtelijke) kwaliteit. Ontwikkelingen beoordelen op bijdrage aan behoud en de versterking van deze kernkwaliteiten. Ontwikkelingen moeten zich voegen naar bestaande landschap en cultuurhistorische structuren. Ontwikkelingen vragen om zorgvuldige inpassing, behoud van zichtlijnen, en het respecteren van historische verkaveling en bebouwingslinten.

Ambitie en strategische visie • Geen structuurvisie maar diverse andere ruimtelijke kaders • Woonvisie: zorgvuldige inpassing, behouden landschappelijke en cultuurhistorische waarden • Structuurvisie Ruimtelijke Economie ZL: benadrukt belang van ruimtelijke kwaliteit en identiteit • Diverse beleidskaders (zoals kwaliteitsmenu buitengebied en visiedocumenten voor landbouw, landschap en kernontwikkeling): behoud karakteristieke landschap, versterken cultuurhistorische structuren en zorgvuldig inbedden ruimtelijke ontwikkelingen (thans opgenomen in inspiratiedocument)

• Omgevingsvisie lijn50 (Concept nog niet vastgesteld) • • • • • •

Samen met de gemeenten Gulpen-Wittem en Vaals, lange termijnvisie tot 2040 Voortzetting bestaand beleid met respect voor lokale identiteit en waarden Behoud en versterking van landschap, natuur en cultuurhistorische dorpskernen en bebouwing. Ook andere kernwaarden als authenticiteit, saamhorigheid en gastvrijheid staan centraal Inpassing energietransitie, verduurzaming van het toerisme en klimaatadaptatie met behoud van bestaande waarden

Ambitie en strategische visie • Beleidsnota Cultureel Erfgoed 2018-2021 • Bevat materiële elementen (monumenten, beschermde gezichten, archeologie, landschappen) als immateriële waarden (o.a. streektaal, tradities en gebruiken) • Voor immaterieel erfgoed in april 2025 de Cultuurvisie Eijsden-Margraten 2025-2030, vastgesteld • erfgoed als drager van identiteit en als ‘sociaal cement’ • gemeente dubbele rol: 1. beschermt en faciliteert 2. stimuleert gebruik en zichtbaarheid erfgoed • concrete instrumenten voor instandhouding: subsidieverordening voor rijksmonumenten en beeldbepalende panden tot kleine cultuurhistorische objecten zoals kapellen en wegkruisen. • Nadruk op noodzaak van actieve inzet gemeente voor behoud (o.a. monitoring monumenten) • De nota vormt fundament voor toekomstbestendige benadering van erfgoed, waarin bescherming, beleefbaarheid en maatschappelijke waarde hand in hand gaan • Door ziekte en personeelsverloop zijn de doelen voor het materieel erfgoed niet geheel gehaald • Voor zover nog relevant worden deze in deze nieuwe erfgoednota opgenomen

Ambitie en strategische visie • Cultuurvisie 2025-2030 • Doel: het versterken van kwaliteit van leven en gemeenschapszin door kunst, cultuur, cultuureducatie, bibliotheekwerk én erfgoed in samenhang te ontwikkelen • Erfgoed is kernonderdeel van de lokale identiteit: het verbindt verleden, heden en toekomst • Accent op immaterieel erfgoed: tradities, gebruiken, verhalen en streektaal • Materieel erfgoed (historische gebouwen, landschappen en dorpsgezichten) onlosmakelijk verbonden met immateriële erfgoed: het vormt de fysieke verbeelding van de geschiedenis • Erfgoed zichtbaar en beleefbaar maken en actief doorgegeven aan volgende generaties • Duurzaamheid, sociale inclusie, toeristische aantrekkingskracht, ruimtelijke kwaliteit en een aantrekkelijke leefomgeving inzetten om erfgoed een betekenisvolle rol te geven bij ontwikkelingen • Participatie en cultuureducatie: inwoners actief betrekken bij het behouden en delen erfgoed

Ambitie en strategische visie • Cittaslow • Cittaslow-gemeenten onderscheiden zich met specifieke kwaliteiten die bijdragen aan onze kwaliteit van leven. Ze delen een passie voor leefomgeving, landschap, streekproducten, gastvrijheid, milieu, infrastructuur, cultuurhistorie en behoud van eigen identiteit. • Sinds 2016 heeft gemeente Eijsden-Margraten het keurmerk Cittaslow. • “Het keurmerk staat voor de authenticiteit van onze kernen, monumenten, cultureel erfgoed en onze ambachtelijke en heerlijke streekproducten. Vanuit het hart en vanuit ons DNA zijn wij Cittaslow. Als gemeente zijn wij daar trots op en delen wij dit graag met onze ondernemers, verenigingen, organisaties, inwoners en bezoekers.” • Het Cittaslow keurmerk is niet vrijblijvend, maar schept morele verplichtingen

Ambitie en strategische visie Achterhalen ambities (nieuwe) gemeenteraad Aan de hand van: • Landelijke ontwikkelingen • Verplichtingen en keuzemogelijkheden • De cultuurhistorische waarden van de gemeente • Eerdere strategische keuzes en standpunten Door middel van: • Mentimeter • Onderlinge discussie • gepland op 15 juni 2026