06 D66 Algemene Beschouwingen.docx

ALGEMENE BESCHOUWINGEN BEGROTING 2022 – 2025

Mijnheer de voorzitter, Niet lang na de oorlog sprak de Duits-Amerikaanse filosofe Hannah Arendt (ik parafraseer): De wereld wordt niet bewoond door de Mens (met hoofdletter), maar de aarde wordt bevolkt en de wereld wordt bewoond door mensen (kleine letter). Rond diezelfde tijd zou Winston Churchill hebben geformuleerd: De mens maakt zijn omgeving, maar de omgeving maakt de mens. Dit was ook het thema van het interessante congres Dag van de Stad, op 1 november jl. gehouden in Heerlen. In 1972, dus bijna 50 jaar geleden, verscheen het rapport van de Club van Rome: Grenzen aan de groei, waarin al werd gewaarschuwd voor uitputting van onze aarde door menselijk handelen. Daar is dan in de laatste jaren nog bijgekomen de klimaatverandering (Al Gore), de bijkomende catastrofes en het verdwijnen van diersoorten en biodiversiteit. Deze waarschuwingen hangen ten nauwste samen met wat we nu wel noemen het Antropoceen, het tijdsgewricht waarin de mens, “Kroon op de Schepping”, zijn eigen zijn heeft verabsoluteerd en de aarde als wingewest is gaan beschouwen. De aarde als verdienmodel, waar al het andere voor heeft te wijken.

Het zijn zo maar wat bespiegelingen die bij mij opkwamen toen ik door de voorliggende begrotingsstukken bladerde en constateerde dat er dit jaar geen slakje op de pagina’s te bekennen valt! Ik kan en wil dit positief duiden, want dit kan aangeven dat de kernwaarden van cittaslow in alle programma’s zijn verwerkt en daarin hun realisering hebben gevonden. Maar is dit wel waar? We gaan het zien.

1

Voorzitter, ik stel voorop dat we goed hebben geprofiteerd van het nieuwe traject van de begrotingsbehandeling, waardoor rond de Uitgangspuntennotitie en de Beeldvorming al heel wat informatie werd verkregen en antwoorden op vragen zijn ontvangen. Mijn complimenten dus voor onze mensen die dit bombardement hebben doorstaan. Ik kan me daarom beperken tot zaken die uiteindelijk nog open staan. Ook maak ik pas op de plaats waar het betreft de euforie rond het positief resultaat van de begroting, voor nu en de komende jaren. Het is immers zo dat de verdeelsleutel van het Gemeentefonds zal worden gewijzigd, waarbij de kleinere gemeenten harder zullen worden getroffen dan de grotere? En met de niet aflatende dreiging van Covid-19 zullen we, denk ik, buffers moeten aanleggen voor onverwachte uitgaven. En als na 2030 de bevolkingskrimp weer zal optreden kunnen ambitieuze plannen wel eens in de knel komen, ook vanwege afnemende inkomsten uit de WOZ. Zinloze uitgaven als kerstlampjes, gras maaien op asfalt en Samenklank zonder wegkwijnende zolderkamerstrijkers moeten we dan eens goed tegen het licht houden, wat ik u brom!

PROGRAMMA 1 Mens en Samenleving Lokale voedselketens behoeven geen introductie meer; iedereen beseft de waarde hiervan. Op initiatief en met ondersteuning van uw college is de Werkgroep Korte Keten, Zeker (W)eten van start gegaan en dit bleek een vliegende start. De werkgroep is inmiddels uitgegroeid tot een breed georiënteerd en hard werkend gezelschap, dat ondertussen ook een instandhoudingsondersteuning verdient. Op dit moment verkent men de mogelijkheden om te komen tot een vorm van collectief boeren, zoals bij de herenboerderijen, lokotuinen en andere initiatieven. Ik ROEP wethouder Jacobs OP om de agrarische gronden, die wij voor 1 mio op jaarbasis mogen aanschaffen, te parkeren voor deze vorm van duurzame benutting. Een andere VRAAG is: wat gebeurt er met de gelden die van dit mio op jaarbasis niet besteed worden? Die blijven toch, naar ik hoop, gereserveerd voor dit doel? Gelet op de hoge prijzen voor landbouwgronden is dat mio al niet eens zo veel, vandaar.

2

Bij Cultureel Erfgoed, zegt u, blijft de focus hangen op immaterieel erfgoed. Wij hebben al dikwijls beweerd dat onze tradities hardnekkig zijn en ook zonder pamperen door de overheid zullen blijven voortbestaan. Het is vooral het materieel erfgoed dat ons beweegt. Want weg is weg. Maar waar is die trots in onze gemeente op het grote aantal rijksmonumenten? Waar is het verantwoordelijkheidsgevoel? Na de gemeentelijke monumenten de nek te hebben omgedraaid stevenen we nu af op pretpark bejegening van onze rijksmonumenten. Er is immers geen ambtenaar meer in onze gelederen die toezicht houdt op de conforme uitvoering van vergunde restauraties en verbouwingen? Dit, ondanks dat we hiermee een wettelijke opdracht verzaken? Dat de reguliere Handhaving hierin zou treden vinden wij een gotspe. Hiermee wordt ons erfgoed niet serieus genomen, omdat dit kennis en expertise vereist. Wij roepen op het door ons land geratificeerde Verdrag van Faro te respecteren. Hierin staat dat materieel erfgoed de mensen rust en oriëntatie op verleden en omgeving biedt, dat de inwoners hierom ook moeten worden betrokken via participatieprojecten omdat het welbevinden, het Geluk, van onze mensen hiermee ten nauwste samenhangt. Ik dien te dezer zaken een AMENDEMENT in.

Wij hebben een opdracht te vervullen jegens die mensen, die door honger of geweld huis en haard hebben moeten verlaten en in ons land mogen rekenen op een barmhartig onthaal. Ik herinner u eraan dat wij met elkaar hebben afgesproken dat in voorkomende gevallen, wanneer vluchtelingen met een lhbti achtergrond het leven in de AZC’s onmogelijk wordt gemaakt, wij hun een veilig heenkomen zullen aanbieden. De rauwe werkelijkheid is in De Limburger van afgelopen weekend nog eens aan de orde gesteld. Er ligt hier een taak en een opdracht.

PROGRAMMA 2 Landschap en Natuur Dat dit thema D66 na aan het hart ligt mag als bekend worden verondersteld. Daarom nu niet teveel woorden eraan besteed. Een kwartier is namelijk een kwartier en geen minuut langer. Ik heb hierboven al geraakt aan het huwelijk tussen landschap en landbouw. Een slecht huwelijk, maar de relatietherapie die vanuit het project Buitengewoon Buitengebied vorm krijgt begint toch langzaam vruchten af te werpen. Wij verheugen ons daarom te meer dat met de gelden die vanuit het 3

Europees Landbouw Beleid binnen gaan komen, zal worden aangetoond dat met natuurinclusief boeren een goede boterham verdiend kan worden. E-M, let op uw saeck! Zorg ervoor dat we in een vroeg stadium een voet tussen de deur van de provincie, uitvoerder van de regeling, zullen steken! En dan nog dit. Wat voor gemeente willen we eigenlijk zijn? Enkele jaren geleden werden wij uitgeroepen tot Neerlands Wandelgemeente. Niets mis mee, we hebben daarvoor gewerkt en vonden dit predicaat verdiend en welkom. Maar langzaam bleek dit niet genoeg te zijn en sloop er een verlangen in om Neerlands Fietsgemeente te zijn. Je zou kunnen stellen dat dit strijdig is met wandelgenot, maar over de fietsoverlast hoor je in die ambitie al helemaal niets. Maar rupsje nooitgenoeg wil nu ook een paardengemeente zijn, wat al pijnlijke gala-foto’s heeft opgeleverd. En vooruit, nu Noorbeek zijn 8e en niet laatste wijngaard heeft opgeleverd zijn we hard op weg om ook wijngemeente te worden. Je zou kunnen zeggen, meneer de voorzitter, is dit zo erg? En goede voorbereiding vergt Wij zeggen: ja, heel erg, want hiermee geeft de gemeente de regie in ons mooie buitengebied uit handen, zonder enige vorm van burgerparticipatie.

We zien ons langzaam omringd door witte afrasteringen, electrodraad, schuilhutten, maneges, verkeer, parkeren, horeca en bij wijn: vernietiging van landschapselementen, kappen van schaduwgevende bomen, een nieuwe monocultuur, bestrijdingsmiddelen en das- en ree-werende afrasteringen. Het is al laat, maar misschien niet te laat. Bereid een raadsdebat voor aan de hand van een startnotitie of beleidsstuk en neem de regie in handen.

PROGRAMMA 3 Klimaat en Energie Een oproep aan het College: stimuleer de totstandkoming van energiecorporaties! De vele hectaren aan dakoppervlak laten een enorme capaciteit aan energie toe, waar de hele omgeving van kan profiteren. Voorbeelden als die in Weert laten zien dat dit niet vanzelf gaat en goede voorbereiding vergt, maar vooral dat dit kan. In de contouren van het project Middenterras ontbreekt, tot onze verbazing, gelet op het recente verleden, een aanpak van waterbeheersing. Juist in die overgang van plateau naar dal speelt dit een steeds grotere rol. Bij nieuwbouwplannen van woningen roept het College telkens: wij kunnen de initiatiefnemers geen verplichtingen opleggen qua duurzaamheid. Meneer de 4

voorzitter, dit is gewoon niet waar. Er is altijd te onderhandelen of te verbinden aan voorwaarden. Bemelen laat zien dat die absurde stal misschien plantechnisch niet tegen te houden was, maar dat gesprek en overtuiging, samen met de bevolking, stellig een beter resultaat had kunnen opleveren. Afvalverordeningen behoren binnenkort tot het domein van de Omgevingswet. Wij pleiten ervoor om dat hele plan van de ondergrondse containers te verschuiven naar de invulling van het Omgevingsplan, met zijn eigen strategie en aanpak. Over de Omgevingswet gesproken: zou het niet een GOED IDEE zijn om een gemeentelijke taskforce op te richten, bestaande uit mensen vanuit het bestuur, de organisatie en de volksvertegenwoordiging? Die club zou dan ook kennis kunnen nemen van de beschikbare demo, waarmee ook met het DSO geoefend kan worden.

PROGRAMMA 4 Wonen en Mobiliteit Het kan niet zo zijn dat in het woonbeleid, zoals ook al aangegeven in de Lokale Woonvisie, geen rekening wordt gehouden met starters en andere doelgroepen die weinig of geen kansen hebben op de markt. Het neo-liberale marktdenken heeft gefaald en overheidssturing wordt weer omhelsd. Diverse moties die vandaag worden aangeboden getuigen hiervan. Wij roepen op een flexibele houding aan te nemen en durf te vertonen. Dus aandacht voor alternatieve woonvormen, tiny houses – ook op niet daartoe bestemde terreinen - , tijdelijke woningen en welstandsvrij bouwen. En, reeds gezegd, eisen van duurzaamheid toepassen. In België was het 40 jaar geleden al verboden om te bouwen zonder drie verschillende afvalwatercircuits toe te passen. Dan mogen wij toch op zijn minst opleggen dat hemelwater wordt benut in en rond het huis?

PROGRAMMA 5 Bestuur en Bedrijfsvoering Het Veiligheidsbeleid in ons land kun je gerust antropocentrisch noemen: het gaat altijd om de mens en niet om het dier. Dat wij een veiligheidsmarge in stallen aanvaardbaar achten waarbij 150.000 kippen en 7000 stuks vee mogen verbranden getuigt van een gruwelijke minachting voor al die dieren die geen

5

Mens heten. Ook al ligt Eijsden-Margraten niet in Brabant, toch zouden wij voor onze casus strengere eisen kunnen en moeten opstellen. Bij 5.2 komt dan toch het slakje van cittaslow om de hoek gekropen, zij het in veilige en vrijblijvende bewoordingen. Dit keurmerk verbindt ons met onze lijn50 buurgemeenten, maar de wereld is groter en vraagt om structureel overleg en optrekken met de gemeenten over de landsgrens. Participatie als leidend principe: het klinkt zo mooi, maar o wat is dit toch moeilijk in praktijk te brengen! En niks niet verschuiven tot na de verkiezingen. Het gaat om het nu! Een “later” vindt hoe dan ook geen draagvlak meer in onze samenleving! D66 hecht, zoals u weet, groot belang aan de privacybescherming van burgers en medewerkers. Bedreigingen in het digitale domein door middel van onder meer hacks, storingen of desinformatie, hebben gevolgen voor de openbare orde en voor onze samenleving. De gemeente dient hierin een centrale rol te spelen, waarbij het volgen van het landelijk normenkader niet voldoende is. Privacy en IC-bedreigingen dienen op de werkvloer een prominente plaats in te nemen. Dus: een gespecialiseerde en onafhankelijke medewerker is hiervoor onontbeerlijk en onze ICT-medewerkers moeten dan ook adequaat te zijn opgeleid en toegerust. Onze VRAAG: is dit op dit moment binnen onze gemeente gegarandeerd?

PARAGRAFEN

Lokale Heffingen

Om de mensen die zich de moeite getroosten om in onze dorpen een huis te kopen om dit vervolgens op te knappen en te bewonen, zij het niet voor 365 dagen in het jaar, maar voor ten minste 90 dagen, niet langer meer te pesten met een torenhoge forensenbelasting, waarbij de hoogte van deze belasting bij het doorsnee huis in onze gemeente kan oplopen tot boven de € 5000,-, brengen wij een amendement op de begroting in. TEN SLOTTE We zagen, meneer de voorzitter, hier en daar het slakje voorbij kruipen, maar het bleef wel veilig in zijn huisje. Wij zouden graag zien dat het zg. DNA van onze gemeente meer doordesemd raakt van de geest van cittaslow. Een wachter in de vorm van een portefeuillehouder voor Geluk kan hierin

6

bijdragen. Wellicht gaan we die in de nieuwe “regeerperiode” ook in levende lijve ontmoeten! Ik ben begonnen met enkele citaten. Ik wil eindigen met een kort vers, een nonsensrijm, geschreven door Trijntje Fop, pseudoniem voor Keest Stip (halverwege de vorige eeuw commentator bij de Volkskrant). Het gaat over communicatie en de obstakels daarbij. Misschien herkennen wij iets daarvan in de debatten binnen onze raad. Niettegenstaande de cursussen die sommigen van ons hebben gevolgd. Het vers heet:

Op een olifant Een olifant en een maraboe Die gingen naar De Witte toe. De olifant sprak loom en traag: “Het is bijzonder warm vandaag.” Waarop de Maraboe zei: “Nou, Ik zou graag weten wat dat zou?” Waarop de olifant zei: “ O, Ik zei het je alleen maar zo.” Toen zei de maraboe, heel mal: “O ja? Dat wist ik anders al.” Toen zei de olifant, heel boos: “Ik wil met jou niet naar de soos.”

Leert hieruit deze les, mijn braven: Ook converseren is een gave.

Dank u wel. Noorbeek, 7 november 2021 7