01 Agenda.docx

Geachte raadsleden, burgercommissieleden, collegeleden van de Lijn-50-gemeenten Op 16 juni as. bent u uitgenodigd voor een gezamenlijke bijeenkomst over de stand van zaken voor wat betreft de gezamenlijke Omgevingsvisie Lijn 50. Doel van de bijeenkomst is om de nieuwe bestuurders op een compacte wijze in te leiden op het project en voor de zittende bestuurders het beeld van het project op te frissen. Ter voorbereiding treft u onderstaand een overdrachtstekst aan waarin de belangrijkste stappen en producten nog eens in samenhang toegelicht worden. De agenda voor de bijeenkomst op 16 juni as. ziet er als volgt uit: 1. Opening en welkom 2. Een scheervlucht over het project 3. Fase 1 van de Omgevingsnotitie: een korte introductie van de bouwstenennotitie 4. Fase 2 van de Omgevingsvisie: een actuele stand van zaken 5. Participatie: een stevige opgave 6. Slot 16 juni 2022 19.00 uur Raadzaal, gemeentehuis Eijsden-Margraten

Wij hopen op een grote opkomst en een vruchtbare bijeenkomst.

Met vriendelijke groet, De procesgroep en projectgroep Omgevingswet Lijn 50 Juliette Verbeek-Benink Wiel Dreessen Jos Last John Bertram Jacqueline Croughs Jef Rutten Ralf Defaux Eric Ummels

1

Inleiding Op 1 juli 2015 heeft de Tweede Kamer het wetsvoorstel Omgevingswet aangenomen. De Omgevingswet bundelt de wetgeving en regels voor de fysieke leefomgeving: ruimte, infrastructuur, milieu, natuur, geur, geluid en water in relatie tot veiligheid en gezondheid. De vier verbeterdoelen zijn een flexibele aanpak met meer lokale afwegingsruimte, een integrale benadering van de fysieke leefomgeving, meer gebruiksgemak van het omgevingsrecht en een snellere, betere besluitvorming. De Omgevingswet is een kaderwet. De verdere invulling van de wet wordt geregeld in vier Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB's). De definitieve invoering van de Omgevingswet is al diverse malen uitgesteld, met name vanwege problemen in de opbouw van het landelijk Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Momenteel hanteert het rijk 1 januari 2023 als datum van invoering. De gemeenten Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem en Vaals hebben binnen de robuuste Lijn-50-samenwerking besloten om de implementatie van de Omgevingswet gezamenlijk aan te pakken. De implementatie overschrijdt meerdere raadsperiodes en daarom bieden de bestuurlijke procesgroep en ambtelijke projectgroep bijgaand overdrachtsdocument aan. Middels dit document krijgt u op een snelle, compacte wijze in- en overzicht op het gezamenlijke implementatietraject tot nu toe. Tevens voegen we de meest essentiële documenten als bijlagen toe.

Het ambitiedocument Het gezamenlijk proces is in 2017 van start gegaan met een drietal bijeenkomsten voor de raadsleden en collegeleden van de Lijn-50-gemeenten. De bijeenkomsten zijn gebruikt om elkaar te informeren over de inhoud en reikwijdte van de nieuwe wet, het delen van (al dan niet) gezamenlijke inzichten over de toekomstige invulling en gebruik van onze ruimte en tot slot, het gezamenlijk trekken van conclusies. Deze intensieve discussies hebben geleid tot het Regionaal Ambitiedocument, door de gemeenteraden unaniem vastgesteld in juli 2017. Het vastgestelde ambitiedocument treft u als bijlage aan. Centraal in het Ambitiedocument staan 4 ambities die zowel bij de inrichting van het proces als de inhoudelijke oriëntatie uitgangspunt van denken en handelen zijn: Wij gaan experimenteren met de in de wet geboden ruimte voor lokale afweging Wij gaan op zoek naar optimale vormen van participatie Wij gaan met kracht samen werken aan onze eigen omgeving. Wij kiezen voor kwaliteit en zorgvuldigheid.

De bouwstenennotitie: stap 1 op weg naar een gezamenlijke omgevingsvisie

Het meest in het oog springende aspect voor de buitenwereld van de intensieve samenwerking van de Lijn-50gemeenten bij de implementatie van de Omgevingswet, is het opstellen van een gezamenlijke omgevingsvisie voor de drie gemeenten. De omgevingsvisie geeft een brede kijk op hoe we in de toekomst in onze regio, onze gemeenten en onze wijken willen leven, wonen, werken, verplaatsen en recreëren. Het is een logische keuze om als regio gezamenlijk één visie op te stellen. De uitdagingen vragen daarom. Denk aan het klimaatvraagstuk, de toekomst van onze energievoorziening, de verduurzaming van het toerisme, de ontwikkelingen in de

2

landbouw, de schaarste op de woningmarkt, de vergrijzing, de druk op zorgvoorzieningen, etc. etc. De Lijn-50gemeenten zijn ervan overtuigd dat deze uitdagingen een gemeentegrensoverschrijdende aanpak vragen, waarbij ook de omliggende regio, zowel in binnen- als buitenland, van belang is. Qua aard en opzet ligt een Omgevingsvisie ergens tussen een structuurvisie en strategische visie in en kent een strategische reikwijdte. Deze stelling vraagt enige nuancering, die het meest sprekend geïllustreerd kan worden met het bod in het kader van de Regionale Energie Strategie (RES). Het RES-bod behelst een realistische aanbieding van opwek van duurzame energie inclusief (potentiële) locaties. Dringend advies van het rijk is om dit bod concreet juridisch te verankeren in de Omgevingsvisie. Een ander punt van aandacht is dat het Omgevingsplan, te vergelijken met een gemeentedekkend bestemmingsplan, pas in 2029 opgeleverd hoeft te worden, waardoor het mogelijk is dat de opties in de tot 2029 geldige bestemmingsplannen strijdig zijn met het gestelde in de Omgevingsvisie. De aanpak om te komen tot een gezamenlijke omgevingsvisie hebben we in twee fasen geknipt. In fase 1 hebben we vooral opgehaald: kansen, bedreigingen, wensbeelden, ruimtelijke en sociaal-maatschappelijke opgaven, beleidskaders van gemeenten en andere overheden.

De bouwstenennotitie is een synthese op basis van een drietal ingezette lijnen. Als eerste een analyse van relevant staand beleid, zowel van onze 3 gemeenten als van andere overheden. De tweede lijn, waar de meeste energie en aandacht naar uit is gegaan, betreft het ophalen van dat wat onze inwoners bezighoudt. Ondanks de noodzakelijke improvisaties als gevolg van de Covid-19-pandemie, hebben meer dan 1.000 inwoners hun waardevolle input gegeven. Tot slot hebben we spraakmakende entrepreneurs, denkers én ambtenaren bevraagd over hun visie en mening. Het resultaat dat verwoord is in een bouwstenennotitie vormt een beeld; een beeld van onze regio zoals dat naar voren komt uit staand beleid, hoe onze inwoners de eigen regio zien en waar kansen, uitdagingen en knelpunten liggen. Vlak voor de zomer 2021 hebben de gemeenteraden de Bouwstenennotitie vastgesteld. De Bouwstenennotitie is een weergave van de resultaten van een breed en intensief participatietraject, als fase in het proces om te komen tot een gezamenlijke Omgevingsvisie. De Bouwstenennotitie treft u als bijlage aan, vergezeld van een nadere analyse van de geleverde participatie.

Het keuzedocument: stap 2 op weg naar een gezamenlijke omgevingsvisie

Gelijk na de zomer zijn we van start gegaan met de voorbereidingen op fase 2, in de vorm van werkafspraken, termijnplanningen en een aanbestedingstraject voor deskundige ondersteuning. Het doel van fase 2 is om de bouwstenen, in de zin van kernkwaliteiten en prioritaire opgaven, te vertalen in gewenste ontwikkelingen en hoe die ontwikkelingen een verantwoorde plek kunnen krijgen in onze omgeving en ons landschap. Het streven is om nog dit jaar een concept-visie voor te leggen. Tot die tijd moet er nog heel wat werk verzet worden. Want ook in fase 2 zetten we in op een robuuste en brede participatie, niet zozeer gericht op het ophalen van wensbeelden (want dat is in fase 1 al gedaan), maar op het onderzoeken van spanningsvelden tussen gewenste ontwikkelingen onderling en spanningsvelden met de kernkwaliteiten. Doel is om door slimme kansen te benutten en slimme verbindingen te leggen, spanningsvelden op te heffen c.q. in een verantwoord evenwicht te brengen. Daarbij zullen de gemeenteraden wederom een belangrijke rol gaan vervullen. De wijze waarop bespreken we in een gezamenlijke bijeenkomst met de raden op 16 juni as. Een andere belangrijke doelgroep betreft de jongeren. In fase 1 hebben we geconstateerd dat de doelgroep jongeren moeilijk bereikbaar is, dus zetten we in fase 2 meer middelen en instrumenten in om jongeren actief bij het proces te betrekken.

Het plan van aanpak van externe partner Royal Haskoning DHV voegen we als bijlage toe.

Een gezamenlijke omgevingsvisie versus lokaal autonoom beleid

Het is een logische keuze om als regio gezamenlijk één visie op te stellen. De uitdagingen, kansen en ontwikkelingen eindigen niet bij een gemeentegrens; ons vijfsterren-landschap loopt door, in binnen- en buitenland. Gezamenlijkheid laat echter ook ruimte voor lokaal maatwerk – want het profiel, beleid en politiek-

3

bestuurlijke keuzes van onze gemeenten zijn niet eensluidend. Daarom is al vanaf de eerste discussies gesproken over de mogelijkheid, en in sommige opzichten wenselijkheid, van couleur locale, waarbij we er vanzelfsprekend naar streven om het gezamenlijke en het lokale zoveel mogelijk in elkaars verlengde te laten liggen.

De Omgevingswet als verandering van cultuur en werkwijze Naast de inhoudelijke herpositionering van het ruimtelijk domein, heeft de Omgevingswet grote invloed op de rollen, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van zowel bestuurders als ambtenaren. Het meest in het oog springend is de centrale rol die participatie (c.q. co creatie) in het nieuwe ruimtelijke regime gaat spelen. In 2019 zijn we van start gegaan met een bestuurlijk programma over de impact van de Omgevingswet op het bestuurlijk handelen en functioneren. In dat kader hebben we onder andere het E-learningprogramma “Op weg naar de Omgevingswet” aangeboden en zijn vervolgbijeenkomsten met de gemeenteraden gehouden onder leiding van een externe deskundige. In diezelfde periode zijn we ook gestart met een vergelijkbaar ambtelijk traject, onder andere in de vorm van een opleidings- en bewustwordingsprogramma van de Bestuursacademie en een organisatiedag, waarop medewerkers van de 3 gemeenten via workshops in aanraking gekomen zijn met alle aspecten van de Omgevingswet.

ICT als werkpaard van de Omgevingswet Het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO) vormt het fundament voor de Omgevingswet en is voor de beoogde dienstverlening (sneller, eenvoudiger, beter) van prominent belang. Het DSO is een landelijke digitale voorziening waarop gemeenten moeten aansluiten. Het DSO integreert bestaande digitale loketten tot één digitale omgeving. Voor de aansluiting op het DSO zijn we toegetreden tot het provinciale ‘Samenwerkingsverband gemeenschappelijke informatievoorziening VTH’ en hebben we een nieuwe applicatie Vergunning, Toezicht, Handhaving (VTH) aangeschaft die “omgevingswetproof” is. Tevens hebben we een nieuwe RO-applicatie aangeschaft die onze ruimtelijke plannen aan het DSO koppelt. Tot slot vraagt de Omgevingswet ook vragenbomen, de zogeheten Toepasbare Regels, waarmee inwoners een (eerste) indicatie krijgen over wat wel/niet mogelijk is en onder welke voorwaarden. Deze Toepasbare Regels moeten eveneens via het DSO ontsloten worden. Het opstellen van Toepasbare Regels, waarbij juridische regels vertaald moeten worden in voor inwoners begrijpelijke taal is een omvangrijke klus.

Onder de motorkap

Naast bovenstaande zaken die regelmatig ook op de bestuurlijke agenda verschijnen, vinden op de achtergrond, in de gezamenlijke ambtelijke werkgroepen, tal van voorbereidingen plaats. Zo zijn we onder andere bezig om bestaand beleid en bestaande verordeningen te ontsluiten via overheid.nl zodat deze regels na inwerkingtreding van kracht blijven en van rechtswege overgaan in het stelsel van de Omgevingswet. Daarnaast gaan we dit beleid c.q. de verordeningen nader analyseren met als doel het in kaart brengen van de kansen voor deregulering. We onderzoeken wat de consequenties voor de gemeente zijn van de zogenaamde “bruidsschat”. Dit zijn (voornamelijk milieu)regels die momenteel door het Rijk worden gesteld en die worden gedecentraliseerd. Een van de consequenties daarvan is dat er wellicht andere afspraken met de RUD nodig zijn. Om onze dienstverlening te optimaliseren conform de doelstellingen van de Omgevingswet dient aan de slag te worden gegaan met thema’s als: hoe benader je de klant, de klantvraag en hoe richt je hier je interne processen op in? Ook de legesverordening, de mandaat- en delegatieregeling en andere soortgelijke regelingen zullen omgevingswetproof gemaakt worden en dienen opnieuw door de gemeenteraad vastgesteld te worden.

4

Onder de Omgevingswet dient ook een gemeentelijke adviescommissie ingesteld te worden voor de omgevingskwaliteit. De bestaande commissies voor ruimtelijke kwaliteit, welstand en monumenten komen niet meer terug. In Lijn50-verband wordt hieraan gewerkt en voor inwerkingtreding dient hierover besluitvorming plaats te vinden. In de afgelopen periode is / de komende periode wordt ook in Lijn 50-verband samengewerkt en waar mogelijk afgestemd over de vormgeving van delegatie, adviesrecht en participatieplicht bij buitenplanse omgevingsplanactiviteiten onder de Omgevingswet, opleidingstrajecten Omgevingswet, handboek Omgevingsplan, etc.

Bijlagen Regionaal Ambitiedocument 2017 Bouwstenennotitie 2021 Nadere analyse participatie bouwstenennotitie 2021 Plan van Aanpak fase 2 Omgevingsvisie (RHDHV) 2021/2022

5