[25.00959] Rapport beleidsplan openbare verlichting 2025-2029

Het is goed alle mogelijkheden, inclusief voor- en nadelen, te bespreken om op basis van de juiste feiten en argumenten een bewuste keuze te maken voor het wel- of niet toepassen van slimme verlichting.

Via smart lighting naar smart city Investeringen in de openbare ruimte worden voor langere periodes gedaan. Dit is ook het geval met openbare verlichting. Lichtmasten staan er 40 jaar en armaturen moeten minimaal 25 jaar meegaan. Dit betekent dat beslissingen die nu genomen worden belangrijke consequenties hebben voor de toekomst. Nieuwe technologie brengt nieuwe mogelijkheden met zich mee, die de functie van de mast nog verder zullen verbreden. Doordat technologie steeds compacter wordt kunnen bestaande functies geïntegreerd worden in het armatuur of de lichtmast. De lichtmast staat er immers toch al. Er hoeft bijvoorbeeld geen aparte mast met camera te worden geplaatst, maar een camera kan nu geïntegreerd worden in het armatuur. Of waar nu een aparte installatie is geplaatst voor verkeerstellingen, kan dit nu geïntegreerd worden in de lichtmast.

Pagina 27

Het voordeel hiervan is dat er minder objecten in de openbare ruimte geplaatst kunnen worden. Door deze combinatie van functies gaat de buitenruimte er aantrekkelijker uitzien en nemen de kosten voor het onderhoud af. Door de compactheid van deze technieken kunnen ze breder worden ingezet, maar misschien nog wel meer omdat de kosten hiervan nu lager zijn en waarschijnlijk nog verder zullen dalen. Het feit dat de verlichting verbonden is met het internet biedt - naast de smart lighting voordelen - bovendien een aantal aanvullende smart city mogelijkheden. Er kan op afstand bijvoorbeeld via sensoren andere informatie verkregen worden of informatie via digitale billboards worden aangedragen.

Innovatieve smart city oplossingen Op dit moment zijn er verschillende bedrijven bezig om - met innovatieve toepassingen - de buitenruimte beter te maken. Hieronder een greep uit enkele nieuwe toepassingen: * Laadpaal via de lichtmast: Nederland is koploper in het gebruik van elektrische auto's. De verwachting is dat het aantal elektrische voertuigen gaat toenemen. Om het laden van deze voertuigen te faciliteren zijn laadpunten nodig. De Rai Vereniging schat in dat er in 2030 1,8 miljoen publieke laadpunten staan (Bron: Rai Vereniging). Het ligt voor de hand om de laadfunctie te gaan combineren met het verlichtingsobject. Enkele producenten hebben deze kans gezien en hebben een laadlichtmast op de markt gebracht. * Meting van luchtkwaliteit en online doorgave: Met behulp van detectoren kan luchtvervuiling worden gedetecteerd. Door deze technologie kan de gemeente additionele maatregelen nemen, als luchtvervuilingswaardes bepaalde grenswaarden overstijgen. De gemeente kan met deze technologie investeren in de volksgezondheid van haar inwoners. Tevens zijn er nu bedrijven die toepassingen hebben die actief het fijnstof uit de lucht afzuigen. * Detectie van gebruikers op basis van IP adressen. Technologie maakt het mogelijk om IP adressen van mobiele telefoons waar te nemen.

Hierdoor kunnen bijvoorbeeld tellingen worden gedaan (crowd controle) en/of afwijkende IP adressen op opvallende tijdstippen op bepaalde locaties worden gedetecteerd. Deze informatie kan direct worden doorgezet naar de politie, zodat zij gericht kan surveilleren. Dergelijke technieken staan op gespannen voet met privacy. Als deze is geborgd, dan kunnen gemeenten met deze technieken inbraken verminderen en de veiligheid vergroten. * Geluidsmeting en geluidscamera's: Met behulp van geluidscamera's kunnen incidenten in de openbare ruimte worden gedetecteerd. Denk aan opstootjes, glasgerinkel of geweerschoten. Bij dergelijke incidenten kan dan weer direct een signaal naar de politie gaan, die gericht ter plaatse kan gaan. Hiermee kunnen gemeenten de veiligheid vergroten. De gemeenten Eindhoven en Tilburg hebben dergelijke geluidscamera's inmiddels geplaatst in hun uitgaansgebieden. * Luchtvochtigheid-, luchttemperatuur- en grondtemperatuurmeting. Als wegbeheerder draagt de gemeente zorg voor een veilige weg. Op het moment dat zij weet waar de ondergrond is bevroren kan zij gericht gaan strooien. Dit bevordert de verkeersveiligheid. * Parkeerdetectie: In stedelijke gebieden kan het lastig zijn om een parkeerplek te vinden. Dit leidt er toe dat auto's soms grote afstanden moeten afleggen om een parkeerplek te vinden.

Als een automobilist via een app ziet waar een parkeerplek vrij is, kan deze gericht naar deze parkeerplek worden geleid. Hiermee worden onnodige rijbewegingen voorkomen. * 5G via de lichtmast. 5G wordt waarschijnlijk de nieuwe telecomstandaard en maakt veel sneller mobiel internet mogelijk. Als een aantal hobbels zijn genomen dan zal de uitrol verder plaatsvinden. Kenmerk van het netwerk is dat er meer en kleinere zendmasten nodig zijn om een goed werkend netwerk te krijgen. Wil een gemeente voorkomen dat er allerlei aanvullende objecten geplaatst moeten worden in de buitenruimte, dan kan zij er voor kiezen om dit te combineren met de lichtmast. Het lichtmastareaal is namelijk al wijdverspreid. De gemeente Eersel ziet mogelijkheden in het toepassen van laadlichtmasten. Deze lichtmasten zouden toegepast worden in wijken waar bewoners hier zelf geen of te weinig ruimte voor hebben. Ook gelooft de gemeente er in dat deze ontwikkelingen helpen om de openbare ruimte efficiënter in te richten en er voor te zorgen dat er niet te veel individuele objecten geplaatst worden in de openbare ruimte. De gemeente Eersel denkt graag mee en waar mogelijk faciliteert zij laadoplossingen voor bewoners.

Pagina 28

De slimme lichtmast Waar de lichtmast de drager van het licht was, zien wij een hele reeks nieuwe technieken en toepassingen ontstaan die de komende jaren het gebruik van de buitenruimte gaan beïnvloeden. Welke toepassingen daadwerkelijk wortelschieten is nog ongewis. Wat wel waarschijnlijk lijkt is dat deze connectiviteit er komt, eenvoudigweg omdat nieuwe technieken de buitenruimte beter gaan maken. De voordelen die het met zich meebrengt zijn divers en onmiskenbaar. Nieuwe toepassingen op basis van online technologie zullen er voor zorgen dat de buitenruimte veiliger, duurzamer en prettiger wordt voor haar gebruikers. Het ligt voor de hand om de lichtmast hiervoor te gaan gebruiken. De gemeente kiest er niet voor armaturen standaard te voorzien van connectiviteit. Op dit moment zal 'smart­ lighting' mogelijkheden pas toepassen wanneer deze een bewezen meerwaarde hebben in de openbare ruimte. De gemeente en haar adviseur houden de ontwikkelingen wat betreft connectiviteit nauwlettend in de gaten en kan er in de toekomst voor kiezen dit binnen de gemeente breder toe te passen. Op dit moment wil de gemeente op één locatie dynamische verlichting toepassen. Dit betreft het fietspad de Merenweg. Ook gaat de gemeente op dit moment geen voorbereidingen treffen aan armaturen waar op dit moment hiervan geen voordeel wordt gezien in de openbare ruimte.

Ook kan de gemeente Eersel er voor kiezen, bij grote projecten en vervangingsopgaven, armaturen toekomstklaar te maken door deze te voorzien van een Zhaga-connector. Dit wordt per situatie en locatie beoordeeld.

Pagina 29

Bijlage 5: Functionele omschrijving armaturen Onderdeel

Functionele eis

Algemeen

Voor alle nieuw te plaatsen armaturen dienen de metingen gedaan te zijn in een geaccrediteerd laboratorium ISO 17025 waarmee geborgd wordt dat de testen gedaan worden zoals in de onderstaande normen omschreven staat: ^ General requirements and tests NEN-EN-IEC 60598-1:2021 en ^ Luminaires for road and street lighting NEN-EN-IEC 60598-2-3 ^ EMC: NEN-EN-IEC 61547:2009 en Photobiological safety of lamps and lamp systems NEN-EN-IEC 62471:2008 en;fr Vibratie standaard volgens ANSI 1.5G en 3G IEC 68-2-6 ENEC plus en/of DECRA

Vormgeving

Kofferarmatuur: Betreft traditionele langwerpige koffervormen:

^

Rechte, ronde of gebogen lijnen en hoeken zijn toegestaan;

^

Verstelbare kantelhoek, minimaal 00 tot -150;

^

Aerodynamische weerstand (CxS) maximaal 0,09^2;

^

Geschikt voor mastbevestiging aan uithouder met topdiameter tussen 60mm en 76mm.

Kegelarmatuur: Betreft traditionele kegelvormen:

Rechte, ronde of gebogen lijnen en hoeken zijn toegestaan; Heldere kap met interne diffusor; Aerodynamische weerstand (CxS) maximaal 0,15^2; Geschikt voor mastbevesting aan met topdiameter tussen 32 mm en 76 mm. Lichttechniek

LED-lichtbron, Directe verlichting;

^

Kofferarmatuur: Voorzien van gehard en extra helder glas;

^

Kegelarmatuur: helder of (semi-)frosted, UV-gestabiliseerd polycarbonaat;

^

Upper Light Output Ratio (ULOR): 0%;

marges

^ Kleurweergave index (CRI): Ra ^ 80 De waarden dienen binnen het aangegeven minimum en maximum van de NPR te blijven

uitgangspunten

volgens de opgegeven verlichtingsklasse in de determineertabel. Een uitzondering betreft

Rekenkundige en

•

lichtberekeningen.

de gemiddelde verlichtingssterkte, luminantie en verlichting aanliggende strook. Hier wordt een marge van maximaal +10% aangehouden.

Pagina 30

Onderdeel

Functionele eis

Elektrotechnische

^

Powerfactor bij vollast: ^ 0,9

eigenschappen

^

Powerfactor in gedimde toestand (50%): ^ 0,8

^

Armatuur veiligheidsklasse II.

•

Overspanningsbeveiliging 10 kV.

^

Voorzien van intelligentie met vrij programmeerbaar dimregime, default dimregime (af-fabriek): - verlichting aan tot 19.00 uur: 100%,• - van 19.00 uur tot 23.00 uur: 70%,• - van 23.00 uur tot 05.00 uur: 50%,• - van 05.00 uur tot 06.00 uur: 70% - van 06.00 uur tot verlichting uit: 100%.

^

Dimregime in het veld eenvoudig her-programmeerbaar: draadloos, contactloos zonder demontage van de driver of het binnenwerk. De smart controller moet firmware updates uit kunnen uitvoeren, zonder daarvoor fysiek op locatie aanwezig te hoeven zijn.

^

Maximale stuurstroom driver: geen.

Materiaalgebruik,

D4i driver:

mechanische

De in Dali Part 251 en 253 beschreven registers dienen volledig en correct gevuld te zijn

eigenschappen

en

aanvullende eisen.

door armatuur fabrikant en beschikbaar te zijn via Zhaga smartcontroller in de back-office. Armatuur: ^

Minimaal IK08.

^

Minimaal IP66.

^

Behuizing hoge druk gegoten aluminium of polycarbonaat.

^

Voet en montage plaat van aluminium.

^

Het totale gewicht (bedrijfsklaar) van het armatuur is maximaal 20Kg

^

Voorzien van smartlabeling, waarin is aangegeven:

^

o

Naam leverancier;

o

Type armatuur;

o

Kleurtemperatuur;

o

Aantal leds;

o

Stuurstroom;

o

Lenstype.

Voorzien van D4i certificaat;

Levensduur LED en D4i

^

LED: Minimaal L90B10 bij 100.000 branduren en Tq 25°

driver

^

Driver: Minimaal 100.000 branduren en Tq 25°.

Systeemefficiency

^

^ 120 lm/W bij 100.000 branduren.

Efficiëntie in onderhoud

^

Geen uitstekende delen t.b.v. reinigen exterieur;

en

^

Interieur: eenvoudig bereikbaar binnenwerk, handmatig d.m.v. clips of met

toekomstbestendigheid

handgereedschap d.m.v. maximaal 4 schroeven. ^

Binnenwerk (driver en LED-unit) ter plaatse vervangbaar.

Pagina 31