[22.23710] - Bijlage bij Ruimtelijke Visie woonuitbreidingen: Uitgebreide gebiedsanalyse
Tekst van het document
Bijlage: Ruimtelijke verkenningen per dorpskernen Gemeente Eersel 14 oktober 2022
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 1
Inhoud Dit document is bijlage I van de Ruimtelijke visie woonuitbreidingen Gemeente Eersel (14 oktober 2022)
Gebiedsanalyse en verkenning 1.
Duizel 03
2.
Eersel 34
3.
Knegsel 78
4.
Steensel 91
5.
Vessem 121
6.
Wintelre 172
Colofon 217
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2
1. GEBIEDSANALYSE EN VERKENNING DUIZEL
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 3
1.1
• •
•
Ligging in omgeving
Duizel ligt aan de verbindingsweg tussen Hapert en Eersel en tegen de A67. Duizel en Eersel worden gescheiden door de snelweg, maar kennen een sterke relatie door de ligging van het centrum en andere voorzieningen van Eersel. Ten oosten van Duizel ligt het bedrijventerrein Meerheide.
Landschap • Duizel ligt in zeer open en grootschalig agrarisch landschap. • Ten zuidwesten van het dorp ligt een boscomplex waar een zorginstelling is gevestigd.
Topografische ondergrond verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 4
1.2
Huidige situatie
Studiegebied • Bepaling dorpsrand (zwarte lijn) is gebaseerd op grens stedelijk gebied provincie volgens de Omgevingsverordening Noord-Brabant (status: ontwerp, 2021) Stedenbouwkundig opzet • Duizel kenmerkt zich aan enkele oude linten waar vanuit het dorp gegroeid is. Landschap • De gronden rondom Duizel zijn in agrarisch gebruik • Aan de westzijde van de kern ligt het smalle beekdal van de Kleine Beerze. • Opvallend: ligging van twee (private) landgoederen in de dorpsrand
Dorpsgrens op luchtfoto verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 5
1.3
Historie
Situatie rond 1900 Landschappelijke setting goed zichtbaar • Een landschap getekend door de waterloop de Kleine Beerze, het beekdal van de Run en verschillende akkers. Rondom deze oude agrarische cultuurlandschappen lagen enkele boscomplexen met daarachter de heide. • Rondom Duizel lagen veel lagere en nattere gronden, die werden gebruikt als kleine hooi- en graslandjes. Dit zorge voor een kleinschalig landschap. Ten westen en oosten van de kern lagen enkele grotere open akkers, zoals de Kerkakkers. • Aan de randen van de akkers, op de overgang naar de drogere gronden lagen kleine buurtschappen • Duizel was een agrarisch lint tussen den Hoek en de trambaan. Aan het lint lagen verschillende clusters van woningen, de kerk en enkele brinken ter hoogte van de samenkomst van wegen.
Historische kaart rond 1900 verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 6
Stedenbouwkundige opzet • Na de Tweede Wereldoorlog zijn het hoofdlint door de kern en enkele paden verdicht. Hierna werden de akkers tussen het dorp en de beek ontwikkeld. • Vervolgens: door de aanleg van de snelweg komen Duizel en Eersel op enige afstand van elkaar te liggen. • Duizel ontwikkelt zich verder, open ruimtes worden ingevuld met woningbouw, aan de zuidzijde van de Hapertseweg vestigd zich industrie en aan de oostzijde en noordzijde zijn planmatige ontwikkelingen. • Landgoed Duysel’s Hof onstaat ten oosten van de kern. • Kenmerkend: oude linten en brinken vormen nog steeds de hoofdstructuren van het dorp. Nauwelijks voorzieningen door ligging nabij centrum Eersel. Landschap • Het agrarisch gehucht is uitgegroeid tot een klein dorp. De relatie met het landschap is wisselend. Het noordelijke deel van het dorp is redelijk verweven met het landschap door paden en zichten, vanuit het zuidelijke deel is het omliggende landschap lastiger te beleven. • Het landschap rondom Duizel is sterk veranderd. De heide is ontgonnen en het hele agrarische landschap heeft te maken gekregen met schaalvergroting. Beplantingsstructuren, paden en kleine akkers zijn verdwenen, landschappelijke grenzen (zoals perceelsgrenzen en sloten) werden rechtgetrokken en de verschillende landschapstypes zijn niet meer goed herkenbaar.
• Met name ten noorden van het dorp is het landschap open en heeft het een enigszins kale uitstraling. verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Historische kaart 1955
Historische kaart 1970
Historische kaart 1995
Historische kaart 2010 Verkenning Duizel | 7
1.4
Structurenkaart
Karakteristiek Duizel Het oude historische lint met de karakteristieke driehoekige ruimtes vormt een duidelijke en herkenbare hoofdstructuur voor het dorp. Aan de noordkant van het dorp liggen de bebouwingsconcentraties Hoek en den Hoef. Achter het oude dorpslint liggen de planmatige uitbreidingen. Zij hebben vaak harde begrenzingen naar het landschap, zijn nauwelijks ingepast en hebben weinig paden het landschap in. Het agrarische landschap rondom Duizel is overal grootschalig en de verschillen tussen de hoger gelegen akkercomplexen en lager gelegen beekdal is nauwelijks meer herkenbaar. Aan de westzijde wordt het dorp omzoomd door het beekdal van de Kleine Beerze. De beek is op de meeste plekken nog maar een smalle, gekanaliseerde strook. In het oosten het grootschalig bedrijventerrein Meerheide. En ten zuiden ligt op enige afstand de Rijksweg A67. Zij vormt een fysieke barriere tussen het dorp en de kern Eersel. Het sportcomplex ligt op enige afstand van het dorp, tegen het bedrijventerrein Meerheide en is opgenomen achter een landschappelijke inpassing. Deze inpassing bestaat uit een ecologische-zone. Dit is een drassig ingericht parkachtig gebied. Zowel de eco-zone bij Meerheide, als het beekdal en het boscomplex ten zuiden van Donksbergen lenen zich voor ommetjes, maar zijn nauwelijks met wandelpaden verbonden met het dorp.
Structurenkaart verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 8
1.5
Zoom op deelgebieden
Dorpsranden De dorpsranden van Duizel kenmerken zich door hun ligging in het landschap of aan infrastructuur. Globaal zijn er drie verschillende dorpsranden te onderscheiden: 1. Noordwest: 2. Oost:
Beekdal de Kleine Beerze en Hoek Akkerstraat en Meerheide
3. Zuid:
Hapertseweg en bedrijventerrein
1 2
3
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 9
ZOOM 1. NOORDWESTELIJKE DORPSRAND BEEKDAL DE KLEINE BEERZE EN HOEK
Dorpsrand 1
|
Huidige situatie
Westelijke dorpsrand • Gelegen aan het beekdal van de Kleine Beerze • Landschap: gekenmerkt door enkele opgaande landschappelijke structuren in het beekdal. Het landschap is minder grootschalig dan in de rest van de omgeving • Drie gebieden: het buurtschap den Hoek, het noordelijk deel (ten noorden van de Sint Jansstraat) en het zuidelijk deel (ten zuiden van de Sint Jansstraat).
eerze
Den Hoek
Kleine B
Buurtschap den Hoek • Gelegen tegen de dorpsrand na recente woonontwikkeling • Kenmerkende driehoek in wegenpatroon • Verder naar het noorden: lint met enkele erven
Duizel-Noord
Noordelijk deel • Vanuit parkje aan het einde van de Sint Jansstraat zijn er verschillende routes langs de beek en de waterretentie gebieden • Ontwikkeling Duizel-Noord, fase II in aanbouw Sint Jansstraat
Zuidelijk deel • Landhuis met grote private tuin in dorpsrand • Stedenbouwkundige opzet buurten is intern gericht • Ter hoogte van Hapertseweg: ontwikkeld tot in het beekdal
Landhuis
Hap
erts
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
ewe g
Verkenning Duizel | 11
Dorpsrand 1
|
Historisch ontwikkeling
Situatie rond 1900 • Duizel is een agrarisch lint met aan de westzijde het akkercomplex Kerkakkers • Kerkakker: ontsloten door verschillende paden (routes tussen het beekdal en Duizel). Akkers zelf zijn een relatief open, de nattere percelen in de randen en paden werden begeleidt door opgaande beplanting • Kleine Beerze: ten westen van Kerkakkers. Beekdal en de verschillende zij-stroompjes zijn goed herkenbaar door de kleine percelering van nattere gronden (hooilandjes) en de perceelsrandbeplanting. • Ter hoogte van de verbinding tussen Eersel en Hapert zijn erven op de nattere percelen van het beekdal gevestigd • Den Hoek: klein buurtschap ten noorden van Duizel. Het landschap is hier zeer kleinschalig. Ontwikkeling • Duizel is gegroeid en een gedeelte van de Kerkakkers zijn vol gebouwd. Huidige dorpsrand volgt enigszins de oude padenstructuur. • Het landschap is grootschalig geworden, veel landschapselementen en het fijnmazige paden netwerk zijn verdwenen. • De Kleine Beerze is gekanaliseerd en het beekdal is nog slechts als een smalle strook herkenbaar in het landschap. • Den Hoek ligt tegen de dorpsrand en minder veranderd. Buurtschap zelf heeft relatief weinig veranderingen doorgemaakt
Huidige situatie verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 12
Dorpsrand 1
|
Abiotiek en water
Bodemkaart • De zwarte lijn op de bodemkaart laat zien dat het dorp tegen, en ter hoogte van de Hapertseweg in, het beekdal gesitueerd is
Hoogte kaart met waterlopen • Het water stroomt via verschillende watergangen naar de Kleine Beerze. • Op de hoogte kaart en in de grondwaterstanden zijn de ligging van de oude akkers en graslandjes (situatie rond 1900) herkenbaar.
Grondwaterstand (GHG) met waterlopen • Het beekdal en omgeving kent hoge grondwaterstanden. De voormalige Kerkakkers zijn droger.
Hoge zwarte enkeerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand
• 27,6
Lage enkeerdgronden;
• 27,2
lemig fijn zand
• 27,2
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
• 29,8
Verkenning Duizel | 13
Dorpsrand 1
|
Interim omgevingsverordening
Interim omgevingsverodening (2021) • De beek met zijn oevers is een ecologische verbindinsgzone (EVZ) • De aanliggende gronden zijn geduid als groenblauwe mantel. • Opvallend: beekdalgronden direct tegen Duizel zijn geen onderdeel van de groenblauwe mantel, maar opgenomen als zoekgebieden ‘verstedelijking afweegbaar’. Deze duiding komt in de omgevingsverordening te vervallen.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Natuur
Stedelijk gebied
Verkenning Duizel | 14
Dorpsrand 1
|
Beleid cultuurhistorsiche waarden
Cultuurhistorisch en archeologische waarde • Oude akkers worden beoordeeld als gebied met hoge cultuurhistorsiche waarde • Kerkakkers, het donkere vlak in het beekdal, is een gebied van hoge archeologisch waarde. Het betreft een terrein met sporen van bewoning en mogelijk begravingen uit de ijzertijd. • Opvallend: ondanks de zeer herkenbaar historische structuur is driehoekig wegenstructuur Hoef-HoekGroenstraat alleen geduid met een redelijk hoge waarde.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
CHW (2011, Odzob)
CHW (2016, Provincie Noord-Brabant)
Verkenning Duizel | 15
Dorpsrand 1
|
Gemeentelijk beleid
Omgevingsvisie 2.0 (2021) • Groene pijl: versterken groene leefomgeving voor bewoners • Gele ster: uitbreidingslocatie woningbouw
Visie buitengebied 2.0 (2021) • Dorpsovergangsgebied: kwalitatief hoge woonomgeving en kansen voor kleinschalige functiemenging • Beekdal: inzetten op dynamisch waterstysteem en versterking van de natuur en landschap
Visie bebouwingsconcentraties (2021) • Maatwerkvlakken op perceelsniveau • Landschapsbouw + waardevolle ruimtes behouden
Ontwikkeling: Duizel-Noord
Visiekaart bebouwingsconcentratie Hoef en den Hoek te Duizel
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 16
Dorpsrand 1
|
Overig
Recreatief padennetwerk • Fijnmazig netwerk tussen het dorp en de routes langs de beek. Verschillende mogelijkheden voor een ommetje • Opvallend: het landhuis aan de Beemd vormt een barrière voor aanliggende buurten voor een ommetje en er zijn beperkte routes tussen de ontwikkeling Duizel-Noord en de beek
Wandelroutes
Bestemmingsplan Buitengebied (2017)
Milieu technische beperkingen • Ten noorden van Duizel loopt een bovengrondse hoogspanningsverbinding (incl. bouwvrije zone)
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 17
Dorpsrand 1
|
Ontwikkelingen
Duizel-Noord Fase II (rechts) • Ontwikkeling wordt gerealiseerd • Nieuwe woonwijk staat voorkanten naar het landschap • Betreft 58 woningen
Hoek 8 (onder) • Status: ontwerp bestemmingsplan ligt er inzage • Betreft 2 woningen • Ontwikkeling hangt samen met sanering agrarisch bedrijf
Buitengebied, herziening Hoek 8 Duizel - Toelichting
Planlocatie Hoek ong. Duizel-Noord
Figuur 12: Beeld van ligging van de twee woningen direct ten noorden van de nieuwbouwwijk Duizel-Noord fase 2
2.3.2
Planlocatie Hoek ong. Kleine-Beerze
De initiatiefnemer is eigenaar van de gronden gelegen aansluitend aan de Kleine Beerze. Deze
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
gronden zijn in het vigerende bestemmingsplan aangeduid als gelegen in een beekdal. Er is hier niet echt sprake van een beekdal. De Kleine Beerze volgt de rand van een smalle laagte tussen
Verkenning Duizel | 18
|
Conclusie
Zuidelijk deel • Dorp ten zuiden van de Sint Janstraat heeft weinig relatie met het landschap. Door achterkanten aan het landschap en het landhuis met grote private tuin is er nauwelijks zicht op het landschap of mogelijkheden voor een ommetje. • Het dorp grenst direct aan het beekdal. Ter hoogte van de Wolverstraat steekt het dorp het beekdal in en is er op de lagere gronden gebouwd. Hier kan wateroverlast worden ervaren. • Dorpsrand is met volwassen groen ingepast
Hoek
Kleine Beerze
Dorpsrand 1
Noordelijk deel • Parkje Sint Janstraat vormt belangrijke schakel in de recreatieve routes. Ommetjes langs de beek mogelijk • Laatste fase van woonontwikkelingen Duizel-Noord wordt gerealiseerd. Landschappelijke inpassing is te minimaal geborgen in het plan. De nieuwe buurten staan aan het landschap, maar een goede recreatieve verbinding met hetbeekdal ontbreekt.
at ra
t rs ve ol W
Landschap • Het water heeft weinig ruimte en agrarische percelen beperken beleving en natuurlijk systeem van het beekdal • Het open agrarische landschap heeft nauwelijks structurerende elementen, oogt leeg
Landhuis
Den Hoek • Karakteristiek cluster/buurtschap. Staat onder druk door ontwikkelingen Duizel en door grootschaligheid van omliggend landschap.
traat
Sint Janss
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 19
ZOOM 2. OOSTELIJKE DORPSRAND AKKERSTRAAT EN MEERHEIDE
Verkenning Duizel | 20
Dorpsrand 2 Dorpsrand • Noordelijk deel: gevormd door diepe tuinen en een paardenstal met weides • Zuidelijk deel: gevorm door Akkerstraat (belangrijke verbinding tussen Duizel en Eersel), aan de Akkerstraat een woonbuurt met groene lobben als hoofdstructuur • Ten zuiden van deze dorpsrand ligt landgoed Duyselshof (paardenstoeterij) Buitengebied • Op enige afstand (300-500m) van de dorpsrand ligt het bedrijventerrein Meerheide Bedrijventerrein is ingepast met een brede zone natuur/waterberging/park • Inmiddels ingeklemd tussen de bedrijven en parkzone: sportcomplex Duizel • Tussen Meerheide en de dorpsrand ligt een strook agrarische gronden
at
tra
rs ke
Ak Landgoed Duyselshof
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 21
Dorpsrand 2
|
Rond 1900 • Dit gebied aan de oostzijde van de kern bestond uit grotere akkers tussen Eersel en Duizel, de akkers werden ontsloten door verschillende paden • Het heidegebied bestond uit een drassig gebied met meerdere grote vennen
Historische ontwikkeling Situatie rond 1900
Huidige situatie
Ontwikkeling • Duizel heeft zich ontwikkeld op de oude akkers. De andere akkers zijn nog in agrarisch gebruik. Op sommige plekken zijn oude bosjes bewaard gebleven • De oude paden zijn nog herkenbaar in het huidige wegen netwerk • Op de heide en akkers verder naar het oosten heeft zich bedrijvigheid ontwikkeld
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 22
Dorpsrand 2
|
Abiotiek en water
Bodemkaart • In de bodem is ligging van het dorp op het oud akkercomplex zichtbaar
Hoogte kaart met waterlopen • De oude akkers zijn hoger gelegen, de voormalige heide lag lager en was natter. • Huidige situatie: het water stroomt via verschillende watergangen naar de Kleine Beerze
Grondwaterstand (GHG) • Opvallend is dat de voormalige akkers hogere en lagere grondwaterstanden kennen
• 27,9 Gooreerdgronden; lemig fijn zand
Veldpodzolgronden;
• 28,3
leemarm en zwak lemig fijn zand
• 29,4 • 28,3
Hoge zwarte enkeerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand
• 29,8 • 29,4
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 23
Dorpsrand 2
|
CHW, omgevingsvisie en routes
Cultuurhistorische waardenkaart (odzob) • Het ensamble Duizel en het landgoed Duyzelshof en de oude akkers worden gewaardeerd met een hoge cultuurhistorische waarde
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Omgevingsvisie 2.0 (2021) • Groene pijl: versterken groene leefomgeving voor bewoners • Rode zone met stippellijn: potentiele uitbreiding bedrijventerrein
Recreatief padennetwerk • De parkzone rondom Meerheide is recreatief ontsloten en maakt een afwisselend ommetje vanuit Duizel mogelijk • Landgoed Duyselshof vormt barrière (zie dorpsrand 3)
Verkenning Duizel | 24
Dorpsrand 2
|
Conclusie
Hoofdconclusies • Akkerstraat is een belangrijke verbinding tussen Duizel en Eersel. Weg vormt een barrière tussen de woonbuurten en het landschap
•
Sportcomplex op enige afstand van het dorp, verscholen tussen bedrijvigheid
•
Landgoed Duyselshof, zie dorpsrand 3
•
Aandachtspunt: hindercontouren bedrijvigheid Meerheide onbekend
at
tra
rs ke
Bedrijventerrein Meerheide is goed ingepast. Parkzone biedt ook recratieve meerwaarde voor het dorp. Strook ter hoogte van de sportvelden is smal. Vanuit de kern zijn geen wandelroutes naar de parkstrook.
Ak
•
Landgoed Duyselshof
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 25
ZOOM 3. ZUIDELIJKE DORPSRAND HAPERTSEWEG EN BEDRIJVENTERREIN
Verkenning Duizel | 26
Dorpsrand 3
|
Huidige situatie
Huidige situatie • De Hapertseweg is de verbinding tussen HapertDuizel-Eersel. Aan de noordzijde van de weg ligt het dorp Duizel, aan de zuidzijde van de weg een bedrijventerrein. • De woonbuurten van Duizel liggen tussen het beekdal de Kleine Beerze en het Landgoed Duyzelshof. Ter hoogte van de oude sigaren fabriek (rode ster) ligt de entree van het dorp aan een pleinruimte • Het landschap is in agararisch gebruik en bestaat uit akkers en enkele bosjes, waar de beek als een smalle rechte strook doorheen stroomt. Het agrarisch gebied wordt aan de westzijde begrensd door een groot boscomplex met zorginstelling. Aan de oostzijde wordt het gebied begrensd door de snelweg.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 27
Dorpsrand 3
|
Historische ontwikkeling
Situatie rond 1900 • Een eeuw geleden was het landschap zeer kleinschalig en afwisselend. Het beekdal bestond uit vele hooilandjes begrenst door perceelsrandbeplanting. Daaromheen lag de natte heide met onder andere bocomplexen en drassige gebieden. Aan de noordkant van de verbindingsweg Hapert-Eersel lag het akkercomplex Duizel.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Ontwikkeling • Het zuidelijk deel van Duizel ligt tegen en soms in het beekdal van de Kleine Beerze. • Industrie heeft zich aan de zuidzijde van de Hapertseweg gevestigd. Op de akkers aan de overkant van de weg zijn woonontwikkelingen geweest. De verbindingsweg is rechtgetrokken en aan de oude route is ontwikkeld tot tegen de beek. • Het landschap heeft een grote verandering doorgemaakt. De beek is gekanaliseerd en stroomt in een smalle strook door een agrarisch landschap. Een zijstroompje is onderdeel geworden van het bedrijventerrein.
Verkenning Duizel | 28
Dorpsrand 3
|
Abiotiek
Bodemkaart • De zwarte lijn op de bodemkaart laat zien dat het dorp ter hoogte van de Hapertseweg in het beekdal gesitueerd is. De enkeergronden zijn ontstaan door het eeuwenlang bemesten van de oude akkers.
Hoogte kaart met waterlopen • De Kleine Beerze stroomt ten westen van de dorpsrand. De andere watergang stroomt over het bedrijventerrein en mondt uit in de Kleine Beerze
• 30,4
• 28,5
Grondwaterstand (GHG) met waterlopen • De hoge grondwaterstanden verklaren het wisselend landgebruik dat zichtbaar is op de historische kaart.
• 29,2
Lage enkeerdgronden;
• 28,7
lemig fijn zand
• 29,4 Veldpodzolgronden; leemarm en zwak
Hoge zwarte
lemig fijn zand
enkeerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
• 29,7
• 30,2
Verkenning Duizel | 29
Dorpsrand 3
|
Interim omgevingsverordening en CHW
Interim Omgevingsverordening (2021) • De beek met zijn oevers is een ecologische verbindinsgzone (EVZ) • De aanliggende gronden zijn geduid als groenblauwe mantel.
Cultuurhistorisch waardenkaart • Landgoed Duyzelshof is onderdeel van het cultuurhistorisch ensemble Duizel • Verder geen bijzonderheden
Natuur
CHW (Provincie Noord-Brabant)
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Cultuurhistorische waardenkaart (odzob)
Verkenning Duizel | 30
Dorpsrand 3
|
Gemeentelijk beleid
Visie buitengebied 2.0 Gemeente Eersel (2021) • Beekdal: inzetten op dynamisch waterstysteem en versterking van de natuur en landschap
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Omgevingsvisie 2.0 Gemeente Eersel (2021) • Beekdalen beschermen en benutten • (Lokale) bedrijvigheid • Opwekking zonne-energie langs A67
Verkenning Duizel | 31
Recreatief padennetwerk • Landgoed Duyzelshof is niet openbaar en vormt een barrière in de mogelijkenheden voor een ommetje vanuit de woonwijken. • Het bedrijventerrein is niet recreatief ontsloten • De zorginstelling in het boscomplex ten westen de dorpsrand is niet openbaar. Het boscomplex ten zuiden daarvan is wel recreatief ontsloten.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 32
Dorpsrand 3
|
Conclusies
Hoofdconclusies • Het gebied ligt geïsoleerd door ligging tussen hoofdwegen en boscomplex. •
•
•
Omgeving is slecht toegankelijk door privaat landgoed Duyselsehof, omhekt zorgcomplex. Routes in boscomplex zijn lastig te bereiken vanuit het dorp. Ligging in de dorpsrand van landgoed Duyselshof beperkt relatie (zicht of paden) met het buitengebied hier volledig.
Zorgcomplex
Ha
per
tse we g Landgoed Duyselshof
Het bedrijventerrein ten zuiden van de Hapertseweg bestaat uit lokale bedrijvigheid. Binnen de grens stedelijk gebied kan het bedrijventerrein nog uitbreiden
7 A6
Boscomplex
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 33
2. GEBIEDSANALYSE EN VERKENNING EERSEL
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 34
1.1
Ligging in omgeving
Landschap • Eersel is gelegen aan twee beekdalen, in het zuiden die van de Run en in het noordwesten die van de Kleine Beerze. Het dorp ligt op een hogere kop tussen beide beekdalen. • Aan de oost- en westzijde liggen op enige afstand van het dorp de boscomplexen rondom Steensel en het natuurgebied de Cartierheide. • Aan noordzijde van de A67 ligt het bedrijventerrein Meer in een zeer open en grootschalig agrarisch landschap. Bereikbaarheid • Eersel is goed bereikbaar door de ligging aan de A67, de verbinding tussen Eindhoven en België. De op- en afrit van de snelweg en de N-weg ontsluiten ook de andere dorpen ten zuiden van Eersel.
Hoogte kaart verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Topografische ondergrond Eersel | 35
1.2
Huidige situatie
Studiegebied • Bepaling dorpsrand (zwarte lijn) is gebaseerd op grens stedelijk gebied provincie volgens de Omgevingsverordening Noord-Brabant (status: ontwerp, 2021) • Het studiegebied betreft het gebied ten zuiden van de Molenweg. Stokkelen wordt meegenomen als een bebouwingsconcentratie aan de rand van Eersel. Stedenbouwkundig opzet • Eersel kenmerkt zich aan enkele oude linten waar vanuit het dorp gegroeid is. Aan de noord- en oostzijde van het dorp wordt het dorp begrenst door grote wegenstructuren. Landschap • Rondom Eersel ligt een schil van agarische gronden in een grootschalig landschap. Het buitengebied wordt gekenmerkt door de vele bebouwingsconcentraties.
Dorpsgrens op luchtfoto verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 36
1.3
Historie
Situatie rond 1900 Landschappelijke setting goed zichtbaar • Een landschap getekend door de oorsprong van de waterloop de Kleine Beerze, het beekdal van de Run en het groot open akkercomplex Lind akkers/ Molen Akkers. Rondom deze oude agrarische cultuurlandschappen lagen enkele boscomplexen met daarachter de heide. • De westzijde van het akkercomplex is beduidend natter. De nattere gronden rond de beken werden gebruikt als kleine hooi- en graslandjes. Het akkercomplex bestond uit relatief grote en open akkers op de hogere gronden. • De buurtschappen (Eersel, Stokkelen, De Dijken, Rosheuvel, Schadewijk en Hoogstraat) lagen op de overgang van de beekdalen naar de drogere gronden. • Eersel voor deze tijd al een grotere kern, onder andere door de ligging aan de tramverbinding EindhovenEersel-Reusel, de opkomst van de (sigaren)industrie.
Historische kaart rond 1900 verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 37
Stedenbouwkundige opzet • Na de Tweede Wereldoorlog is Eersel snel gegroeid. Bestaande paden werden verdicht met lintbebouwing. Hierna werden de tussengelegen akkers verdicht. • Vervolgens: grote infra verbindingen werden aangelegd en door grootschalige planmatige uitbreidingen groeidde het dorp in oostelijke en zuidelijke richting. Aan de noordzijde van het dorp vestigd zich industrie. • De laatste decennia: verschillende planmatige ontwikkelingen op de hogere gronden. Maatschappelijke voorzieningen hebben een plek gekregen in deze recentere wijken. • De kern wordt ingeklemd tussen (boven)regionale verkeersverbindingen • Kenmerkend: commercieel centrum ligt in de noordwesthoek van het stedelijk weefsel. Verder Eersel kent een dorpse opzet met veel openbaar groen en brede profielen.
Historische kaart 1955
Historische kaart 1970
Historische kaart 1995
Historische kaart 2010
Landschap • Het dorp beslaat inmiddels het grootste deel van het oude akkercomplex. Er is weinig relatie met het landschap. • Het landschap rondom Eersel is sterk veranderd en de verschillende landschapstypes zijn niet meer goed herkenbaar. De heide is ontgonnen en het hele agrarische landschap heeft te maken gekregen met schaalvergroting. • Typerend voor het buitengebied: een open landschap met bebouwingsconcentraties. Weinig routes.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 38
1.4
Structurenkaart
Ruimtelijke structuur Eersel In de opbouw van het dorp zijn de oude bebouwingslinten nog altijd herkenbaar. Recentere wijken kenmerken zich wel door redelijk veel openbaar groen, een uitzondering hierop is Kerkebogten. Opvallend is dat het (historisch) centrum, een verdicht lint, erg a-centrisch gelegen is en nog steeds dicht grenst aan het landschap. De sportvelden liggen in het zuidwesten op enige afstand van het dorp. Barrièrewerking hoofdwegen. Bepalend voor de stedelijke ontwikkeling van Eersel is de ligging tussen 2 grote wegenstructuren: de rijksweg A67 in het noorden en in het oosten de provincialeweg N397. Dit maakt dat het dorp aan die zijden is begrensd. De wegen vormen enerzijds een logische afronding, maar ook een barrière in de relatie tussen dorp en omgeving. Zuidelijke dorpsrand De gehele zuidelijke dorpsrand is daarin anders: zij bestaat uit een radiale structuur van plattelandswegen met daar tussen grote open akkers. In het zuidoosten ligt het beekdal van de Run. Op een paar paden na (bijvoorbeeld het Rooie pad) heeft de kern weinig uitloopgebied voor de bewoner en is het landschap beperkt recreatief ontsloten. De woonwijken, zo ook Kerkebochten, hebben een scherpe begrenzing met het open landelijk gebied. In de dorpsrand liggen nog twee authentieke buurtschappen: Stokkelen en Hoogstraat. Op de volgende pagina volgt een zoom op dit gebied.
Legenda Dorpsrand (grens stedelijk gebied)
Zorg voorziening
(Hoofd)wegenstructuur
Sport voorziening
Recreatieve routes en zandpaden
Groene plek/parkje
Historische opbouw dorp
Akkergebied kleinschalig
Commercieel centrum
Erven in het buitengebied
Onderwijs voorzieningen
Landschapselementen
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en landBedrijf
Structurenkaart Eersel | 39
1.5
Huidige ontwikkelingen
Overzicht huidige (woon)ontwikkelingen Initiatief fase • Terrein STG: circa 220 • Eersel-West: onbekend • Eersel-Zuid: circa 150 Totaal: circa 370 eenheden
Recent uitgevoerd • Kerkeboghten • Rosheuvel • Boksheidsedijk
In voorbereiding/Vastgesteld • N.v.t. •
Gemeentelijke woonbehoefte* voor komende 10 jaar: 1.210 woningen
* Aantallen wordt waarschijnlijk herzien o.b.v. nieuw onderzoek
Ontwikkelingen laatste jaren verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 40
1.5
Zoom op deelgebieden
Dorpsranden De dorpsranden van Eersel kenmerken zich door hun ligging in het landschap of aan infrastructuur. In deze analyse worden drie dorpsranden onderscheiden: 1. Zuid: 2. West:
oude akkers en bebouwingsconcentraties oude akkers
3. Oost:
N397 en Schadewijk
3
2
1
Deelgebieden verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 41
ZOOM 1. ZUIDELIJKE DORPSRAND OUDE AKKERS EN BBC’S
Eersel | 42
Dorpsrand 1 Huidige situatie • Zuidzijde van Eersel: planmatig opgezette woonwijken, vooral achter- en zijkanten aan het landschap • Ter hoogte van Heibloem-Boksheidsedijk prikt het landschap het stedelijk weefsel in • Wandel- en fiets pad vormt de dorpsrand. Woonwijken takken hierop aan. Er gaan nauwelijks (recreatieve) routes het buitengebied in. • Verschillende (noord-zuid) wegen die Eersel in prikken. Aan deze wegen in het buitengebied liggen bebouwingsconcentraties • Tussen deze linten ligt het landschap. Het is vrij open en er zijn weinig landschapselementen. De meeste erven zijn landschappelijk ingepast • Stokkelen: buurschap en verdicht lint. Planologisch onderdeel van het stedelijk gebied. Functioneert als bebouwingsconcentratie in het landschap • Op enige afstand van de dorpsrand ligt een wegenstructuur (Broekkant) parallel aan de dorpsrand. Ten zuiden daarvan stroomt de Run. • Aan de Postelseweg ligt het sportpark van Eersel
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 43
Dorpsrand 1
|
Historische ontwikkeling
Situatie rond 1900 • Het akkercomplex waarop Eersel in ontstaan: kleine (nattere en drogere) akkers omsloten door beplanting en slootjes en enkele grotere open akkers. Ten zuiden daarvan: beekdal van de Run met natte hooilandjes en de bospercelen op de overgang naar de heide. • Keinschalig landschap, ontsloten door vele paden en wegen. Op de verknopingen van wegen lagen enkele buurtschappen. • Stokkelen: gelegen op de overgang van het akkercomplex en het beekdal van de Run. Lag nabij een open akker. Over deze akker liep een pad naar de kerk, centraal gelegen was tussen de buurtschappen. • De huidige dorpsgrens van Eersel volgt aan de westzijde de rand van het akkercomplex. Aan de oostzijde is de huidige dorpsgrens niet herkenbaar in het historische landschap
Ontwikkeling • Eersel is flink gegroeid en de oude akkers zijn volgebouwd. Verschillende buurtschappen en de kerk zijn opgenomen in het stedelijk weefsel. Andere buurtschappen, die eerder los in het landschap lagen, grenzen nu aan het stedelijk weefsel. • Het landschap is grootschaliger, vele landschapselementen en het fijnmazige paden netwerk zijn verdwenen. Huidige landschap is een grootschaliger agrarisch landschap, waar de cultuurlandschappen (oude akkers, beekdal en heide) niet meer van elkaar te onderscheiden zijn.
Situatie rond 1900
Huidige situatie
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 44
Dorpsrand 1 •
•
|
Abiotiek
De rode lijn op de bodemkaart en op de hoogtekaart laat zien dat de zuidzijde van het dorp op de hogere (akker) gronden ligt en in het westen grenst aan de oude heide gronden. Het zuidelijk deel van Stokkelen ligt in het beekdal van de Run.
Bodemkaart
Hoogtekaart
• 30,2
• 30,0
• 27,6
• 31,8 • 26,5
• 29,7
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
• 27,6
Eersel | 45
Dorpsrand 1 •
• •
|
Hydrologische situatie
Het water stroomt via verschillende watergangen naar de Run, deze stroomt in westelijke richting naar de Dommel. Het beekdal wordt in het oosten breder Opvallend: hogere grondwaterstanden op de hogere delen. Dit wordt veroorzaakt door kwel/ oorsprong Kleine Beerze aan westzijde van Eersel.
Hoogte kaart met waterlopen (Legger)
• 30,2
Grondwaterstand (GHG) met waterlopen (Legger)
• 30,0
• 27,6
• 31,8 • 26,5
• 29,7
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
• 27,6
Eersel | 46
Dorpsrand 1
|
Interim omgevingsverordening
Interim Omgevingsverordening (2021) • Bosje bij Rosheuvel en andere bosstructuren zijn onderdeel van het Natuurnetwerk Brabant • De beek met zijn oevers is een ecologische verbindinsgzone (EVZ) • Lager gelegen gebieden aan de Run zijn (gereserveerd) voor regionale waterberging • Opvallend: beekdalgronden rondom de Run zijn geen onderdeel van de groenblauwe mantel.
Natuur
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Waterberging
Eersel | 47
Dorpsrand 1 •
|
Cultuurhistorische waarden
Enkele akkers en wegen van hoge waarde en twee percelen met een hoge archeologische waarde.
CHW (Provincie Noord-Brabant)
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Cultuurhistorische waardenkaart (odzob)
Eersel | 48
Dorpsrand 1 •
•
|
Gemeentelijk beleid
De zone aan de dorpsrand is benoemd als dorpsovergangsgebied. Hier streeft de gemeente een kwalitatief hoge woonomgeving nastreeft. Deze zone wordt ook geduid in de omgevingsvisie, de ambitie is om hier de groene leefomgeving voor de bewoners van de kern Eersel te versterken.
Visie buitengebied 2.0 Gemeente Eersel (2021)
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Omgevingsvisie 2.0 Gemeente Eersel (2021)
Eersel | 49
Visie bebouwingsconcentraties • Verschillende mogelijkheden tot het verknopen van recreatieve routes • Opvallend: - Duiding “maatwerk” (donkergroen raster) op enkele erven. (Omschrijving: binnen deze vlakken is er ontwikkeling mogelijk, mits er meerwaarde ontstaat voor de omgeving.) - Duiding “maatwerk kleinschalige recreatief” (geel raster) in punt tussen Boksheidsedijk en Heibloem. (Omschrijving: hier is enkel kleinschalige bebouwing mogelijk in relatie tot de recreatieve meerwaarde. Te denken valt aan een theetuin, kinderboerderij etc. in relatie tot kleinschalig inrichting en gebruik van het landschap.)
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land Visiekaart bebouwingsconcentraties Boksheidsedijk, Heibloem, Stokkelen en Hoogstraat
Eersel | 50
Dorpsrand 1
|
Overig
Achtergrondbelasting geur (2022) • Twee agrarische bedrijven veroorzaken milieuhinder nabij de dorprand
Recreatief padennetwerk • Ter hoogte van de dorpsrand liggen wandelpaden. • Het buitengebied: recreatief berperkt ontsloten, ommetjes vanuit de wijk zijn niet mogelijk, geen routes naar en langs de beek. Groen: fietsnetwerk Rood: wandelknooppunten
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 51
Dorpsrand 1
|
Ontwikkelingen
Eersel-Zuid • Woonontwikkeling • Status: verkennende fase (Uitgangspunten d.d. 1904-2022)
Heibloem 5 • Sanering stallen t.b.v. zorg initiatief + vier Ruimte voor Ruimte woningen • Status: verkennende fase (schetsontwerp d.d. 19-042022)
Schetsmodel Heibloem 5 zorghoeve 669m2 beganegrond en 109m2 verdieping
Zorghoeve in de luwte en RvR-erf • •
tuinberging 20m2 fietsenstalling 20m2 dagbesteding 90m2 recreatieve functie 40m
2
• • • • •
Zichten over het landschap blijv Zorgprogramma als ‘hoeve ens landschap en in de luwte, achte agrarische bouwblok gepositio Nieuwbouw in erfconstructie a Sloop huidige woning Recreatieve route + streekwink Streekwinkeltje en/of theehuis zichtbaar vanaf de Heibloem Velden met agrarische functies moestuin, akker, pluktuin zijn o en zichtbaar vanuit de Heibloem
ruimte voor ruimte kavel 1000m2 bestaande woonhuis wordt een kavel 720m2
1:1000
kwaliteitsverbetering, ter compensatie langgeveltype met 2 wooneenheden kavels 480m2 + 650m2
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
2208 Initiatief Heibloem 5 R
Eersel | 52
Foto’s
|
Dorpsrand en sportpark
Ingepaste dorpsrand door bosstrook
Zichten over het open landschap
Losliggende fietspad tussen dorp en sportpark
Pad parallel aan dorpsrand Hoolstraat-Plaatse
Postelseweg
Landschap prikt het stedelijk weefsel in
Kleinschalig karakter Voortseweg, landschappelijke punt tussen Heibloem en Boksheidsedijk verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 53
Foto’s
|
Bebouwingsconcentraties en Kerkebogten
Verdicht bebouwingslint
Recreatief pad tussen Stokkelen - dorpsrand Stokkelen
Plaatse
Woonwijk Kerkebogten wisselend ingepast
Verderop abrupte overgang naar woonwijk Kerkebogten
Zeer open en kaal landschap Fraai oud lint met zicht over landschap Hoogstraat verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Hazenstraat Eersel | 54
Dorpsrand 1
|
Conclusies
Hoofdconclusies • Landschap wordt gecompartimenteerd door de hoofdlinten. •
Het gebied is onderdeel van het stroomgebied van beekdal de Run, dat een grote opgave heeft in de klimaatadaptatie.
•
Landschap is hoofdzakelijk grootschalig agrarisch / veelheid van erven aan de linten
•
Authentieke uitstraling buurtschappen en erven
•
Het landschap is ontoegankelijk en alleen beleefbaar vanuit de randen (zandpad)
•
Rondom de dorpsrand schil van agrarische gronden die worden begrensd door de Broekstraat
•
Het Sportpark Eersel ligt op enige afstand van het dorp en is goed bereikbaar.
rondom
historische
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 55
ZOOM 2. WESTELIJKE DORPSRAND OUDE AKKERS
Eersel | 56
Dorpsrand 2
|
Huidige situatie
Huidige situatie Buitengebied: • Het landschap wordt verder het westen steeds grootschaliger. Aan de Grote Aardweg zijn grootschalige bedrijven gevestigd. Het gebied wordt beïnvloed door de A67. • Op enige afstand van de dorpsrand ligt een recreatief zandpad. Verder is het buitengebied niet recreatief ontsloten. Noordelijk deel dorpsrand • Gevormd door oude linten en diepe percelen. Het landschap is kleinschalig en afwisselend. Autentieke ligging van het centrum van Eersel ligt vlakbij het buitengebied • De Postelseweg is een belangrijke dorpsontsluiting • Enkele voorzieningen aan Dalemsedijk-Postelseweg. Voor deze hoek worden mogelijkheden verkend voor een cluster van sociale, maatschappelijke voorzieningen. Zie pagina 60 Zuidelijk deel dorpsrand • Gevormd door planmatige woonwijkjes. Woningen grenzen met achter- en zijkantan aan het landschap. • Opvallend is het park dat vanuit het stedelijk weefsel het buitengebied in steekt en de omliggende buurten met het zandpad verbindt.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 57
Dorpsrand 2
|
Historische ontwikkeling
Situatie rond 1900 • Op de oude kaart is het historische kern van Eersel, het huidige centrum, is zichtbaar. Dit lag te midden van het akkercomplex. Aan de oostzijde van het dorp lagen veel natte kleinere percelen door kwel. Ook ligt hier de oorsprong van de Kleine Beerze. Iets meer naar het zuiden zijn drogere gronden te vinden. • Het was een kleinschalig landschap met akkers omzoomd door perceelsrandbeplanting. Tussen de akkers liepen verschillende paden naar de kern Eersel.
Situatie rond 1900
Huidige situatie
Ontwikkeling • Ter hoogte van het historische centurm zijn de laatste eeuw opvallend weinig ontwikkelingen geweest. Enkel aan de Duizelseweg zijn lintwoningen toegevoegd. Het kleinschalig landschap is hier nog terug te vinden. • De drogere gronden zijn ontwikkeld tot woonwijken en de komst van de Postelseweg ontziet het centrum van Eersel van doorgaand verkeer. • Het kleinschalig landschap is verdwenen en heeft plaats gemaakt voor een grootschalig agrarisch landschap met bedrijvigheid.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 58
Dorpsrand 2
|
Abiotiek Bodemkaart
• •
De rode lijn op de bodemkaart laat de ligging van het dorp op de oude akker zien Opvallend: hogere ligging van de snelweg
Hoogtekaart Lage enkeerdgronden; lemig fijn zand
• 29,9
• 30,5 Hoge zwarte enkeerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand
• 30,8
• 31,5 Veldpodzolgronden;
• 31,3
leemarm en zwak lemig fijn zand
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 59
Dorpsrand 2 • •
|
Hydrologische situatie
Aan deze zijde van Eersel ontspringt de Kleine Beerze, deze stroomt in noordelijke richting Opvallend: ondanks de hoge ligging van het gebied zijn er hoge grondwaterstanden door kwel
Hoogte kaart met waterlopen
Grondwaterstand (GHG) met waterlopen
• 29,9
• 30,5 • 30,8
• 31,5 • 31,3
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 60
Dorpsrand 2
|
Beleid cultuurhistorische waarden Cultuurhistorische waardenkaart (odzob)
•
•
Cultuurhistorische waardenkaart (Provincie Noord-Brabant)
De oude dorpskern van Eersel wordt als zeer waardevol bevonden. De diepe tuinen aan de westzijde zijn hier onderdeel van. De wegen en boscomplexen worden (redelijk) hoog gewaardeerd, netzoal het zandpad en de laanbeplanting tussen de noord en zuidkant van de Postelseweg
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 61
Dorpsrand 2
|
Gemeentelijk beleid Visie buitengebied 2.0 Gemeente Eersel (2021)
•
•
Omgevingsvisie 2.0 Gemeente Eersel (2021)
De zone aan de dorpsrand is benoemd als dorpsovergangsgebied. Hier streeft de gemeente een kwalitatief hoge woonomgeving nastreeft. In de omgevingsvisie wordt de ambitie gesteld om tussen het centrum en het buitengebied de groene leefomgeving voor de bewoners van de kern Eersel te versterken.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 62
Dorpsrand 2
|
Overig
Recreatief padennetwerk • Het zandpad tussen de Postelseweg is onderdeel van het recreatief netwerk
Recreatief padennetwerk
Achtergrondbelasting geur (2022)
Geurbelasting • Invloedsferen van bedrijven aan de Groote Aardweg reiken tot aan de huidige dorprand
Groen: fietsnetwerk Rood: wandelknooppunten
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 63
Dorpsrand 2
|
Ontwikkelingen
Voorzieningencluster Eersel West • Stedenbouwkundig raamwerk voor Eersel West (maart 2021) • Routes worden aan elkaarengekoppeld en landschapsstructuren versterkt Deel C Randvoorwaarden aanbevelingen • Status: vastgesteld door raad Het raamwerk voor ontwikkeling
Kwadrant 4
Kwadrant 1 Kwadrant 3
Kwadrant 2
pag. 31
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 64
Foto’s
|
Landschapselementen onderdeel van diepe tuinen, maar nauwelijks zichtbaar
Markt
Buurtpark - passend in landelijke setting - verbindt woonbuurten met landsdchap
Zandpad Postelseweg
Zandpad verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 65
Dorpsrand 2
|
Conclusies
Hoofdconclusies •
Door de ontwikkelingen van een (maatschappelijk)voorzieningen cluster aan de Dalemsdijk/Postelseweg veranderd de dynamiek aan de noordwestelijke zijde van het dorp
•
De relatie van de woonwijken met het landschap worden gevormd door het park en het recreatief zandpad
•
Het landschap is hier niet erg kwetsbaar.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 66
ZOOM 3. OOSTELIJKE DORPSRAND N397 EN SCHADEWIJK
Eersel | 67
Dorpsrand 3 Huidige situatie Oostelijke dorpsrand: • N379 vormt harde grens en barrière tussen dorp en buitengebied. Dorpsrand is fraai groen ingepast • Grootschalig open akkergebied ten oosten N379 met nog enkele bosopstanden • In het gebied vormen enkele landwegen en zandpaden een recreatief netwerk. Dit is niet toegankelijk is vanuit de dorpsrand Noordelijke entree Eersel • Rotonde ‘het Stuivertje’ vormt dorpsentree Eersel vanaf de A67 • Groene dorpsentree met open velden omzoomd met bossen Schadewijk • Bebouwingsconcentratie aan overzijde N379, op afstand van het dorp • Schadewijk bestaat uit een cluster van (voornamelijk) langgevelboerderijen rond een oude brink met drinkplaats
Huidige situatie verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 68
Dorpsrand 3
|
Historie
Situatie rond 1900 • De huidige dorpsgrens ligt op een voormalige open akkercomplex. Dit akkercomplex was open en werd gekenmerkt door enkele oost-west paden. • Ten oosten van het open akkercomplex lag een meer besloten bosrijke gebied • Schadewijk: gelegen op de overgang van het akkercomplex en het beekdal van de Run. Rondom Schadewijk lag een kleinschalige landschap bestaand uit vele hooilandjes en landwegen alle richtingen op.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Ontwikkeling • Eersel is flink gegroeid en de oude akkers zijn grotendeels volgebouwd. • De nieuwe provinciale weg vormt een barrière in het padennetwerk, waardoor veel van de paden verdwenen zijn of niet meer aansluiten en Schadewijk van het dorp afgesneden is • Het landschap rondom Schadewijk is grootschaliger geworden en vele landschapselementen zijn verdwenen.
Eersel | 69
Dorpsrand 3 •
|
Abiotiek
De rode lijn op de bodemkaart en op de hoogtekaart laat zien dat de oostzijde van het dorp op de hogere (akker) gronden ligt, ten noorden van het beekdal.
Bodemkaart
Hoogtekaart
• 30,3 Hoge zwarte enkeerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand
Vorstvaaggronden;
• 30,3
lemig fijn zand
• 27,4 • 30,3
Gooreerdgronden;
• 27,5
leemarm en zwak lemig fijn zand Lage enkeerdgronden; lemig fijn zand
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
• 29,8
• 25,9 Eersel | 70
Dorpsrand 3 • • •
|
Water
Op de hogere akkergronden zijn geen watergangen aanwezig, het gebied is hoog en droog. Vanuit de Kerkebogten stroomt een A-watergang richting de Run, hier zijn hogere waterstanden Rondom de noordelijke dorpsentree zijn ook hogere grondwaterstanden
Legger Waterschap de Dommel
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Hoogte kaart met waterlopen
Grondwaterstand (GHG) met waterlopen
Eersel | 71
Dorpsrand 3
|
Interim omgevingsverordening en cultuurhistorie waardenkaart
Interim Omgevingsverordening (2021) • Het gebied rondom Schadewijk, ten oosten van de N379 is volledig onderdeel van de groenblauwe mantel en kent diverse percelen die onderdeel uitmaken van het NNB • Rondom de provinciale weg vanaf de A67 maken de bospopstanden onderdeel uit van het NNB
Natuur
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Cultuurhistorische waardenkaart • Het buurtschap Schadewijk en de directe omgeving is aangeduid als ‘complex van cultuurhistorisch belang’ en ‘historische stedenbouw’ • In Schadewijk zijn diverse monumenten en waardevolle gebouwen gelegen • Nagenoeg het gehele landschap ten oosten van de N379 is ingedeeld in categorie 2: Object of gebied met een zeer hoge cultuurhistorische waarde
waterberging
Eersel | 72
Dorpsrand 3
|
Gemeentelijk beleid
Visie buitengebied 2.0 Gemeente Eersel (2021) • Schadewijk is aangeduid als ‘Recreatieve schakelzone’ • Het akkercomplex is aangeduid als ‘Agrarisch overgangsgebied’ • Het akkercomplex wordt geflankeerd door ‘Bos en natuur’
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Omgevingsvisie 2.0 Gemeente Eersel (2021) • In de omgevingsvisie wordt de ambitie uitgesproken om de groene leefomgeving te versterken • Hoogwaardige herbestemming VAB’s
Eersel | 73
Dorpsrand 3
|
Gemeentelijk beleid
Visie bebouwingsconcentraties • “Landelijk karakter van de verschillende gehuchten behoudenen versterken van oorspronkelijk landschap en inzetten op de landschappelijke relatie met de beek” • Behoud van de kleinschalige, agrarische uitstraling en karakteristiek • Schadewijk: behoud cultuurhistorische stedenbouwkundige opzet en van de grote diversiteit in landelijke bebouwing • Molenveld: Behoud van de ruimtelijke opzet met losliggende erven in het landschap en de zichten hierover behouden en versterken. • Versterken van het uitloopgebied van Eersel-oost door aan te sluiten op het bestaande padennetwerk en een oversteek over de N379 mogelijk te maken. • Mogelijkheden voor wooninitiatief dat bijdraagt aan een vitaal buurtschap, in een erfconcept met een robuuste en gevarieerde erfbeplanting
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 74
Dorpsrand 3
|
Recreatief netwerk
Recreatief padennetwerk • Door het landelijk gebied lopen een aantal fiets- en wandelroutes die de oude zandpaden en landwegen volgen. • Deze hebben echter geen directe koppeling aan de woonwijken van Eersel, enkel via de rotondes oversteken mogelijk
Groen: fietsnetwerk Rood: wandelknooppunten
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 75
Dorpsrand 3
|
Ontwikkelingen
Herontwikkeling STG terrein • Stedenbouwkundig raamwerk (april 2021)
Raamwerkkaart STC
25
Gebiedsconcept STG Eersel
D
C E B A
F
G H
De raamwerkkaart definieert de hoofdstructuur en publieke waarden. De hierin getoonde verkaveling vormt een inspiratie en zal nog onderwerp zijn van nadere studie.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
I
Schaal 1:2000
Eersel | 76
Dorpsrand 3
|
Conclusies
Hoofdconclusies • De provinciale weg N379 zorgt voor een groene maar ook zeer harde dorpsrand en vormt een barrière richting het aangrenzende landschap •
Recreatieve routes vanuit het dorp naar het buitengebied en de achterliggende bossen ontbreken
•
Schadewijk is een fraai historisch buurtschap dat door de aanleg van de N379 gevoelsmatig op afstand van Eersel is gelegen
•
Het buitengebied ten oosten van Eersel bestaat voornamelijk uit grote open akkergronden met her en der nog restanten van oude landschappen zoals kleine bosopstanden
•
De dorpsentree vanaf de A67 is rond de rotonde wat diffuus
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Eersel | 77
3. VERKENNING KNEGSEL
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Duizel | 78
Knegsel De verkenning van de dorpsranden van Knegsel is gebaseerd op de Gebiedsvisie uitbreidingslocaties Knegsel (2020) door Kempenadvies.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Knegsel | 79
Knegsel
|
Historische ontwikkeling
Historische ontwikkeling Landschappelijke setting goed zichtbaar • Gelegen op hogere dekzandrug, kleine akkercomplexen omgeven door bossen en heidevelden • Kleine watergang (Poelenloop) stroomt door landschap, gebied ten noordwesten van het dorp wat natter en herkenbaar als beekdal. • Knegsel als kleine nederzetting centraal tussen de akkertjes, op de rand van de watergang. Dorp gelegen rondom Frankische driesprong. • Op afstand van het dorp twee kleinere gehuchten: Hoek(dries) in de bosrand en Wolfshoek op de rand van het beekdal. •
Opvallend: Knegsel is het oudste dorp van de acht zaligheden, het is vermoedelijk al sinds de prehistorie intensief bewoond. Rondom het dorp (in de bossen) zijn vele grafheuvels en urnenvelden daterend van 1500-1000 v.Chr.
Situatie rond 1900
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Knegsel | 80
Stedenbouwkundige opzet • Dorp ontwikkelt zich rondom de Frankische driesprong en de uitvalswegen • Jaren ‘80: eerste planmatige dorpsuitbreiding (Eikenbocht) • Jaren ‘90: tweede planmatige uitbreding: den Heuvel • Jaren ‘00: derde planmatige uitbreiding: d’n Alleman • 2015: vierde planmatige uitbreiding: Poelenloop •
Kenmerkend: in de bossen rondom het dorp worden vele woningen gebouwd
Landschap • Zowel vroeger als nu is het landschap rondom Knegsel zeer bosrijk. • Tussen de bospercelen zijn kleinere en grotere akkers gelegen, zogenaamde kampontginningen. De akkers worden gescheiden van elkaar door houtwallen. • Het zeer kleinschalige beekdallandschap ten noordoosten van de kern is door ruilverkaveling veranderd in een open landschap. De oude perceelsrandbeplantingen zijn hier grotendeels verdwenen. • De heide ten noord-westen en westen van het dorp zijn in de jaren ‘50 ontgonnen
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Historische kaart 1955
Historische kaart 1970
Historische kaart 1985
Historische kaart 2010 Verkenning Knegsel | 81
Knegsel
|
Abiotiek
Karakteristiek Knegsel Knegsel is een authentiek dorp met vele cultuurhistorische waarden. Het oude karakteristieke lint rondom de centrale driehoekige ruimte vormt een herkenbare hoofdstructuur. Achter het lint zijn op meerdere plekken kleine planmatige woonuitbreidingen gebouwd, maar op meerdere plekken raakt het buitengebied tot middenin het dorp. Hierdoor is het dorp sterk met het omliggende landschap verweven. Buiten het dorp zijn op meerdere plekken villawijken in het bos gebouwd. Deze hebben geen directe relatie met het dorp. De dorpsranden bestaan uit een afwisseling van bossen en kleine akkertjes die omgeven zijn door houtwallen en bossingels. Dit landschap is van zeer hoge cultuurhistorische en archeologische waard, zo dateert het landschap ten zuiden van het dorp nog uit de middeleeuwen en zijn er in de bossen ten noorden van het dorp grafheuvels uit de prehistorie aanwezig. Ten noordoosten van het dorp ligt het beekdal van de Poelenloop, een wat kaal landschap met enkele gehuchten.
Structurenkaart Knegsel
Met name het boslandschap is recreatief zeer aantrekkelijk en biedt de inwoners van Knegsel vele mogelijkheden voor korte en langere ommetjes rondom het dorp. Het beekdal en de heideontinning zijn echter maar beperkt toegankelijk. Het sportcomplex ligt op enige afstand van het dorp, in de bossen.
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Knegsel | 82
Knegsel
|
Abiotiek
Bodemkaart Knegsel is gelegen op een vruchtare strook zandgrond rondom de beekloop, hier zijn de oude akkertjes gelegen. De bossen rondom het dorp zijn gelegen op vorstvaaggronden. De (voormalige) heidevelden zijn gelegen op veldpodzolgronden die kenmekend zijn voor de voormalige woeste gronden.
Geomorfologie
Veldpodzolgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand Vorstvaaggronden; leemarm en zwak lemig fijn zand
Hoge zwarte enkeerdgronden; leemarm en zwak lemig fijn zand
Vorstvaaggronden; lemig fijn zand
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Knegsel | 83
Knegsel
|
Hydrologische situatie
Hoogte kaart met waterlopen (Legger) De waterloop volgt een laagte in het landschap die dwars door het dorp loopt, iets ten oosten van het dorpshart. Het lagere beekdal ten noordoosten van het dorp is duidelijk herkenbaar. In deze lagere stukken is de grondwaterstand relatief hoog, rondom het dorp is deze een stuk lager. Een opvallende zone met zeer diepe grondwaterstanden is ten noord-oosten van het dorp te vinden. Het hogere landschap ten zuidwesten van het dorp kent ook relatief hoge grondwaterstanden.
Grondwaterstand (GHG) met waterlopen (Legger)
• 25,9
• 24,0
• 27,8 • 26,5
• 24,0 • 25,3
• 27,0
• 26,6
• 26,3
• 28,5
• 26,6
• 28,2
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
• 27,24
Verkenning Knegsel | 84
Knegsel
|
Interim omgevingsverordening
Interim Omgevingsverordening (2021) • De bossen rondom het dorp zijn allen onderdeel van het NNB. • Er is geen reservering voor waterberging of groenblauwe mantel aanwezig rondom het dorp. • Ten noorden van het dorp zijn enkele gebieden aangewezen als ‘verstedelijking afweegbaar’
Natuur, water en groenblauwe mantel
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Stedelijke ontwikkeling
Verkenning Knegsel | 85
Knegsel • •
•
|
Cultuurhistorische waarden
Zandpaden ten zuiden van het dorp dateren vanuit de middeleeuwen Het akkercomplex ten zuid(westen) van het dorp is zeer waardevol met afwisselend bospercelen, houtwallen en de oude kerk. Hier lag het historische Knegsel, ook archeologische vondsten van nog ouder. Het is aangeduid als cultuurhistorisch ensemble met zeer hoge historisch geografische en groenwaarde. Het zwaartepunt ligt rondom de oude kerk. Jonge heideontginning Huismeer (ten noorden van het dorp) is tevens aangeduid als cultuurhistorisch ensemble, met name ter bescherming van het prehistorische grafheuvellandschap
CHW (Provincie Noord-Brabant)
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Cultuurhistorische waardenkaart (odzob)
Verkenning Knegsel | 86
Knegsel • • •
|
Gemeentelijk beleid
Bos/natuur omsluiten grotendeels de bebouwde kom. Dorps overgangsgebied aan west- en noordoostzijde van dorp Recreatieve schakelzone aan zuidwestzijde
• • • • •
Visie buitengebied 2.0 Gemeente Eersel (2021)
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Basisvoorzieningen sociale cohesie + overige (zorg) voorzieningen in het dorp Zoeken naar inbreidingslocaties én uitbreidingslocaties Groene leefomgeving versterken Jonge heideontginning revitaliseren, met zichtbaar high-tech (agrarisch/energie) (noordwesthoek) Landschap met recreatieve functie (zuidzijde, ri E3-strand)
Omgevingsvisie 2.0 Gemeente Eersel (2021)
Verkenning Knegsel | 87
Knegsel
|
Gemeentelijk beleid
Beeldkwaliteitsplan
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Visie Bebouwingsconcentraties Wolfshoek en de Wetering
Verkenning Knegsel | 88
Knegsel
|
Overig
Achtergrondbelasting geur (2022)
Recreatief padennetwerk
Groen: fietsnetwerk Rood: wandelknooppunten
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Knegsel | 89
Knegsel
|
Gebiedsvisie uitbreidingslocaties Knegsel (2020)
Landschapsstructuurkaart Knegsel (Kempenadvies)
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Verkenning Knegsel | 90
4. GEBIEDSANALYSE EN VERKENNIING STEENSEL
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Vessem | 91
Steensel
|
Huidige situatie
(plangrens gebaseerd op grens stedelijk gebied provincie)
de
er
d Gen
A67 Bussereind
Koppelen
Sparkelse bossen
Stevert
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Steensel | 92
Steensel
|
Historische situatie
Kaart rond 1900 verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Steensel | 93
Steensel
|
Historische ontwikkeling
Omstreek 1955: verdichting van linten
Omstreek 1975: A67, provinciale weg en woonuitbreidingen tussen oude linten en beekdal
Omstreek 1995: verdere woonuitbreidingen
Omstreek 2020: ruimte tussen linten en beekdal is ontwikkeld
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Steensel | 94
Steensel
|
Stedelijke ontwikkeling en recente plannen
Steensel Noord (jaren “10)
Leeftijden gebouwen verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Boterbocht fase 1 (jaren “90) en 2 (jaren “10-“20) Steensel | 95
Steensel
|
typering recente uitbreidingen
Dorps wonen aan groene brink (steensel-Noord)
Meer reguliere uitstraling aan boterbochten, wel fraaie groene zichten vanuit de openbare ruimte
Parkeren in het straatbeeld
Beperkt parkeren in het straatbeeld, opgelost in hoven (Steensel-Noord)
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Steensel | 96
Steensel
|
Structuurkaart Legenda Dorpsrand Wegenstructuur
A67
Sportvelden
Bussereind
Recreatieve routes Historische opbouw dorp Beekdal Boscomplex Akkergebied
Beekdal de Gender
Bebouwingconcentratie Sportvelden
Koppelen
Commerciële voorziening
Hotel Kerk
Maatschappelijke voorziening
Fietsenmaker
Verplaatsing voorziening
Cafetaria Gemeenschapshuis Restaurant
Groene open plek
Sprankelse bossen
Basisschool
Weg vormt barrière
Huisarts
Groote Akker
Stevert verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Steensel | 97
Zoom op deelgebieden |
3 verschillende dorpsranden + Eindhovenseweg 1. 2. 3.
Dorpsrand-west: Open akkercomplex Dorpsrand-noord: Beekdal de Gender Dorpsrand-zuidoost: Sprankelse bossen
+ 4.
2
Eindhovenseweg (oost): transformatiemogelijkheden in beeld
4
3 1
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Steensel | 98
ZOOM DORPSRAND - WEST OPEN AKKERCOMPLEX
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Steensel | 99
1. Zoom op dorpsrand-west | Historie
Huidige situatie
Groote Akker Steensel • groot akkercomplex, goede landbouwgronden • hoger gelegen o.a. door eeuwenlang opbrengen potstalmest • van oudsher grootschalig • heldere begrenzingen bossen
verhoeven de ruijter | ideeën voor stad en land
Steensel | 100